Tiết 45,48,52-Van ban thuyet minh

* Đặc điểm chung của văn bản thuyết minhTại sao lá cây có màu xanh lục?. - Phần nội dung thuyết minh trong văn bản có tác dụng giúp làm rõ tác hại của việc dùng bao bì ni lông, làm cho đ

VĂN BẢN THUYẾT MINH

1 Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh.

2 Phương pháp thuyết minh

3 Cách làm bài văn thuyết minh

I Vai trò, đặc điểm chung của văn bản thuyết minh

Tiết 45,46: TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN BẢN THUYẾT MINH

1 Tìm hiểu ví dụ

* Vai trò

b Tại sao lá cây có màu xanh diệp lục Văn bản này trình bày giới thiệu, giải

thích điều gì?

- Giải thích: Lá cây có màu xanh lục là do chất diệp lục

trong lá cây

b

Thiên nhiên

điều gì?

Sản phẩm-nón lá Huế

Lịch sử

điều gì?

Con người

Những cô gái Huế đẹp, duyên dáng

Giới thiệu Huế là một trung tâm văn hóa lớn của Việt

Nam

Văn bản thuyết minh

Giới thiệu: Huế là trung tâm văn hóa nghệ thuật của nước Việt Nam, nơi

có những đặc điểm riêng biệt độc đáo

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911, mất ngày 4 tháng 10 năm 2013, còn được gọi là tướng Giáp hoặc anh Văn, là một nhà chỉ huy quân sự và chính trị gia Việt Nam Ông là Đại tướng đầu tiên, Tổng tư lệnh của Quân đội Nhân dân Việt Nam,

ông là người chỉ huy đầu tiên Quân đội Nhân dân Việt Nam, là một trong những người góp công thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, là người học trò xuất sắc và gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là chỉ huy chính trong các chiến dịch và chiến thắng chính trong Chiến tranh Đông Dương (1946-1954) đánh bại Thực dân Pháp, Chiến tranh Việt Nam (1960-1975) đánh đuổi đế quốc Mỹ, thống nhất đất nước

và Chiến tranh biên giới Việt-Trung (1979) chống quân Trung Quốc tấn công biên giới phía Bắc.

Xuất thân là một giáo viên dạy sử, ông trở thành một trong những nhà lãnh đạo quân sự kiệt xuất nhất trong lịch sử Việt Nam Ông được đánh giá là một trong những vị tướng kiệt xuất trên thế giới

* Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh

Các văn bản trên có thể xem là văn bản tự sự (hay miêu tả, nghị luận, biểu cảm) không? Tại sao? chúng có khác với các văn bản ấy ở chỗ nào?

Các văn bản trên có thể xem là văn bản tự sự (hay miêu tả, nghị luận, biểu cảm) không? Tại sao? chúng có khác với các văn bản ấy ở chỗ nào?

Cả 3 Văn bản đều trình bày những tri thức tiêu biểu của sự vật hiện tượng.

EM HÃY TRÌNH BÀY VỀ ĐẶC ĐIỂM CỦA MỖI THỂ LOẠI VĂN HỌC SAU:HÃY

* Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh

Tại sao lá cây có màu xanh lục ? Lá cây có màu xanh lục và các tế bào của lá chứa nhiều lục lạp Một mi-li -met lá chứa 40 vạn lục tạp Trong các lục lạp này có chứa một chất gọi là diệp lục, tức là chất xanh của lá ánh sáng trắng của mặt trời gồm bảy màu: tím, chàm, lam, lục, vàng , cam, đỏ Sở

dĩ chất diệp lục có màu xanh lục vỡ nó hút các tia sáng

có màu khác nhất là màu đỏ và màu lam, nh ng không thu nhận màu xanh lục Và lại phản chiếu màu này do

đó mắt ta mới nhận thấy màu xanh lục

* Đặc điểm chung của văn bản thuyết minh

thuyết minh?

- Làm sai bản chất của đối tương.

- Người đọc hiểu không đúng từ đó dẫn tới những hậu quả khó lường

- Khái niệm: Văn bản thuyết minh nhằm cung cấp tri thức về đặc điểm, tính chất,nguyên

nhân… của sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội bằng phương thức trình bày, giới thiệu,giảithích

-Tri thức trong văn bản thuyết minh đòi hỏi khách quan, xác thực, hữu ích cho con người

- Văn bản thuyết minh cần được trình bày chính xác, rõ ràng, chặt chẽ và hấp dẫn

2 Ghi nhớ

Nhiệm vụ: Hãy đọc lại văn bản " Thông tin về ngày Trái Đất năm 2000" và cho biết:

- Văn bản thuộc loại văn bản nào?

