Thông qua hoạt động dạy và học dưới các hình thức như tạo hình, hoạt động với đồ vật, môi trường xung quanh… sẽ giúp trẻ phát triển trí tuệ, óc sáng tạo, nhân cách con người thì hoạt độn
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 ĐỀ TÀI: "MỘT VÀI KINH NGHIỆM DẠY TRẺ
MẪU GIÁO BÉ HỌC TỐT HOẠT ĐỘNG
LÀM QUEN VĂN HỌC".
2 ĐẶT VẤN ĐỀ:
Như chúng ta đã biết, trong mọi thời đại, giáo dục chiếm một vị trí quan trọng trong xã hội Trong hệ thống giáo dục, người giáo viên Mầm non được coi là người thầy đầu tiên đặt nền móng cho việc đào tạo nhân cách con người mới cho xã hội tương lai
Mục tiêu của giáo dục mầm non là phát triển toàn diện cho trẻ về mọi mặt Mọi hoạt động học tập cũng như vui chơi trong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ ở trường mầm non đều đem lại cho trẻ những điều mới lạ, lý thú
Thông qua hoạt động dạy và học dưới các hình thức như tạo hình, hoạt động với đồ vật, môi trường xung quanh… sẽ giúp trẻ phát triển trí tuệ, óc sáng tạo, nhân cách con người thì hoạt động “Làm quen văn học” là một hoạt động không thể thiếu được đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non, vì thông qua các hoạt động làm quen với các tác phẩm văn học là loại hình nghệ thuật đặc sắc không thể thiếu được trong đời sống con người Đặc biệt nó rất gần gũi với trẻ thơ, từ buổi đầu thơ ấu trẻ đã sống chan hòa trong không khí lời ru “ầu ơ” đầy yêu thương tận tình của mẹ, bà… và đó cũng là cánh cửa mở ra chân trời nhận thức cho trẻ
Từ lúc lọt lòng mẹ đến khi chập chững tập đi, tập nói; đến lúc trẻ biết đọc, biết viết thì văn học là chiếc cầu nối, là phương tiện dẫn dắt trẻ Nói những tiếng nói, đi những bước đi đầu tiên, ngôn ngữ trau chuốt của trẻ, ca dao, chuyện kể là tấm gương mẫu mực về lời ăn tiếng nói cho trẻ học tập là phương tiện hữu hiệu trong việc giáo dục trẻ lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước, tình yêu mến bạn
bè, với những người thân, biết được việc làm tốt, biết yêu cái đẹp, cái thiện, ghét cái
ác, phê phán những việc xấu, kính yêu Bác Hồ, thật thà, ngoan ngoãn… và còn là phương tiện hình thành các phẩm chất đạo đức trong sáng, mà đặc biệt ở trẻ Mẫu giáo Bé thì vốn từ và ngôn ngữ của trẻ được phát triển mạnh mẽ, trẻ nói mạch lạc, nói diễn cảm, nói đúng câu, nói hay, nói đúng từ và đúng ngữ pháp
Qua việc cho trẻ làm quen văn học chính là hình thành ở trẻ những tình cảm đạo đức tốt đẹp, những cảm xúc thẫm mỹ, phát triển trí tưởng tượng như: Lòng yêu
Tổ quốc, yêu thiên nhiên, lòng kính trọng, yêu thương gần gũi và giúp đỡ những người thân xung quanh trẻ như ông bà, bố mẹ, cô giáo, anh chị em Thông qua hoạt động này trẻ làm tái tạo và sáng tạo thêm những tình tiết của tác phẩm một cách hồn nhiên phù hợp với nội dung của tác phẩm Đồng thời trẻ đọc thuộc thơ, kể lại được chuyện thông qua sự hiểu biết, trí tưởng tượng của trẻ
Chính vì vậy, để đạt được mục đích của môn học làm quen với văn học bản
thân tôi đã nghiên cứu suy nghĩ và chọn đề tài: “Một vài kinh nghiệm dạy trẻ Mẫu
giáo Bé học tốt hoạt động Làm quen văn học”.
