Cho trẻ làm quen tác phẩm văn học là tạo cơ hội cho trẻ được tiếp xúc vớicác thể loại văn học khác nhau như thơ ca, đồng dao, truyện kể… đến những bàithơ với các chủ đề, chủ điểm phong p
Trang 1BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu:
Bác Hồ kính yêu của chúng ta khi còn sống Bác rất quan tâm đến mọingười, nhất là các cháu thiếu niên nhi đồng Bác chú trọng từ bữa ăn, giấc ngủ và
sự tiến bộ của các cháu
Bác Hồ nói:
“Trẻ em như búp trên cành Biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan”
Đúng như vậy, trẻ ở tuổi mầm non thật là đáng yêu, tâm hồn trẻ thơ ngây,hồn nhiên như tờ giấy trắng Mọi hoạt động học tập và vui chơi trong quá trìnhnuôi dưỡng chăm sóc giáo dục trẻ ở trường mầm non nhằm tạo điều kiện đều đemlại cho trẻ những điều kì lạ, thần tiên, văn học đem đến điều đó cho trẻ
Văn học là loại hình nghệ thuật đặc sắc không thể thiếu trong đời sống conngười Đặc biệt, nó rất gần gũi với trẻ thơ, từ buổi đầu thơ ấu, trẻ đã sống chanhòa trong không khí lời ru “ầu ơ” đầy yêu thương tận tình của bà, của mẹ và đócũng là cánh cửa mở ra chân trời nhận thức cho trẻ
Làm quen tác phẩm văn học đem lại hiệu quả giáo dục cao, nó tác độngmạnh mẽ lên tình cảm của trẻ Những bài học đến với trẻ một cách tự nhiên,không gò bó không mang tính giáo huấn bắt buộc
Cho trẻ làm quen tác phẩm văn học là tạo cơ hội cho trẻ được tiếp xúc vớicác thể loại văn học khác nhau như thơ ca, đồng dao, truyện kể… đến những bàithơ với các chủ đề, chủ điểm phong phú, đa dạng Tiếp xúc với thơ, truyện, cadao, đồng dao, trẻ không chỉ thấy được bức tranh về cuộc sống xung quanh vớinhững hình ảnh sinh động, mà trẻ còn học tập cách giao tiếp, cách ứng xử, yêuquê hương, đất nước, tình yêu mến bạn bè, với những người thân, biết được việc làm tốt, biết yêu cái đẹp, cái thiện, phê phán những việc xấu, kính yêu Bác Hồ,thật thà, ngoan ngoãn và còn là phương tiện hình thành các phẩm chất đạo đứctrong sáng, mà đặc biệt ở trẻ mẫu giáo thì vốn từ và ngôn ngữ của trẻ được pháttriển mạnh mẽ, trẻ nói mạch lạc, nói diễn cảm, nói đúng câu, đúng từ và đúng ngữpháp
Bản thân tôi đã từng được phân công phụ trách và dạy lớp 5 tuổi, tôi đãhiểu được tầm quan trọng của môn làm quen với tác phẩm văn học Vì thế, tôiluôn tìm ra những phương pháp, biện pháp, cách thức tổ chức hoạt động làm quenvới văn học phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ Tôi luôn suy nghĩ mình cầnlàm gì để dạy trẻ làm quen với văn học có hiệu quả nhất Với những trăn trở đótôi mạnh dạn chọn đề tài:
1
Trang 2“Một số biện pháp giúp trẻ mẫu giáo lớn làm quen với tác phẩm văn học
có hiệu quả ở trường mầm non Văn Tiến - huyện Yên Lạc - tỉnh Vĩnh Phúc”
2 Tên sáng kiến:
“Một số biện pháp giúp trẻ mẫu giáo lớn làm quen với tác phẩm văn học cóhiệu quả ở trường mầm non Văn Tiến - huyện Yên Lạc - tỉnh Vĩnh Phúc”
