Chương 1. SÁNG TÁC CỦA HOÀNG VIỆT HẰNG TRONG DÒNG CHẢY CỦA THƠ NỮ THỜI KỲ ĐỔI MỚI
1.2. Hành trình sáng tác của Hoàng Việt Hằng
1.2.2. Thơ Hoàng Việt Hằng
Hoàng Việt Hằng yêu và đến với thơ từ rất sớm, nhưng thành công với văn xuôi trước khi thành công với thơ. Ngay từ năm 1980, tập truyện ngắn Những lời chưa nói hết đã nhận được giải thưởng của Hội nhà văn thành phố Hà Nội. Thế nhưng theo như lời của nhà văn Triệu Bôn, ngay từ lần gặp đầu tiên khi nhà thơ mang bản thảo truyện ngắn đến tòa soạn tạp chí Văn nghệ Quân đội, thì Hoàng Việt Hằng hợp với thơ hơn văn xuôi. Sống giữa Hà Nội phồn hoa tấp nập, Hoàng Việt Hằng không chọn cho mình một con đường mưu sinh nhàn hạ, mà như chị chia sẻ: Hẹn gì với những đam mê/ mà em bùa ngải viết thuê lần hồi, chị đến với văn chương như
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
một niềm đam mê, và cũng là để mưu sinh, kiếm sống - một nghề đầy thử thách và không ít nhọc nhằn. Hơn nữa, với cái tâm của một người làm nghề: Tôi chọn một thứ văn chương trong sạch, và tôi thường cúi xuống những số phận nghèo khổ (NTTS), thì cuộc mưu sinh ấy còn nhọc nhằn gấp bội phần. Nhất là khi chị vừa phải cày trên đồng chữ (Thơ Hoàng Việt Hằng) để nuôi mình, chữa bệnh cho chồng và nuôi con trong cảnh: Con chồng, vợ cũ, đồng sâu/ Lấy chồng lấy cả nỗi đau của chồng (Một mình khâu những lặng im).
Đam mê với nghề và như là duyên phận, là định mệnh nghề đã chọn người, Hoàng Việt Hằng đã sống và viết với tất cả tình yêu và nhiệt huyết. Tiền nhuận bút nhận được chị không dành riêng cho mình mà để mua thuốc cho chồng, nuôi con và để trang trải cho những chuyến đi tìm cảm hứng sáng tác. Là nhà văn, đồng thời là phóng viên báo Du lịch, dù tuổi đã cao, chị vẫn luôn tràn đầy nhiệt huyết cho những chuyến đi với hành trang là cây bút và chiếc máy ảnh, bước chân chị in dấu trên khắp các nẻo đường với tâm hồn tràn đầy yêu thương, trắc ẩn và những vần thơ đầy ắp hơi thở của cuộc sống, kiếm tìm và suy tư của chị cứ thế lần lượt ra đời.
Viết về mình, viết về những vùng đất mà mình đã đặt chân qua, và đặc biệt chị còn xúc cảm sâu sắc với những mảnh đời, những kiếp người nhỏ bé bất hạnh: Day dứt cho những số phận sống quanh mình ở Hà Nội: Ôi, những ngõ của người nghèo Hà Nội/ Tôi thương yêu bạc tóc lúc nào/ Người đời bảo: nhuộm tóc cho xanh lại/ Tóc có thể nhuộm xanh/ Nhưng vui buồn ngõ xuân/ Sao nhuộm lại?(Ngõ xuân- Hoàng Việt Hằng), đau đáu với những mảnh đời phải nếm trải bất hạnh do thiên tai, bão lũ nơi mảnh đất miền Trung đầy nắng gió: Đi dọc miền Trung/ Mắt cứ chạm vào những dây phơi/ Áo trẻ nhỏ màu cháo lươn/ Miếng vá còn vương ở tay áo cánh nâu màu bã trầu/… Sau bão đã lâu/ Nỗi đau còn như sóng lật/ Cả chiếc dây phơi ?(Thơ Hoàng Việt Hằng), rồi đến các bản vùng núi cao, miền biển, hay tận đất nước Ấn Độ xa xôi.
