Sinh lý học nội tiết

- Hệ thống tuyến nội tiết: gồm các tuyến nội tiết tạo hệ thống tuyến NT  hoạt động nh 1 hệ thống tin học rất chặt chẽ... Có tuyến h/đ một giai đoạn B.trứng, có tuyến mang tính sinh

1- đại c ơng sinh lý nội tiết

1.1- Khái niệm chung

- Tuyến nội tiết: là tập hợp các

tế bào chế tiết, sx Hormon

máu, không có ống dẫn.

- Hệ thống tuyến nội tiết:

gồm các tuyến nội tiết tạo hệ thống tuyến NT  hoạt động nh

1 hệ thống tin học rất chặt chẽ.

Có tuyến h/đ suốt đời (T.yên).

Có tuyến h/đ một giai đoạn

(B.trứng), có tuyến mang tính

sinh mạng (T.cận giáp)

- Hormon: là chất hoá học do

1 nhóm tế bào , hoặc 1 tuyến

dịch tổ chức và có t/d sinh học cao với các TB khác của cơ thể.

Đặc điểm HM…

- Theo bản chất hoá học:

+ HM là steroid: HM vỏ th ợng

thận, HM sinh dục.

+ HM cấu tạo từ a.amin tyrosin:

HM tuyến tuỷ th ợng thận, T giáp.

+ HM là protein, polypeptid: HM các tuyến nội tiết còn lại và nhiều

HM địa ph ơng.

- Phân loại theo nơi SX:

HM của từng tuyến NT: d/đồi, t/yên

- Ph©n lo¹i theo t/d SL:

+ HM t/d lªn CHVC vµ NL: GH,

T 3 T 4 , adrenalin, glucocorticoid, insulin, glucagon.

+ HM ®iÒu hoµ thµnh phÇn vµ thÓ tÝch dÞch ngo¹i bµo: ADH,

mineralocorticoid, calcitonin, PTH.

tuyÕn yªn, tinh hoµn, buång trøng.

+ HM ®iÒu hoµ thÝch nghi c¬ thÓ:

HM vïng d/®, tyuÕn yªn, T th îng thËn.

- Hormon đến gắn vào receptor

đặc hiệu trên màng tế bào, làm hoạt hoá protein G

-Protein G thúc đẩy quá trình tạo nên chất truyền tin thứ hai, gồm AMP vòng (AMPc), GMPc, Ca ++ -

Calmodulin và các “mảnh”

phospholipid màng

1.3.1- Cơ chế tác dụng thông qua chất truyền tin thứ hai.

- Sutherland nêu ra từ 1965

- HM: chÊt TT thø nhÊt g¾n víi

Receptor §/hiÖu trªn mµng TB  h/h

adenylcyclase  ATP  AMPc (Cyclic

3 ’ -5 ’ Adenosine monophosphate), khi cã

* T¸c dông th«ng qua AMPc

Gåm c¸c HM b¶n chÊt protein, peptid

vµ monoamin

* Chất truyền tin thứ hai là Ca ++ -

calmodulin.

- Loại protein vận chuyển Ca ++

trong tế bào gọi là calmodulin

Nó có 4 vị trí gắn ion Ca ++

- Bình th ờng calmodulin không

gắn với Ca ++ , nó không hoạt động.

- Phøc hîp calmodulin-Ca ++ ho¹t ho¸ enzym myosin kinase, lµ enzym xóc t¸c cho sù phosphoryl ho¸ myosin

cña c¬ tr¬n lµm co c¬ tr¬n

Phøc hîp calmodulin-Ca ++

H/h Protein kinase C

C¸c ph¶n øng sinh häc trong tÕ bµo t ¬ng tù t¸c

dông cña AMPc

* Chất truyền tin thứ hai là các

“mảnh” phospholipid màng.

“Mảnh” phospholipid màng quan trọng

nhất đó là phosphatidyl-inositol biphosphat (PIP 2 ).

vµ diacylglycerol (DAG)

Mét sè hormon t¸c dông qua trung gian th«ng tin thø hai lµ DAG vµ IP 3 nh TRH, GnRH, TSH,

Angiotensin II.

1.3.2- T¸c dông th«ng qua h.ho¸

VD: aldosteron

1.4- Điều hoà hệ thống nội tiết

* C ơ chế điều hoà từ tuyến chỉ huy đến tuyến đích (điều hoà

xuôi theo hệ thống d ới đồi – tuyến yên – tuyến đích)

Môi tr ờng  Đại não  Vỏ não Hypothalamus Tuyến yên

Tuyến đích

Hormon

M«i tr êng  §¹i n·o  Vá n·o

khi HM t.đích tăng giảm tiết HM vùng d/đ, t.yên  HM t.đích giảm tới BT.

VD: T 3 T 4 tăng  giảm tiết TRH và TSH

Cortisol tăng  giảm tiết CRH và ACTH

- ĐH ng ợc âm tính:

Khi HM t.đích tăng  tăng tiết HM vùng d/đ, t.yên  HM t.đích tăng

tiết hơn nữa.

VD: estrogen tăng  LH tăng

trong cơ chế rụng trứng

Hoặc stress  glucocorticoid

tăng tiết ACTH tăng tiết 

glucocorticoid tăng tiết hơn nữa.

HM t/đích còn a/h ởng lẫn nhau  làm

tăng t/d của nhau (hiệp đồng), hoặc

ƯC nhau (đối lập).

- ĐH ng ợc d ơng tính:

T¸c nh©n KT tõ trong vµ ngoµi c¬

thÓ  t/® lªn R ®/hiÖu hay kh«ng

®/h  qua hÖ TKT¦  k/thÝch hay ¦C bµi tiÕt HM.

VD: l¹nh, ®au  t¨ng tiÕt

adrenalin, c¨ng th¼ng TK kÐo dµi

 t¨ng tiÕt glucocorticoid

1.4.2- C¬ chÕ thÇn kinh

2- chức năng nội tiết vùng d ới đồi

+ Hormon gi¶i phãng ACTH: CRH

(corticotropin releasing hormon hay

+ Hormon gi¶i phãng GH (STH): GRH (somatotropin releasing hormon hay

- GnRH bµi tiÕt theo nhÞp,

kho¶ng 2-3 giê mét lÇn vµ mçi lÇn

kÐo dµi hµng giê.

+ Hormon gi¶i phãng prolactin: PRH (prolactin releasing hormon hay

prolactoliberin)

PRH cã thÓ lµ polypeptid, KT t.yªn tiÕt Prolactin

- Tên: Inhibiting Hormon (IH)

- Để đơn giản, thêm tiếp đuôi: “- statin”

+ Hormon øc chÕ prolactin: PIH

(prolactin inhibiting hormon hay

prolactostalin).

PIH cã thÓ lµ Polypeptid, øc chÕ t.yªn tiÕt Prolactin.

Hệ TKTƯ

Các RH và IH vùng d ới đồi

Các HM thuỳ tr ớc tuyến yên

HM của các tuyến đích

2.2- C¸c HM ® îc dù tr÷ ë thuú

sau tuyÕn yªn.

- ADH (Anti Diuretic Hormon hay

vasopressin).

- oxytocin

2.3- Mèi liªn quan cña vïng d íi

- Víi t.yªn, vïng d/® cã 2 ® êng

l/hÖ: víi thuú tr íc vµ thuú sau:

+ L/hÖ víi thuú tr íc b»ng ® êng TD (c¸c RH vµ IH theo hÖ m¹ch m¸u).

+ L/hÖ víi thuú sau b»ng ® êng TK