3 Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Cao Thị Trang
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Mầm non Văn Tiến - huyện Yên Lạc - tỉnh Vĩnh Phúc
7 Mô tả bản chất của sáng kiến:
7.1 Về nội dung của sáng kiến:
7.1.1 Cơ sở lý luận:
Như chúng ta đã biết, tác phẩm văn học thể hiện hiện thực cuộc sống bằnghình tượng nghệ thuật Bằng sức mạnh của tính hình tượng, sự biểu cảm của ngônngữ, những hình tượng con người, con vật, bức tranh thiên nhiên được vẽ nênbằng ngôn ngữ đã tác động mạnh mẽ đến trẻ em Ấn tượng trẻ thu nhận được từtác phẩm văn học khi nghe đọc, kể tác phẩm phụ thuộc vào trình độ phát triểnnhận thức thẩm mĩ của trẻ, vào khả năng cảm nhận văn học trong sự thống nhấtgiữa nội dung và hình thức nghệ thuật tác phẩm Chúng ta đều nhận thấy rằng, trẻmẫu giáo lớn có khả năng cảm nhận văn học trong sự thống nhất giữa nội dung vàhình thức nghệ thuật của tác phẩm bằng cách nghe người lớn đọc, kể tác phẩm
Qua việc cho trẻ làm quen văn học chính là hình thành ở trẻ những tìnhcảm đạo đức tốt đẹp, những cảm xúc thẩm mĩ, phát triển trí tưởng tượng như:Lòng yêu thiên nhiên quả, cây hoa lá, lòng kính trọng yêu thương gần gũi và giúp
đỡ những người thân xung quanh trẻ như ông bà, bố mẹ, cô giáo, anh chị em.Thông qua hoạt động này trẻ làm tái tạo và sáng tạo thêm những tình tiết của tácphẩm một cách hồn nhiên phù hợp nội dung của tác phẩm Thông qua sự hiểubiết, trí tưởng tượng của trẻ Đồng thời trẻ đọc thuộc thơ, kể lại chuyện được.Chính vì thế, để đạt được mục đích của môn học “Làm quen với tác phẩm văn
2
Trang 3học” bản thân tôi đã nghiên cứu suy nghĩ, tìm ra một số biện pháp để giúp trẻ mẫugiáo lớn làm quen với tác phẩm văn học đạt hiệu quả cao.
Vì thế, giáo viên cần nắm vững những nội dung chương trình giáo dụcmầm non, nắm vữngmục đích, nội dung, yêu cầu, phương pháp dạy trẻ làm quenchữ viết Biết lựa chọn hình thức tổ chức, nội dung phù hợp với trẻ linh hoạt, sángtạo kết hợp đồ dùng học liệu để đạt kết quả cao Ngoài việc cung cấp cho trẻnhững kiến thức, kỹ năng mới mà còn phải thường xuyên tổ chức cho trẻ luyệntập bằng các biện pháp phù hợp nhằm ôn luyện, củng cố và nâng cao nhận thứccho trẻ
7 1.2 Thực trạng vấn đề:
* Thuận lợi:
- Được sự quan tâm và chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu trong việc đổimới hình thức chăm sóc giáo dục trẻ và xây dựng phương pháp đổi mới bằngcông nghệ thông tin, tổ chức dự giờ, hội giảng các lớp bồi dưỡng chuyên mônnghiệp vụ
- Nhà trường tạo điều kiện đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy họcnhư: 1 máy tính, có các phần mềm, băng đĩa, nối mạng Internet đảm bảo tốt choviệc tổ chức hoạt động làm quen với văn học cho trẻ
- Lớp học rộng rãi, khang trang sạch đẹp, đầy đủ đồ dùng đồ chơi
- Bản thân là một giáo viên trẻ, nhiệt tình, yêu nghề, có tâm huyết vàđược theo học các lớp tập huấn nghiệp vụ sư phạm, được học tập bồi dưỡngnhiều về lĩnh vực phát triển ngôn ngữ
