Phát triển ngôn ngữ thông qua việc hướng dẫn trẻ nghe đọc, kể và đọc kể diễn cảm khi trình bày tác phẩm văn học để luyện 2.3.5 Xây dựng môi trường học tập gắn với việc nâng cao nhận thức
Trang 1
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NHƯ XUÂN
TRƯỜNG MẦM NON TÂN BÌNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ 3-4 TUỔI
PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC THÔNG QUA
HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ LÀM QUEN
Trang 21.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 42.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 52.3.1 Lựa chọn tác phẩm văn học phù hợp với chủ đề, đặc điểm
của ngôn ngữ 3- 4 tuổi và mục đích phát triển ngôn ngữ
5
2.3.2 Phát triển ngôn ngữ thông qua việc hướng dẫn trẻ nghe đọc,
kể và đọc kể diễn cảm khi trình bày tác phẩm văn học để luyện
2.3.5 Xây dựng môi trường học tập gắn với việc nâng cao nhận
thức về văn học đồng thời phù hợp với mục tiêu phát triển ngôn
ngữ cho trẻ
19
2.3.6 Phối kết hợp với phụ huynh 19
4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 20
1 MỞ ĐẦU
Trang 31.1 Lý do chọn đề tài
Ngôn ngữ là quá trình mỗi cá nhân sử dụng một thứ tiếng nói để giao tiếp
để truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội lịch sử hoặc kế hoạch hoạt độngcủa mình Ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp giữa các thành viêntrong cùng một thế hệ, cùng sống trong một thời kì, mà còn là phương tiện giaotiếp giữa các thế hệ, là phương tiện để con người truyền đi những thông điệp chocác thế hệ tương lai
Ngay từ những năm tháng đầu tiên của cuộc đời, ngôn ngữ phát triển rấtmạnh mẽ, tạo ra những điều kiện cơ hội để trẻ lĩnh hội những kinh nghiệm lịch
sử - xã hội của nền văn hoá loài người Nó giúp trẻ tích lũy những kiến thức,phát triển tư duy, giúp trẻ có thể giao tiếp được với mọi người xung quanh, làphương tiện giúp trẻ có thể điều chỉnh, lĩnh hội những giá trị đạo đức mang tínhchuẩn mực Có thể nói rằng phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mụctiêu quan trọng của giáo dục mầm non Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, họctập và vui chơi Ngôn ngữ giữ vai trò quyết định đến sự phát triển tâm lí của trẻ.Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ phát triển một cáchtoàn diện
Ngày nay trong công tác chăm sóc chăm sóc, giáo dục trẻ chúng ta càngthấy rõ vai trò của ngôn ngữ đối với việc giáo dục và phát triển toàn diện nhâncách trẻ Thông qua ngôn ngữ mà trẻ có thêm vốn từ, trẻ biết cách phát âm saocho phù hợp, phát âm sao cho đúng, nhờ có ngôn ngữ mà trẻ có thể diễn đạt ýmuốn của mình một cách hoàn chỉnh Ngôn ngữ phát triển khi trẻ tham gia nhiềuhình thức hoạt động khác nhau như trò chơi đóng vai theo chủ đề, múa, hát, đọcthơ, kể chuyện…nhưng hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học đượcxem là hữu hiệu nhất để phát triển ngôn ngữ cho trẻ Như chúng ta đã biết,trường mầm non là nơi tạo điều kiện để trẻ phát triển một cách toàn diện thôngqua các hoạt động chăm sóc Mỗi hoạt động trong chương trình chăm sóc giáodục mầm non đều được tổ chức theo một hệ thống Cung cấp kiến thức, kĩ năng,thái độ có tính đồng tâm trong suốt các độ tuổi từ đầu nhà trẻ cho đến cuối tuổimẫu giáo Đối với trẻ mẫu giáo 3- 4 tuổi, ngôn ngữ có vai trò quan trọng trọngviệc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ mầm non Phát triển ngôn ngữ làmột mục tiêu quan trọng trong trường mầm non, đây là tiền đề cho trẻ phát triểnmột cách toàn diện, chính vì vậy ngôn ngữ có vai trò quan trọng to lớn đối với