Sau những cung đường, những số phận, là những suy tư, trăn trở, chiêm nghiệm của nhà thơ về thế thái nhân tình, về lẽ sống, về tình người, về cách đối xử giữa người với người, cách sống chung với thiên nhiên… mà nhiều khi, giữa xã hội xô bồ với nhịp sống nhanh, “sống gấp” này, con người có phần thờ ơ, vô cảm.
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Mặc dù thành công với khá nhiều tác phẩm văn xuôi đủ các thể loại, từ truyện ngắn, truyện thiếu nhi, tiểu thuyết, tản văn, tạp văn, ký... thì người đọc vẫn biết đến, nhớ đến một Hoàng Việt Hằng - nhà thơ. Tác giả từng tâm sự: Tôi trở thành một người làm thơ, viết báo, thế chấp một đời cho văn chương. Tôi như người chạy chợ thức khuya dậy sớm trên ruộng chữ nghĩa của mình. Và, Ngay cả đi bộ/ Câu thơ lẽo đẽo theo sau/ Ngay cả lên tàu/ Câu thơ chập chờn mưa tuyết/ Ngay cả khi bay nghiêng/ Ẩn ức, chập chờn như ánh sao, chập chờn như ánh đèn/ Tôi cầu cạnh bút nghiên/ Run rẩy viết (Ẩn ức). Vậy nên, không phải ngẫu nhiên, thơ ca như cái nghiệp buộc lấy người thơ và Hoàng Việt Hằng là một người thơ đích thực!
Nằm trong dòng chảy của thơ ca đương đại nói chung và dòng chảy của thơ nữ đương đại nói riêng, thơ Hoàng Việt Hằng mang một tiếng nói độc đáo, một tiếng nói chân chất, mộc mạc mà đằm thắm xúc cảm. Thơ Hoàng Việt Hằng không gây ấn tượng với người đọc bằng cách gây “sốc” về cảm hứng, ý tứ, không đi vào lòng người đọc bằng sự chắt lọc ngôn ngữ, hình ảnh để mang đến cảm giác mượt mà, ngọt ngào, mà chỉ đơn giản là những xúc cảm thật, ý tứ thật, những gì đến từ cuộc sống hàng ngày! Vậy nên, thơ Hoàng Việt Hằng giống như những lời tự sự, những lời bộc bạch về cuộc sống thường nhật và những cảm xúc thường ngày của mình. Và điều lắng vào lòng độc giả chính là những điều rất thật đó.
Đọc thơ Hoàng Việt Hằng, độc giả như được đọc cuốn nhật ký của người phụ nữ đã từng trải hầu hết mọi đắng cay của đời người, người phụ nữ có trái tim nhân hậu của hết thảy mọi phụ nữ! Những đắng cay tưởng đến bất tận và những yêu thương đằm thắm cũng đến vô cùng. Đơn giản những điều đó đều có được từ sự soi thấu những đắng cay, nhọc nhằn của cuộc đời nhà thơ để chị nhìn ra nỗi đắng cay, nhọc nhằn của kiếp người quanh mình bằng những trải nghiệm trong cuộc sống thường nhật hoặc qua những chuyến đi. Thơ Hoàng Việt Hằng ở giai đoạn đầu thiên về thiên nhiên, trữ tình và những phận người lao động, những người công nhân trong ngành công nghiệp cơ khí, có nhiều câu ánh lên day dứt:
tôi sống cuộc đời vất vả có đau khổ lớn hơn cả đau khổ Nỗi buồn sao không thể khác đi!..
Những dấu lặng
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Ngay cả nỗi buồn lúc đó, nhà thơ cũng đã nhìn nhận thật khác, nó không hề đơn điệu, không phải chỉ là nỗi buồn của cái tôi, của cá nhân, mà rộng hơn là của những người lao khổ.