- Học sinh ngoan, nhanh nhẹn thích tìm tòi khám phá, tham gia tích cựccác hoạt động
* Khó khăn:
- Đa số phụ huynh làm nghề nông, kinh tế gia đình còn khó khăn, trình độhiểu biết của họ còn hạn chế nên họ chỉ chú trọng đến việc làm kinh tế chứ khôngmấy quan tâm đến việc giáo dục, dạy dỗ trẻ Họ không có thời gian để trò chuyệnhay đọc kể cho trẻ nghe về tác phẩm văn học
- Do đặc thù của địa phương ngọng âm “l, n” nên việc phát âm của trẻ cònrất ngọng
- Một số trẻ còn nhút nhát, không tích cực vào hoạt động và một số trẻ kháclại quá hiếu động
* Khảo sát đầu năm:
Từ thực trạng trên, ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành khảo sát 30 trẻ
trong lớp mẫu giáo 5 tuổi A2 về việc làm quen với tác phẩm văn học và thu được
kết quả sau:
3
Trang 4Biểu 1: Kết quả khảo sát đầu năm
Số trẻ Tỷ lệ % Số trẻ Tỷ lệ %
1 Khả năng hứng thú, tích cực tham gia hoạt động 20 67 10 33
2 Khả năng nhớ tên truyện, bài
4 Khả năng hiểu và nắm được
5 Khả năng diễn đạt câu rõ ràng,
Qua khảo sát ban đầu cho thấy kết quả đạt được chưa cao Tỉ lệ trẻ hứngthú, tích cực tham gia hoạt động đạt 67% Khả năng nhớ tên truyện, bài thơ đạt67% Khả năng phát âm chuẩn đạt 60% Trẻ hiểu và nắm được nội dung bài thơ,câu chuyện đạt 63% Khả năng diễn đạt câu rõ ràng, mạch lạc đạt 63% Xuấtphát từ thực trạng trên, bản thân tôi đã trăn trở, tìm tòi ra những biện pháp để tổchức hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học đạt hiệu quả cao như sau:
7.1.3 Biện pháp thực hiện:
Biện pháp 1: Tạo môi trường học tập cho trẻ:
Đối với trẻ mẫu giáo, môi trường là một vấn đề hết sức quan trọng vì môitrường có gần gũi thân thiện, có hấp dẫn mới kích thích cho trẻ hứng thú hoạtđộng Môi trường hoạt động là nơi cung cấp nguồn thông tin phong phú, khuyếnkhích tính độc lập và hoạt động tích cực của trẻ Môi trường giúp trẻ tìm tòi,khám phá và phát hiện những điều mới lạ, hấp dẫn trong cuộc sống, các kiến thức
và kĩ năng của trẻ cũng được củng cố và bổ sung Một môi trường đẹp, phong phú
và phù hợp sẽ gây hứng thú cho trẻ, trẻ sẽ chú ý và ghi nhớ có chủ định Vì thế,tôi luôn chú trọng đến cách trang trí trong lớp, sắp xếp đồ dùng gọn gàng, đẹpmắt và luôn thay đổi phù hợp với từng chủ đề
Ở lớp tôi, tôi đã xây dựng môi trường trong lớp ngay tại các góc chơi như:
“Bé yêu văn học”; “Thư viện của bé” Ở mỗi góc tôi đều trang trí những hìnhảnh gần gũi, quen thuộc với trẻ, có tính sáng tạo, phù hợp với từng nội dung chủđề
VD: Góc “Bé yêu văn học” ở chủ đề “Thế giới thực vật” tôi đã trang trí vào góc
bài thơ “Hồ sen” với hình ảnh rất tươi sáng giúp trẻ khắc sâu kiến thức bài thơ
4
Trang 5VD: Góc thư viện: Cô đưa ra truyện “Tích chu” và những bức tranh thểhiện nội dung câu truyện, sau đó sắp xếp không theo trình tự rồi để trẻ sắp xếp lạicho đúng trình tự, diễn biến câu chuyện rồi kể lại câu chuyện.
