Chương 3. NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN TRONG THƠ HOÀNG VIỆT HẰNG
3.2.2. Thể thơ lục bát
Lục bát là một trong những thể thơ truyền thống của dân tộc Việt Nam. Không ai biết và khẳng định chính xác lục bát ra đời từ bao giờ, nhưng điều chắc chắn là thơ lục bát đã thấm vào tâm hồn người Việt chúng ta qua những bài ca dao, đồng dao và
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
chỉnh và giữ một vị trí quan trọng trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Thơ lục bát rất giản dị về quy luật, dễ làm, thường dùng để diễn tả những cung bậc cảm xúc khác nhau trong tâm hồn con người và thường dễ diễn tả những câu chuyện đời thường.
Trong tổng số 242 bài thơ ở cả 5 tập thơ chúng tôi khảo sát thì Hoàng Việt Hằng sáng tác 43 bài thơ ở thể thơ lục bát. Chính nhờ đặc điểm gần với lời ăn tiếng nói hàng ngày của ca dao, dân ca và thích hợp với nội dung tự sự, nên những bài thơ sáng tác theo thể thơ này đều thể hiện được cảm xúc, tình cảm của nhà thơ. Đó là câu chuyện về Em bé bán báo đầy xúc động lòng người như một tiếng ru tha thiết, bi ai:
Bé ơi ngủ kỹ đi nào
Trái tim thắt thẻo qua bao đoạn đường Mấy loại báo trải làm giường
Phủ Tây Hồ với khói sương nhạt nhòa Liệu em còn có mẹ cha?
Tóc em rối quá làm hoa mắt trời
(Em bé bán báo) Đó là buổi chiều với câu chuyện buồn của một người chị:
Nào ai đã có một thời
Cả tin một phút chôn vùi tuổi xuân
(Bóng chiều)
Là bức tranh ảm đạm về cuộc đời người công nhân bốc xếp trở về sau những tháng ngày tù tội. Cuộc đời anh buồn, lời tâm sự của anh cũng thật buồn:
Những ngày tù tội đã qua Nay về họp chợ với ba tấc lòng
(Lời người công nhân bốc xếp) Rất nhiều bài thơ lục bát, ngay từ nhan đề đã cho thấy giọng kể, lời kể của nhà thơ trong đó. Đó là cuộc đời của Mẹ Trần, cuộc đời của Người gánh lịch bán rong, cuộc đời của cậu Nghẹo trong Thơ viết cho cậu Nghẹo, là câu chuyện ghi lại cuộc đời nhà sư trong Thơ ghi được ở chùa, là Chùa trong núi Lăng tiêu, là Chùa một mái, là Lời giã biệt của bạn, là Trăng vàng ngồi vớt trăng vàng, là Xòe bàn tay bấm ngón tay, là Vé sang sông một lượt, là Tro tàn làm chứng, là câu chuyện về Mối tình xưa,
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
câu chuyện của Biển Phu Kẹt sau cơn sóng thần… Nhiều khi là những cảm xúc trước một cảnh sắc hay một thời điểm nào đó. Có khi đó là trời trở Gió mùa, cũng có lúc chỉ là xúc cảm ở Một chiều đông, là khi về Phố Hiến, khi gặp Ngôi làng còn một dấu xưa, thời khắc chuyển sang một thiên niên kỷ mới Không đề năm 2000…
Những bài thơ lục bát thể hiện tâm trạng, lời tâm sự của nhà thơ thường đầy tha thiết và lắng đọng. Sự so sánh có vẻ khập khiễng, nhưng qua đó, người đọc cũng xót xa lòng như nghe những lời nàng Kiều than thở về thân phận mình vậy:
Buổi trưa nắng chiếu chốn này Mình con theo gót quan tài mình con Nếu còn nỗi khổ nào hơn
