Chương 3. NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN TRONG THƠ HOÀNG VIỆT HẰNG
3.3. Giọng điệu trữ tình
3.3.3. Giọng điệu giàu thương cảm, đậm chất nữ tính
Giọng điệu thương cảm trong thơ Hoàng Việt Hằng, trước tiên là sự tự thương mình, xót xa cuộc đời, thân phận mình. Trong rất nhiều tập thơ, bài thơ, ngay từ nhan đề đã cho người đọc thấy cái nhìn thẳng vào nội tâm, tâm khảm mình. Từ Những dấu lặng, Tự tay nhóm lửa đến Một mình khâu những lặng im; từ Vệt trăng và cánh cửa đến Xóa đi và không xóa. Từ những nhan đề bài thơ như: Lục bát cho mình, Một tôi trở lại một tôi, Em sợ, Một mình khâu những lặng im, Ẩn ức…Nhưng chúng tôi đã bàn, đã nhắc đến điều đó khá nhiều ở những phần trước. Nên ở phần này, chúng tôi dành để bàn đến giọng điệu thương cảm, đậm chất nữ tính trong thơ chị. Hoàng Việt Hằng luôn ghi lại những trạng thái tình cảm, cảm xúc của mình trong cuộc sống thường nhật cũng như trên những chuyến đi, ngắm nhìn cảnh sắc, gặp những con người. Vì vậy, thơ chị ít khi gò câu ép chữ mà dòng cảm xúc cứ tự nhiên tuôn chảy.
Vì vậy mà 2 thể thơ chị sử dụng thường xuyên nhất là thơ tự do và thơ lục bát. Với một tâm hồn phụ nữ đầy nhạy cảm, tinh tế và những gì trải qua trong cuộc đời mình, chị luôn thấu hiểu, đồng cảm, thương xót những cuộc đời, thân phận khổ đau.
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Chị từng gặp bao mảnh đời bất hạnh: một em bé lang thang bán báo trên phố, tối đến trải báo làm giường và ngủ ngay tại Phủ Tây Hồ, em còn mẹ cha hay không?
em có chỗ ở hay không? em có được ăn uống đầy đủ hay không? Trái tim nhân hậu của người phụ nữ, người mẹ như Hoàng Việt Hằng đã trăn trở, đã xót thương và ngồi ngay xuống hát ru như ru chính đứa con của mình:
Bé ơi ngủ kỹ đi nào
Trái tim thắt thẻo qua bao đoạn đường
(Em bé bán báo)
Chị mua báo không phải giống như một hành động giúp em kiếm sống, mưu sinh mà mua để đọc nỗi đau, để thương cho những kiếp nhân sinh bé bỏng: Tôi mua tờ báo trải giường/ Đọc cho đến ướt tình thương trẻ nghèo. Chỉ có tình thương của người mẹ, trái tim đa cảm của một nhà thơ nữ mới nhiều nước mắt như vậy, nhiều mối cảm thương như vậy. Khóc thương không phải chỉ một em bé bán báo. Mà nước mắt đó còn dành cho những kiếp nghèo, vậy nên khi đến chợ Rã nhìn cảnh chợ xơ xác tiêu điều, nhà thơ đã không cầm lòng được:
Vừa ăn chan nước mưa Tôi ăn chan nước mắt
Và sau khi rời phiên chợ mà con ngan có tám ngàn/ trả mười ngàn không bán/
áo trẻ con hai ngàn/ giỏ ngô cũng hai ngàn/… Mà lòng thì nức nở/ Áo mế già chưa khô? (Đi chợ Rã)
Từng lời thơ là lời cảm thương, xót xa, nước mắt chảy trong lòng chị khi nhìn cảnh người vợ còn rất trẻ đã phải đội khăn tang khóc chồng. Người đọc hiểu cái quay mặt đồng cảm của chị khi nhìn cảnh đó:
Chị trẻ tới nỗi Bế con đeo khăn sô Tôi phải quay mặt đi
Đôi khi nước mắt cũng cần giấu mặt
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Và người đọc cũng thấy chị khóc cùng người phụ nữ nơi cánh đồng chết:
Suốt mùa khô chị quét lá vàng Cắm cúi đốt
Lửa tàn thì mới khóc Con gái tôi nằm đây Chồng tôi cũng nằm đây Cha mẹ cũng nằm đây Hai mươi chín năm quét lá Giọt nước mắt không màu
(Chị Klung Lang)
Hoàng Việt Hằng đau cùng nỗi đau của bà mạ đất Gio Linh cô độc, của người phụ nữ miền biển mất chồng, của chị Ngải bên kia sông Nậm Khan, cảm thương cho người phụ nữ, người mẹ Buôn Đôn… và biết bao cảnh đời, biết bao thân phận nữa.