sự phát triển của trẻ mẫu giáo
Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học là hoạt động được tổ chức mộtcách thường xuyên ở trường mầm non theo quy định của bộ giáo dục và đào tạo
Tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học, giáo viên cho đan xen lồngghép với các hoạt động khác để hướng tới chủ đề chủ điểm để giúp trẻ mở rộngnhận thức và phát triển các kĩ năng ngôn ngữ cho trẻ Và đây cũng là một trongnhững hoạt động được rất nhiều trẻ mầm non yêu thích Hoạt động cho trẻ làmquen với tác phẩm văn học là một loại hình nghệ thuật đặc biệt rất gần gũi vớitrẻ thơ Từ khi sinh ra trẻ đã được sống trong những lời ru ầu ơi đầy tình thươngyêu của ông bà, cha mẹ Và đó chính là trẻ đã được đến với văn học và đó cũngchính là mở ra cánh cửa nhận thức mới cho trẻ Đặc biệt văn học có vai trò to
Trang 4lớn không gì có thể thay thế được trong việc hình thành và phát triển nhân cáchtoàn diện cho trẻ Việc cho trẻ em lứa tuổi mầm non làm quen với tác phẩm vănhọc từ lâu đã đặt ra như một nội dung, một phương tiện vô cùng quan trọngtrong chương trình giáo dục trẻ Là một loại hình nghệ thuật ngôn từ, văn học cókhả năng đi vào lòng người một cách tự nhiên và sâu sắc Có thể nói làm quenvới tác phẩm văn học là một trong những phương tiện hữu hiệu nhất để hìnhthành và phát triển nhân cách cho trẻ em một cách toàn diện Đặc biệt văn học
có tác động mạnh mẽ tới sự phát triển của ngôn ngữ và là phương tiện để dẫn dắttrẻ đến thế giới xung quanh
Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3- 4 tuổi là nhiệm vụ hết sức quan trọngcủa bậc học giáo dục mầm non, vì nó giúp hình thành và phát triển nhân cách toàndiện cho trẻ Đặc biệt đối với trẻ mầm non nói chung và trẻ 3- 4 tuổi nói riêng, trẻrất nhạy cảm về nghệ thuật ngôn từ Âm điệu, hình tượng của các bài hát ru, đồngdao, ca dao, dân ca sớm đi vào tâm hồn của tuổi thơ, chính vì vậy cho trẻ tiếp xúcvới tác phẩm văn học là con đường phát triển ngôn ngữ một cách tốt nhất, hiệuquả nhất
Từ những lí do trên tôi đã chọn đề tài nghiên cứu là ‘Một số biện pháp giúp trẻ 3- 4 tuổi phát triển ngôn ngữ mạch lạc thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học’.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Tìm ra những biện pháp hữu hiệu nhất nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạccho trẻ 3 - 4 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trườngMầm Non Ngọc Phụng
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu và áp dụng một số biện pháp giúp trẻ 3- 4 tuổi phát triển ngônngữ mạch lạc thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
1.4 Phương pháp nghiên cứu
và trao đổi với mọi người xung quanh
Các nghiên cứu về trẻ em đã kết luận: sự phát triển ngôn ngữ trẻ em gắnliền với sự phát triển tư duy, nhờ có ngôn ngữ mà trẻ có khả năng nhận thức vềthế giới bên ngoài Do đó ở trẻ luôn tồn tại câu hỏi “vì sao”, “như thế nào”, “đểlàm gì” … với chúng ta