- Nội dung thuyết minh trong văn bản có tác dụng gì?

* Trả lời:

- Là văn bản nhật dụng ( đề xuất một hành động tích cực để bảo vệ môi trường ).

- Yếu tố thuyết minh trong phần nội dung giúp đề nghị có tính thuyết phục cao hơn.

- Phần nội dung thuyết minh trong văn bản có tác dụng giúp làm rõ tác hại của việc dùng bao bì ni lông, làm cho đề nghị có sức thuyết phục cao.

Tiết 47, 48, 49 :

PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH I.Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh

1 Tìm hiểu ví dụ

Phiếu học tập số 6 : Đọc hai câu văn sau (Mục 4.a-SHD/T88) và thực hiện yêu cầu:

(1) Huế là một trong những trung tâm văn hóa, nghệ thuật lớn của Việt Nam (2) Nông Văn Vân là tù trưởng dân tộc Tày, giữ chức trị châu Bảo Lạc( Cao Bằng)

- Hai câu văn đều có từ gì ở thành phần vị ngữ ? Sau từ ấy, người ta cung cấp một kiến thức như thế nào?

- Hãy nêu vai trò và đặc điểm của loại câu văn định nghĩa, giải thích trong văn bản thuyết minh

Ví dụ a :

Ví dụ a :

tượng được nói tới ở chủ ngữ (Huế, Nông Văn Vân)

-> Câu văn định nghĩa, giải thích

- Vai trò, đặc điểm :

+ Vai trò :

+ Đặc điểm :

- Phương pháp thuyết minh :

Giới thiệu ( phán đoán)Đứng ở đầu đoạn văn Sử dụng câu trần thuật đơn có từ “ là” (câu miêu tả)

nêu định nghĩa, giải thích

Ví dụ b :

Phiếu học tập số 7 : Đọc các câu văn, đoạn văn sau (Mục 4.b - SHD/T89) và trả lời câu hỏi:

(1) Cây dừa cống hiến tất cả của cải của mình cho con người: thân cây làm máng, lá làm tranh, cọng lá chẻ nhỏ làm vách gốc dừa già làm chõ xôi, nước dừa để uống, để kho cá, kho thịt, nấu canh, làm nước mắm,

(2) Theo các nhà khoa học, bao bì ni lông lẫn vào đất làm cản trở quá trình sinh trưởng của các loài thực vật bị nó bao quanh, cản trở

sự phát triển của cỏ dẫn đến hiện tượng xói mòn ở các vùng đồi núi Bao bì ni lông bị vứt cuống cống làm tắc các đường dẫn nước thải, …

- Trong câu văn, đoạn văn tác giả đã sử dụng phương pháp thuyết minh gì ?

- Phương pháp ấy có tác dụng gì đối với việc trình bày tính chất của sự vật?

Ví dụ b :

- Phương pháp thuyết minh :

(Liệt kê công dụng của cây dừa; tác hại của việc sử dụng bao bì ni lông)

- Tác dụng :

Liệt kê

Trình bày đặc tính của sự vật một cách cụ thể, rõ ràng

Ví dụ c:

Phiếu học tập số 8 : Cho đoạn văn sau (Mục 4.c -SHD/T89) :

Ngày nay, đi các nước phát triển, đâu đâu cũng nổi lên chiến dịch chống thuốc lá người ta cấm hút thuốc ở tất

cả những nơi công cộng, phạt nặng những người vi phạm( ở bỉ, từ năm 1987, vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đô la, tái phạm phạt 500 đô la)

- Chỉ ra và nêu tác dụng của ví dụ ở trong đoạn văn trên đối với việc trình bày cách xử phạt những người hút thuốc ở nơi công cộng

- Phương pháp thuyết minh của đoạn văn trên là gì?

Ví dụ c :

- Phương pháp thuyết minh :

Trình bày cách xử phạt những người hút thuốc lá ở nơi công cộng cụ thể, thuyết phục

Nêu ví dụ

Ví dụ d :

Phiếu học tập số 9 : Đọc đoạn văn sau (Mục 4.d - SHD/T89) và trả lời câu hỏi:

Các nhà khoa học cho biết trong không khí, dưỡng khí chỉ chiếm 20% thể tích, thán khí chiếm 3% Nếu không có bổ sung thì trong vòng

500 năm con người và động vật sẽ dùng hết số dưỡng khí ấy, đồng thời số thán khí không ngừng gia tăng Vậy vì sao đến nay dưỡng khí vẫn còn? Đó là nhờ thực vật Thực vật khi quang hợp hút thán khí và nhả ra dưỡng khí Một héc-ta cỏ mỗi ngày có khả năng hấp thụ 900

kg thán khí và nhả ra 600 kg dưỡng khí Vì thế trồng cây xanh và thảm cỏ trong thành phố có ý nghĩa cực kì to lớn.

