- Minh Huệ (1927- 2003) tên khai sinh Nguyễn Đức Thái quê Nghệ An
- Tấm lòng với dân với nớc của chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tác của nhiều nghệ sĩ.
- Bài thơ sáng tác 1951 dựa trên sự kiện có thực. Trong chiến dịch biên giới cuối 1950, BH trực tiếp ra mặt trận theo dõi và chỉ huy cuộc chiến đấu của bộ đội và nhân dân ta
Mục tiêu: HS biết đọc diễn cảm, nắm đợc những nét chung: thể thơ, nhân vật, phơng thức biểu đạt của văn bản…
Phơng pháp: Đọc diễn cảm, vấn đáp, thảo luËn, ph©n tÝch,…
GV hớng dẫn cách đọc, đọc mẫu một đoạn Gọi HS đọc bài
Bài thơ đợc viết theo thể thơ gì?
Bài thơ Đêm nay Bác không ngủ kể lại câu chuyện gì?
Hoàn cảnh,thời gian,địa điểm xảy ra câu chuyện nh thế nào?
Trong bài thơ có những nhân vật nào?
? Hình tợng của Bác Hồ trong bài thơ đợc miêu tả qua con mắt và cảm nghĩ của ai?
cách miêu tả đó có tác dụng gì?
? Theo em nội dung chính của bài thơ là gì? Tác giả kể lại câu chuyện hay là bày tỏ lòng kính yêu đối với Bác?
-GV chốt nội dung bài học.
- GV tiÓu kÕt hÕt tiÕt 1
II. Đọc hiểu văn bản 1. Đọc, tìm hiểu chung :
- Thể thơ 5 chữ (ngũ ngôn) rất thích hợp với việc kể chuyện,thể hiện tâm tình, tâm sự - Chuyện một đêm không ngủ trên đờng đi chiến dịch của Bác
+ Hoàn cảnh:Trên đờng đi chiến dịch,trời ma lâm thâm,lạnh
+ Thời gian: một đêm khuya
+Địa điểm: Trong một mái lều tranh xơ xác - Có 2 nhân vật: Bác Hồ và anh đội viên - Bác Hồ hiện lên qua cái nhìn và tâm trạng của anh chiến sỹ,qua cả những lời đối thoại gi÷a hai ngêi
- Bằng việc sáng tạo hình tợng anh đội viên vừa là ngời chứng kiến vừa là ngời tham gia vào câu chuyện bài thơ đã làm cho hình t- ợng Bác Hồ hiện ra một cách tự nhiên có tính khách quan lại đợc đặt trong mối quan hệ gần gũi ấm áp đối với ngời chiến sỹ - Nội dung chính là bày tỏ lòng kính yêu
đối với Bác Hồ. Vì vậy bài thơ vẫn là một bài thơ trữ tình
H ớng dẫn học bài:
- Tìm hiểu kĩ hoàn cảnh sáng tác của bài thơ.
- Học thuộc lòng bài thơ
- Nhí nh÷ng néi dung võa t×m hiÓu - Soạn phần tiếp theo
Ngày soạn : 21/2/2011
Ngày dạy : 23/2/2011
TiÕt 94
đêm nay bác không ngủ (tiếp) A. Mục tiêu cần đạt :
Xem tiÕt 93 B. Chuẩn bị :
- Học sinh : Soạn bài
- Giáo viên : Chuẩn KT- KN, SGK, SGV...
C. Tiến trình hoạt động : 1. ổn định
2. Bài cũ:
Hãy đọc thuộc lòng bài thơ Đêm nay Bác không ngủ, bài thơ có những nhân vật nào? kể về chuyện gì?
Hãy kể tóm tắt câu chuyện bằng văn xuôi 3 Bài mới:
Hoạt động1: Giới thiệu bài
Mục tiêu: Tạo tâm thế và định hớng chú ý cho HS Phơng pháp: Thuyết trình
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt Hoạt động2: Đọc hiểu văn bản
Mục tiêu: HS biết đọc diễn cảm,phân tích, cảm nhận đợc vẻ đẹp của hình tợng Bác Hồ và tình cảm kính yêu, cảm phục của anh bộ
đội đối với Bác
Phơng pháp: Đọc diễn cảm, vấn đáp, thảo luËn, ph©n tÝch,…
? Hình tợng BH thể hiện trong bài thơ nh thế nào qua mắt nhìn và cảm nghĩ của anh
đội viên?
