CHÍNH SÁCH KINH TẾ
1.2.3. Mô hình chu chuyển thu nhập và chỉ tiêu
Mô hình chu chuyển thu nhập và chỉ tiêu thoạt nhìn khá đơn giản
nhưng lại hàm chứa nhiều nội dung quan trọng cho nhận thức và rất hữu
_ ích để giải thích sự vận hành của nên kinh tế.
Để thể hiện tất cả mối quan hệ qua lại giữa tất cả chủ thể kinh tế vĩ mô, thông thường mô hình đơn giản nhất bao gồm hộ gia đình và doanh nghiệp được trình bày trước tiên, sau đó, được bổ sung khu vực nhà nước và cuối cùng, khu vực nước ngoài. Các mô hình chu chuyển thu nhập và chỉ tiêu — từ đơn giản đến phức tạp ~ có một tính chất chung là tổng chỉ tiêu của tất cả chủ thể kinh tế vĩ mô luôn bằng tổng thu nhập mà
họ nhận được trong quá trình sản xuất hàng hóa và dịch vụ. Sự cân đối
hiển nhiên giữa tổng chỉ tiêu và tổng thu nhập được gọi là đẳng thức
kinh tế vĩ mô cơ bản. |
Mô hình chu chuyên thu nhập và chỉ tiêu đơn giản nhất giả định nên
kinh tế đóng và không có sự can thiệp nhà nước. Trong mô hình này, thu 27
nhập của khu vực doanh nghiệp là chỉ tiêu của khu vực hộ gia đình, còn thu nhập của khu vực hộ gia đình là chi tiêu của khu vực doanh nghiệp.
Thu nhập của hộ gia đình bao gồm thu nhập từ các yếu tố sản xuất — tiên lương, địa tô, lãi suất, lợi nhuận — được sử dụng cho chỉ tiêu cá nhân
mà về phần mình tạo nên thu nhập của đoanh nghiệp.
Đăng thức kinh tế vĩ mô cơ bản trong mô hình chu chuyền thu nhập và chỉ tiêu đơn giản nhất bao gồm hộ gia đình và doanh nghiệp có dạng:
y=C+ẽ,
Trong đó, C - chỉ tiêu tiêu đùng của hộ gia đình; 7 — chỉ tiêu đầu tư của đoanh nghiệp tư nhân.
Mô hình mở rộng được bổ sung hai chủ thể kinh tế vĩ mô là khu vực nước ngoài và khu vực nhà nước. Trong mô hình mở rộng, xuất hiện
“những luông ra” từ luông “thu nhập - chỉ tiêu” là tiết kiệm, thu nhập từ thuế và nhập khâu và “những luỗng vào” là đầu tư của doanh nghiệp. chi tiêu mua sắm công và xuất khâu.
Luông ra là lượng thu nhập không được sử dụng để mua hàng hóa và dịch vụ được sản xuất trong nước.
Luông vào là lượng chỉ tiêu bổ sung vào tông chỉ tiêu cho hàng hóa và dịch vụ được sản xuất trong nước.
Trong mô hình mở rộng, mỗi quan hệ cơ bản giữa khu vực doanh nghiệp và khu vực hộ gia đình không thay đối nhưng trở nên phức tạp hơn vì những khoản chuyển giao thu nhập cho hộ gia đình, trợ cấp cho doanh nghiệp, thuế và các công cụ khác của nhà nước được bô sung vào mô hình.
Khi khu vực nhà nước được bô sung, đăng thức kinh tế vĩ mô cơ
bản trở nên phức tạp hơn: |
| y=C+/14+G,
Trong đó, G — chi tiéu mua sim công.
Trong điều kiện nền kinh tế mở, trên thị trường nội địa xuất hiện những sản phẩm được sản xuất ở nước ngoài và nhập khẩu vào nước này nên chi tiêu của hộ gia đình, doanh nghiệp và nhà nước được phân phối giữa các sản phâm nội và ngoại:
C=C°+C!, I=l+1, Œ=Œ“+G',
28
Trong đó, đ— chì tiêu cho sản phẩm nội; ƒ— chi tiêu cho sản phẩm ngoại.
Ba phương trình này cho thấy, một phần của tổng thu nhập được sử dụng để thanh toán cho các sản phẩm nhập khẩu nên làm tăng luồng ra.
Mặt khác, các chủ thể kinh tế nước ngoài mua những sản phẩm được sản xuất trên lãnh thổ của nước này. Như vậy, chỉ tiêu cho sản phẩm nội tăng lên một mức bằng lượng xuất khâu. Tuy nhiên, trong thực tế, khó xác định được hộ gia đình, doanh nghiệp và nhà nước dành bao nhiêu tiền để mua sản phẩm nội và bao nhiêu tiền cho sản phẩm ngoại. Bởi vậy, dé dang hon nếu chúng ta xác định tông chỉ tiêu cho sản phẩm nội và tổng giá trị nhập khẩu:
E=(C-C7)+(I-1)+(G-G!)+X,
=C+l+G+X-(CÍ+!“+G7)
=C+l+Œ+X-—Z.
=>È=C+l+Œ+ 1,
Trong đó, X — giá trị xuất khẩu, Z - giá trị nhập khẩu; NX — giá trị xuất khẩu ròng.