Bởi nhiều khi, người phụ nữ là thế, chị cũng thế. Dành cả tuổi xuân, đánh mất cả tuổi xuân của mình vì gánh nặng gia đình, vì lo cho chồng, cho con. Cảm thương nên chị nhìn thấy người phụ nữ ấy không đơn giản dệt một tấm vải đem ra chợ bán lấy tiền nuôi sống gia đình, mà là “dệt mùa xuân”, dệt tuổi trẻ của mình để rồi vượt chặng đường rất xa để mang ra chợ bán:
Chị dệt mùa xuân vào khung cửi Mỗi tháng chợ phiên
mỗi lần đò
Vai nhỏ cùng đôi chân bé nhỏ khuất lấp dần sau núi mờ xa
(Một lần đi chợ Đục Khê)
Còn biết bao thân phận, biết bao cảnh đời chị đã đi, đã gặp và đã cảm thương.
Bao nhiêu nỗi khổ đau của kiếp nhân sinh được nhìn, được soi rọi từ nỗi đau riêng của bản thân chị. Vì vậy, đó không phải là cái nhìn cúi xuống mà là cái nhìn thẳng, cái nhìn đồng cảm của người đồng cảnh: cái nhìn thấu hiểu và sẻ chia với một ông lão làm nghề liệm xác, một ông lão bên bờ Hồ Gươm hay là một đám ma phải thuê người khóc, một đám ma chỉ có người lái xe đưa chiếc quan tài xuống nghĩa trang Văn
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Điển. Đó là cái nhìn của một trái tim đa cảm và từ đó, những cuộc hành trình của chị như một nhu cầu, đi để ngộ ra điều rất quan trọng:
anh đi mất chín năm
trên dương gian buồn lắm…
….đi. ngộ ra nỗi đau riêng rất nhỏ trên ngàn ngày cây số phía sau lưng…
(Bấm chín đốt ngón tay)
Đối với mỗi người sáng tác, dù ở lứa tuổi nào, thời đại nào cũng đều cần một cái nhìn thấu hiểu và thương cảm với những cuộc đời, số phận bất hạnh. Người làm thơ phải cảm xúc gấp nhiều lần người thường và chỉ có xúc cảm mới đi được đến trái tim và xúc cảm của người đọc. Chính vì thế, thơ Hoàng Việt Hằng thấm đẫm xúc cảm và giàu nữ tính - những xúc cảm chân thành, da diết. Giọng điệu trong thơ Hoàng Việt Hằng có đặc điểm riêng so với các nhà thơ nữ đương đại, đó là giọng điệu cảm thương. Có những lúc, chị nhìn sâu vào nỗi đau của mình, có những lúc chị quặn thắt trong nỗi niềm tâm sự, nỗi bất hạnh của riêng mình, nhưng khi nhìn thấy nỗi đau của người khác thì dường như chị nguôi ngoai phần nào nỗi đau thân phận mình. Cái nhìn của Hoàng Việt Hằng luôn hướng tới những thân phận, những kiếp người bất hạnh.