Trang 5Ngôn ngữ của trẻ tiến bộ nhanh hay chậm phụ thuộc vào nhiều yếu tố đặcbiệt là yếu tố môi trường trong đó có: điều kiện sống, quan hệ giao tiếp vớinhững người xung quanh … đây là giai đoạn trẻ đang học hỏi và bắt trước ngườilớn, chính thời điểm này gia đình và cô giáo là yếu tố chủ đạo để dạy trẻ Uốnnắn cho trẻ nói rõ từ, rõ câu, phát âm đúng, diễn đạt mạch lạc… Vì vậy mà mụctiêu của chương trình giáo dục mầm non hiện nay rất coi trọng việc phát triểnngôn ngữ cho trẻ, phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo được coi là lĩnh vựchàng đầu trong lĩnh vực phát triển ở trẻ mẫu giáo
Trong rất nhiều tài liệu đã khẳng định rằng văn học là hoạt động rấtquan trọng đối với trẻ mầm non, là phương tiện chủ đạo đối với sự phát triểnngôn ngữ của trẻ mầm non Thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với tácphẩm văn học giúp trẻ có đủ vốn từ để thể hiện sự biểu cảm, giao tiếp, biết sửdụng từ vào đúng hoàn cảnh Không những thế mà việc dạy trẻ làm quen vớitác phẩm văn học luôn đem đến cho các em những hình ảnh đẹp đẽ, tươi sáng,gợi mở cho các em những xúc cảm thẩm mỹ và hình thành thị yếu thẩm mỹ,phát huy trí tưởng tượng phong phú bay bổng và nhận ra cái đẹp ở thế giớixung quanh
Nói tóm lại, vai trò của văn học đối với việc giáo dục trẻ em lứa tuổi mầmnon là rất to lớn.Văn học góp phần giúp cho trẻ phát triển nhân cách toàn diện Sẽ
là rất thiệt thòi cho những đứa trẻ không thường xuyên được tiếp xúc với tácphẩm văn học Chính vì vậy, cần đưa văn học – nghệ thuật của ngôn từ đến với trẻ
từ rất sớm, thậm trí ngay từ khi sinh ra, bằng những lời ru, câu chuyện
Trong các tác phẩm văn học đến với trẻ là thế giới mới về câu chuyện cổtích, về cuộc sống thực tại bao gồm: thiên nhiên, con người, xã hội….Tác phẩmvăn học diễn tả biểu đạt hình thức đa dạng độc đáo Văn học nói về thế giới loàivật, cỏ, cây, hoa lá, mọi sự vật hiện tượng trong tự nhiên, cũng nói về những gìgần gũi trong cuộc sống của trẻ như: làng quê, chợ, lớp học… Tác phẩm vănhọc giúp trẻ nhận ra mối quan hệ của tình cảm gia đình, vẻ đẹp của tình yêu conngười… nhờ nghe, tiếp xúc với một số tác phẩm văn học giúp trẻ nhận thức mô
tả cuộc sống xung quanh phong phú, đa dạng, hấp dẫn bằng những phương thứckhác nhau
Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học chỉ ra giới hạn, mục đích,yêu cầucủa việc cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc, kể truyện của
cô giáo Hoạt động này dẫn dắt hướng trẻ cảm nhận nội dung tư tưởng, nghệthuật, khơi gợi trẻ rung động với văn học có ấn tượng về nghệ thuật như: đọcthơ, kể chuyện, trò chơi, đóng kịch góp phần hình thành và phát triển toàn diệnnhân cách trẻ Đặc biệt là phát triển mạnh mẽ ở trẻ là lĩnh vực ngôn ngữ, rènluyện kĩ năng giao tiếp ứng xử của trẻ
Qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học chính là việc hình thành ởtrẻ tình cảm, đạo đức tốt đẹp, những xúc cảm với mọi người xung quanh trẻ.Cũng là phương tiện chủ đạo để phát triển ngôn ngữ, phát triển ở trẻ kỉ năngdiễn đạt, sử dụng câu, đọc kể diễn cảm… và làm tiền đề cho sự phát triển toàndiện của trẻ
Trang 62.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm.
* Khó khăn.