Trang 23 CƠ SỞ LÝ LUẬN:
- Căn cứ vào nhiệm vụ năm học 2011 – 2012 Của ngành và của Trường Mầm non Tiên Kỳ
- Căn cứ vào tình hình thực tế của trẻ ở lớp
- Căn cứ vào sách hướng dẫn chương trình chăm sóc – giáo dục trẻ năm 2009
- Căn cứ vào tài liệu hướng dẫn LQVH hè năm 2009
- Căn cứ vào đặc điểm tâm lý của trẻ
- Căn cứ vào mục tiêu phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Như chúng ta cũng đã biết, đất nước ta đang trên đà phát triển, vì vậy cần phải
có những con người có tài, có đức, mà nền móng đạo đức con người phải được nhen nhóm ngay từ lứa tuổi mầm non hay nói cách khác trẻ mầm non phải được hình thành những bước đầu về nhân cách Khoa học đã nghiên cứu về đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, chúng ta thấy trẻ 3 tuổi phát triển rất nhanh về thể lực và tâm lý mà hơn hết ngôn ngữ đóng vai trò hết sức quan trọng đối với trẻ Trẻ có thể sử dụng lời nói để trao đổi với mọi người xung quanh về suy nghĩ, mong muốn của mình Tuy nhiên, ở độ tuổi này trẻ rất dễ nhớ và mau quên, tư duy của trẻ còn hạn chế, vốn kinh nghiệm và hiểu biết về cuộc sống chưa cao Chính vì thế, chúng ta cần giúp trẻ hình thành và phát triển ngôn ngữ, lĩnh hội kiến thức được dễ dàng, nhằm rèn luyện khả năng ghi nhớ có chủ định ở trẻ ở mọi lúc, mọi nơi mà thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là chính
4 CƠ SỞ THỰC TIỂN:
a Thuận lợi :
- Tôi được ban giám hiệu nhà trường giúp đỡ về phương tiện dạy học cũng như về cơ sở vật chất tương đối đầy đủ
- Chị em trong trường có nhiều kinh nghiệm và cũng quan tâm giúp đỡ tôi trong công việc giảng dạy
- Một số phụ huynh học sinh là những cán bộ có trình độ văn hoá đã góp phần giúp đỡ tôi rất nhiều trong việc chăm sóc giáo dục trẻ
- Các cháu đều khỏe mạnh, nhanh nhẹn, ngoan ngoãn, thích hoạt động, vui chơi
- Không khí lớp học có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng Chính không khí chung của lớp học đã tạo ra hoàn cảnh thuận lợi cho trẻ học tốt
- Đa số các bậc phụ huynh đều quan tâm đến việc học của trẻ
b Khó khăn:
Trước khi bắt tay vào thực hiện đề tài này tôi gặp không ít khó khăn, năm học này, tôi được phân công chủ nhiệm lớp Mẫu giáo Bé, sỉ số 30 cháu Ở độ tuổi này, một số cháu mới lần đầu tiên đến lớp nên vẫn còn khóc nhè Điều này đối với tôi không khó Quan trọng là hầu hết các cháu rất hạn chế về ngôn ngữ, đa số cháu đã biết nói, nhưng phát âm chưa rõ ràng, một số cháu còn nói ngọng, nói chưa trọn câu
Trước tình hình thực tế của lớp, thời gian đầu chúng tôi nhận thấy trẻ hay nói
Trang 3trống không, trả lời câu cụt, đa số trẻ nói sai về từ ngữ, sử dụng câu chưa đúng với
ý nghĩa trong câu, tỉ lệ đọc diễn cảm của trẻ rất thấp chỉ nằm ở tỉ lệ 50 - 60 %, trẻ đọc thuộc nhiều và nhanh nằm tỉ lệ 60 – 65 %, cách giao tiếp với cô giáo, bạn bè còn hạn chế chỉ nằm ở tỉ lệ 60 - 70 %