(Nói về cỏ)

- Đoạn văn cung cấp những số liệu nào? Nếu không có số liệu, có thể làm sáng tỏ được vai trò của cỏ trong thành phố không?

- Đoạn văn trên đã sử dụng phương pháp thuyết minh nào?

Ví dụ e :

Phiếu học tập số 10 : Cho câu văn sau (Mục 4.e -SHD/T90) :

Thái Bình Dương chiếm một diện tích lớn gần bằng ba đại dương khác cộng lại và lớn gấp 14 lần diện tích biển Bắc Băng Dương là đại dương bé nhất.

- Cho biết tác dụng của phương pháp so sánh trong câu văn trên

- Câu văn đã sử dụng phương pháp thuyết minh nào?

Ví dụ e :

-Tác dụng :

- Phương pháp thuyết minh :

Làm nổi bật về độ rộng lớn của biển Thái Bình Dương

so sánh, đối chiếu

2 Ghi nhớ :

Phiếu học tập số 12 : Trả lời các câu hỏi sau (Mục 4.h -SHD/T90) :

- Muốn có tri thức để làm tốt bài văn thuyết minh, người viết phải làm gì?

- Để bài văn thuyết minh có sức thuyết phục, người viết cần sử dụng những phương pháp thuyết minh nào?

2 Ghi nhớ :

- Để có tri thức TM, cần :

+ Quan sát, tìm hiểu sự vật, hiện tượng cần thuyết minh

+ Nắm bắt được bản chất, đặc trưng của sv,

(tránh sa vào trình bày các biểu hiện không tiêu biểu, không quan trọng).

- Để bài văn thuyết minh có sức thuyết phục, dễ hiểu, sáng rõ, người ta có thể sử dụng phối hợp nhiều phương pháp thuyết minh như : nêu định nghĩa, giải thích, liệt kê, nêu ví dụ, dùng số liệu, so sánh, phân tích, phân loại

Tiết 50,51,52:

I Tìm hiểu cách làm bài văn thuyết minh

1 Tìm hiểu ví dụ

Phiếu học tập số 13 :

Đọc văn bản “Xe đạp” ( SHD/T 96,97) và trả lời câu hỏi: 

(1) Văn bản trên viết về chủ đề gì ?

(2) Bố cục của văn bản gồm mấy phần ? Cho biết nội dung của mỗi phần.

(3) Văn bản diễn đạt có dễ hiểu không ? Vì sao ?

(4) Phương pháp thuyết minh được sử dụng trong văn bản đã thích hợp chưa ? Vìsao ?

III Tìm hiểu cách làmbài văn thuyết minh

1 Tìm hiểu ví dụ

(1) Chủ đề : 

(2) Bố cục:

- Mở bài (Đoạn 1) :

- Thân bài ( Đoạn 2->6) :

+ Cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của xe đạp

+ Tiện ích của xe đạp ( Đoạn 6)

- Kết bài (Đoạn 7) :

Thuyết minh về đồ vật (chiếc xe đạp)

Giới thiệu khái quát về chiếc xe đạp

Vị trí của xe đạp trong đời sống

(3) Bài văn diễn đạt dễ hiểu vì:

(4) Phương pháp thuyết minh được dùng đã thích hợp:

-> Lựa chọn PP thích hợp để người đọc hiểu, hình dung được thế nào nào là cái xe đạp

+ Thứ tự hợp lí: giới thiệu cái chính trước, cái phụ sau

+ Ngôn từ : Ngắn gọn, chính xác, dễ hiểu

+ PP nêu định nghĩa ( câu 2 phần MB )

+ PP liệt kê ( các bộ phận của xe đạp )

+ PP phận loại, phân tích ( chia các bộ phận của xe đạp làm nhiều hạng mục để giới thiệu cho chi tiết đầy đủ )

Phiếu học tập số 14 : Từ kết quả bài tập trên PHT số 13, em hãy cho biết :

(1) Bố cục của 1 văn bản thuyết minh

(2) Những công việc cần phải hoàn thiện để làm 1 bài văn thuyết minh

2 Ghi nhớ :

- Để hoàn thiên một bài văn thuyết minh cần :

+ Tìm hiểu kĩ về đối tượng TM

+ Xác định rõ phạm vi tri thức về đối tượng đó

+ Sử dụng phương pháp thuyết minh thích hợp

+ Ngôn từ chính xác, dễ hiểu. 

thường có ba phần

Giới thiệu chung về đối tượng thuyết minh

Thái độ, đánh giá đối tượng

II LUNEN TẬP

Bài C.4 ( SHD/T98) :

Dựa vào gợi ý, hãy lập dàn ý cho đề văn Thuyết minh về cây hoa đào?

