Bài giảng Các chất có nguồn gốc thứ cấp

Bài giảng Các chất có nguồn gốc thứ cấp cung cấp cho học viên các kiến thức về vai trò hợp chất thứ cấp; phân loại Acid hữu cơ; nguồn ly trích tinh dầu Geraniol; Monoterpen dạng vòng; tính chất tetraterpen; một số loại quả chứa nhiều licopene; công thức cấu tạo beta carotene;... Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết nội dung bài giảng!

Đại cương

 Ch t đấ ượ ổc t ng h p trong quá trình trao đ i ợ ổ

ch t.ấ

 Thành ph n c u t o hoá h c khác nhau ầ ấ ạ ọ

nh ng đóng m t vai trò r t quan tr ng trong ư ộ ấ ọquá trình bi n dế ưỡng c a th c v t.ủ ự ậ

Các chất có nguồn gốc thứ cấp

1. Acid h u c ữ ơ

Acid h u c  là các mono, di ho c ữ ơ ặ

tricarboxylic

Chúng hi n di n trong t  bào th c v t.ệ ệ ế ự ậ

Là s n ph m trung gian đả ẩ ượ ạc t o ra trong quá trình chuy n hoá glucid, protid, lipid.ể

Phân loại Acid hữu cơ

 ­Nhóm acid h u c  d  bay h i :ữ ơ ễ ơ

        CH3

 °Isoprenoid là đ n v  c  b n c a nhi u ơ ị ơ ả ủ ề

ch t  nh   terpen, cao su, phytol,   ấ ư

carotenoid 

2.1 Terpen : Tinh Dầu

 * S  nguyên t  là b i s  c a 5.ố ử ộ ố ủ

 Công th c nguyên c a terpen :  (C5H8)nứ ủ

 * Là thành ph n c u t o c a tinh d u.ầ ấ ạ ủ ầ

 * Là d n xu t ch a oxygen c a terpenẫ ấ ứ ủ

 *Tinh d u là ch t d  bay h i, có mùi th m ầ ấ ễ ơ ơ

đ c tr ng c a hoa qu ặ ư ủ ả

Linalol

Monoterpen

Geraniol  Có  trong  tinh  d u  khuynh  di p, ầ ệ

thường  g p  trong  t   nhiên    tr ng  thái  t  ặ ự ở ạ ự

do, hay dướ ại d ng ester

Nguồn ly trích tinh dầu Geraniol

Monoterpen

   Citronelol: Tinh d u hoa h ng.ầ ồ

  Mirxen

Tinh d u ch a trong hoa  ầ ứ houblon.

Monoterpen dạng vòng

 Limonen và các d n xu t là mentol và ẫ ấcampho

 Mentol : Tinh d u b c hà.ầ ạ

  Campho: Tinh d u lá cây long não, ầ

hương nhu

Monoterpen dạng vòng

        Limonen

 Cây b c hà ngu n ly trích mentolạ ồ

 Cây long nãoNgu n ly trích ồ

tinh d u camphoầ

Loại quả chứa nhiều licopene

Nghiên cứu lai tạo, biến đổi gen để tạo giống cà chua có hàm lượng Lycopene cao

Gi ng cà chua bi n đ i gen giàu lycopeneố ế ổ

 (Ngu n GS D ồ ươ ng Thanh Liêm Th c ph m ch c năng  ự ẩ ứ 2005)

Ổi ruột đỏ và trái dâu là nguồn lycopene rất có lợi cho sức khỏe con người

Công thức cấu tạo beta carotene

­Caroten Nhi u lo i tr rau xanh. ề ạ á i cây và  Vô hi u h ệ ó a g c t  do ố ự

Lutein Các lo i rau xanh ạ Góp ph n duy tr ầ ì  th  l c ị ự

Lycopene Cà chua và các s n  ph m c a c ẩ ủ à  chua  ả Có th  l ung th  tuy n ti n li t. ể à ư m gi m nguy c   ế ả ề ệ ơ Zeaxanthin Tr ng, chanh v vàng ứ à  b p  ắ Góp ph n duy tr ầ ì  th  l c ị ự

Cấu trúc tự nhiên của cao su

 Alkaloid là s n ph m c a quá trình trao đ i ch t ả ẩ ủ ổ ấ

 Chúng đóng vai trò là ch t d  tr  trong m t giai  ấ ự ử ộ

đo n nh t đ nh  ạ ấ ị

 M t s  alkaloid là hormon th c v t  ộ ố ự ậ

 Các lo i cây có ch a alkaloid có giá tr  kinh t  l n ạ ứ ị ế ớ

Lĩnh vực ứng dụng alkaloid

 Dùng làm thu c ch a b nh ( b nh tim, ố ữ ệ ệ

b nh đệ ường  ru t…).ộ

   Dùng làm th c ph m (Trà, cà phê…)ự ẩ 

   Dùng làm thu c b o v  th c v t.ố ả ệ ự ậ

Các alkaloid điển hình

 Ricinine

  Alkaloid c a th u d u, ch a trong các b  ủ ầ ầ ứ ộ

ph n c a cây ( trong h t hàm lậ ủ ạ ượng 0,15%, trong lá non 1%  

  Rixinin là alkaloid duy nh t có ch a g c ấ ứ ốC=N  r t đ c, do v y b  khô th u d u ấ ộ ậ ả ầ ầ

không được dùng làm th c ăn gia súc.).ứ

Cây th u d u ầ ầ Ricinine

Hạt tiêu Piperine

th n kinh trung ầ ương và th n kinh ngo i vi. ầ ạ

  Li u ch t ngề ế ườ ủi c a nicotine l 0.01­ 0.04 gram

Nicotin trong thuốc lá

       Công th c c u t o nicotinứ ấ ạ

Giá tr  dinh d ị ưỡ ng c a Flavonoid ủ

năng)

