Chương 4. TẠO LẬP VĂN BẢN
4.4. Sửa chữa và hoàn thiện văn bản
4.4.1. Lỗi ở cấp độ đoạn văn
Các câu trong đoạn văn không tập trung về một chủ đề mà phân tán, nói về những vấn đề khác. Thông thường là câu mở đoạn nêu chủ đề, các câu sau chuyển sang nói về vấn đề khác.
Chữa lỗi: Cần triển khai những phương diện của chủ đề đoạn văn bằng cách viết những câu có nội dung chứng minh hoặc giải thích, nêu nguyên nhân...
Ví dụ: Về chế độ chính sách của Đảng và Nhà nước chưa có chính sách đầu tư hợp lí và tạo nguồn ngân sách để duy trì hoạt động và phát triển tổ chức y tế cơ sở, nhất là chính sách về tiền lương. Nghị định 123/ HĐBT quy định lương cán bộ y tế cơ sở: 50% kinh phí huyện trả, 50% kinh phí xã trả, toàn tỉnh chỉ có khoảng 30% số xã thực hiện được, còn nói chung các xã không thực hiện được, lí do đơn giản là xã nghèo, không có nguồn thu cho nên cán bộ y tế chỉ được trả 50% do kinh phí huyện cấp. Cho nên cán bộ y tế phải tự thân vận động, từ đó dẫn đến việc quản lí họ lỏng lẻo.
Hai câu sau không phát triển ý chủ đề đã được nêu trong câu đầu đoạn văn là Đảng và Nhà nước chưa có chính sách hợp lí để phát triển tổ chức y tế cơ sở mà lại nói về sự khó khăn của cấp xã và việc quản lí cán bộ y tế.
b) Thiếu hụt chủ đề
Các câu trong đoạn văn không triển khai đầy đủ các nội dung chủ đề được nêu trong câu chủ đề.
Ví dụ: Ở nước ta hiện nay áp dụng cả hai hệ thống công chức: hệ thống công chức theo chức nghiệp và hệ thống công chức theo việc làm. Đối với công chức điều khiển, chỉ huy hoặc cán bộ bầu cử của khối cơ quan tổ chức chính trị, đoàn thể xã hội thì áp dụng chế độ theo việc làm.
Chữa lỗi: Cần xác định phương diện của chủ đề chưa được đề cập đến và viết thêm những câu triển khai nội dung đó.
Trong đoạn văn trên chưa triển khai ý chủ đề hệ thống công chức theo chức nghiệp. Cần viết thêm câu triển khai ý chủ đề này.
Ví dụ: Đối với các công chức chuyên môn nghiệp vụ thì theo hệ thống chức nghiệp.
4.4.1.2. Lỗi về liên kết lôgíc a) Lỗi đứt mạch
Ý của các câu trong đoạn văn bị đứt quãng, từ câu nọ chuyển sang câu kia không có sự chuyển tiếp.
Chữa lỗi: Cần viết thêm câu chuyển tiếp ý hoặc viết thêm ý hạn định nội dung.
Ví dụ: Mỗi năm trên thế giới có khoảng 6 triệu người bị mắc các chứng bệnh do sử dụng nguồn nước không sạch. Chỉ tính riêng tỉnh Bạc Liêu năm 2002 đã có tới hơn 5000 trường hợp phải tới điều trị tại các cơ sở y tế do dùng nước bị ô nhiễm.
(Dẫn theo Hoàng Anh - Phạm Văn Thấu).
Trong đoạn văn trên từ phạm vi thế giới, người viết chuyển ngay sang phạm vi một tỉnh trong một quốc gia mà không có sự chuyển tiếp.
Chữa lỗi: Thêm câu chuyển tiếp, ví dụ: Ở Việt Nam có rất nhiều người mắc các bệnh trên.
b) Lỗi mâu thuẫn về ý
Nội dung của các câu trong đoạn văn không phù hợp với nhau.
Ví dụ: Các nhân viên hành chính là những người thừa hành nhiệm vụ do các công chức lãnh đạo giao. Họ là những người làm công tác phục vụ trong bộ máy nhà nước. Họ có trình độ chuyên môn ở mức độ thấp, nhiệm vụ chính của họ là tư vấn cho lãnh đạo.
Đoạn văn trên mâu thuẫn giữa ý người thừa hành nhiệm vụ và làm công tác phục vụ với ý tư vấn cho lãnh đạo.
Chữa lỗi: Cần loại bỏ ý mâu thuẫn với chủ đề đoạn văn.
Đoạn văn trên cần chữa lại câu 3: Họ có trình độ chuyên môn ở mức độ thấp, nhiệm vụ chính của họ là tuân thủ theo sự hướng dẫn của cấp trên.
4.4.1.3. Lỗi về liên kết hình thức
a) Không dùng những phương tiện liên kết để liên kết các câu
Chữa lỗi: Cần sử dụng những phương tiện liên kết câu thuộc những phương thức liên kết lặp, thế, nối, liên tưởng... để nối các câu.
Ví dụ: Các công văn, tài liệu dùng trong nội bộ cơ quan gọi là văn bản nội bộ. Bao gồm: Quyết định nhân sự, chỉ thị, thông báo, giấy công tác, giấy giới thiệu.
Cần sử dụng phương thức lặp từ vựng để nối hai câu trên: Văn bản nội bộ bao gồm: Quyết định nhân sự, chỉ thị, thông báo, giấy công tác, giấy giới thiệu.
b) Sử dụng phương tiện liên kết không phù hợp
Chữa lỗi: Cần xác định chính xác mối quan hệ ý nghĩa giữa các câu trong đoạn văn để sử dụng phương tiện liên kết cho phù hợp.
Ví dụ: Tổ chức sử dụng có hiệu quả tài liệu lưu trữ có tác dụng thiết thực trong việc tiết kiệm thời gian, công sức và tiền của cho Nhà nước và nhân dân. Vì vậy, tổ chức sử dụng có hiệu quả tài liệu lưu trữ sẽ biến giá trị tiềm năng của tài liệu lưu trữ thành của cải vật chất cho xã hội, nâng cao mức sống vật chất, tinh thần cho nhân dân.
Hai câu trên không có quan hệ nhân quả nên người viết sử dụng từ ngữ chuyển tiếp vì vậy là không phù hợp. Cần thay bằng ngữ nói cách khác.