? Em có nhận xét nh thế nào về cử chỉ hành
động của Bác?
I. Đọc hiểu chú thích II. Đọc hiểu văn bản 1. T×m hiÓu chung : 2. Ph©n tÝch:
a. Hình t ợng Bác Hồ :
-Bác ngồi lặng yên vẻ mặt trầm ngâm -> nét ngoại hình đơc lăp đi lặp lại và nhấn mạnh ở lần thứ 3 khi anh đội viên thức dậy .Biểu hiện chiều sâu tâm trạng
-Hành động: Đốt lửa, dém chăn, nhón chân -> săn sóc ân cần tỉ mỉ cho bộ đội nh ngời cha, ngời mẹ chăm lo cho giấc ngủ của những đứa con-> tấm lòng yêu thơng chứa chan.
-Lời nói:Bộc lộ nỗi lòng, sự lo lắng đối với tất cả bộ đội, dân công
Qua câu trả lời ở cuộc đối thoại lần 2 thể hiện điều gì?
Tâm trạng, cảm nghĩ của anh đội viên khi thức dậy lần 1?
Lúc này tâm trạng của anh nh thế nào? vì
sao có tâm trạng đó?
Em có nhận xét gì về sự so sánh ? “Bóng Bác cao lồng lộng
Âm hơn ngọn lử hồng”
? Lần thứ 3 thức dậy thấy Bác cha ngủ anh
đội viên tâm trạng ra sao?
? Anh đội viên đã có suy nghĩ gì sau khi nghe câu trả lời của Bác ?
HS đọc khổ thơ cuối
? Khổ thơ cuối đã giải thích điều gì?
? Em hãy đọc những câu thơ nói về những
đêm không ngủ của Bác?
Hoạt động3: Tổng kết
Mục tiêu: HS khái quát đợc đặc sắc nghệ thuật, ý nghĩa của văn bản
Phơng pháp: vấn đáp, thảo luận, khái quát,…
Qua phân tích, em hãy khái quát những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ
HS trình bày
Bài thơ này có ý nghĩa gì?
GV gọi HS đọc phần ghi nhớ củng cố bài học
=>Hình ảnh Bác Hồ giản dị, gần gũi chân thực mà hết sức lớn lao- thể hiện sâu sắc tấm lòng yêu thơng mênh mông của Bác với chiến sĩ đồng bào
b. Hình ảnh anh đội viên :
- Lần đầu thức dậy anh ngạc nhiên->xúc
động khi hiểu rằng Bác ngồi đốt lửa sởi ấm cho chiến sĩ. Càng xúc động hơn khi thấy Bác đi dém chăn
- Anh mơ màng nh ở trong mộng->anh cảm nhận đợc sự lớn lao gần gũi của vị lãnh tụ - Bác vừa lớn lao vĩ đại(cao lồng lộng) nhng lại hết sức gần gũi sởi ấm lòng anh hơn cả
ngọn lửa
-> Anh lo lắng cho sức khoẻ của Bác
- Anh hốt hoảng –vội vàng nằng nặc thiết tha,năn nỉ Bác đi nghỉ
- Anh thấm thía tấm lòng mênh mông của Bác “nâng niu tất cả chỉ quên mình” Anh nh lớn thêm về tâm hồn
->thức luôn cùng Bác
=>Lòng kính yêu,lòng biết ơn, niềm hạnh phúc khi nhận đợc tình yêu thơng và sự chăm sóc của Bác, là niềm tự hào về vị lãnh tụ vĩ đại mà bình dị
- Lý do Bác không ngủ-đây là một trong vô
vàn đêm Bác không ngủ vì lo việc nớc ,cả
cuộc đời ngời dâng trọn cho nhân dân 3. Tổng kết:
a. Nghệ thuật:
- Thể thơ 5 chữ, kết hợp mieu tả, biểu cảm - Lựa chọn, sử dụng lời thơ giản dị, có nhiều hình ảnh thể hiện tình cảm tự nhiên, chân thành
- Bài thơ dùng nhiều từ láy ->có giá trị gợi hình và biểu cảm
b. ý nghĩa:
Đêm nay Bác không ngủ thể hiện tấm lòng yêu thơng bao la của Bác Hồ đối với bộ đội và nhânh dân, tình cảm kính yêu, cảm phục của bộ đội, nhân dân ta đối với Bác
H
ớng dẫn học bài:
- Tìm hiểu kĩ hoàn cảnh sáng tác của bài thơ.
