Sgk
II, Đọc – tìm hiểu văn bản 1, Đọc – tìm hiểu chú thích 2, Boỏ cuùc : 3 phaàn
3, Phaân tích
a, Noói thoỏng khoồ cuỷa ngửoài nghèo trong hoạn nạn
Cảnh nhà bị gió thu phá
Tranh bay sang sông rãi khắp bờ
Mảnh cao treo tót ngọn rừng xa
- Tranh bay sang sông rãi khắp bờ - Mảnh cao treo tót ngọn rừng xa - Mảnh thấp bay lộn vào mương xa
(?) Hình ảnh các mảnh tranh bị ném đi như thế gợi lên 1 cảnh tượng ntn?( tan tác , tiêu điều )
(?) Vậy thì tâm trạng của chủ nhân lúc đó ntn? ( lo, tiếc , bất lực )
(?) Trong khi các mảnh tranh nhà ĐP bị gió thu tốc đi thì cảnh tượng cướp giật diễn ra ntn?
Nỡ nhè trước mặt xô cướp giật Cắp tranh đi tuốt vào luỹ tre
(?) Trong mưa gió , trẻ con tranh nhau cướp giật từng mảnh tranh ngay trước mặt chủ nhân là 1 ông già . Cảnh tượng này cho thấy cuộc sống xh thời ĐP ntn? ( Cuộc sống khốn khổ đáng thương )
(?) Hình ảnh ông già ĐP trong lới thơ ntn?
Môi khô miệng đắng gào chẳng được Quay về chống gậy lòng ấm ức
(?) Qua hình ảnh đó cho thấy ĐP là con người ntn? ( già yếu , đáng thương)
(?) Những nỗi ấm ức đang diễn ra trong lòng ông lão lúc này là gì ? Vì sao em hiểu như vậy ?( HSTL)
+ Là nỗi cay đắng cho thân phận nghèo khổ của mình và của những người nghèo như mình
+ Là nỗi xót xa cho nhưng cảnh đời nghèo khó bất lực trong thiên hạ
Vì : vì đây là nỗi ấm ức của nhà thơ – người có trái tim nhân đạo
(?) Lời thơ :
Giây lát , gió lặng , mây tối mực Trời thu mịt mịt đêm đen đặc
Em thấy cảnh tượng được thể hiện trong 2 câu thơ này ntn?
( Không gian bị bóng tối dày đặc bao phủ , lạnh lẽo (?) Các chi tiết đó gợi liên tưởng nào về hiện trạng xh lúc bấy giờ ?( Xã hội đen tối ,, bế tắc đói khổ
(?) Hình dung cụ thể của lời thơ:
Mền vải lâu năm lạnh tựa sắt Con nằm xấu nết đạp lót nát
Cảnh tượng này cho ta thấy 1 cuộc sống ntn của gia đình ẹP?( ngheứo khoồ)
(?) Em hiểu ntn về câu hỏi của tác giả “ Đêm dài ướt át
Mảnh thấp bay lộn vào mửụng xa
Miêu tả , Cảnh nhà bị gió cuốn đi tan tác, tiêu điều
Cảnh cướp giật khi nhà bị gió thu phá
Nỡ nhè trước mặt xô cướp giật
Cắp tranh đi tuốt vào luỹ tre
Tự sự kết hợp biểu cảm . Đó là cuộc sống đói khổ, đáng thương . Đồng thời là noói cay ủaộng cho thaõn phaõn nghèo khổ của mình và những người nghèo như mình
Hình ảnh Đỗ Phủ Môi khô miệng đắng gào chẳng được
Quay về chống gậy lòng ấm ức
Là nỗi cay đắng cho thân phận nghèo khổ của mình và của những người nghèo như mình . Là nỗi xót xa cho nhưng cảnh đời nghèo khó bất lực trong thiên hạ
Cảnh đêm trong nhà đã bị phá tốc mái
Mền vải lâu năm lạnh tựa sắt Con nằm xấu nết đạp lót nát
Nổi khổ dồn dập của gia đình
sao cho trót?
+ đêm nhà bị dột nát không ngủ tác giả mong cho đêm nay chóng hết , và tác giả tự hỏi nỗi khổ đêm nay có phải là noói khoồ cuoỏi cuứng cuỷa gủ mỡnh
(?) Ý nghĩa của câu thơ này chúng ta có thể hiểu ntn?
( HSTLN)
- Phê phán thực trạng bế tắc của xh đương thời - Mong xh thay đổi
(?) ĐP phủ ước ngôi nhà ntn?
