ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC NGŨ KINH 2 (LỄ -DỊCH)

- Thời gian, địa điểm làm việc: Sáng thứ 2 hàng tuần, tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc phòng 508 nhà C, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – 336 Nguyễn Trãi – Thanh Xuân – Hà

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC

KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

*****

Hà nội, ngày 20 tháng 6 năm 2013

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC NGŨ KINH 2 (LỄ -DỊCH)

(The Five Classics 2 (Lijing-Yijing))

1 Thông tin về giảng viên

* Giảng viên 1

- Họ và tên: Đinh Thanh Hiếu

- Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên chính, Thạc sĩ.

- Thời gian, địa điểm làm việc: Sáng thứ hai hàng tuần, tại Khoa Văn học (tầng 3 nhà B - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – 336 Nguyễn Trãi – Thanh Xuân – Hà Nội).

- Địa chỉ liên hệ: Khoa Văn học

- Họ và tên: Bùi Bá Quân

- Chức danh, học vị: Nghiên cứu viên, Thạc sĩ

Trang 2

- Thời gian, địa điểm làm việc: Sáng thứ 2 hàng tuần, tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc (phòng 508 nhà C, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – 336 Nguyễn Trãi – Thanh Xuân – Hà Nội).

- Địa chỉ liên hệ: Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc

- Điện thoại: 0982125201

- Email: buibaquanhn@gmail.com

- Các hướng nghiên cứu chính: Kinh Dịch và ứng dụng Dịch lí trong thuật

số; tiếp nhận Dịch học tại Việt Nam.

2 Thông tin chung về môn học

- Tên môn học: Ngũ kinh 2 (Lễ - Dịch)

(Tên tiếng Anh: The Five Classics 2 (Lijing-Yijing))

- Mã môn học: SIN 3045

- Số tín chỉ: 4

- Môn học: - Bắt buộc: 

- Lựa chọn:

- Các môn học tiên quyết: Hán Nôm cơ sở (SIN 1001)

- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

+ Lý thuyết: 60 (Giảng lý thuyết: 52; Bài tập trên lớp: 4; Thảo luận: 4) + Thực hành: 0

+ Tự học: 0

- Địa chỉ Khoa/ bộ môn phụ trách môn học: Khoa Văn học

3 Mục tiêu và chuẩn đầu ra của môn học

3.1 Mục tiêu chung

Trang 3

Sau khi hoàn thành môn học, sinh viên nắm được những vấn đề cơ bản về

mặt văn bản của hai bộ Kinh Lễ và Kinh Dịch, minh giải được một số thiên, quẻ quan trọng trong Kinh Lễ và Kinh Dịch cả về phương diện ngôn ngữ và nghĩa

lý, tăng cường về vốn từ ngữ và ngữ pháp Hán văn cổ, nắm được đặc điểm ngôn

ngữ trong các thư tịch và Lễ, về Dịch, bổ sung tri thức về điển chương chế độ,

văn hoá cổ, văn học, triết học…để có thể vận dụng được vào minh giải, khai thác văn bản Hán Nôm, tạo nền tảng để học tiếp các học phần khác và lên bậc học cao hơn.

3.2 Chuẩn đầu ra của môn học:

3.2.1 Chuẩn đầu ra về kiến thức:

- Nắm được những nội dung

cơ bản về Lễ như: khởi

nguyên của lễ, diễn tiến của

lễ, các khái niệm bản, văn,

danh, khí…trong lễ, các loại

lễ cơ bản: cát, hung, quân ,

tân, gia

- Vận dụng một cách linh hoạt những kiến thức đã học của môn học vào việc minh giải văn bản Hán Nôm, đặc biệt là các văn bản có liên quan, chịu ảnh hưởng từ

Kinh Lễ và Kinh Dịch (cả về

ngôn ngữ và nghĩa lý).

- Nhận thức được tầm quan trọng của các kinh điển Nho gia đối với việc học tập và nghiên cứu Hán Nôm

- Hiểu được khái quát về

Tam Lễ - ba bộ lễ thư: Chu

lễ, Nghi lễ, Lễ ký, bao gồm:

Vấn đề văn bản, nội dung cơ

bản, các tác phẩm nghiên

cứu, chú sớ quan trọng….