Đó là cái nhìn đồng cảm của những người đồng cảnh ngộ! Chị đến với cuộc đời họ, hóa thân vào cuộc đời, thân phận của họ để từ đó bật lên tiếng thơ, bật lên tiếng khóc.
Khóc cho người và khóc cho chính mình. Có lẽ đây chính là đặc điểm nổi bật trong giọng điệu thương cảm làm nên phong cách riêng của thơ Hoàng Việt Hằng, mang đến một phong cách nghệ thuật thơ rất riêng, bình dị chân thành mà ý nhị gợi cảm.
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Tiểu kết Chương 3
Nói về nghệ thuật thể hiện trong thơ Hoàng Việt Hằng trước tiên phải nói đến nghệ thuật cấu tứ. Nhà thơ sử dụng khá thường xuyên cấu tứ tương phản mang đến cho người đọc sự bất ngờ và ấn tượng sâu sắc. Đó là sự tương phản giữa hoàn cảnh với tâm trạng; tương phản trong cách ứng xử với hoàn cảnh của nhà thơ và những nhân vật trữ tình; Tương phản giữa sự đớn đau, bất hạnh, với niềm vui, hạnh phúc;
Tương phản giữa cay đắng của cuộc đời, đen tối của lòng người là những người phụ nữ giàu lòng vị tha, giàu tình yêu thương. Bên cạnh đó, cấu tứ để lửng khiến người đọc cảm nhận được khoảng trống ngôn ngữ mở ra sau các bài thơ của chị và người đọc có thể tiếp tục liên tưởng, tưởng tượng, hoặc ám ảnh, day dứt về những điều nhà thơ không nói ra hết đó.
Hoàng Việt Hằng sử dụng ba thể thơ chính là thơ lục bát, thơ năm chữ và thơ tự do, trong đó thể thơ chị sử dụng thường xuyên và liên tục nhất chính là thể tự do. Xúc cảm từ thân phận mình hay từ những hoàn cảnh, thân phận chị gặp trên đường đời khiến nhà thơ rung động và ghi lại. Bởi vậy, có lẽ thể thơ tự do khá thích hợp để thể hiện những cảm xúc thường trực của chị. Tuy nhiên có thể khẳng định, thể thơ lục bát của Hoàng Việt Hằng mới là tiếng nói từ sâu thẳm trái tim người phụ nữ ấy. Đó là tiếng nói dịu dàng, đằm thắm như lời tâm sự thầm kín, ẩn chứa giá trị nhân văn sâu sắc nhất trong thơ chị. Với thơ lục bát, ta cảm nhận được tất cả những cung bậc cảm xúc của một người phụ nữ giàu yêu thương, trắc ẩn, một hồn thơ đầy nữ tính. Lục bát có thể được coi là thể thơ thành công nhất của chị.
Đặc điểm thứ ba về nghệ thuật góp phần làm nên phong cách của người nghệ sĩ là giọng điệu. Hoàng Việt Hằng đã thể hiện trong thơ mình một giọng điệu rất riêng, đó là giọng điệu suy tư, trăn trở, nhiều dự cảm và giọng điệu giàu thương cảm, đậm chất nữ tính. Không khó để nhận ra những tiếng thở dài đầy suy tư, trăn trở trong thơ chị nhưng hơn hết, người đọc cảm nhận được cả những giọt nước mắt, những tiếng khóc thương cho những cuộc đời, thân phận bất hạnh khác trong cuộc đời. Đó chính là nét vừa chất phác, hồn hậu, vừa đằm thắm, trữ tình làm nên một đặc điểm nghệ thuật đáng ghi nhận trong thơ Hoàng Việt Hằng.
