Tiết 63 – TT tiết dạy theo KHDH TÓM TẮT VĂN BẢN THUYẾT MINH I Mức độ cần đạt 1 Kiến thức Mục đích, yêu cầu và cách thức tóm tắt văn bản thuyết minh 2 Kĩ năng Tóm tắt một văn bản thuyết minh có nội dun[.]
Trang 1Tiết 63 – TT tiết dạy theo KHDH TÓM TẮT VĂN BẢN THUYẾT MINH
I Mức độ cần đạt
1 Kiến thức
Mục đích, yêu cầu và cách thức tóm tắt văn bản thuyết minh
2 Kĩ năng
- Tóm tắt một văn bản thuyết minh có nội dung đơn giản
- Trình bày văn bản tóm tắt trước tập thể
3 Thái độ
Thích thú đọc và viết văn thuyết minh trong nhà trường cũng như theo yêu cầu cuộc sống
4 Những năng lực cụ thể học sinh cần phát triển:
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến quá trình tóm tắt văn bản thuyết minh;
- Năng lực đọc – hiểu các văn bản thuyết minh để tóm tắt theo mục đích khác nhau;
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về các cách tóm tắt vb thuyết minh
- Năng lực phân tích, so sánh các văn bản thuyết minh đã được tóm tắt;
- Năng lực tạo lập văn bản thuyết minh
III Chuẩn bị
1/Thầy
-Giáo án
-Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi
- Ngữ liệu văn bản thuyết minh để tóm tắt;
-Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp
-Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà
2/Trò
-Đọc trước ngữ liệu trong SGK để trả lời câu hỏi tìm hiểu bài
-Các sản phẩm thực hiện nhiệm vụ học tập ở nhà (do giáo viên giao từ tiết trước)
-Đồ dùng học tập
IV Tổ chức dạy và học
1 Ổn định tổ chức lớp:
- Kiểm tra sĩ số, trật tự, nội vụ của lớp
2 Kiểm tra bài cũ:Các bước để viết được đoạn văn thuyết minh?
3 Tổ chức dạy và học bài mới:
HĐ 1 KHỞI ĐỘNG
Hoạt động của Thầy và trò
Chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt, năng lực cần phát triển
- GV giao nhiệm vụ: Em hãy trình bày lại mục đích, yêu cầu
của việc tóm tắt văn bản tự sự đã học ở HKI?
- HS thực hiện nhiệm vụ:
- Nhận thức được nhiệm vụ cần giải quyết của bài học
Trang 2- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:
Từ đó, giáo viên giới thiệu Vào bài: Như vậy, ở HKI
chúng ta đã biết cách tóm tắt một văn bản tự sự Văn thuyết
minh cũng được tóm tắt như văn tự sự nhưng mục đích, yêu
cầu lại khác nhau.Trong thực tế, do điều kiện thời gian và công
việc, không phải lúc nào chúng ta cũng có thể đọc nguyên văn
một văn bản thuyết minh cho người khác nghe nhưng có khi lại
phải tóm tắt sao cho ngắn gọn, đủ ý để người nghe có thể nhanh
chóng nắm được những thông tin chính về đối tượng Nói cách
khác, tóm tắt văn bản thuyết minh vừa là đòi hỏi của cuộc sống,
vừa là một hệ thống các thao tác kĩ năng của môn làm văn
- Tập trung cao và hợp tác tốt để giải quyết nhiệm vụ
- Có thái độ tích cực, hứng thú
HĐ 2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Thao tác 1: Tìm hiểu mục đích, yêu cầu
của tóm tắt văn bản thuyết minh
GV: 1/ Mục đích của việc tóm tắt văn
bản thuyết minh ?
2/Yêu cầu khi tóm tắt văn bản
thuyết minh?
(NL thu thập thông tin, NL giao tiếp
tiếng Việt)
GV sơ kết nhấn mạnh ý chính như
SGK
Mở rộng: tóm tắt văn bản thuyết minh
và tóm tắt văn bản tự sự không khác
nhau nhiều, nhưng đi vào chi tiết, mục
đích tóm tắt văn bản thuyết minh hẹp
hơn so với việc tóm tắt tác phẩm tự sự
Tuy hẹp, nhưng tính hữu ích của nó vẫn
không thua kém việc tóm tắt tác phẩm tự
sự
I Mục đích, yêu cầu tóm tắt văn bản thuyết minh
- Mục đích : để ghi nhớ những nội dung cơ bản của văn bản thuyết minh, để giới thiệu với người khác về đối tượng, về văn bản thuyết minh
- Yêu cầu : ngắn gọn, rành mạch, sát với nội dung
cơ bản của văn bản gốc
Tìm hiểu cách tóm tắt một văn bản
thuyết minh
Đọc văn bản “nhà sàn” ? (SGK tr.69)
Đối tượng thuyết minh trong văn bản
đã cho?