Cây hoa đào là một trong những loại cây cảnh được ưa chuộng và trộng nhiều ở một số vùng trên miền Bắc nước ta Hoa đào là loài hoa tượng trưng cho sự giàu sang, phú quý, hạnh phúc, bình an nên được nhiều người yêu thích … ( pp…)

b Thân bài

* Xuất xứ của cây hoa đào :

- Theo những nghiên cứu về nguồn gốc cây đào của các chuyên gia cho rằng: Đào là loại cây đã có từ hàng nghìn năm về trước, được con người thuần hóa và trở thành loài cây mang ý nghĩa tốt đẹp cho đời sống con người

- Nguồn gốc của cây đào ngày tết đó là bắt nguồn từ nước Ba Tư, sau đó được đem trồng nhiều tại nhiều nơi trên thế giới như: Trung Quốc, Lào, Mông Cổ, với tên khoa học là Prunus persica, Stokes, thuộc vào họ hoa hồng

( PP giải thích)

* Đặc điểm của cây hoa đào :

+ Đào có 03 loại phổ biến là bích đào, bạch đào, và đào phai,

+ Riêng ở Việt Nam, đào được trồng nhiều ở vùng miền núi phía bắc Ở HN có 2 vùng trồng đào nổi tiếng : Nhật Tân, Ngọc Hà

- Đào là cây thân gỗ nhỏ có chiều cao trung bình từ 5-10m Thân cây cao, phân nhánh nhiều từ gốc, vỏ cây có màu nâu nhạt,

xù xì, những cây trồng lâu năm có gốc khá lớn Đối với cây đào được trồng để làm cảnh, trưng tết thì người ta có thể tạo thế cho cây đào.

sau khi hoa tàn cây mới ra lá trở lại

- Hoa đào có 2 dạng đó là hoa cánh đơn và hoa cánh kép Khi nở hoa xòe rộng để lộ ra phần cánh nhị màu vàng ở

giữa, mỗi bông hoa có đường kính từ 2,5-3cm có màu hồng đậm, hồng nhạt, hoa gồm nhiều cánh hoa mỏng, xinh đẹp, kích thước cánh hoa nhỏ.

* Cách trồng và chăm sóc : PP phân tích, ví dụ ,…

thích hợp với đất dính Nhiệt độ sinh trưởng thích hợp là 18°C-25°C.

- Tạo tán, tạo thế: Việc tạo thế phải tiến hành liên tục 5-7 ngày/lần bằng cách kết hợp uốn, buộc các cành non vào với nhau hoặc vào một khung theo các thế đã định, cắt tỉa bỏ những cành ngoài ý muốn Có thể kết hợp khắc vảy trên thân đào để tạo vẻ

cổ cho cây.

- Vào trung tuần tháng 11 âm lịch, tiến hành tuốt bỏ toàn bộ lá đào trên cây để cây tập trung dinh dưỡng làm nụ, đảm bảo nụ hoa ra nhiều, đều, mập, hoa to, cánh dày, màu đẹp ….

C Kế bài

Viết bài văn hoàn chỉnh

Đề bài : - Thuyết minh về cách làm bánh chưng

- Thuyết minh về cây nhãn Hưng Yên

a Mở bài :

Hoa đào nở, báo hiệu mùa xuân mới, mùa xuân của đất trời Hoa đào là loài hoa đẹp, mamg ý

nghĩa rất lớn.

b Thân bài :

* Xuất xứ hoa đào : Hoa đào có nguồn gốc không rõ ràng, có người nói ở Iran, cũng có người nói hoa đào xuất xứ từ Trung Quốc.

* Phân loại : Có nhiều loại hoa đào như đào bích, đào phai, đào bạch… HN có hai vùng trồng đào đẹp nổi tiếng là Nhật Tân và Ngọc Hà.

* Hình dáng, đặc điểm của cây hoa đào.

- Hoa đào nở ra thường có 5 cánh, nụ hoa phô màu hồng xinh xắn Cành đào khẳng khiu, lá thưa thớt.