5
Trang 6Các loại tranh ảnh, sách truyện do cô và trẻ tự làm không chỉ được sử dụngtrong giờ học văn học mà còn được tôi sử dụng để trang trí lớp, làm đồ dùng đồchơi trong góc thư viện Như vậy trẻ sẽ được ôn luyện, củng cố kiến thức về cáccâu chuyện, bài thơ ở mọi lúc, mọi nơi trong các thời điểm khác nhau.
Không những tôi tạo môi trường học tập trong lớp mà tôi còn tạo cho trẻmôi trường hoạt động ngay ngoài lớp học như: trang trí ngoài hành lang, lối lêncầu thang, hình ảnh những câu chuyện, bài thơ hoặc ở góc thiên nhiên tôi làmbảng bằng bìa cứng có gắn tên cây và bài thơ nói về loài cây đó Qua đó, trẻ đượclàm quen với tác phẩm văn học ở mọi lúc, mọi nơi
Ảnh: Ở cầu thang trường tôi trang trí truyện
“Nàng bạch tuyết và bảy chú lùn”
6
Trang 7Ảnh: Ở cầu thang trường tôi trang trí con vật, hình ảnh ngộ nghĩnh, đáng yêu
Kết quả cho thấy trẻ thực sự thích thú khi tham gia vào các hoạt động, kiếnthức, cảm nhận và sự phát triển ngôn ngữ của trẻ được nâng dần lên
Biện pháp 2: Sử dụng một số hình thức gây hứng thú dẫn dắt trẻ làm quen với tác phẩm văn học:
Để thu hút, lôi cuốn trẻ tập trung vào tìm hiểu tác phẩm văn học tôi đã tổchức giờ học như một sân chơi, hội thi như chương trình “Bé yêu thơ”; “Bé yêuvăn học” Đến với tác phẩm văn học, trẻ như bước vào một thế giới kì ảo vớinhững niềm sung sướng, say mê và tìm kiếm không biết mệt mỏi
Tôi đã sử dụng một số hình thức gây hứng thú hướng trẻ tập trung vào bàihọc như: câu đố, hò vè, trò chơi dân gian, tiếng kêu, bài hát có liên quan đếnchủ đề, nội dung bài thơ, câu chuyện
VD: Cho trẻ quan sát hình ảnh vòng đời của cây, sau đó dẫn dắt trẻ đến vớicâu chuyện “Chú đỗ con”
7
Trang 8VD: Với bài thơ “Hoa cúc vàng” sáng tác: “Nguyễn Văn Chương”
Tôi sẽ đọc câu đố để thu hút trẻ vào bài:
“Hoa gì tươi thắm sắc vàng Cánh dài thường nở muộng màng vào thu”
Biện pháp 3: Tự tạo và sử dụng đồ dùng, đồ chơi trực quan hấp dẫn:
Đặc điểm nhận thức của trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi là tư duy trực quan hìnhtượng, nếu như trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học cô chỉ kểcho trẻ nghe nhiều lần bằng lời thì trẻ sẽ nhanh chán và tiết học không tạo cho trẻ
có được tính linh hoạt, nhanh nhẹn, thông minh, hoạt bát, sáng tạo mà còn khôngthu lại được kết quả cao nên tôi đã sử dụng đồ dùng, đồ chơi trực quan hấp dẫn,kết hợp giữa vật thật, tranh ảnh, mô hình với nhau
Ngoài việc sử dụng đồ dùng đồ chơi mua sẵn trên thị trường tôi đã tậndụng nguyên vật liệu phế thải sẵn có ở địa phương để tự tạo ra những đồ dùng đồchơi hấp dẫn trẻ, phù hợp khi đưa vào dạy trẻ làm quen với tác phẩm nào đó