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
PHẦN KẾT LUẬN
Trong đời sống thơ ca đương đại, Hoàng Việt Hằng là một trong những cây bút nữ nổi trội. Với chị, thơ ca, văn chương là cuộc sống, chị viết với tất cả cảm xúc, tâm hồn, ý thức sáng tạo, nhiệt huyết của con tim tài hoa và tấm lòng nhân ái. Lao động sáng tạo nghệ thuật còn là nghiệp mưu sinh, là công việc chi phối cuộc đời nhà thơ từ lâu nay. Ở cả thơ và văn xuôi, Hoàng Việt Hằng đều thể hiện nội lực sáng tạo dồi dào. Trong khuôn khổ của luận văn này, chúng tôi chỉ tìm hiểu, nghiên cứu về thơ của tác giả với mong muốn làm rõ những đặc điểm trong thơ chị và ghi nhận những đóng góp của chị với đời sống thi ca nói chung và văn học đương đại nói riêng.
Đến với thơ Hoàng Việt Hằng, chúng tôi đã cố gắng làm rõ cảm hứng chủ đạo và cái tôi trữ tình trong thơ chị. Dễ nhận thấy cảm hứng nổi bật trong thơ Hoàng Việt Hằng là những chuyến đi. Hơn ba mươi năm qua, Hoàng Việt Hằng vẫn lặng lẽ đi và bền bỉ viết. Những chuyến đi đã khơi gợi cảm hứng, tình yêu với đất nước và con người, những vùng lãnh thổ và đồng loại ở cả trong và ngoài Việt Nam. Đi để chứng kiến, gặp gỡ, để lắng nghe và thấu hiểu. Thấu hiểu chính mình và con người, thấu hiểu thân phận mình và thân phận đồng loại. Trong thơ chị, nổi bật các dạng thức cái tôi trữ tình đó là: cái tôi thân phận; cái tôi chia sẻ, đồng cảm với đồng loại và cái tôi hoà nhập với thiên nhiên. Các dạng thức ấy như hoá thân, như bắt nguồn từ cái tôi trữ tình của chủ thể, thẩm thấu qua từng trang viết, và có lúc nó hoà nhập với xung quanh, tạo nên sự đồng cảm với đồng loại, sự thông cảm với chính mình, nhờ thế giúp nhà thơ đến gần hơn với bạn đọc.
Một phương diện rất quan trọng nữa giúp thơ chị hòa nhập được với dòng chảy của thi ca đương đại, đó là phương thức thể hiện. Cảm hứng chủ đạo và cái tôi trữ tình trong thơ chị được thể hiện trong một cấu trúc thiên về cấu tứ tương phản và bỏ lửng, để lại sự lan tỏa và dư ba trong lòng người đọc. Thơ Hoàng Việt Hằng tạo dấu ấn với sự vận dụng khá thuần thục thể thơ tự do, lục bát, năm chữ cùng các sắc thái giọng điệu suy tư, trăn trở với nhiều dự cảm và giọng thương cảm đậm chất nữ tính.
Nhờ thế, tiếng thơ của chị đằm thắm, lắng sâu, mộc mạc mà giàu xúc cảm nhân ái bao dung.
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, chúng tôi không thể trình bày tất cả những hiểu biết của mình về thơ Hoàng Việt Hằng. Tìm hiểu đặc điểm thơ Hoàng Việt Hằng, chúng tôi bước đầu có một chìa khóa để mở cánh cửa bước vào thế giới nghệ thuật thơ chị. Theo chúng tôi, với thơ Hoàng Việt Hằng có thể tiếp tục triển khai các đề tài: Tình yêu và hôn nhân trong thơ Hoàng Việt Hằng, hay con người và thiên nhiên trong thơ Hoàng Việt Hằng.
Hơn ba mươi năm gắn bó với cuộc hành trình đi và viết bằng tất cả niềm đam mê và trái tim nhiệt thành, nhân ái, yêu người, yêu đời thiết tha, những trang thơ của Hoàng Việt Hằng là minh chứng góp phần khẳng định: trong đời sống văn học đương đại, bên cạnh các cây bút nữ khác, Hoàng Việt Hằng là một nhà thơ nữ tiêu biểu, điển hình cho nội lực đam mê lao động sáng tạo nghệ thuật.
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si