4.2. Cầu tiền trong mô hình Keynes
4.2.2. Cầu tiền đầu cơ
Trong nền kinh tế hiện đại, tài sản của hộ gia đình là một danh mục
bao gồm tiền mặt, trái phiếu, cỗ phiêu, kim loại quý và những loại khác.
Chúng được hình thành trong quá trình tích lũy. Danh mục là tổ hợp các
127
tài sản mà hộ gia đình lựa chọn. Khi hộ gia đình làm quyết định về phân phối các tài sản của mình, đây được gọi là guyét định phân phối tài sản.
Nếu mức giá chung không đổi, tiền không sinh lợi hoặc thu nhập từ
nó thấp hơn nhiều so với các loại tài sản khác. Nhưng tiền hữu ích nhờ
tính thanh khoản tuyệt đối. Tiền trong tài sản có thể được chuyên đối lập tức và không bi mắt chỉ phí sang một tài sản khác mà chủ thể kinh tế xem hấp dẫn nhất vào thời điểm hiện tại. Bởi vậy, hộ gia đình muốn giữ một lượng tiền để đâu tư vào các tài sản khác tại thời điểm mà việc đầu tư đó có lợi. Đó là cầu tiền đầu cơ.
Động cơ đầu cơ của cầu tiền gắn liền với chức năng cất giữ giá trị chứ không phải chức năng trao đổi của tiên. Nhưng khi giữ tiên như phương tiện cất giữ giá trị, hộ gia đình cũng phải mất chỉ phí vì bỏ qua thu nhập có thê nhận được từ những tài sản khác. Do đó, cầu tiền đầu cơ tương quan nghịch với lãi suất thị trường (i).
Chúng ta xem xét hộ gia đình sử dụng tiết kiệm trong thời kỳ hiện tại như thế nào — tăng lượng tiền hay mua thêm trái phiếu.
Nếu quy ước Y - thu nhập đảm bảo một năm từ trái phiếu chính phủ
` a ~.* A , ` ` "Ắự rf * A ` Y `
và ¡ — lãi suât thị trường thì giá trái phiêu là B=—. Trong trường hợp
¡*B>Y, số tiền dự trù để mua trái phiếu được đem gửi tại ngân hàng.
Còn nếu ¡* 8< Y, mọi người đều muốn chuyền tiền gửi ngân hàng sang trái phiếu. Việc tăng cầu trái phiếu làm tăng giá của chúng và sự cân
bằng trên thị trường tài chính được xác lập tai /* B=Y.
Quyết định của hộ gia đình giữ tiết kiệm dưới dạng tiền mặt hoặc
trái phiêu phụ thuộc không chỉ vào thu nhập từ trái phiêu mà còn vào giá thị trường kỳ vọng của chúng (B”). Giá thị trường kỳ vọng của trái phiếu được xác định theo công thức:
Y B =-, e
i
Trong đó, 7“ — lãi suất kỳ vọng của cá nhân.
Nếu hộ gia đình dự đoán lãi suất thị trường sẽ tăng (/“ >¿) thì tốn thất dự kiến do giá trái phiếu giảm bằng:
pw PL.
i i
128
So sánh tốn thất dự kiến với thu nhập đảm bảo từ trái phiếu, chủ sở
hữu trái phiêu sẽ bán chúng nếu:
Y<B-B ane
i¢
ai<tt
l i
>I< RỂ 1+i°
Tôn tai một mức lãi suât ngưỡng hodc Ii suat toi han (/°) chuyển
bất đăng thức này thành đăng thức:
ôi “
= —.
l+i
Ví dụ 4.3. Chủ sở hữu trái phiếu dự đoán trong thời gian tới lãi suất
thị trường sẽ ôn định ở mức 6% (/“ =6%). Khi đó, lãi suất ngưỡng bằng
5,66%. Chủ sở hữu trái phiêu sẽ bán chúng nếu lãi suất thị trường hiện tại thấp hơn 5,66% (i<5,66%).
Lãi suất ngưỡng là một phạm trù chủ quan. Mỗi chú thể kinh tế có một mức lãi suất ngưỡng. Tuy nhiên, tất cả lãi suất ngưỡng cá nhân năm trong giới hạn giữa mức trần và mức sàn của nên kinh tế. Tồn tại một
mức lãi suất trần ¡"* mà tại đó. trái phiếu hấp dẫn đến mức không ai
muốn giữ tiền trong tài sản của mình. Ngược lại, tại một mức lãi suất san
¡"" nào đó, trái phiêu mất đi tính hấp dẫn do mức độ thanh khoản của chúng thấp hơn tiền hoặc/và giá của chúng biến động mạnh nên tốn that của việc năm giữ chúng cao hơn thu nhập từ chúng và không ai muốn
giữ lại trái phiếu cả.
Hình 4.3b biểu diễn biểu đồ của cầu tiên đầu cơ. Biêu đồ của hàm
cầu tiền đầu cơ có dạng lõm vì khi lãi suất thị trường giảm xuống, số người muốn năm giữ tiên gia tăng.
129
i A (b)
Hình 4.3. Biếu đồ của hàm cầu tiền ọ) Cõu tiờn giao dịch; b) Cõu tiờn đầu cơ
Hệ số nhạy cảm của cầu tiên đầu cơ đối với lãi suất là xu hướng ưa
thích thanh khoản biên: |
ôL`
Ci
Xu hướng wa thich thanh khoản biên phản ánh cầu tién dau co tăng (giảm) bao nhiêu nếu lãi suất giảm (tang) 1% trong gidi hạn
mm _ jm"
t,=
Nếu lãi suất thay đổi không đáng kẻ, cầu tiền đầu cơ có thể được biểu diễn bằng hàm tuyến tính:
LY =," -i).
Khả nang cất giữ giá trị của các tài sản tài chính khác càng thấp thì câu tiền đầu cơ càng lớn. Trong trường hợp nên kinh tế có thị trường tài chính phát triển và những tài sản tài chính ngắn hạn lưu hành trên thị trường này mang lại thu nhập cho chủ sở hữu của chúng, cầu tiền đầu cơ rât nhỏ.