Tôi chợt nghĩ: Để cho trẻ tiến bộ trong việc giao tiếp và lĩnh hội kiến thức tốt cần phải giúp trẻ hình thành và phát triển ngôn ngữ ngay từ tuổi Mẫu giáo Bé để giúp trẻ hiểu được vấn đề qua lời người khác và biết diễn đạt vấn đề qua lời nói của mình Đó là một vấn đề cần thiết nhưng không phải dễ
Bên cạnh đó, còn do đặc điểm tâm sinh lý của từng trẻ khác nhau: rụt rè, hiếu động… nên khiến cho việc thực hiện đề tài của tôi không dễ dàng
5 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:
Như chúng ta đã biết, trẻ ở lứa tuổi này rất dễ nhớ và mau quên, tư duy của trẻ còn hạn chế, vốn kinh nghiệm và sự hiểu biết về cuộc sống chưa cao Vì vậy, ta cần cho trẻ làm quen văn học ở mọi lúc, mọi nơi cũng như trong giờ học nhằm giúp trẻ hình thành và phát triển ngôn ngữ, lĩnh hội kiến thức được dễ dàng, rèn luyện khả năng ghi nhớ ở trẻ
Dạy trẻ làm quen Văn học là phương tiện nâng cao khả năng trí tuệ, giúp trẻ phát triển trí nhớ, trí tưởng tượng, củng cố kiến thức trẻ qua học tập, vui chơi, trong cuộc sống Không những thế, văn học còn là nguồn sữa mẹ nuôi dưỡng, phát triển tâm hồn cho các cháu, truyền cho các cháu vẻ đẹp truyền thống của cha ông, lòng nhân ái, thủy chung, tính công bằng yêu chuộng lẽ phải, đức cần cù chăm chỉ, tự tin, yêu đời
* Nội dung 1: Cho trẻ làm quen văn học vào giờ Hoạt động học:
Do đặc điểm của lứa tuổi nên việc giáo dục cho trẻ Mẫu giáo cần tiến hành theo phương châm “Học mà chơi, chơi mà học” theo chương trình đổi mới
Vào đầu giờ học, chúng tôi trò chuyện với trẻ theo nội dung đề tài hoặc cho trẻ
đi tham quan mô hình, tranh ảnh và trò chuyện với trẻ theo nội dung để dẫn dắt trẻ vào giờ học Thông qua giờ học, trẻ được luyện đọc thơ, kể chuyện và đàm thoại cùng cô về nội dung bài sẽ giúp trẻ phát triển hơn về giao tiếp ngôn ngữ
Đây là hình thức cơ bản cho trẻ làm quen với văn học Các tác phẩm văn học cho trẻ làm quen trong hoạt động này thường nằm trong chương trình, có nội dung phù hợp với chủ đề đang thực hiện Thời gian hoạt động này thường không nhiều
Vì vậy trong giờ hoạt động này tôi sử dụng rất nhiều hình thức khác nhau để gây hứng thú giúp trẻ nhanh chóng hiểu nội dung chuyện, nhớ chuyện, thuộc thơ và đọc
kể diễn cảm trong hoạt động này hình thức sử dụng đồ dùng trực quan rất có hiệu quả Đồ dùng trực quan có thể là tranh ảnh, mô hình, rối , trang phục, sân khấu…
Ví dụ: Với câu chuyện “Nhổ củ cải” Chủ điểm “Thế giới thực vật”.
Trước khi kể cho trẻ nghe câu chuyện này, cô cần chuẩn bị:
- Một bộ rối và mô hình ngôi nhà, vườn cải, ông bà, cô bé, chó, mèo, chuột và một cây củ cải to
- Một bộ tranh ảnh minh họa cho câu chuyện
Trang 4- Trang phục để trẻ đóng kịch lại câu chuyện.