Thì con xin nhận can trường trong tay Trời cao cao đất dầy dầy
Vai con mang một đường cày thế gian
(Lục bát cho mình)
Đó là tiếng thở dài đầy ám ảnh người đọc khi tác giả nhìn và ngẫm về cuộc đời mình:
Một mình khâu những lặng im
Áo không vá cũng không kim chỉ điều Em khâu lá rụng như thêu
Khâu cay đắng với trớ trêu mỉm cười Em khâu tóc trắng thay lời
Mỗi khi cúi xuống rã rời nỗi đau
(Một mình khâu những lặng im)
Là sự cam phận đến xót xa: Con chồng vợ cũ đồng sâu/ Lấy chồng lấy cả nỗi đau của chồng (Một mình khâu những lặng im). Cảm xúc tủi hờn của người đến sau này, ta cũng bắt gặp trong thơ lục bát của Đoàn Thị Lam Luyến: Chị thản nhiên mối tình đầu/ Thản nhiên em nhận bã trầu về têm (Chồng chị, chồng em). Hai nhà thơ, hai người phụ nữ, hai số phận và ít nhiều hai tâm trạng đó cũng có nét tương đồng:
Đoàn Thị Lam Luyến thản nhiên mà làm người đọc nhói lòng, Hoàng Việt Hằng cam phận, chấp nhận những thua thiệt, những tủi hờn làm người đọc xót xa. Chị chấp nhận khâu những lặng im một mình bởi chị là người phụ nữ giàu lòng vị tha, dành
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Đồng thời, Hoàng Việt Hằng còn chân thành gửi gắm niềm đam mê, gắn bó với văn chương qua vần lục bát ngổn ngang: Hẹn gì với những đam mê/ Mà em bùa ngải viết thuê lần hồi: Chỉ vì đam mê, chỉ vì mưu sinh và nuôi con, chị đã dành tất cả tình yêu và nhiệt huyết cho những trang viết dẫu đắng cay nhọc nhằn, dẫu nhiều thua thiệt. Bởi nghề văn là một nghề lao động đòi hỏi nhiều tâm sức, cũng chẳng có mấy nhà văn chân chính giàu được vì nghề viết. Và chị không giấu diếm trải lòng mình qua những câu thơ lục bát một cách giản dị như vậy.
Bên cạnh đó, Hoàng Việt Hằng cũng có những câu lục bát trong trẻo và đầy duyên dáng. Đó là cảnh sắc Đèo Nai qua bài thơ chỉ có một cặp lục bát:
Đám mây như chiếc khăn màu Bay hồng cả nỗi nhớ nhau lưng đèo
(Qua đèo Nai)
Hay một tiếng gà, một ngọn khói lam chiều nơi làng đảo xa xôi mà thân thương, gần gũi, ngọt ngào. Những câu thơ quả thật làm người đọc nao lòng:
Tiếng gà cục tác chao ơi
Ấm lên ngọn khói bên trời ấm lên
(Một ngày)
Thơ lục bát không chiếm số lượng đa số trong thơ Hoàng Việt Hằng, nhưng qua những khảo sát vừa rồi, chúng tôi thấy, lục bát chính là một điểm mạnh để nhà thơ thể hiện những cung bậc cảm xúc sâu lắng, ám ảnh về những cuộc đời, số phận nhà thơ gặp trong cuộc đời và nhiều khi là về chính mình. Đó là những vần thơ được bạn đọc yêu mến và ghi nhớ nhiều nhất, để lại nhiều ấn tượng đẹp nhất trong lòng người đọc. Tất nhiên, nhà thơ có những dụng ý và dụng công nghệ thuật riêng, theo chúng tôi, những bài thơ sáng tác theo thể lục bát của Hoàng Việt Hằng đều rất thành công.
Vì vậy, có thể khẳng định rằng: Thơ lục bát chính là một trong những thành công nổi bật về mặt nghệ thuật thể hiện trong thơ Hoàng Việt Hằng.