- Học thuộc lòng bài thơ
- Thấy đợc sự kết hợp độc đáo giữa thể thơ 5 chữ và lối kể chuyện kết hợp miêu tả, biểu cảm
- Su tầm một số bài thơ nói lên t/c của nhân dân đối với Bác Hồ kính yêu - Soạn bài: ẩn dụ
Ngày soạn: 23/2 / 2011
Ngày dạy : 25/2/
2011 TiÕt 95:
Èn dô A. Mục tiêu bài dạy:
1. Kiến thức: Giúp học sinh nắm đợc:
- Khái niệm ẩn dụ, các kiểu ẩn dụ - Tác dụng của phép ẩn dụ
2. Kĩ năng:
- Nhận biết và bớc đầu phân tích giá trị của phép tu từ ẩn dụ trong thực tế sử dụng tiếng Việt
- Bớc đầu tạo ra một số kiểu ẩn dụ đơn giản trong nói và viết B. Chuẩn bị:
GV: Chuẩn KT- KN, SGK, SGV, Bảng phụ.
HS: Chuẩn bị bài, phiếu học tập C. Hoạt động dạy và học:
1. ổn định
2. Bài cũ: Có mấy kiểu nhân hoá, cho ví dụ? Phân tích tác dụng của phép nhân hoá đó?
3 Bài mới:
Hoạt động1: Giới thiệu bài
Mục tiêu: Tạo tâm thế và định hớng chú ý cho HS Phơng pháp: Thuyết trình
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt Hoạt động 2: Tìm hiểu bài
Mục tiêu: HS nắm đợc k/n ẩn dụ, các kiểu, tác dụng của phép tu từ ẩn dụ
Phơng pháp: Vấn đáp, phân tích, thảo luận…
- HS đọc khổ thơ
- Trong khổ thơ cụm từ “ngời cha” đợc dùng
để chỉ ai?
- V× sao cã thÓ vÝ nh vËy?
I. Tìm hiểu bài
1. Ân dụ là gì:
VÝ dô:
- Ngời cha-Bác Hồ ( ẩn dụ phẩm chất) - V× BH víi ngêi cha cã nh÷ng phÈm chÊt gièng nhau
Cách nói này có gì giống và khác với phép so sánh?
VD: - Bác Hồ là vị cha chung Là sao Bắc Đẩu là vừng thái dơng - Ngời là Cha là Bác là Anh
Qủa tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ HS so sánh- trình bày
Vậy em hiểu thế nào là ẩn dụ? ẩn dụ có tác dông g×?
- HS đọc ghi nhớ sgk
- HS làm bài tập 2 ở phần luyện tập để củng cố kiến thức.
* Tìm hiểu các kiểu ẩn dụ
- HS phân tích các từ in đậm trong câu thơ đã
cho để tìm ra mối quan hệ giữa vế A-vế B - Các từ in đậm :thắp,lửa hồng dùng để chỉ những hiện tợng sự vật nào?
- V× sao cã thÓ vÝ nh vËy
Giòn tan thờng dùng nêu đặc điểm của cái gì?
đây là sự cảm nhận của giác quan nào Nắng có thể dùng vị giác để cảm nhận không?
Theo em cụm từ nắng giòn tan có gì đặc biệt so với cách nói thờng
- Sự chuyển đổi cảm giác ấy có tác dụng gì?