Để gây hứng thú cho trẻ trước khi nghe câu chuyện, cô cho trẻ xem hình ảnh cây củ cải và gợi hứng thú cho trẻ bằng cách cô giới thiệu có một củ cải khổng lồ,
to chưa từng thấy mà có rất nhiều người cùng chung sức mà nhổ không lên Diễn biến câu chuyện ra sao Cô mời các con cùng lắng nghe qua câu chuyện “Nhổ củ cải”
Cô kể chuyện cho trẻ nghe vài lần: Lần đầu kết hợp với điệu bộ, lần sau kết hợp điều khiển các con rối để minh họa Khi kể cô chú ý nhấn mạnh ở các từ, các câu và thể hiện các lời thoại của các nhân vật khác nhau bằng các giọng điệu khác nhau Sau đó cô cùng trẻ đàm thoại về nội dung câu chuyện
Để kích thích tư duy và vốn từ cho trẻ, cô cho trẻ xem tranh truyện và hướng dẫn cho trẻ cách kể lại từng đoạn truyện
Để giúp trẻ hứng thú hơn vào hoạt động cô cho trẻ sử dụng trang phục như bộ râu cho ông già, khăn trùm đầu cho bà già, mũ cho củ cải, chó, mèo, chuột và phân công cho mỗi trẻ đóng một vai để thể hiện lại các câu nói và động tác của từng nhân vật Cô là người dẫn truyện và theo dõi để giúp đỡ trẻ
* Nội dung 2: Cho trẻ làm quen văn học lồng ghép vào các giờ học khác:
Trong mọi giờ học khác đều có thể tích hợp môn làm quen văn học Có thể là những bài thơ, đồng dao, ca dao, câu chuyện đã học hoặc chưa được học
Ví dụ: + Qua giờ học khám phá khoa học về chủ điểm: “Gia đình của bé”
Cô trò chuyện với trẻ về gia đình: “Gia đình con có bao nhiêu người? Gồm có những ai? Thuộc gia đình đông con hay ít con? Là gia đình có mấy thế hệ?
Cô cho trẻ xem một số hình ảnh về gia đình bé và cho trẻ đọc từng cum từ dưới mỗi hình ảnh nhằm giúp cho trẻ có khả năng ghi nhớ và phát triển ngôn ngữ Thông qua giờ học cô giáo dục trẻ yêu thương những người trong gia đình, biết giúp đỡ bố mẹ, ông bà, anh chị em…Cô cho trẻ đọc bài thơ: “Thương ông”,
“Giúp mẹ”… để lồng ghép vào tiết dạy
+ Thông qua giờ học giáo dục âm nhạc về chủ điểm “Ngày 22- 12”
Cô dạy trẻ hát bài: “Làm chú bộ đội” Cũng có thể tích hợp văn học như cung
Trang 5cấp vốn từ cho trẻ qua việc cô trò chuyện với trẻ về chú bộ đội và đưa vào bài thơ:
“Chú bộ đội hành quân trong mưa”, “Chú giải phóng quân”…
+ Hay thông qua giờ học Làm quen với Toán “Nhận biết về số 4” Chủ điểm
“Gia đình”
Vào bài học cô kể cho trẻ nghe câu chuyện về một gia đình gồm có 4 người đó
là bố, mẹ và 2 con Cô cho trẻ xem hình ảnh về những người trong gia đình đó và cho trẻ đếm 1, 2, 3, 4 Sau đó cô giới thiệu số 4
Qua những giờ học khác, có thể tích hợp cho trẻ làm quen văn học vào những lúc trò chuyện với trẻ theo đề tài, đưa thơ, truyện, đồng dao vào đề tài Bên cạnh việc cung cấp vốn từ cho trẻ còn giúp trẻ tìm hiểu xung quanh Từ đó, hình thành cho trẻ tình cảm đối với con người, cuộc sống, giúp cho các tiết học sinh động, hấp dẫn hơn và tránh được sự nhàm chán Hơn nữa, vào giờ học chính trẻ sẽ lĩnh hội kiến thức được dễ dàng hơn