Nhà rộng muôn ngàn gian
Gió mưa chẳng núng , vững vàng như thạch bàn
(?) ao ước như vậy nhằm mục đích gì? ( để che cho kẻ sĩ nghèo trong thiên hạ , đem lịa niềm vui cho họ
(?) Lời thơ nào cực tả ước vọng của nhà thơ ?
Than ôi ! bao giờ nhà ấy sừng sững dựng trước mặt Riêng lều ta nát chịu chết rét cũng được
(?) Có gì đặc biệt được thể hiện trong lới thơ này ? ( dùng thán từ , lời nói bộc bạch trực tiếp )
(?) ước vọng tha thiết này cho em hiểu gì về nhà thơ ĐP?
( nhà thơ có tấm lòng nhân đạo cao , có thể quên đi nổi cực khổ của nản thân để hướng tới nỗi cực khổ của đống loại ) (?) Ước vọng đẹp đẽ cao cả , như ng tại sao tác giả lại mở đầu = 2 tiếng than ôi ?( HSTLN)
( vì không tin ước vọng ấy sẽ thành hiện thực trong xh bế tắc và bất công đó , đó là ước vọng cao cả nhưng chua xót (?) Theo em tiếng than của ĐP còn có ý nghĩa gì khác ? ( phế phán xh phong kiến bế tắc, bất công )
(?) Em cảm nhận được nd sâu sắc nào được phản ánh trong bài thơ này?
- Phản ánh nỗi thống khổ của kẻ sĩ nghèo trong xh cũ - Biểu hiện khát vọng nhân đạo của nhà thơ
(?) Điều cao cả nhất trong tình cảm nhân đạo của tác giả là gì? ( lòng vị tha , biểu hiện ở tinh thần vượt lên nỗi khổ bản thân mà nghĩ cho hạnh phúc muôn người)
(?) Em học được gì từ nghệ thuật biểu cảm trong vb này ? ( kết hợp với iểu cảm là miêu tả , tự sự )
(?) Em biết bài thơ nào của nhà thơ VN cũng mang tình nhân đạo như thơ ĐP và cũng có cách biểu cảm như thế ? ( Bài thơ của BH , phu làm đường , người bạn tù thổi sáo.)
tác giả . Đồng thời phê phán thực trạng của xh đương thời và mong cho xh thay đổi
2, Ước vọng của tác giả - Than ôi ! bao giờ nhà ấy sừng sững dựng trước mặt - Riêng lều ta nát chịu chết rét cũng được
Biểu cảm trực tiếp. ước mơ cao cả chan chứa lòng vị tha và tinh thần nhân đạo của nhà thơ
III, Toồng keỏt Ghi nhớ sgk/134
4, Cuûng coá :
- Trong bài thơ “ Mao ốc vị thu phong sở phá ca “ ĐP đã đề cập đến những nỗi khổ nào ?
- Từ nỗi thống khổ của bản thân ĐP đã thể hiện ước mơ gì trong cuộc sống ? 5, Dặn dò :
- Học thuộc bài thơ – Tác giả - Làm bài phần luyện tập
- Xem lại bài để tiết sau kiểm tra văn
Ngày soạn : 14/11/04 Tieát 42
I, Mục tiêu cần đạt Giuùp hs
- Nắm lại kiến thức đã học trong các tác phẩm trữ tình dân gian và trung đại
- Nắm được các vấn đề về nội dung tư tưởng và nghệ thuật trong các văn bản đã học II, Chuaồn bũ
- GV : soạn câu hỏi - Hs : học bài III, Tiến trình lên lớp 1, ổn định tổ chức
2, Kiểm tra bài cũ : kiểm tra chuẫn bị bài của hs 3, Bài mới
Trả lời = cách khoanh tròn vào câu đúng nhất
, Phaàn traộc nghieọm ( 5 ủieồm)
1, Văn bản cổng trường mở ra viết theo nội dung gì ? A, Miêu tả quang cảnh ngày khai trường
B, Bàn về vai trò của nhà trường trong việc giáo dục thế hệ trẻ C, Kể về tâm trạng của 1 chú bé ngày đầu tiên đến trường
D, Tái hiện lải những tâm tư tình cảm của mẹ trong đêm trước ngày khai trườg vào lớp 1 của con
2, Cha của En –ri-cô là người thế nào ? A, Rất yêu thươngvà nuông chiều con