- Minh giải một số thiên tiêu

biểu trong Kinh Lễ về

- Bước đầu vận dụng được những kiến thức đã học của môn học vào khai thác di sản Hán Nôm, nghiên cứu Nho học.

- Có thái độ nghiêm túc, khoa học, trung thực trong việc dịch thuật và nghiên cứu Hán Nôm.

Trang 4

phương diện ngôn ngữ

(phiên dịch được văn bản,

hiểu rõ từ ngữ và cấu trúc

ngữ pháp) và nghĩa lý (thuật

ngữ, nghi thức, điển chế…)

- Hiểu biết khái quát về ba

bộ Dịch: Liên Sơn, Quy

Tàng và Chu Dịch về

phương diện văn bản

- Có khả năng tra cứu, tìm kiếm thông tin liên quan.

- Nắm được một số khái

niệm và đồ thức quan trọng

trong nghiên cứu Dịch học

như: Thái cực, Âm Dương,

Lưỡng nghi, Tứ tượng, Ngũ

hành, Bát quái, Lục thập tứ

quái, nội quái, ngoại quái,

quái hào… cùng sự cấu tạo

và quy luật vận hành, biến

hóa của chúng

- Minh giải một số quẻ quan

trọng trong Kinh Dịch về

phương diện ngôn ngữ

(phiên dịch được văn bản,

hiểu rõ từ ngữ và cấu trúc

ngữ pháp) và nghĩa lý.

Trang 5

4 Tóm tắt nội dung môn học

Môn học cung cấp cho sinh viên những kiến thức khái quát và tuyển

giảng văn bản Kinh Lễ và Kinh Dịch, hai bộ sách trong Ngũ kinh của Nho gia.

Về Kinh Lễ, cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về Kinh Lễ: giới thiệu khái quát về Tam Lễ: Chu lễ, Nghi lễ, Lễ ký về các vấn đề văn bản, nội

dung chính, đi sâu vào tác phẩm Lễ ký: quá trình hình thành, nội dung cơ bản,

các tác phẩm nghiên cứu, dịch chú quan trọng…; những vấn đề căn bản của Lễ

-bản, văn, danh, khí, lễ trị, ngũ lễ…; trích giảng một số thiên của Lễ ký xoay

quanh những chủ đề như tông pháp chế, quan, hôn, tang, tế…cùng một số thiên

quan trọng có tầm ảnh hưởng lớn, lấy văn bản Lễ ký tập thuyết của Trần Hạo

làm cơ sở.

Về Kinh Dịch, cung cấp cho sinh viên một số kiến thức cơ bản về Kinh Dịch: khái quát về Kinh Dịch: nguồn gốc, quá trình hình thành, Dịch kinh (quái, hào), Dịch truyện (thoán, tượng, văn ngôn, hệ từ, thuyết quái, tự quái, tạp quái),

bốc phệ và triết lý, các tác phẩm Dịch học quan trọng, Dịch học và văn hoá…;

trích giảng một số quẻ trong Kinh Dịch.

5 Nội dung chi tiết về môn học

Trang 6

+ Khí

1.1.3 Các loại lễ

+ Cát lễ + Hung lễ + Quân lễ + Tân lễ + Gia lễ

1.1.4 Tam Lễ

1.1.4.1 Chu lễ

+ Vấn đề văn bản + Nội dung cơ bản + Các công trình nghiên cứu và chú sớ quan trọng

1.1.4.2 Nghi lễ

+ Vấn đề văn bản + Nội dung cơ bản + Các công trình nghiên cứu, chú sớ quan trọng

1.1.4.3 Lễ ký

+ Quá trình hình thành và vấn đề văn bản + Nội dung cơ bản và giá trị

+ Các công trình nghiên cứu và dịch chú quan trọng

1.2 Tuyển giảng văn bản Kinh Lễ

1.2.1 Một số văn bản Kinh Lễ về chế độ tông pháp

1.2.2 Một số văn bản Kinh Lễ về Quan lễ

1.2.3 Một số văn bản Kinh Lễ về Hôn lễ

Trang 7

1.2.4 Một số văn bản Kinh Lễ về Tang lễ 1.2.5 Một số văn bản Kinh Lễ về Tế lễ 1.2.6 Tuyển đọc một số thiên quan trọng: Khúc lễ, Lễ vận, Học ký, Nhạc ký, Nho hạnh…

II KINH DỊCH:

2.1 Khái quát về Chu Dịch

2.1.1 Khái lược về thuyết Tam Dịch và ý nghĩa của từ “Chu Dịch”

+ Thuyết Tam Dịch: Liên Sơn, Quy Tàng và Chu Dịch.