* Nội dung 3: Cho trẻ làm quen văn học ở mọi lúc, mọi nơi:
Vào các buổi sáng đón trẻ hay giờ hoạt động ngoài trời, ngoài việc nhắc nhở trẻ chào bố mẹ, giữ vệ sinh, giáo viên chúng tôi thường hay trò chuyện theo thời gian từng chủ điểm
Ví dụ : + Ở chủ điểm “Một số ngành nghề” giáo viên chúng tôi trò chuyện với
trẻ như: “Gia đình con có bao nhiêu người?”, “Bố mẹ con làm nghề gì?”, “Làm ở đâu?”, “Làm ra những sản phẩm gì?” Hoặc trò chuyện với trẻ về một số ngành nghề trong xã hội, ích lợi của công việc đó và hỏi trẻ “Lớn lên con thích làm nghề gì?” + Hay ở chủ điểm “Thế giới thực vật” Cô cho trẻ cùng đi dạo vườn hoa của trường và trò chuyện với trẻ về một số loại hoa rồi cho trẻ đọc bài thơ: “Hoa cúc vàng”, “Hoa đào hoa mai”…
Tôi nhận thấy có tác dụng rất lớn đối với trẻ Vì trong lúc trò chuyện cô đã cung cấp cho trẻ nhiều vốn từ giúp trẻ hiểu được ý nghĩa của câu, nói trọn câu, diễn đạt mạch lạc Không những thế, trẻ còn tìm hiểu về thế giới xung quanh và làm quen với kiến thức mới giúp trẻ dễ dàng hơn trong việc phát triển ngôn ngữ Vì vậy, trong lúc trò chuyện với trẻ, giáo viên chúng tôi luôn phải nói rõ ràng, chính xác, ngắn gọn, đủ nghĩa giúp trẻ học nói tốt hơn
Trang 6Qua thời gian thực hiện, tôi nhận thấy các cháu mạnh dạn, hồn nhiên hơn và rất thích trò chuyện với người lớn Đặc biệt, trẻ có một vốn từ rất đáng kể
Trang 9* Nội dung 4: Cho trẻ làm quen Văn học thông qua Trò chơi dân gian:
Chúng tôi thường xuyên cho trẻ tham gia chơi cùng bạn bè trong lớp theo từng nhóm nhỏ và chơi các trò chơi dân gian kết hợp với lời bài đồng dao
Ví dụ: Như trò chơi “Chi chi chành chành”
Cô cho lớp chia ra làm nhiều nhóm khoảng 4-5 trẻ, chọn một bạn làm trưởng trò xòe tay ra cho các bạn chỉ vào và đọc:
“Chi chi chành chành Cái đanh thổi lửa
Con ngựa đứt cương
Ba vương ngủ đế
Bắt dế đi tìm
Ù à ù ập”
Đến câu “ù à ù ập” thì trưởng trò nắm tay lại còn các bạn chơi phải nhanh rút tay mình về, nếu bạn nào bị trưởng trò nắm được tay mình thì phải nhảy lò cò quanh lớp 2 vòng
Trang 10
Đây là cơ hội cho trẻ vừa được giao lưu cùng bạn bè, vừa được đọc bài đồng dao Hơn nữa, qua trò chơi này trẻ được rèn kỷ năng chú ý lắng nghe từng câu đồng dao nhằm phát triển khả năng học tốt và tư duy của trẻ
* Nội dung 5: Cho trẻ làm quen văn học thông qua Hoạt động góc:
Trong góc học tập của lớp tôi có treo các tranh ảnh và các cuốn truyện tranh thể hiện được nội dung chủ đề Chúng tôi hướng dẫn trẻ quan sát một cách chi tiết những nội dung thể hiện trong tranh, trẻ rất hứng thú quan sát và từ đó hình thành
kỹ năng cho trẻ Trẻ không chỉ nhắc lời nói của cô giáo mà trẻ thể hiện sự hiểu biết của mình qua lời nói của trẻ