- Từ các ví dụ đã phân tích có mấy kiểu ẩn dụ thờng gặp
- GV chèt néi dung - HS đọc ghi nhớ sgk
*Giống: Hình ảnh đợc nói đến và hình ảnh
đa ra có sự tơng đồng
*Khác:
- So sánh: 2 vế A và B đều đa ra
- Ân dụ: Chỉ đa ra vế B –vế A ẩn đi –ngời
đọc dựa trên từng liên tởng tìm ra vế A
->Khi phép so sánh có lợc bỏ vế A ngời ta gọi đó là so sánh ngầm:đó là phép ẩn dụ Ghi nhí: (sgk):
2. Các kiểu ẩn dụ:
VÝ dô:
- Lửa hồng- chỉ màu đỏ của hoa dâm bụt - Thắp - nở hoa
->Màu đỏ đợc ví với lửa hồng là vì: 2 sự vật ấy có hình thức tơng đồng( ẩn dụ hình thức) ->Còn sự nở hoa đợc ví với hành động thắp là vì chúng giống nhau về cách thức thực hiện (ẩn dụ cách thức)
- Giòn tan -> đặc điểm của bánh -> vị giác -Sử dụng từ giòn tan để nói về nắng là có sự chuyển đổi cảm giác ( giòn tan là âm
thanh,đối tợng của thính giác lại dùng cho
đối tợng của thị giác-đó là cách so sánh đặc biệt vì có sự chuyển đổi cảm giác từ thính giác sang thị giác)
- Nắng->giòn tan->sự chuyển đổi cảm giác ( ẩn dụ chuyển đổi cảm giác)
- Tạo ra sự liên tởng mới mẻ thú vị Ghi nhí:(sgk):
Hoạt động 3: Luyện tập
Mục tiêu: HS Nhận biết và bớc đầu phân tích giá trị của phép tu từ ẩn dụ...
Phơng pháp: Vấn đáp, phân tích, thảo luận…
GV hớng dẫn, HS làm, trình bày Yêu cầu:
1/ a. Diễn đạt bình thờng
b. Sử dụng so sánh ->câu thơ giàu hình ảnh,giàu tính biểu cảm c. Sử dụng ẩn dụ ->câu có hình tợng ,biểu cảm và có tính hàm súc
2/ a. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây ->khi hởng thụ thành quả phải nhớ đến công lao ngời lao
động vất vả mới tạo đợc thành quả đó b. Gần mực thì đen gần đèn thì xấu
mực-đen tơng đồng cái xấu ,đèn,sáng tơng đồng cái tốt cái hay c. ThuyÒn- ngêi ®i xa
Bến – ngời ở lại
d. Mặt trời- Bác (tơng đồng về phẩm chất) 3/ Các ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
a. chảy b. chảy c. mỏng d. ớt H ớng dẫn học bài:
- Nhớ khái niệm ẩn dụ
- Viết đoạn văn miêu tả có sử dụng phép ẩn dụ - Chuẩn bị tiết luyện nói về văn miêu tả
Ngày soạn: 24/2 / 2011
Ngày dạy : 26/2/
2011 TiÕt 96:
Luyện nói về văn miêu tả
A. Mục tiêu bài dạy:
1. Kiến thức: Giúp học sinh nắm đợc:
- Phơng pháp làm bài văn tả ngời
- Cách trình bày miệng một đoạn văn, bài văn miêu tả: nói dựa theo dàn bài đã chuẩn bị 2. Kĩ năng:
- Sắp xếp những điều đã quan sát, lựa chọn theo một thứ tự hợp lí
- Làm quen với việc trình bày miệng trớc tập thể: nói rõ ràng, mạch lạc, biểu cảm - trình bày trớc tập thể bài văn miêu tả một cách tự tin
B. Chuẩn bị:
GV: Chuẩn KT- KN, SGK, SGV, Bảng phụ.