Anthocyanidin  Các lo i trái  ạ

cây 

Vô hi u hóa các g c t  do,  ệ ố ự

có th  gi m nguy c  ung  ể ả ơ

Vô hi u hóa các g c t  do,  ệ ố ự

có th  gi m nguy c  ung  ể ả ơ

th   ư

Tính chất hoá lý:

 ­ Các anthocyanin tan trong nước

 Màu s c anthocyanin ph  thu c vào nhi t ắ ụ ộ ệ

đ , pH, và nhi u y u t  khác.ộ ề ế ố

    Ví d : Methyl hoá các nhóm OH   vòng ụ ởbenzen thì màu đ  càng s m.ỏ ậ

 ­Tăng nhóm OH trong vòng benzen thì màu xanh đ m h nậ ơ

4.2 Anthoxanthin và flavone

 °Hai s c t  này g p nhi u trong trái cây cĩ màu  ắ ố ặ ề

tr ng hay hi n di n trong chlorophyll và  ắ ệ ệ

anthocyanin 

Anthoxanthin

4.3 Tanin

 ­ Tanin c a th c ph m bao g m: ủ ự ẩ ồ

     Catechin, leucoanthocyanin 

     và m t s  hydroxy acid ộ ố

 ­ Tanin cho màu v i ion kim lo i.  ớ ạ

 ­ Cho ph n  ng v i protein c a da ả ứ ớ ủ

Tanin

Tanin (tt)

 H p ch t tanin trong trái cây có tr ng lợ ấ ọ ượng phân t  nh ử ỏ

 Trà, ca cao ch a m t lứ ộ ượng l n tanin l ớ

catechin và epicatechin được ester hoá v i ớacid gallic

5.2 Glycosid c a mù t c : ủ ạ

     Siringrin là glycosid c a d u mù t c có v  cay  ủ ầ ạ ị

n ng ồ

5.3 Saponin

      Saponin đ ượ c dùng r ng r i trong y d ộ ả ượ c (thu c  ố

tr  tim). Saponin hi n di n trong lo i th c v t  ợ ệ ệ ạ ự ậ

strophanthus. 

 saponin glycoside, 

Saponin (tt)

  ­ S  d ng li u cao gây đ c, có kh  năng phá  ử ụ ệ ộ ả

hu  h ng c u.  ỷ ồ ầ

  ­ Li u s  d ng th p kích thích s  n y m m,  ề ử ụ ấ ự ẩ ầ

li u cao l i  c ch  s  n y m m ề ạ ứ ế ự ẩ ầ

  

  ­ Saponin là ch t t o b t r t t t ấ ạ ọ ấ ố

5.4 Solanin

   Solanin có nhi u trong m m khoai tây, cà đ c d ề ầ ộ ượ c. 

   Là chat đ c đ i v i c  th   ộ ố ớ ơ ể

Solanin

6 Các chất điều hoà sinh trưởng

6.1 Auxin

   Ch t đi u hoà sinh tr ấ ề ưỡ ng 

đ ượ c tìm th y đ u tiên trong  ấ ầ

n ướ c ti u đ ng vât ể ộ

   Công th c c u t o : Indol  ứ ấ ạ acetic acid (IAA) 

   IAA là auxin có ngu n g c  ồ ố

t  nhiên.  ự

   L hormon th c v t kích  ự ậ thích s  ra r  c a th c v t ự ể ủ ự ậ

diagram showing how auxin works

NAA (Naphtalen acetic acid )

  Ch t kích thích sinh trấ ưỡng được s  ữ

d ng r ng r i nh t trong nông nghi p vì ụ ộ ả ấ ệgiá thành h  do t ng h p nhi u.ạ ổ ợ ề

2,4 D

(Dichlorophenoxy acetic acid )

Dichlorophenoxy acetic acid

6.2 Gibbereline

  Tên g i chung c a 63 h p ch t hoá h c ọ ủ ợ ấ ọ

tương t  nhau đự ược ký hi u t  GA1 đ n ệ ừ ếGA63

  Ph  bi n nh t trong nhóm này là ổ ế ấ

gibberelic acid (GA3 )

  Gibberelic acid có tác d ng kéo dài t  ụ ếbào và tăng t c đ  phân bào.ố ộ

   ­Khoai tây mau m c m m.ọ ầ

Cytokinine (tt)

Tác dụng của cytokinine

và tăng trưỡng của tế bào

Ức chế sự tạo rể , thúc đẩy sự phát triễn của chồi nách

Ức chế sự lảo hoá của mô (xử lý cytokinin sẽ giúp hoa tươi lâu hơn)

Cytokinine

Acid Abscisic

Acid Abscisic

Acid Abscisic