B, Luôn nghiêm khắc và không tha thứ cho lỗi lầm của con C, Yêu thương nghiêm khắc và tế â nhị trong việc giáo dục con D, Luôn luôn thay mẹ En –ri – cô giải quyết mọi việc trong gia đình
3, Câu chuyện “ Cuộc chia tay của những con búp bê” thông điệp nào được gửi gắm qua câu chuyện đó : A, Hãy tôn trọng những ý kiến của trẻ em
B, Hãy để trẻ em được sống trong 1 mái ấm gia đình C, Hãy hành động vì trẻ em
D, Hãy tạo điều kiện để trẻ em phát triển những tài năng sẵn có
4, Phơi bày những hiện tượng mâu thuẫn ngược đời , phê phán những thói hư tật xấu , những hiện tượng đáng cười trong xh .. là nội dung của
A, Những câu hát về tình cảm gia đình
B, Những câu hát về tình yêu quê hương đất nước
C, Những câu hát than thân C, Những câu hát châm biếm 5, Về hình thức cả 2 bài “ Sông núi nước nam” và “ phò giá về kinh” đều A, Diễn đạt ý tưởng nói chắc nịch , dung dị , không hoa mĩ
B, Diễn đạt cô đúc , dồn nén cảm xúc vào bên trong ý tưởng C, Cách nói đơn sơ, súc tích , cô đọng không hoa mỹ
D, Cả 3 đều đúng Đ, cả 3 đều sai
6 , “Cảnh tượng buổi chiều ở phủ thiên trường trông ra” là cảnh tượng : A, Vùng quê trầm lặng B, Vùng quê đìu hiu
C, Vẫn hé ra sự sống con người trong sự hoà hợp với cảnh thiên nhiên một cách nên thơ D, Câu a,c đúng Đ, Câu a,b đúng
II, Phần tự luận ( 5điểm)
Câu 1 Chép những câu ca dao dân ca mà em nhớ nhất bắt đầu bằng ngữ : Thân em. Câu nào làm em xúc động nhất ? Giải thích rõ vì sao ? (1,5 điểm)
Câu 2 : Hãy viết một đoạn văn biểu cảm ngắn ,, nội dung diễn tả nỗi xúc động của em khi được về thăm quê sau một thời gian dài xa cách . Trong đoạn văn có sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả Câu 2 So sánh 2 bài thơ “ Qua Đèo Ngang” và” Bạn đến chơ nhà” về các mặt sau ( 2,5 điểm) 4, Củng cố : GV nhận xét giờ kiểm tra , thu bài
5, Dặn dò : về nhà học lại bài có liên quan đến bài kiểm ta này Soạn bài mới” Từ đồng âm”
Ngày soạn : 15/11/04 Tieát 43
I,Mục tiêu cần đạt Giuùp hs
- Hiểu được thế nào là từ đồng âm
- Biết cách xác định nghĩa của từ đồng âm
- Có thái độ cẩn trọng , tránh gây nhầm lẫn hoặc khó hiểu do hiện tượng đồng âm II, Chuaồn bũ
- Dự kiến khả năng tích hợp : phần Văn qua vb “ Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”, với tập làm văn qua bài “ Các yếu tố tự sự , miêu tả trong văn biểu cảm
- Bảng phụ , mẩu câu III, Tiến trình lên lớp 1, ỔN định tổ chức
2, Kiểm tra bài cũ : - Thế nào là từ trái nghĩa ? Cho vd - Sử dụng từ trái nghĩa có tác dụng gì ?
3, Bài mới : Nếu như các em đã học về từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nha hoặc gần giống nhau thì hôm nay các em sẽ biết thêm 1 loại từ , nghĩa của nó khác xa nhau nhưng lại phát âm giống nhau . Vậy loại từ đó là gì ? Nhờ đâu mà ta có thể xác định nó ? Bài học hôm nay sẽ giúp em hiểu được điều đó
*GV cho hs đọc vd sách giáo khoa
(?) ở vd a, em hãy tìm từ thay thế cho từ lồng ?
- Phóc , vọt , phi , nhảy
(?) Vậy từ lồng có nghĩa là gì ?( Nhảy dựng lên) (?) ở vd b , em hãy tìm từ thay thế cho từ lồng ?