Năm học 2021-2022 tôi được nhà trường phân công phụ trách nhóm lớp3- 4 tuổi Lớp tôi có 20 cháu Trẻ đi học và bán trú là 100% Việc chăm sóc giáodục trẻ phát triển toàn diện là một nhiệm vụ hàng đầu Song điều kiện và thờigian có hạn nên tôi chỉ đi sâu vào vấn đề phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua
hoạt động làm quen với văn học.- Trường Mầm non Tân Bình là một trường
thuộc huyện miền núi Người dân sinh sống trên địa bàn chủ yếu là người dântộc thiểu số như thái, mường; cuộc sống còn nhiều khó khăn vất vả Vì vậy việcchăm sóc giáo dục trẻ còn nhiều hạn chế, nhất là vịêc phát triển ngôn ngữ chocác cháu chưa được quan tâm đúng mức
- Do khả năng nhận thức của trẻ không đồng đều, một số trẻ lần đầu tiên
đến lớp nên việc hình thành thói quen, nề nếp rất vất vả
- Một số trẻ còn nhút nhát, thiếu tự tin, phát âm còn ngọng, khả năng kểchuyện, đọc thơ diễn cảm của trẻ còn hạn chế
- Việc phối hợp phụ huynh với giáo viên chưa thường xuyên
- Nhiều phụ huynh bận công việc, ít có thời gian trò chuyện, uốn nắn vềngôn ngữ cũng như dạy trẻ nói đúng, nói chuẩn
* Kết quả thực trạng
- Khảo sát thực tế: Tuy trẻ học cùng một lớp nhưng một số trẻ không qua lớp nhà trẻ, còn lạ vẫn chưa muốn tham gia cùng các bạn và cũng không được các bạn rủ chơi cùng Dẫn đến lâu ngày trẻ trở nên nhút nhát, ít nói, không thích tham gia vào các hoạt động, chỉ ngồi lì một chỗ, không thích vui chơi, giao tiếp cùng các bạn nên ngôn ngữ bị hạn chế, không phong phú Cũng như ở gia đình,
bố mẹ đôi khi còn bận nhiều công việc, vẫn chưa chú trọng đến việc phát triển ngôn ngữ
* Bảng phân loại trẻ phát triển ngôn ngữ
Trang 7vụ phát triển trí tuệ của trẻ Tác phẩm văn học cần phải phản ánh chân thực hiệntại của cuộc sống hàng ngày, giúp trẻ có thêm nhận thức sâu sắc về cuộc sốngmuôn màu xung quanh trẻ, để trẻ có thêm hiểu biết cóp thêm kiến thức mới vềcác hiện tượng, sự vật mà trẻ quan sát thấy Tác phẩm văn học dành cho trẻ phải
có tính giáo dục, giúp trẻ hình thành, phát triển tình cảm đạo đức xã hội tốt đẹp.Tác phẩm văn học là thế giới nghệ thuật mà ở đó trẻ có thể tìm thấy niềm vui, sựthích thú, được mơ ước, được thả trí tưởng tượng bay bổng của mình
Khi lựa chọn tác phẩm văn học cho trẻ 3-4 tuổi tôi cần phải quan tâm đếnmức độ phù hợp về các mặt sau:
- Phù hợp với chủ đề
- Phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ
- Phù hợp với khả năng ngôn ngữ của trẻ và có tác động đến việc rèn luyệnphát âm, khả năng sử dụng từ và diễn đạt của trẻ