Trước tiên phải nói rằng, chất thơ của Hoàng Việt Hằng xuất phát từ cái tôi nội cảm, từ thân phận mình, từ những tình cảm cho chồng, cho con. Tình yêu dẫu ngọt ngào đến đâu thì trong giới văn nghệ sĩ, không ai là không biết mối tình trắc trở, đắng cay của nhà thơ với nhà văn Triệu Bôn. Nhưng đắng cay có hề gì, vất vả trăm bề cũng có nghĩa gì, bởi khi yêu, người đàn ông đó là hơi thở, là sự sống của tâm hồn:
Anh- của mỗi hơi thở tôi Của nhiều nỗi vui và mất mát
Trên khoang thuyền một người trai đang hát Nước mắt tôi nhòa nhạt phía chân trời
(Buổi sớm ở Bến Đoan) Tình yêu ngọt ngào, thuần khiết trong sáng đến vô ngần:
Những ngày thơ dại tin yêu
Những ngày chỉ ước được nhìn nhau thôi
(Viết cho tuổi hai mươi)
Người đọc nhận thấy cảm xúc bẽn lẽn, e ngại mà cũng đầy đắm say của cô gái tuổi đôi mươi, lần đầu bước vào thế giới của tình yêu. Nhưng sẽ không ai biết rằng trong cái đắm say ngọt ngào đó lại là nỗi đắng cay vô cùng bởi tình yêu ấy trắc trở nhường nào. Hoàng Việt Hằng đã từng chia sẻ Nhưng ám ảnh nhất, không sao quên được nhất là mỗi lần lên cầu thang gỗ nhà số 4, tôi luôn run sợ, luôn luôn nín thở, bàn chân như phản xạ phải nhón ngón chân, không để cho chiếc guốc nhựa vang ra tiếng động trên cầu thang gỗ. Nếu nghe thấy, hẳn là ông nhà văn H, hay ông nhà văn T… sẽ thò đầu ra cửa phòng làm việc, thì hôm sau anh Triệu Bôn sẽ lại bị lôi ra họp kiểm điểm (Dưới cây hoa đại nhà số 4 - Hoàng Việt Hằng). Và những câu thơ, tưởng chừng là tiếng nói của tình yêu ngọt ngào ấy lại là nỗi đắng cay chất chứa, đó chính là nét riêng, xúc cảm riêng trong tình yêu của Hoàng Việt Hằng.
Cho đến khi tình yêu ấy được cho phép, hai người yêu nhau được trở thành vợ chồng thì những gì đã qua vẫn còn, vẫn luôn ám ảnh:
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Anh đã chôn vùi mối tình câm Ngỡ bao năm không dễ gì đào bới
Hạnh phúc của thời bình em không đắp nổi Mối tình câm và lặng của chiến tranh
(Thơ tình viết tặng chồng)
Dù đã thành chồng, thành vợ, đã gắn bó và san sẻ, đã có đứa con trai - kết tinh đẹp nhất của tình yêu. Vậy mà:
Con chồng, vợ cũ, đồng sâu
Lấy chồng lấy cả nỗi đau của chồng
(Một mình khâu những lặng im)
Sự ra đi của nhà văn Triệu Bôn, người chồng mà nhà thơ hết mực yêu thương đã để lại nỗi đau vô bờ bến. Đau đấy, nhưng vẫn phải sống, cố sống để viết để nuôi con… Vậy nên phải gói nỗi đau lại, gói cả những kỷ niệm: Em đã gói kỷ niệm/ Gói giọt sương trên lá sen khô/ Gói cả anh và tình yêu hai ta xưa/ Nhưng gói mãi đến mùa xuân phải mở/ Cho nỗi buồn không héo khô (Dù em có dụi mắt).
Ai từng biết những trắc trở trong tình yêu của nhà thơ mới biết được tình yêu của hai người gắn bó như thế nào. Và khi một người ra đi, một người phải ở lại, nỗi đau ấy lớn lắm! Đau đến mức: Em chỉ muốn ngồi một mình vậy thôi/ Với nỗi buồn khi chết rồi vẫn nhớ/ Ngày ngày em đối mặt với cánh cửa/…/Nhưng mà mẹ ơi/ Con ở đây con chờ/ Cho con ăn gì thôi con đói lắm /Tiếng con gọi chạm vào giây cót/ Và thời gian - phút chết lăn đi (Đối mặt với cánh cửa).
Cùng với nỗi đau, cùng những trách nhiệm phải làm, phải sống, là những kỷ niệm vẫn tươi nguyên như ngày nào, như vừa mới xảy ra: Bên hàng cây cơm nguội ngày ấy anh ôm em/ Cây cũng trẻ/ Và cây nghiêng ngả/ Bây giờ cây đã già/ Và anh trở về với đất (Dấu ngã ở bên trời).