- chuồng , rọ…
(?) Vậy từ lồng ở vd b có nghĩa là gì ? - Sự vật = tre , sắt dùng để nhốt chim (?) Qua phân tích 2 vd , em thấy nghĩa của 2 từ lồng này có giống nhau không ? ( không )
(?) Vậy khi 2 từ phát âm giống nhau nhưng nghĩa khác xa nhau người ta gọi là từ gì ? (từ đồng âm) (?) Em hãy khái niệm cho cô thếnào là từ đồng âm ? ( ghi nhớ sgk)
(?) Lấy cho cô vài vd về từ đồng âm VD : đường ( ăn) đường ( đi)
Bài tập nhanh HSTLN) VD từ chạy . từ chân
- Chạy cự li 100m ; Đồng hồ chạy - Chạy ăn , chạy tiền
- cái chân thămn thắt
-Các vận động viên đang tập chung dưới chân núi (?) Các từ chạy và từ chân ở các vd trên có phải là từ đồng âm không ?
+ Không phải là từ đồng âm mà là những từ có tính nhiều nghĩa . Từ chạy có nét nghĩa chung là sự chuyễn rời . Từ chân có nét nghĩa chung là chỉ bộ phận dưới cùng
(?) Từ nhiều nghĩa khác từ đồng nghĩa ở chổ nào?
-Từ nhiều nghĩa là từ có mối liên kết ngữ nghĩa nhaỏt ủũnh
-Từ đồng âm là từ phát âm giống nhau nhưng nghĩa khác xa nhau
(?) Dựa vào cơ sở nào mà em bân biệt được nghĩa của 2 từ lồng trên ?
(?) Trong câu đem có về kho , ta hiểu theo mấy nghóa ?
(?) Cơ sở để hiểu đúng nghĩa của từ đống âm ? -Dựa nvào ngữ cảnh của câu
Có 2 nghĩa : kho ( nấu ) ; kho( đựng , tàng chứa) -Phải đặt từ đồng âm trong ngữ cảnh cụ thể như câu văn , đoạn văn , tình huống giao tiếp
*GV cho vd : -ông ấy bị viêm bàn quan
I, Bài học
1, Thế nào là từ đồng âm ?
- Từ đồng âm là những từ giống nhau veà aõm thanh nhửng nghúa khác xa nhau , không liên quan gì với nhau
2, Sử dụng ừ đồng âm
- Trong khi giao tiếp phải chú ý đầy đủ đến ngữ cảnh để tránh hiểu sai nghĩa của từ hoặc dùng từ với ghĩa nước đôi do hiện tượng đồng âm
II, Ghi nhớ Sgk/136,136 III, Luyện tập
Bài tập 1: tìm từ đồng âm
- cao thương : cao trào; ba hoa; ba vì ; tranh ảnh, tranh đấu ; sang hèn , sang trọng ; nam trâm , nam cực ; sức lực , sức hiểu biết ; nhè nhè ; môi trước , môi giới Bài tập 2 :
+ Tìm các nghĩa khác của danh từ cổ và giải thích mối liên hệ
- ( tính từ )xưa , cũ( đồ cổ) - ( danh từ)cổ chân ,cổ tay
- anh bạn ấy bàng quang với việc chung của lớp (?) Em thấy người viết dùng 2 từ này đã đúng chưa ? ( chưa mà phải thay từ câu 1 xuống câu 2
* Vậy các từ trên không đồng âm nhưng do khi nói , viết phát âm không chuẩn ta dễ nhầm tưởng là từ đồng âm
(?) Để tránh những hiểu lầm do hiện tượng đồng aõm gaõy ra , caàn chuự yự ủieàu gỡ khi giao tieỏp ? ( ghi nhớ sgk)
(?) Bài tập 1 yêu cầu chúng ta điều gì ?HSTL (?) Nêu yêu cầu của bài tập 2,3 ?
(?) Bài 4 yêu cầu chúng ta phải làm gì ? HSTL
- Bộ phận thân thể nối liền đầu và mình , bàn tay bàn chân với cẳng tay caúng chaân
+ Tìm từ đồng âm với dt cổ - Cổ hủ : lạc hậu
- Coồ thuù : caõy soỏng laõu naờm Bài 3 : đặt câu với mỗi từ đồng âm + Trên chiếc bàn này các cháu đang bàn luận về vấn đề học tập
+Con sâu này khoét vào khúc gỗ mít sâu thật
+ Năm nay em cháu vừa ttròn năm tuổi 4, Củng cố : Từ đồng âm là gì ? cách sử dụng từ đồng âm ? Cho vd
5, Dặn dò : Về nhà học phần ghi nhớ
Xem trước bài “Các yếu tố tự sự , miêu tả trong văn biểu cảm”
Ngày soạn: 17/11/04 Tieát 44
I, Mục tiêu cần đạt Giuùp hs
- Hiểu vai trò của các yếu tố tự sự miêu tả trong văn biểu cảm và có ý thức vận dụng chung
- Nhận rõ các yếu tố tự sự , miêu tả trong văn biểu cảm và vai trò của chúng - Luyện tập vận dụng 2 yếu tố
II, Chuaồn bũ
- Dự kiến khả năng tích hợp :Phần văn qua bài “ Bài ca nhà tranh bị gió thu phá , Rằm thành giêng và cảnh khuya” ; Phần Tiếng Việt qua bài Từ đồng âm
- Một số vb khác III, Tiến trình lên lớp 1, ỔN định tỏ chức
2, Kiểm tra bài cũ : Thế nào là yếu tố tự sự ?