Trước hết tôi cần lựa chọn tác phẩm có nội dung làm sao phải phù hợp vớichủ đề Giáo dục trẻ theo hướng tích hợp chủ đề có nghĩa là tổ chức các hoạtđộng dạy tích hợp các nội dung học Các nội dung này không phân chia theo cácmôn học Thông qua cái hình thức giáo dục theo hướng tích hợp chủ đề này thìtrẻ tích lũy được kiến thức, các kỹ năng ngôn ngữ theo chủ đề thông qua cáchoạt động học tập ở trường mầm non Việc tổ chức như vậy sẽ tạo cho trẻ vốn trithức mà trẻ cần được tiếp nhận, trẻ được hòa mình vào các hoạt động tự nhiênmột cách sinh động tự nhiên, hấp dẫn và phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻmẫu giáo 3-4 tuổi Nội dung của chủ đề phải được thể hiện xuyên suốt trong quátrình tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Với trẻ mẫu giáo 3 tuổi C ở Trường Mầm Non Ngọc Phụng, ngoài nhữngđặc điểm thường thấy ở độ tuổi này thì ngoài ra tôi còn thấy có những đặc điểmđáng chú ý
Lớp 3 tuổi Trường Mầm non Tân Bình có tổng số trẻ 20 cháu trong đó có
13 trẻ dân tộc thái và mường nên việc mà cho trẻ phát âm đúng tiếng việt là mộtviệc rất khó khăn, đa số người dân đều là nông thôn nên việc sử dụng tiếng địaphương còn xảy ra rất nhiều Hay là việc trẻ lẫn lộn giữa thanh hỏi và thanh ngã,phát âm sai các âm tiết có nguyên âm đôi ….Nguyên nhân chủ yếu của các lỗiphát âm này là do ảnh hưởng thói quen phát âm của những người xung quanhtrẻ Vì vậy khi lựa chọn tác phẩm cần lưu tâm đến các tác phẩm dễ thuộc dễ nhớ
và trẻ có thể đọc kể nhiều lần để rèn luyện phát âm Ngoài thơ truyện thì có thể
Trang 8sử dụng các bài đồng dao có nội dung và hình thức phù hợp với độ tuổi và hoàntoàn có thể áp dụng nhu cầu này
Mặt khác việc lựa chọn tác phẩm cho trẻ 3-4 tuổi tôi cần phải chú ý đếncách dùng từ và diễn đạt trong tác phẩm Trẻ 3-4 tuổi nhìn chung trẻ đã có thểhiểu được nghĩa của từ cụ thể gắn với vật thể như: danh từ, động từ, tính từ chỉmàu sắc, tính từ chỉ tính chất cơ bản không phức tạp… Vì vậy tôi nên hạn chếviệc lựa chọn các tác phẩm mang tính trừu tượng cao
Ví dụ: Ở chủ đề thế giới động vật có thể lựa chọn các tác phẩm sau:
- Hoạt động có chủ định:
Thơ: Đàn gà con, Rong và cá (Phạm Hổ)
Truyện: Bác gấu đen và hai chú thỏ (Dương Đình Hy sưu tầm), Nhổ củ cải
- Hoạt động góc: Tôi cho trẻ đọc đồng dao kết hợp với trò chơi dân gian:con gà, con cua…
Những tác phẩm trong ví dụ trên có lối diễn đạt trong sáng, véo von, cóhình thức và nội dung phù hợp với khả năng nhận thức, khả năng ngôn ngữ củatrẻ, trẻ dễ thuộc, dễ nhớ…
Có thể thấy rằng, để phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi thì việc đầu tiên
là tôi phải biết lựa chọn tác phẩm sao cho phù hợp với chủ đề, sau đó là phải phùhợp về mặt nhận thức, khả năng ngôn ngữ, mục đích phát triển ngôn ngữ của trẻ
để mang lại hiệu quả giáo dục
2.3.2 Phát triển ngôn ngữ thông qua việc hướng dẫn trẻ nghe đọc, kể
và đọc kể diễn cảm khi trình bày tác phẩm văn học để luyện phát âm đúng
* Đọc, kể diễn cảm tác phẩm văn học để luyện phát âm đúng
Luyện phát âm đúng thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
mang lại hiệu quả khá cao Điều đáng nói ở đây để khai thác được thế mạnh củaviệc luyện phát âm đúng thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn họccho trẻ thì tôi cần phải làm gì và sử dụng biện pháp như thế nào???