II Cách tóm tắt một văn bản thuyết minh
* Văn bản “Nhà sàn” (SGK tr.69)
a Văn bản Nhà sàn thuyết minh về một ngôi nhà
sàn, một công trình xây dựng gần gũi, quen thuộc của bộ phận khá lớn người miền núi nước ta và một số dân tộc khác ở khu vực Đông Nam á
Trang 3GV tổ chức cho HS thảo luận-Nhóm
2HS- Thời gian: 5phút
- Đại ý của văn bản là gì?
- Có thể chia văn bản thành mấy đoạn, ý
chính của mỗi đoạn?
Viết tóm tắt văn bản “nhà sàn” với độ
dài khoảng 10 câu?
(Năng lực làm chủ và phát triển bản
thân: Năng lực tư duy Năng lực hợp
tác, trao đổi, thảo luận Năng lực sử
dụng ngôn ngữ)
Văn bản Nhà sàn có thể tóm tắt:Nhà sàn
là công trình kiến trúc dùng để ở hoặc
với những mục đích khác Toàn bộ nhà
sàn được dựng bằng vật liệu tự nhiên,
nhiều cột chống Không gian nhà sàn
gồm mặt sàn, gầm sàn, ba khoang lớn
nhỏ, hai bên cầu thang được sử dụng
vào những mục đích sinh hoạt, ăn ở, tiếp
khách khác nhau Nhà sàn xuất hiện ở
miền núi Việt Nam và khu vực Đông
Nam á từ thời Đá mới Nhà sàn có nhiều
tiện ích, vừa phù hợp với địa bàn cư trú
vừa tận dụng nguyên liệu vừa giữ vệ
sinh Nhà sàn ở miền núi nước ta đạt
tới trình độ kĩ thuật, thẩm mĩ cao, đã và
đang là đối tượng hấp dẫn khách du lịch
GV: Cách tóm tắt một văn bản thuyết
minh?
Kết luận:
- Xác định mục đích yêu cầu:
- Đọc văn bản gốc để tìm dữ liệu, có thể
gạch dưới những ý quan trọng, lướt qua
những tư liệu, số liệu không quan trọng
Diễn đạt các nội dung tóm tắt thành câu,
đoạn và bài đáp ứng yêu cầu của văn bản
Gọi HS đọc “Ghi nhớ” (SGK tr.70)
Đại ý của văn bản: thuyết minh về kiến trúc, nguồn gốc và những tiện ích của ngôi nhà sàn
b Văn bản có bố cục ba phần:
* Mở bài (từ đầu đến " văn hoá cộng đồng."):
Định nghĩa về nhà sàn và mục đích sử dụng của ngôi nhà sàn
* Thân bài (từ "Toàn bộ " đến " là nhà sàn"):
Thuyết minh về cấu tạo, nguồn gốc và công dụng của nhà sàn
* Kết bài (tiếp theo đến hết): đánh giá, ngợi ca vẻ đẹp, sự hấp dẫn của nhà sàn ở Việt Nam xưa và nay
c Văn bản Nhà sàn có thể tóm tắt
* Cách tóm tắt một văn bản thuyết minh:
- Xác định mục đích, yêu cầu tóm tắt
- Đọc văn bản gốc để nắm vững đối tượng
- Tìm bố cục của văn bản
- Viết tóm lược các ý để hình thành văn bản
Trang 4
Làm bài tập 1
Gọi HS đọc văn bản (SGK tr.71)
GV tổ chức cho HS thảo luận – Nhóm
2HS- Thời gian:5phút
Trả lời yêu cầu của bài tập 1?