- Thế nào là yếu tố miờu tả ? Thế nào la yếu tố ứ biểu cảm ? 3, Bài mới
Trong các tiết học trước các em đã luyện tập cách làm văn biểu cảm , đánh giá các cách lập ý , luyện nói về văn biểu cảm , đánh giá đối với sự việc con người để làm tốt sự việc miêu tả trong văn biểu cảm , đánh gia . Vậy tự sự miêu tả có vai trò ntn chúng ta tìm hiểu bài học hôm nay.
Cho hs đọc bài thơ bài ca nhà tranh bị gió thu phá (?) Bài thơ này bố cục mấy phần ?
- 4 phần tương ứng với 4 khổ thơ
(?) Chỉ ra yếu tố tự sư,ù miờu tả trong từng đoạn và nói rõ ý nghĩa của chúng ?( hstln)
+ Đoạn 1: tự sự 2 câu đầu , 3 câu sau miêu tả + đoạn 2 : tự sự kết hợp với biểu cảm
+ đoạn 3 : tự sự kết hợp với miêu tả 6 ccâu đều , 2 câu sau biểu cảm
+ đoạn 4: thuần tuý biểu cảm
(?) Như vậy để biểu lộ được hoàn cảnh của mình , tác giả dùng phương thức biểu đạt gì ?( tự sự , miêu tả)
(?) Yếu tố tự sự , miêu tả được sử dụng trong bài thơ có tác dụng gì ?
+ Từ kể , miêu tả tác giả bộc lộ được nỗi niềm của mình , nỗi thống khổ khi nhà tranh bị gió thu phá GV chốt : Vậy các yếu tố tự sự , miêu tả có vai trò phương tiện để tác giả bộc lộ cảm xúc , khát vọng lớn lao cao quí
• cho hs đọc đoạn văn
(?) Chỉ ra yếu tố miêu tả , tự sự trong đoạn văn ? Nêu vai trò tình cảm đối với tự sự , miêu tả ? ( HSTLN)
+ yếu tố tự sự :Bố tất bật đi từ khi sương còn đẫm ngọn cây , ngọn cỏ . Khi bố về cũng là lúc cây cỏ đẫm sương đêm
+ Các yếu tố miêu tả : những ngón chân …, gan bàn chân …., mu bàn chân …
+ Tình cảm là chất keo gắn các yếu tố tự sự , miêu tả thành 1 mạch văn nhất quán cótính liên kết (?) Em thấy yếu tố miêu tả tự sự cảm nghĩa của tác giả sử dụng ntn? ( kết hợp 1 cách nhuần nhiễn ) (?) Nếu không có yếu tố tự sự miêu tả thì yếu tố biểu cảm có bộc lộ được không ?
I, Bài học
1, Tự sự miêu tả trong văn biểu cảùm,
- Muốn phát biểu suy nghĩ , cảm xúc đối với đời sống xung quanh thì ta dùng phương thức tự sự và miêu tả
- Tự sự và miêu tả ở đây nhắm khêu gợi cảm xúc , do cảm xúc chi phối chứ khoõng nhaốm muùc ủớch keồ chuyeọn , mieõu tả đầy đủ sự việc , phong cảnh
II, Ghi nhớ Sgk
III, Luyện tập
Bài tập 1 Kể lại văn xuôi nd vb bài ca nhà tranh bị gió thu phá
Trong 1 lần giông bão của 1 ngày tháng 8 , căn nhà tôi ở bị gió cuốn tung mái ; Tranh bay tứ tung khắp nơi; mãnh treo tót lên ngọn cây cao , mãnh lượn vòng vòng trên không trung rồi rơi xuống mương . Nhưng bực mình nhất là nhân cơ hội ấy , bọn trẻ hò nhau cướp giật mặc cho tôi khô miệng cháy thét gào . Gío rồi cũng dịu bớt nhưng mây đen ùn ùn kéo đến loáng cái trời tối đen như mực và mưa ào ào đổ xuống không dứt . Cứ như