Nỗi đau, kỷ niệm và những nhớ thương không bao giờ nguôi, nỗi đau không bao giờ vơi cạn cứ trở đi trở lại trong cuộc sống hàng ngày của nhà thơ. Để nhiều khi ngỡ như: Như thể anh mới về/ Mắc lại cái dây phơi/ Để hong khô nước mắt/ Mắt ướt mà không khóc/ Lá vàng chan thu tàn/ Lá vàng vun đơn lẻ… (Mắt ướt)
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Và ai dám bảo rằng những gì đã qua là đã trôi xa? Bởi trong tâm hồn nhà thơ thì những yêu thương ngọt ngào và cả những đắng cay đã qua vẫn luôn còn mãi. Tình yêu là thế, và với Hoàng Việt Hằng, tình yêu đầu đời đó cũng là tình yêu suốt đời, vĩnh cửu. Vậy nên: Em chẳng có thứ gì/ Ngoài anh và lối đi/ Và cuộc đời cụ thể/ Để em còn đam mê/ Để em còn tốt nữa (Cây me lá vàng).
Viết cho mình, viết về mình và tình yêu của mình, đó là nội dung khá lớn trong thơ Hoàng Việt Hằng. Dù cuộc đời nhà thơ, tình yêu của nhà thơ không có mấy phút ngọt ngào mà chỉ dằng dặc những lo toan, những đắng cay, đau đớn. Dẫu vẫn biết trái tim có lý lẽ của riêng nó, và tình yêu là tự mình lựa chọn và chấp nhận: Lấy chồng lấy cả nỗi đau của chồng, và:
Văn chương bảy sắc cầu vồng
Chuyện tình anh cũ em không biết gì
(Một mình khâu những lặng im)
Nhưng sao vẫn không khỏi xót xa, ngậm ngùi cho tình cảnh của người phụ nữ đến sau:
Một mai cơn gió se se
Buông xuôi anh lỡ vội về chốn quê Thấy đông con cháu bạn bè
Mà em đơn lẻ, mà em thu vàng Buông xuôi anh có mơ màng Mà trăng gió với vỡ vàng đất đai Buông anh em đọc ban mai
Tung vần thơ với vắt vai chuyện đời
(Một mình khâu những lặng im)
Tung vần thơ với vắt vai chuyện đời, câu thơ nghe nhẹ tênh, như người viết đã trút bỏ tất cả mọi muộn phiền, trăn trở, đắng cay, đau đớn của chuyện đời, chuyện mình mà sao day dứt thế. Bởi không quên được, không xóa được, nên cố nói là “buông”, cố khao khát để “buông” sao? Mơ ước, mong muốn thế dẫu biết rằng không thể, không bao giờ làm được như thế? Và có phải vì thế nên nhà thơ đã chịu thua, chấp nhận: Nhưng số phận ơi/ Người đã chiến thắng tôi rồi/ Tôi là kẻ thua trận duy nhất mỉm cười/ Trước tỉ số một đèn, một bóng (Hồ Bảy Mẫu).
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Dù đôi lúc tưởng như gục ngã, nhà thơ vẫn phải đứng dậy, phải nuôi con, phải là chỗ dựa cho con: Một mai góc biển chân trời/ Viết nuôi con lớn lên người mới xong (Một mình khâu những lặng im).
Cũng bởi tình yêu và tình mẫu tử thiêng liêng nên: Có dễ lạy trời quên được chuyện xưa/ Trái tim cô đơn - trái tim máu ứa/ Mẹ sẽ giữ trong lòng những gì buồn khổ/ Để cho con yêu sống tuổi trưởng thành (Có những barie vô hình).