Nhìn chung tôi chú ý đến việc sử dụng các biện pháp luyện phát âm như:luyện đọc từ khó trong tác phẩm, giảng giải nghĩa của từ, dạy trẻ sử dụng từ, đọcđồng dao kết hợp với các trò chơi dân gian… Và khi sử dụng các biện pháp nàythì trẻ đã có sự tiến bộ rỏ rệt về mặt ngữ âm, phát âm chính xác hơn, trẻ cũngmạnh dạn và tự tin hơn trong giao tiếp
Để đạt được kết quả cao trong việc luyện phát âm cho trẻ, bên cạnh việcphải lựa chọn tác phẩm phù hợp thì tôi luôn tìm tòi sáng tạo phù hợp với tìnhhuống cụ thể để kích thích cái sự hứng thú, tò mò ham hiểu biết của trẻ cùng vào
đó thì bản thân tôi cũng phải kiên trì, nhẫn nại, không nại khó khăn giúp trẻluyện tập Tôi sử dụng nhiều hình thức khác nhau để luyện phát âm cho trẻ, phát
âm qua hoạt động có chủ đích, thông qua hoạt động góc, hoạt động chung và cảcác hoạt động khác trong ngày Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, tôi
có thể cho trẻ đọc các câu thơ, đoạn truyện mà trong đó có các từ trẻ hay nói sai,
và từ đó tôi sửa sai cho trẻ cho trẻ đọc đi đọc lại nhiều lần Việc cho trẻ đọc lạinhững bài thơ hay câu truyện nhằm luyện phát âm cho trẻ
Trang 9Ví dụ: để luyện phát âm đúng âm “n” thì tôi có thể sử dụng các bài thơ
sau:
- Nu na nu nống
Nu na nu nống Cái bống nằm trong
……
Nhà tôi nấu chè
Tay xòe chân rụt.
Hình ảnh cô và trò đọc và chơi trò chơi nu na nu nống
Đọc kể diễn cảm với mục đích luyện phát âm cho trẻ giúp cho trẻ phát âmđúng, biểu cảm âm thanh tiếng mẹ đẻ, luyện cho trẻ biết ngừng nghĩ, ngắt giọngtrong chuỗi âm thanh
Tôi luyện phát âm qua đọc diễn cảm bài thơ “Đàn gà con”
Mười quả trứng tròn
Mẹ gà ấp ủ ……
Ngoài ra trẻ còn nhầm lẫn giữa thanh ‘?’ và thanh ‘~’ và đa số là trẻ sửdụng thanh ‘~’
Ví dụ: Như ở bài thơ “Dung dăng dung dẻ”
Dung dăng dung dẻ
Bạn trẻ cùng đi chơi ……….
Cô khen cả nhóm Đoàn kết chăm ngoan.