VD: Từ những nguyên vật liệu như bìa cứng, giấy vẽ, màu nước, bút chì tôi đã làm các nhân vật trong câu truyện “Củ cải trắng” bằng rối dẹt Tôi còn tậndụng vải vụn, bông cũ rồi khâu thành các nhân vật có đủ các bộ phận như mồm,mắt, mũi, tai và trang trí quần áo theo nội dung truyện Với sân khấu tôi trangtrí sân khấu với nội dung câu chuyện, phù hợp với hoàn cảnh nhân vật trongtruyện Và chuẩn bị sân khấu rối cho trẻ trực tiếp được tham gia vào các hoạtđộng
Một số hình ảnh làm bằng nguyên vật liệu phế thải như: vải vụn, bìa
catton, lọ nhựa
8
Trang 10Tôi luôn chọn đồ dùng trực quan đủ, đẹp, hấp dẫn, phù hợp với từng tiếthọc, đúng chủ đề, phù hợp với từng bài thơ, câu chuyện Có mục đích rõ ràng, cóthể gây hứng thú hoặc củng cố biểu tượng, khắc sâu biểu tượng
VD: Khi dạy trẻ bài thơ “Em yêu nhà em” sáng tác của Đoàn Thị LamLuyến, bài thơ đã nói lên một vẻ đẹp thật sinh động, ngộ nghĩnh, đáng yêu vâyquanh ngôi nhà em bé, làm cho người nghe bài thơ cảm thấy như mình được xíchgần đến với những gì viết trong thơ Và để trẻ hiểu được nội dung bài thơ, tôi đãđọc thơ diễn cảm kết hợp cho trẻ xem hình ảnh minh họa nội dung bài thơ Từ đó,trẻ sẽ hiểu sâu sắc nội dung bài thơ, hứng thú khi nghe cô đọc và sẽ nhớ bài thơnhanh hơn
Thơ “Em yêu nhà em”
10
Trang 11VD: Trong tiết kể chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ” tôi sử dụng rối tay kểchuyện sẽ đem lại hiệu quả cao cho trẻ, bởi các nhân vật, sự di chuyển bởi cáccon rối thu hút sự chú ý của trẻ.
Ảnh: Rối tay truyện “Cô bé quàng khăn đỏ”
Biện pháp 4: Xây dựng hệ thống câu hỏi đàm thoại:
Trong khi tiến hành kể truyện cho trẻ nghe, tôi đưa ra hệ thống câu hỏi đàmthoại về tác phẩm Việc trao đổi có thể bắt đầu khi mở đầu hoạt động để gây tò
mò, hứng thú, có khi diễn ra sau những lần kể để trẻ hiểu sâu sắc giá trị nội dung,hình thức tác phẩm, tâm trạng của nhân vật, giúp cho tư duy và ngôn ngữ của trẻphát triển Đây là sự hợp tác cần thiết giữa cô và trẻ để trẻ tiếp thu được nhữngcâu văn hay với những từ ngữ nghệ thuật giàu hình ảnh, giàu âm thanh màu sắc,biểu cảm và những hành động bộc lộ phẩm chất nhân vật Trong quá trình traođổi, đàm thoại rèn tu duy, hướng dẫn trẻ so sánh, phân tích tổng hợp khái quát.Đặc biệt khả năng suy luận đơn giản sẽ là cơ sở nảy nở dạng ban đầu của tư duylogic ở trẻ mẫu giáo lớn
Hệ thống câu hỏi gợi mở có một ưu thế đặc biệt trong việc giúp trẻ hiểu nộidung tác phẩm, tích cực hóa ngôn ngữ và phát huy tính sáng tạo của trẻ
VD: Với truyện “Giọng hót chim Sơn Ca” Ngoài những câu hỏi về tên tácphẩm, tác giả, nhân vật, về những câu văn hội thoại, cô giáo có thể dần dần đặtnhũng câu hỏi như:
+ Trong truyện cô vừa đọc, Sơn Ca là loài chim như thế nào?