+ Ý nghĩa của từ “Chu Dịch”.

2.1.2.Tác giả, niên đại hình thành Dịch kinh và Dịch truyện

+ Tác giả, niên đại hình thành Dịch kinh:

+ Tác giả, niên đại hình Dịch truyện:

2.1.3 Quá trình truyền bản và các học phái Dịch học Trung Quốc

+ Quá trình truyền bản Chu Dịch:

2.1.4 Kết cấu, nội dung Dịch kinh và Dịch truyện

+ Kết cấu, nội dung Dịch kinh:

+ Kết cấu, nội dung Dịch truyện:

2.1.5 Ứng dụng của Chu Dịch

+ Ứng dụng trong thuật số:

Trang 8

2.2.8 Hà đồ, Lạc thư và quan hệ của chúng

2.2.9 Tiên thiên bát quái đồ, Hậu thiên bát quái đồ và quan hệ của chúng

2.3.Tuyển giảng văn bản Kinh Dịch

2.3.1 Đệ nhất quái Bát Thuần Càn

2.3.2 Đệ nhị quái Bát Thuần Khôn

2.3.3 Đệ tam thập nhất quái Trạch Sơn Hàm

2.3.4 Đệ tam thập nhị quái Lôi Phong Hằng

2.3.5 Đệ tam thập thất quái Phong Hỏa Gia nhân

2.3.6 Đệ thập tam quái Thiên Hỏa Đồng nhân

Trừ quẻ Càn giảng toàn quẻ, còn các quẻ khác được trích giảng

Trang 9

6 Học liệu

6.1 Học liệu bắt buộc:

1 Đinh Thanh Hiếu – Bài giảng Kinh Lễ - Tài liệu đánh máy.

2 Trần Lê Sáng (chủ biên) - Ngữ văn Hán Nôm - Tập 2 – Ngũ kinh, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2002 (phần Kinh Lễ).

3 Trần Hạo - Lễ ký tập thuyết – (trong Tứ thư Ngũ kinh - Tống Nguyên nhân chú, Quyển Trung, Trung Quốc thư điếm, Bắc Kinh 1996).

4 Nguyễn Văn Thịnh: Bài giảng Kinh Dịch, Tài liệu biên soạn để giảng dạy môn Kinh Dịch của Bộ môn Hán Nôm.

5 Ngô Tất Tố dịch và chú giải: Kinh Dịch (trọn bộ) (Hà Nội: Nhà xuất bản

籍出版社，2007）。Tham khảo bản dịch tiếng Việt của Nguyễn Trung

Thuần, Vương Mộng Bưu: Chu Dịch dịch chú (Hà Nội: Nhà xuất bản

Khoa học Xã hội, 1999).

2003）。

6.2 Học liệu tham khảo:

1 Vương Mộng Âu (chú dịch) - Lễ ký kim chú kim dịch, Đài Loan Thương

vụ ấn thư quán, Đài Bắc, 1995 (Trung văn)

2 Vương Kỳ Trân - Lễ dữ truyền thống văn hoá, Giang Tây cao hiệu xuất

bản xã, Giang Tây, 1995 (Trung văn)

Trang 10

3 Đàm Gia Kiện (chủ biên) - Lịch sử văn hoá Trung Quốc (Trương Chính,

Nguyễn Thạch Giang, Phan Văn Các dịch), Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1999.