Vì những lỗi phát âm như vậy nên khi tổ chức hoạt động cho trẻ làm quenvới tác phẩm văn học tôi cần chú ý sữa sai cho trẻ, trước hết tôi cần phải phát
âm đúng để làm mẫu cho trẻ, phát âm đúng cho trẻ phát âm theo, tôi cần phảikiên trì và nhẫn nại không nôn nóng, không tạo áp lực cho trẻ và làm trẻ có cảmgiác tự ti và không phát âm nữa Sự kiên trì, tận tâm, nhiệt huyết của cô sẽ giúptrẻ phát âm đúng
Trang 10* Xác định giọng điệu cơ bản: giọng điệu cơ bản là tính chất chung củagiọng đọc, giọng kể khi trình bày tác phẩm Việc xác định giọng điệu phụ thuộcvào thể loại, nội dung tư tưởng và phong cách ngôn ngữ của tác phẩm Việc thểhiện giọng điệu cơ bản có ý nghĩa quan trọng giúp cho người nghe có thể cảmnhận được giá trị nội dung, nghệ thuật của bài thơ, câu chuyện Truyện cười thìthường được kể với giọng điệu dí dỏm, hài hước có khi châm biếm; truyện ngụngôn thường có nhân vật rõ ràng nên giọng đọc phải thể hiện được tính cách củatừng nhân vật, câu kết thúc bao giờ cũng đúc kết kinh nghiệm, thường thể hiệnbằng giọng triết lí, hóm hỉnh; truyện cổ tích thì kể với giọng thủ thỉ Thông qua trò chơi đóng vai trẻ được hóa thân mình vào nhân vật, giúp trẻtiếp nhận tác phẩm một cách hiệu quả, phát triển nhân cách cho trẻ, đặc biệt gópphần quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ: luyện phát âm cho trẻ,làm tăng vốn từ, giúp trẻ diễn đạt một cách mạch lạc…
* Nghe đọc, kể tác phẩm văn học luyện khả năng tri giác âm thanh ngônngữ
Trẻ 3- 4 tuổi ngôn ngữ của trẻ đang phát triển và dần hoàn thiện Trẻ rấtthích nghe cô đọc thơ, kể chuyện, đọc những bài đồng dao… Trẻ có thể nghe côđọc một bài thơ, kể một câu chuyện nhiều lần mà trẻ không biết chán Dựa vàođặc điểm này của trẻ thì giáo viên có thể tổ chức luyện tập khả năng tri giác âmthanh ngôn ngữ của trẻ thông qua việc cho trẻ nghe, đọc kể tác phẩm văn học
Để thực hiện được thì công việc đầu tiên giáo viên phải lựa chọn tác phẩmsao cho tác phẩm phải phù hợp với độ tuổi của trẻ, phải thể hiện sự hồn nhiênngây thơ của trẻ ở trong tác phẩm, ngắn gọn rõ ràng, dễ hiểu trẻ dễ nhớ dễ thuộc,trong chuyện trong tác phẩm phải giàu hình ảnh, vần điệu, nhịp điệu để làm chotác phẩm sinh động, tạo sự lôi cuốn đối với trẻ hơn nữa ngôn ngữ trong tác phẩmdành cho trẻ phải được chọn lọc, trong sáng, phù hợp với độ tuổi nây thơ hồnnhiên của trẻ Tiếp theo đó là giáo viên phải đọc, kể tác phẩm sao cho có sức lôicuốn, phải hòa mình vào trong tác phẩm muốn thực hiện được thì giáo viêntrước hết phải nghiên cứu kĩ các câu chuyện, bài thơ, nắm được nội dung và hiểuđược chủ đề của tác phẩm sao cho phù hợp, tiến hành phân tích tác phẩm về mặtngữ điệu…; từ đó để xác định giọng điệu để trình bày tác phẩm sao cho phùhợp Giáo viên khi trình bày tác phẩm phải phát âm chuẩn xác các âm tiết, phát
âm chuẩn tiếng phổ thông và chú ý đến việc thể hiện nhịp điệu, vần điệu ở trongcâu văn, cô nên sử dụng tốc độ giọng đọc trung bình khi thể hiện giọng đọc, lời
kể, với đoạn văn, đoạn thơ có nhiều âm tiết khó cần đọc, kể với tốc độ chậmhơn, vì thời gian trẻ ở trên trường là rất nhiều mọi hành động việc làm của côđều được trẻ ghi nhớ và hình thành trong trẻ những tư duy, những tính cáchphẩm chất của một con người…
Ví dụ: Các bài thơ: Đàn gà con, (Rong và cá (Phạm Hổ); Cây đào
(Nhược Thủy); Cái bát xinh xinh (Thanh Hòa)…, đây là những bài thơ mà
được trẻ rất yêu thích, cô có thể đọc cho trẻ nghe nhiều lần để rèn luyện thínhgiác ngôn ngữ cho trẻ
Các câu truyện: Dê con nhanh trí, Bác gấu đen và hai chú thỏ, thỏ conkhông vâng lời, … đây là những câu truyện mà trẻ rất thích thú và hấp dẫn với
Trang 11trẻ giáo viên có thể lựa chọn thời gian phù hợp trong ngày để kể nhiều lần chotrẻ nghe để rèn luyện khả năng tri giác âm thanh ngôn ngữ của trẻ.