Như vậy, đăng thức kinh tế vĩ mô cơ bản trong nền kinh tế mở có
đạng: |
yH=C+I4+G4+NX.
Như da biét, y=C+S54+7 nén
C+l+G+NxX =C4+S+T,
> 1+G+X=S+T+Z.
Nhu vay, trong nên kinh tế mở, tổng luồng vào cũng băng tổng luồng ra.
Trong điều kiện nên kinh tế mở, để tài trợ đầu tư trong nước, có thể thu hút tiết kiệm nước ngoài:
I[=S§+(ŒT-G)+(Z-X)=S"+&®', Trong đó, S” — tiết kiệm nội địa; SÍ — tiết kiệm nước ngoài.
Từ đăng thức kinh tế vĩ mô cơ bản, chúng ta nhận thấy nếu tiết kiệm nước ngoài là đại lượng đương thì đầu tư lớn hơn tiết kiệm nội địa.
29
LÝ THUYÉT VÀ THỰC TIỀN Mô hình chu chuyển thu nhập và chỉ tiêu
Tương tự những mô hình kinh tế khác, mô hình chu chuyên thu nhập và chi tiêu đơn gián hóa hiện thực vì chỉ mô tả các quá trình quan trọng nhất cân thiết để nhận thức bản chất của những quan hệ kinh tế. Mô hình vừa được xem xét trên bỏ qua một số yếu tố:
Thứ nhất, bỏ qua chỉ tiêu mua săm và xây dựng nhà ở của hộ gia đình mà chỉ các quyết định đầu tư của doanh nghiệp được phân tích.
Thứ hai, trong thực tế, hộ gia định có thể sản xuất hàng hóa và dịch vụ cho tiêu dùng cá nhân hoặc mà không phái thành lập công ty, ngoài ra, tổn tại những doanh nghiệp nhà nước sản xuất hàng hóa để tiêu thụ trên thị trường.
Thứ ba, không xem xét sự tồn tại của các doanh nghiệp phi lợi nhuận mà hoạt động của chúng được tài trợ bằng nguồn đóng góp của những chủ thẻ kinh tế khác nhau.
Thư tư, mô hình giả định toàn bộ tiết kiệm của hộ gia đình được cung ứng trên thị
trường tài chính, tức là hộ gia đình không giữ tiền tiết kiệm ở nhà.
Thứ năm, mô hình không tính đến phần sản lượng mà doanh nghiệp giữ lại để bù đắp
mức khấu hao máy móc và thiết bị để làm ra sản lượng này. Ngoài ra, doanh nghiệp có thê đề lại một phần lợi nhuận mà không được phân phối cho các chủ sở hữu.
Thứ sáu, mô hình mô tả trạng thái lý tưởng: các thị trường vận hành hiệu quả, thông suốt với quá trình định giá tự do, không có sự can thiệp của NHTW trên thị trường ngoại hối làm thay đổi dự trữ chính thức, việc địch chuyển các tài sản tài chính giữa
những quốc gia mà không bị cản trở bởi bất kỳ chướng ngại nào.
Tuy nhiên, trong điều kiện nền kinh tế mở, bên cạnh trao đổi ngoại thương, những nguồn lực di chuyển giữa các quốc gia. Những di chuyên nguôn lực cho phép các chủ thể kinh tế nhận thu nhập không chỉ từ sản xuất nội địa mà còn từ nước ngoải, Ngoài các thu nhập yếu tố, còn có những khoản chuyển giao tư nhân, viện trợ kinh tế và nhân dao di chuyển giữa các quốc gia (hình 2,1). Những yếu tố này làm thay đổi thu nhập quốc gia của một nước. Cùng với thu nhập từ ngoại thương, các dòng thu nhập yếu tố và chuyển giao làm tăng cung ngoại tệ. Bởi vi su di chuyển những dòng tiền này giống như các giao dịch ngoại thương, trong đăng thức kinh tế vĩ mô cơ bản, có thể gộp chúng vào xuất khẩu ròng. Nếu các chủ thể kinh tế của nước này không có dủ ngoại tệ để
thanh toán cho những sản phẩm và yếu tố sản xuất của khu vực nước
ngoài, họ phải vay mượn trên thị trường tài chính quốc tế hoặc bán đi tài sản cho người nước ngoài. Dù những yếu tố trên được bổ sung vào mô hình chu chuyền thu nhập và chi tiêu, đăng thức kinh tế vĩ mô cơ bản không thay đôi:
30
E= y,
=> C+I4+G+NX =C+S+H+T,
Trong đó, y bao gồm thu nhập từ sản xuất trong nước, thu nhập yếu tố và chuyên giao ròng từ nước ngoài mà được ghi nhận trong NX.
Như vậy, trong mô hình chu chuyển thu nhập và chỉ tiêu, những luồng hàng hóa và tiên mặt luân chuyển thông suốt với điều kiện là tổng chi tiêu của các khu vực hộ gia đình, doanh nghiệp, nhà nước và nước ngoài luôn băng tổng sản lượng. Nếu tổng chỉ tiêu giảm, doanh nghiệp buộc phải giảm sản lượng và tỷ lệ việc làm, còn về phần mình, tổng sản lượng lại quyết định mức thu nhập của các yếu tô sản xuất mà có anh hưởng quyết định tới tông câu.