4 Dương Thiên Vũ (dịch chú) - Lễ ký dịch chú, Thượng Hải cổ tịch xuất

bản xã, Thượng Hải, 1997 (Trung văn)

5 Lễ ký chính nghĩa - trong Thập tam kinh chú sớ, Trung Hoa thư cục, Bắc

Kinh 1996 (Trung văn)

6 Trần Kỳ Thái, Quách Vĩ Xuyên, Chu Thiếu Xuyên (biên tập) - Nhị thập thế kỷ Trung Quốc lễ học nghiên cứu luận tập, Học uyển xuất bản xã,

Bắc Kinh, 1998 (Trung văn)

7 Nguyễn Tôn Nhan (dịch) – Kinh Lễ, Nxb Văn học, TPHCM, 1999.

8 Quang Đạm – Nho giáo xưa và nay, Nxb Văn hoá Thông tin, Hà Nội,

1999.

10.朱伯崑著：《易學哲學史》（北京：華夏出本社， 1994）。Tham khảo bản dịch tiếng Việt của Nguyễn Viết Dần: Dịch học toàn tập (Hà

Nội: Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2003).

11.鄭萬耕：《易學源流》（台湾大展出版社）。Tham khảo bản dịch tiếng Việt của Nguyễn Đức Sâm, Hồ Hoàng: Dịch học nguyên lưu (Hà

Nội: Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2002).

12.张善文著：《歷代易學要籍解題》（頂淵文化事業有限公司

2006）。

13.陳光林主編，廖名春著：《周易經傳與易學史新論》（濟南：齊魯

書社，2001）。

Trang 11

21.Nguyễn Hiến Lê: Kinh Dịch - Đạo của người quân tử (Hà Nội: Nhà xuất

bản Văn hóa Thông tin, 1994)

22.Phan Bội Châu: Chu Dịch Quốc văn diễn giải, in trong Phan Bội Châu toàn tập (Tập 7, 8) (Huế: Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1990).

23.Dương Ngọc Dũng, Lê Anh Minh: Kinh Dịch - Cấu hình tư tưởng Trung Quốc (Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2006).

24.Lưu Quý Cường: Chu dịch và Mỹ học, bản dịch tiếng Việt của Hoàng

Văn Lâu (Hà Nội: Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2002)

25.Lê Văn Quán: “Kinh Dịch”, in trong Ngữ văn Hán Nôm - Tập 2 - Ngũ

Kinh (Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2002), tr 505–779

26.Học Hy, Mã Hoa Tân, Thành Vinh: Dịch học giải nan (Tứ Xuyên: Tứ

Xuyên Khoa học xuất bản xã, 1994)

27.Ngoài ra, người học chủ động tự tìm các tài liệu tham khảo khác tại thư

viện, phòng tư liệu, cơ quan lưu trữ, mạng internet…

7 Hình thức tổ chức dạy học

Trang 12

Tự học,tựnghiêncứu

Lýthuyết Bài tập Thảoluận

2. Tuyển giảng văn bản

Trang 13

7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể

TUẦN NỘI DUNG

BÀI HỌC

MỤC TIÊU BÀI HỌC

PHÁT TRIỂN NỘI DUNG BÀI HỌC

PHƯƠNG PHÁP

ÁP DỤNG

YÊU CẦU ĐỐI VỚI SINH VIÊN

- Nắm được những nộidung cơ bản về Lễ như:

khởi nguyên của lễ, diễntiến của lễ, các khái niệm

bản, văn, danh, khí…

trong lễ, các loại lễ cơ

bản: cát, hung, quân ,tân,

gia…

- Giới thiệu, hướngdẫn phương pháp họctập, các yêu cầu kiểmtra đánh giá

phân loại lễ: Quan,

hôn tang, tế, hương,

xạ triều, sính; Cát, hung, quân tân, gia…

- Thuyết giảng,tổng thuật,phân tích

- Đi học đầy đủ, thái

độ học tập nghiêmtúc, chăm chú nghegiảng, chuẩn bị họcliệu đầy đủ và chuẩn

bị bài theo yêu cầu

cụ thể của giảngviên

- Đọc học liệu bắt buộc

số 1, 2 (phần có liênquan đến nội dung bàihọc)

- Đọc học liệu thamkhảo số 2, 6, 8 (phần cóliên quan đến nội dungbài học)

- Thuyết giảng,tổng thuật,phân tích

số 1, 2 (phần có liênquan đến nội dung bàihọc)

03 Tuyển giảng văn

bản Kinh Lễ - Hiểu khái quát về chếđộ tông pháp, tường

minh những thuật ngữ

- Khái quát về chế độtông pháp

Giảng toàn bộ thiên

- Thuyết giảng,phân tích,hướng dẫn đọc

độ học tập nghiêmtúc, chăm chú nghe

số 1, 2, 3 (phần có liênquan đến nội dung bài

Trang 14

đặc thù về tông pháp chế.