Sau những riêng tư, những tình cảm cá nhân, tâm hồn, tình cảm và trái tim người phụ nữ Việt Nam ấy, thì thơ của Hoàng Việt Hằng còn là trải nghiệm của những chuyến đi. Đi, như một nhu cầu bởi không ai có thể chìm đắm mãi với nỗi đau và mất mát. Không ai có thể đóng kín hồn mình để gặm nhấm nỗi đau riêng đến hết cuộc đời. Và đi để - như nhà thơ chiêm nghiệm trong lời mở đầu tập thơ Trăng vàng ngồi vớt trăng vàng:
Đi. Ngộ ra nỗi đau riêng rất nhỏ Trên ngàn ngày cây số phía sau lưng
Không phải là một cuộc trốn chạy nỗi đau của bản thân, không phải những chuyến đi vô thức để tìm cảm giác quên, mà trái tim ấy tìm đến những chuyến đi và không ngừng đi vì:
Chỉ xin một bình yên thôi Để đi để viết để đời câu thơ
(Chùa Một Mái)
Vì vậy, một mảng lớn trong sáng tác của Hoàng Việt Hằng là trải nghiệm những chuyến đi. Những địa danh đã đi vào thơ, đủ cho thấy người phụ nữ ấy đã đặt chân đến gần như hầu hết các nơi trên mọi miền đất nước, từ Bắc vào Nam, từ núi cao đến biển rộng. Hoàng Việt Hằng đã đến, đã đưa vào thơ mình từ: Thác Bờ, Sông Mã, Bến En, Đục Khê… đến Đảo Dấu, Mẫu Sơn, Mường Lát, Tủa Chùa, Mường Lay, Buôn Đôn,…
các địa danh của nước bạn Lào: Nậm Khan, Kỉu Mai Lo… đất nước Campuchia, Thái Lan: Ăng Ko Thom, Pattaya… Đi để hòa mình với thiên nhiên, với con người, để cảm nhận, cảm thông cho nỗi đau của người đời từ nỗi đau của riêng mình.
Nhìn chung, thơ Hoàng Việt Hằng là tiếng nói của một tâm hồn phụ nữ đầy yêu thương và từng trải. Đi vào thế giới thơ Hoàng Việt Hằng, có thể nói: Sự hấp dẫn, cái hay của thơ chính là những tình cảm chân thành, giản dị như những lời tâm sự, sẻ chia. Và thơ, với Hoàng Việt Hằng vừa là duyên nợ, vừa là điểm tựa:
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Tôi tựa vào câu thơ Đứng vững trên đất đá Tôi tựa vào dịu dàng
Để vượt qua những gì tưởng không thể vượt qua.
(Những dấu lặng)
Tiểu kết Chương 1
Thơ ca đương đại Việt Nam đang có những bước đột phá và đã đạt được không ít những giá trị về nội dung và nghệ thuật, hình thành nhiều trào lưu và xu hướng. Tuy nhiên, một trào lưu lớn để trở thành chủ lưu mang tính định hướng cho cả dòng thơ ca thì có lẽ chưa có. Nhưng cũng có thể hiểu, đó chính là sự phong phú và đa dạng, thể hiện một nhu cầu tất yếu của thơ ca đương đại, vì mỗi nhà thơ đều là một cá thể xã hội và một chủ thể sáng tạo, và việc thể hiện cái tôi nội cảm chính là một nhu cầu.
Không ít các nhà thơ nữ đương đại đã dám táo bạo tìm một nguồn cảm hứng, một cách thể hiện mới, thể hiện cá tính, một giọng nói cá nhân của mình. Dàn hợp xướng của thơ ca đương đại nói chung và thơ nữ nói riêng đã cho thấy sự đa thanh điệu của các tâm hồn nghệ sĩ. Tuy nhiên, các nhà thơ nữ đương đại vẫn thể hiện được những nét đẹp đằm thắm của những tâm hồn người phụ nữ Việt Nam.
Hoàng Việt Hằng sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, đất thanh lịch ngàn năm - nên nét nền nã, thuần phác thể hiện khá rõ trong cả nội dung lẫn nghệ thuật thơ của chị. Vì thế, thay vì tìm những sự phá cách về cả nội dung và nghệ thuật thể hiện thì thơ chị thường chỉ nói về mình, những niềm vui, hạnh phúc nhỏ nhoi, những buồn đau trĩu nặng, những chuyến đi và cảm xúc đời thường. Có thể nói, Hoàng Việt Hằng không ồn ào, gây chú ý như một hiện tượng văn học, nhưng chị đã khẳng định được vị trí của mình và có những đóng góp đáng kể cho thơ ca đương đại nói riêng và văn học Việt Nam đương đại nói chung.
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si