HS: Chuẩn bị bài, phiếu học tập C. Hoạt động dạy và học:
1. ổn định
2. Bài cũ: Em hãy nêu ý nghĩa của việc luyện nói 3 Bài mới:
Hoạt động1: Giới thiệu bài
Mục tiêu: Tạo tâm thế và định hớng chú ý cho HS Phơng pháp: Thuyết trình
Hoạt động của GV-HS Kiến thức cần đạt
Hoạt động 2: Luyện nói
B1: GV cho HS đọc các bài tập trong (sgk) Tìm hiểu các bài tập và luyện nói
Bài tập 1 :( luyện nói theo một đoạn văn
đã học về tả cảnh)
- Đoạn văn tả cảnh lớp học tập viết
- Chia 3 nhóm để HS trao đổi nội dung bài tập 1-2 và luyện nói
B2: - HS trình bày miệng kết quả đã tìm hiÓu
- Cả lớp thảo luận bổ sung
- Gọi một HS nói lại sau khi đã nhận xét góp ý
- GV kÕt luËn
Cho HS chuẩn bị 5 phút lên trình bày miệng quang cảnh lớp học trong buổi học cuối cùng B3: Sau khi HS đã chuẩn bị GV lần lợt gọi HS lên trình bày miệng
- Yêu cầu:trình bày lu loát,thể hiện ngôn ngữ
nói ,diễn đạt đợc những ý trọng tâm ,câu văn
đúng ngữ pháp
? ở bài tập 2 yêu cầu tả lại hình ảnh thầy giáo Ha-Men trong buổi học cuối cùng ( chú ý làm nổi bật sự khác biệt của thầy so với các buổi học ngày thờng)
* Hớng dẫn HS luyện nói bài tập 3:
-Yêu cầu: Miêu tả sáng tạo ;tởng tợng hình
ảnh ngời thầy giáo già gặp lại ngời HS cũ sau nhiều năm xa cách
- Tả theo thứ tự:cảnh lớp học -cảnh tập viết -tiếng chim bồ câu
*Dàn ý :
- Lớp học chuyển sang tập viết - Cảnh lớp học
+ Những tờ mẫu mà thầy Ha-Men đã
chuẩn bị
+ Những tờ mẫu treo trớc bàn học trông nh những lá cờ nhỏ bay phấp phới xung quanh lớp học
- Cảnh tập viết:
+HS chăm chú viết,im phăng phắc +Tiếng ngòi bút sột soạt trên giấy
+Những trò nhỏ nhất cặm cụi vạch những nét sổ...
- Trên mái trờng chim bồ câu vồ thật khẽ Bài tập 2:( luyện nói theo một tác phẩm đã
học về tả ngời)
*Dàn ý :
- Mở bài: Thầy Ha-men là một thầy giáo yêu nớc ,yêu tha thiết tiếng nói của dân tộc .Thầy đã nhắc nhở HS và dân làng hãy ra sức học tập ,gìn giữ và bảo vệ tiếng nói của dân tộc trong buổi học cuối cùng bằng tiếng pháp
- Thân bài:
+Trang phục trang trọng khác ngày thờng +Lời nói dịu dàng,thơng yêu không mắng HS ,kiên nhẫn giảng giải cho các em đến phút cuối cùng ( qua chi tiết đặc biệt : đối víi ch bÐ Phr¨ng)
+Hình ảnh đầy xúc đông của thầy vào cuối buổi học
- Kết bài:
+ Hình ảnh đáng khâm phục và đáng kính trọng của thầy không chỉ có tác dụng sâu sắc đối với chú bé phrăng, hs trong lớp và dân làng mà còn la một bài học cảm động và thấm thía với mọi ngời chúng ta
Bài tập 3: ( luyện nói bằng miêu tả sáng tạo của bản thân về tả ngời)
*Lập dàn ý:( gợi ý)
-Mở bài :Em theo mẹ đến chúc mừng thầy
giáo cũ của mẹ nhân ngày 20-11
- Thân bài: tập trung tả hình ảnh thầy giáo trong giây phút xúc động gặp lại ngời học trò cũ của mình
- Kết bài: em nhớ mãi hình ảnh thầy giáo
đáng kính của mẹ H ớng dẫn học bài:
- Tìm các văn bản miêu tả khác đã học, gạch chân các ý chính và miêu tả bằng lời - Chuẩn bị tiết sau kiểm tra văn
Ngày soạn: 28/2 / 2011
Ngày dạy : 2/3/
2011 TiÕt 97:
KiÓm tra v¨n A. Mục tiêu bài dạy:
1. Kiến thức: Giúp học sinh nắm đợc:
- Kiểm tra nhận thức của học sinh về văn tự sự, văn thơ hiện đại đã học . - Kết hợp kiểm tra trắc nghiệm ngắn gọn và tự luận viết đoạn văn ngắn 2. Kĩ năng:
- Rền luyện kỹ năng làm bài B. Chuẩn bị:
GV: Chuẩn bị đề trắc nghiệm + tự luận HS: ôn tập các văn bản đã học
C. Hoạt động dạy và học:
1. ổn định - Kiểm tra sĩ số . 2. Tiến hành kiểm tra :
Đề ra : Giáo viên phát đề cho học sinh .