Minh giải thiên Đại

truyện về phương diện

ngôn ngữ và nghĩa lý

Đại truyện văn bản Hán

văn giảng, chuẩn bị họcliệu đầy đủ và chuẩn

cụ thể của giảng viên

học)

- Đọc học liệu thamkhảo số 1,2, 3 , 4 (phần

có liên quan đến nộidung bài học)

bản Kinh Lễ

- Hiểu khái quát về Quan

lễ, Hôn lễ

Minh giải thiên Quan

nghĩa, Hôn nghĩa về

phương diện ngôn ngữ vànghĩa lý

- Khái quát về Quan

lễ, Hôn lễ Lưu biếncủa Quan lễ, Hôn lễtheo thời gian

Giảng toàn bộ thiên

Quan nghĩa và thiên Hôn nghĩa.

- Thuyết giảng,phân tích,hướng dẫn đọcvăn bản Hánvăn

cụ thể của giảng viên

số 1, 2, 3 (phần có liênquan đến nội dung bàihọc)

bản Kinh Lễ

Kiểm tra giữa kỳ

- Hiểu khái quát về Tanglễ

Minh giải thiên Vấn tang

về phương diện ngôn ngữ

và nghĩa lý

- Khái quát về Tang

lễ Lưu biến của tang

lễ theo thời gianGiảng toàn bộ thiên

Vấn tang.

- Kiểm tra giữa kỳ 90phút (tại giảngđường) cho phần

Kinh Lễ

- Thuyết giảng,phân tích,hướng dẫn đọcvăn bản Hánvăn, ra đề kiểmtra

cụ thể của giảngviên Chuẩn bị ôntập kiểm tra Giảngviên có thể có nhữngyêu cầu cụ thể choviệc kiểm tra

số 1, 2, 3 (phần có liênquan đến nội dung bàihọc) và các học liệuchuẩn bị cho kiểm tratheo yêu cầu cụ thể củagiảng viên

bản Kinh Lễ

- Hiểu khái quát về chế

độ Ngũ phục trong tanglễ

- Hiểu khái quát về Tế lễ

Minh giải thiên Tế nghĩa

về phương diện ngôn ngữ

- Chế độ Ngũ phụctrong Tang lễ

Khái quát về Tế lễ

Một số thuật ngữ, đặcngữ trong tế lễ

Trích giảng thiên Tế

- Thuyết giảng,phân tích, thaotác cụ thể,hướng dẫn đọcvăn bản Hánvăn

- Đọc học liệu thamkhảo số 1, 4, 7 (phần có

Trang 15

và nghĩa lý nghĩa. cụ thể của giảng

viên liên quan đến nội dungbài học)

Kinh Lễ: Khúc lễ, Lễ

vận, Học ký, Nhạc

ký, Nho hạnh.

- Thuyết giảng,phân tích,hướng dẫn đọcvăn bản Hánvăn

hình thành Chu Dịch.

Nhấn mạnh trình bàyquan điểm phổ biến vềvấn đề này

- Khái lược về thuyết

Tam Dịch và ý nghĩa của từ “Chu Dịch”.

độ học tập nghiêmtúc, chăm chú nghegiảng

- Đọc học liệu thamkhảo số 9, 10, 13, 14,

19 (phần có liên quanđến nội dung bài học)

- Quá trình truyền

bản và các học phái Dịch học Trung Quốc

+ Quá trình truyền

- Tổng thuật,phân tích, sosánh, văn hiếnhọc, văn hóahọc tiếp nhận

độ học tập nghiêmtúc, chăm chú nghegiảng

- Đọc học liệu tham

Định dạng
Số trang	24
Dung lượng	200 KB