(Sống trong rừng, rất chăm chỉ lao động, hót rất hay )
+ Tác giả đã tả như thế nào mỗi khi Sơn Ca hót?
11
Trang 12(Mỗi khi Sơn Ca hót, cỏ, cây, hoa lá rì rào theo Dòng suối đang chảy róc ráchcũng như muốn dừng lại để thưởng thức giọng hót mê ki ấy )
+ Bạn Chim Sẻ đã hỏi Sơn Ca như thế nào?
( Có phải ông mặt trời đã cho bạn giọng hót hay ấy không, có phải cô mây hồng
đã cho bạn giọng hót hay không?)
+ Sơn Ca đã trả lời như thế nào?
(Không phải đâu bạn Sẻ ạ! Ông mặt trời chỉ cho tôi những tia nắng vàng rực rỡ,
ấm áp thôi! Cô mây hồng chỉ cho tôi những tảng bông êm dịu thôi!)
+ Để có giọng hót hay Sơn Ca đã phải làm như thế nào?
(Sau khi trẻ tranh luận, cô đọc trích dẫn đoạn: “Thỉnh thoảng Sơn Ca lại nghiêngđầu lắng nghe tiếng cây cối xào xạc, tiếng suối chảy róc rách Nghe rất kí, rất lâunhững âm thanh ấy rồi Sơn Ca mới bắt chước theo ”, sau đó cô gợi ý để trẻ kếtluận: Sơn Ca có giọng hót hay là do chăm chỉ luyện tập)
Hệ thống câu hỏi tôi đưa ra từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, phùhợp với khả năng của trẻ Thông qua đó, trẻ lĩnh hội được hình ảnh đẹp, những từnghệ thuật như: “Giọng hót mê li, suối chảy róc rách, hoa lá rì rào, cây cối xàoxạc ” và cũng là bài học giúp trẻ có tính kiên trì, chăm chỉ
Sau đó, tôi có thể cho trẻ nghe băng ghi âm mô tả tiếng chim Sơn Ca hótvang và cho trẻ bắt chước giọng hót chim Sơn Ca Đây là yếu tố chơi được kếthợp làm phong phú nội dung hoạt động làm quen với tác phẩm văn học và pháttriển thính giác âm nhạc
Biện pháp 5: Giải thích từ khó trong tác phẩm:
Để trẻ lĩnh hội tri thức tốt tôi không thể bỏ qua việc giải thích từ khó, bởi vìtôi nghĩ điều đó là rất cần thiết để trẻ hiểu được nội dung, ý nghĩa giáo dục củabài thơ, câu chuyện nên việc cung cấp từ khó, từ mới cho trẻ rất cần thiết Tùytheo mỗi nghĩa của từ cô giáo cung cấp bằng nhiều hình thức để trẻ dễ cảm nhận.Đặc biệt trong những chuyện cổ tích luôn có yếu tố thần linh, mượn yếu tố đó côliên hệ giải thích cho được nhằm giáo dục đạo đức cho trẻ làm giàu trí tưởngtượng và nuôi dưỡng ước mơ của trẻ nhằm hình thành nhân cách ban đầu cho trẻ
Mỗi câu chuyện, bài thơ đều có ý nghĩa về nhận thức, giáo dục thẩm mĩcho trẻ Qua mỗi bài thơ, câu chuyện, trẻ đều được biết thêm về thế giói xungquanh, về tự nhiên, xã hội từng bước tích lũy kinh nghiệm sống cho trẻ
VD: Với bài thơ “Mèo đi câu cá” tôi giải thích cho trẻ hiểu những từ khó
và cung cấp thêm vốn từ cho trẻ như:
Bài thơ: Mèo đi câu cá
Anh em mèo trắngVác giỏ đi câu
12