(SGK tr.71)
Gọi đại diện nhóm trình bày
GV hướng dẫn, gợi ý HS đi đến kết luận
- Đối tượng thuyết minh: tiểu sử, sự
nghiệp của Ba Sô; đặc điểm của thơ hai
- cư
- Bố cục:
+ Đoạn 1: Tóm tắt tiểu sử, giới thiệu tác
phẩm của Ba Sô
+ Đoạn 2: Thuyết minh về đặc điểm nội
dung và nghệ thuật của thơ hai-cư
Gọi HS đọc đoạn văn mà các em đã tóm
tắt
GV nhận xét, bổ sung, hoàn chỉnh đoạn
văn của HS
c) Kết luận
Nhận xét khả năng tóm tắt của HS
(Năng lực hợp tác, trao đổi, thảo luận
Năng lực sử dụng ngôn ngữ Năng lực
giải quyết vấn đề)
III – Luyện tập
Bài tập 1:
a) Đối tượng thuyết minh : tiểu sử, sự nghiệp của Ba-sô; đặc điểm thơ hai-cư
b) Bố cục của văn bản : + Đoạn 1: Tóm tắt tiểu sử, giới thiệu tác phẩm của
Ba Sô
+ Đoạn 2: Thuyết minh về đặc điểm nội dung và nghệ thuật của thơ hai-cư
HĐ 3.LUYỆN TẬP
GV giao nhiệm vụ:
Làm bài tập 2
Gọi HS đọc văn bản “Đền Ngọc Sơn và
hồn thơ Hà Nội” (SGK tr.73)
GV tổ chức cho HS thảo luận- Nhóm
4HS – Thời gian :5phút
Trả lời yêu cầu bài tập 2? (SGK
tr.73)
Gọi đại diện nhóm trình bày
Nhấn mạnh:
Bài tập 2:
a) Vấn đề thuyết minh : một thắng cảnh
Điểm khác so với văn bản khác:
+ Đối tượng: thắng cảnh + Nội dung: nói về kiến trúc, ca ngợi vẻ đẹp của đền Ngọc Sơn; bày tỏ niềm tự hào đối với di sản văn hóa dân tộc
- GV có thể gợi ý HS viết đoạn tóm tắt :
“Đến thăm đền Ngọc Sơn, hình tượng kiến trúc đầu tiên gây ấn tượng là Tháp Bút, Đài Nghiên
Trang 5- Văn bản thuyết minh về một thắng
cảnh Nét khác so với các văn bản trước
là:
+ Đối tượng: thắng cảnh
+ Nội dung: giới thiệu kiến trúc, ca
ngợi vẻ đẹp của đền Ngọc Sơn, bày tỏ
niềm tự hào đối với di sản văn hóa dân
tộc
- HS thực hiện nhiệm vụ:
- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm
vụ:
(NL giải quyết vấn đề)
Tháp Bút dựng trên núi Ngọc Bội, đỉnh tháp có ngọn bút trỏ lên trời xanh, trên mình tháp là ba chữ “Tả thanh thiên” (viết lên trời xanh) đầy kêu hãnh Cạnh Tháp Bút là cổng Đài Nghiên Gọi là Đài Nghiên bởi cổng này là hình tượng “Cái đài”
đỡ “nghiên mực” hình trái đào tạc bằng đá, đặt trên đầu ba chú ếch với thâm ý sâu xa “ao nghiên, ruộng chữ” Phía sau Đài Nghiên là cầu Thê Húc nối sang Đảo Ngọc – nơi tọa lạc ngôi đền thiêng giữa rì rào sóng nước
HĐ 4.VẬN DỤNG
GV giao nhiệm vụ: Viết tóm tắt đoạn
văn thuyết minh sau:
Về đặc điểm và vẻ đẹp của hoa thì chúng
có những đặc điểm về nơi ở, sinh sống
và màu sắc hương thơm Nó cũng hội tụ
tất cả những gì về vẻ đẹp và hương thơm,
những ý nghĩa biểu tượng như bao loài
hoa khác Màu hoa sen mang một màu
hồng nhẹ nhàng thanh khiến hoặc có sen
trắng Nói chúng tùy từng loại sen mà nó
có màu khác nhau tuy nhiên hoa sen Việt
Nam thì thường là màu hồng Rễ và thân
của nó ngâm trong bùn nước, những
chiếc lá xanh thì được nổi trên mặt nước
hay nói đúng hơn là nó nằm trên nước
Và giữa muôn vàn màu xanh ấy nổi lên
những màu hồng của sen, có bông thì nở
hoa xòe rộng có bông vẫn là những nụ
thì màu sắc của nó hồng đậm giống màu
hoa chuối hơn Thân nó có những cái gai
nhỏ và khi bé thân đi thì nó tước thành
những sợi tơ như muốn gắn chặt vào
nhau không muốn đứt Hương thơm của
nó thì có từ rễ cho đến hoa, tất cả các bộ
phận đều mang mùi hương đặc trưng
đấy chứ không phải mỗi hoa Mùi hương
- Đây là một trong những đoạn văn thuyết minh về hoa sen Học sinh dọc kĩ văn bản để tóm tắt
Trang 6của nó thoang thoảng nhẹ nhàng khiến
cho người ta có cảm giác thanh mát Nói
tóm lại tất cả những gì của hoa sen mang
lại là sự nhẹ nhàng tinh khiết
- HS thực hiện nhiệm vụ:
- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm
vụ:
(NL giải quyết vấn đề)
HĐ 5 TÌM TÒI, MỞ RỘNG
GV giao nhiệm vụ:
+ Vẽ sơ đồ tư duy bài học
+ Tìm đọc những văn bản thuyết minh
gắn liền với thực tế đời sống Tóm tắt
thành những đoạn văn ngắn
-HS thực hiện nhiệm vụ:
- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm
vụ:
(NL tự học)
+ Vẽ sơ đồ tư duy + Sưu tầm qua sách báo, truy cập mạng để có những văn bản thuyết minh gắn liền với đời sống văn hoá dân tộc Từ đó, tóm tắt thành đoạn văn ngắn
IV Tài liệu tham khảo
- Bố cục của văn bản
- Thiết kế bài giảng Ngữ văn 10,
- Một số tài liệu trên mạng internet
V Rút kinh nghiệm giờ dạy