Cho trẻ thường xuyên tiếp xúc với âm thanh ngôn ngữ từ các tác phẩm vănhọc là biện pháp tốt nhất để rèn luyện khả năng tri giác âm thanh ngôn ngữ củatrẻ Và thông qua cho trẻ tri giác âm thanh ngôn ngữ từ tác phẩm văn học giúptrẻ rèn luyện khả năng phát âm đúng của trẻ, ngoài ra còn cung cấp vốn từ, giúpcho khả năng diễn đạt của trẻ được tốt hơn
2.3 3 Khai thác từ ngữ trong tác phẩm để trẻ phát triển vốn từ
Từ ngữ được sử dụng trong tác phẩm văn học bao giờ cũng được chọn lọcmột cách kĩ lưỡng Tính chính xác, biểu cảm của ngôn ngữ trong tác phẩm vănhọc là chuẩn mực mà trẻ cần học tâp
Tác phẩm văn học được trẻ làm quen thể hiện ở các chủ đề nhất định liênquan đến kiến thức mà trẻ tiếp cận ở các hoạt động khác
Ví dụ: “Chủ đề: thế giới thực vật, đề tài: Hoa đẹp quanh bé” ở lớp mẫu
giáo nhỡ 3-4 tuổi có thể cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học như: “Hồ sen”
(Nhược Thủy), từ ngữ, cách miêu tả trong tác phẩm có thể giúp trẻ có được
những hình dung một cách cụ thể, sinh động về những phong cảnh tươi đẹp củacác loại hoa, mỗi loại hoa mang một nét đặc trưng riêng biệt, mỗi tác phẩm đemđến cho trẻ một sự hiểu biết riêng, cách tiếp nhận riêng Cụ thể trong bài thơ
“Hồ sen”
Hoa sen đã nở Rực rỡ đầy hồ Thoang thoảng gió đưa Mùi hương thơm ngát
Lá sen xanh ngát Đọng hạt sương đêm Sương long lanh chạy
Trong bài thơ cho ta thấy được, từ ngữ trong tác phẩm văn học là những từngữ mang đậm tính chất gợi hình, gợi cảm, có thể miêu tả một cách chính xác và
cụ thể về một sự vật hiện tượng nào đó Từ ngữ sinh động tạo cho trẻ sự hứngthú trong khi nghe và trình bày tác phẩm Thông qua tác phẩm văn học thì trẻđược làm quen với nhiều các từ ngữ mới và từ đó góp phần làm cho vốn từ củatrẻ phong phú và đa dạng hơn
Xét một cách tổng thể các giáo viên đứng lớp đều thấy được sự cần thiết củaviệc khai thác từ ngữ trong tác phẩm văn học để làm giàu vốn từ cho trẻ Nhưngtrong các hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học thì giáo viên chưa biếtcách sử dụng các biện pháp làm sao cho có hiệu quả Giáo viên chưa biết cáchkhai thác tác phẩm một cách hợp lý Việc phân tích, đánh giá, lựa chọn tác phẩmcủa giáo viên còn hạn chế, chính vì vậy mà giáo viên không thể truyền đạt hết đếntrẻ những hình ảnh đẹp trong tác phẩm văn học, đôi khi sự truyền đạt còn mangtính sai lệch, chung chung, chưa làm nổi bật lên được nội dung của tác phẩm.Một số giáo viên chưa thấy rõ được lợi ích của việc phát triển ngôn ngữnghệ thuật cho trẻ thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học
Vì vậy việc truyền tải ngôn từ đến trẻ còn hạn chế Để khắc phục được các lỗi