I/ Trắc nghiệm : ( 4đ) : Đọc kỹ các câu hỏi và trả lời bằng cách khoanh tròn ý đúng nhÊt
Câu 1 : “ Bài học đờng đời đầu tiên” là sáng tác của nhà văn nào ?
a. Tạ Duy Anh b. Tô Hoài c. Đoàn Giỏi d. Minh Huệ Câu 2 : Nhân vật chính trong “ Buổi học cuối cùng” là ai ?
a. Phrăng b. Cụ già Hô – de
c. Thầy Ha- men d. Phrăng và Thầy Ha- men Câu 3 : Câu thơ sau sử dụng biện pháp tu từ gì ?
“ Bóng Bác cao lồng lộng ấm hơn ngọn lửa hồng”
a. Nhân hoá b. So sánh c. ẩn dụ d. Điệp ngữ
Câu 4 : Đứng trớc bức tranh đoạt giải nhất của em gái, ngời anh có tâm trạng gì ? a. Khó chịu, ghen tức b. Sững sờ, hãnh diện
c. Xấu hổ, hối hận . d. Ngỡ ngàng, hãnh diện, xấu hổ . Câu 5 : Em rút ra bài học gì từ truyện “Bức tranh của em gái tôi”
a. Phải có lòng nhân ái độ lợng
b. Cần vợt lên lòng tự ái để thực sự vui mừng trớc tài năng của ngời khác . c. Biết vơn lên khẳng định bằng năng lực của chính mình.
d. Cả 3 ý trên .
Câu 6 : Nhận xét nào nêu đúng đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả của đoạn trích “ Vợt thác” .
a. Làm rõ cảnh thiên nhiên hai bên bờ sông .
b. Khái quát đợc sự dữ dằn và êm dịu của dòng sông .
c. Phối hợp tả cảnh thiên nhiên với hoạt động của con ngời . d. Làm nổi bật hình ảnh con ngời trong t thế lao động.
Câu 7 : Truyện “ Buổi học cuối cùng”, “ Bức tranh của em gái tôi” và “ Bài học đờng đời
đầu tiên” có điểm gì chung về cách kể chuyện ?
a. Kể theo trình tự không gian c. Dùng phép so sánh, nhân hoá
b. Ngôi kể thứ nhất d. Không theo thứ tự nào ? Câu 8 : Chi tiết nào không thể hiện đợc sự hùng vĩ của sông nớc Cà Mau
a. Rộng hơn ngàn thớc c. Nớc ầm ầm đổ ra biển
b. Hai bên bờ mọc toàn những cây mái giầm d. Rừng đớc dựng lên cao ngất II/ Tù luËn ( 6®)
1. Chép 5 khổ thơ đầu trong bài “ Đêm nay Bác không ngủ” của nhà thơ Minh Huệ. Nêu ý nghĩa của bài thơ ( 3đ)
2. Viết đoạn văn tả lại diễn biến tâm trạng của ngời anh khi đứng trớc bức tranh đoạt giải nhất của em gái ( 3 đ)