Vào các buổi chiều tôi dành thời gian cho các cháu chơi ở góc này Tôi cho trẻ xem tranh và hướng dẫn trẻ đọc các cụm từ, đồng dao, ca dao, thơ trong tranh hoặc đọc truyện tranh, thơ cho trẻ nghe Trước khi đọc, tôi trao đổi với trẻ về nội dung quyển truyện tranh, thơ, gợi ý nội dung qua trang bìa, nói tên truyện, tên bài thơ, miêu tả hình ảnh của từng trang Tôi chỉ và nói về tranh minh họa, về nội dung câu chuyện, bài thơ được thể hiện trong tranh như thế nào? Mối liên quan giữa tranh và những dòng chữ to Cô chỉ vào từng chữ để đọc và đọc chậm để trẻ dễ tiếp thu Sau đó tôi đàm thoại với trẻ về nội dung câu chuyện và giúp trẻ hiểu được nghĩa của từ Cùng trẻ thảo luận về những nội dung trong cuốn truyện và hỏi trẻ về một số câu hỏi nhằm chia xẻ kinh nghiệm cho trẻ Sau vài lần như thế trẻ có thể cầm quyển truyện, thơ nhìn hình vẽ và dòng chữ kể, đọc hết trang này đến trang kia giống như trẻ đã biết đọc thực sự
Trang 11* Nội dung 6: Cho trẻ làm quen văn học thông qua các buổi sinh hoạt, ngày
lễ, ngày hội và qua các cuộc thi:
Thông qua các buổi sinh hoạt, ngày hội, ngày lễ hay các cuộc thi cũng cần cho trẻ làm quen văn học Vào chiều cuối tuần ta cần tổ chức cho trẻ sinh hoạt văn nghệ Trong đó có hát, múa, đọc thơ, kể chuyện, đóng kịch và chuẩn bị mũ, hoa… cho trẻ thể hiện Tôi nhận thấy trẻ rất hứng thú vì được vui chơi thỏa mái mà lại củng cố được các kiến thức đã học dưới hình thức biểu diễn văn nghệ Hằng tháng lại tổ chức cho trẻ tham gia hội thi: “Bé kể chuyện, đọc thơ hay” ở lớp để chọn ra những cháu xuất sắc để tặng quà Đây cũng là một hình thức tuyên truyền về ngành học rất lớn, trẻ rất thích tự làm và được khen, giúp trẻ phát triển về trí tuệ, nhanh nhẹ,mạnh dạn trước mọi người và cảm nhận được cái hay, cái đẹp của văn học Trong hội thi, có mời đông đủ phụ huynh của cả lớp đến dự, nhiều phụ huynh rất phấn khởi về kết quả của con mình Điều này có tác dụng rất lớn đến việc đưa con đến lớp Mẫu giáo của các bậc phụ huynh để có hướng phát huy năng khiếu của trẻ Với trẻ mầm non hoạt động chung chiếm một thời gian rất ngắn so với thời gian của các hoạt động khác Do đó tôi đã tận dụng thời gian đón trẻ, trả trẻ, hoạt động ngoài giờ, hoạt động vui chơi hay trong hoạt động chuyển tiếp để giới thiệu hay ôn luyện các bài thơ, bài đồng dao, câu chuyện
6 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:
Quan điểm giáo dục trẻ theo hướng đổi mới, giáo viên là người hướng dẫn, tạo
cơ hội cho trẻ hoạt động vui chơi tìm tòi khám phá Trẻ hoạt động không bị áp đặt
để phát huy năng lực bản thân, được trao đổi, được nhận xét nên trẻ trở nên năng động hơn
Trong thời gian thực hiện, bản thân tôi không ngừng phấn đấu học tập, học hỏi kinh nghiệm đồng nghiệp Qua các tiết học trẻ rất hứng thú tham gia vào các hoạt động học tập, ngôn ngữ của trẻ trở nên mạch lạc hơn so với trước đây