Bài giảng Sinh lý học máu

Trình bày được các chức năng của máu 2.. Nêu được thành phần hóa học và các chức năng của huyết tương.. Trình bày các chức năng của dịch kẽ, sự tạo thành dịch kẽ và tái hấp thu dịch tr

Sinh lý học máu

BS TS Lê Đình Tùng

Bộ môn Sinh lý học Trường Đại học Y Hà Nội

Mục tiêu học tập

1. Trình bày được các chức năng của máu

2. Trình bày được chức năng của hồng cầu,

bạch cầu và tiểu cầu

3. Trình bày được nơi sản sinh, các yếu tố

tham gia tạo hồng cầu và điều hòa sản sinh hồng cầu.

4. Trình bày về đặc điểm kháng nguyên, kháng

thể của hệ thống nhóm máu ABO và ứng dụng trong truyền máu.

Mục tiêu học tập

5 Trình bày về các nhóm kháng

nguyên, kháng thể của hệ thống nhóm máu Rh, các tai biến trong sản khoa và truyền máu về bất đồng nhóm máu Rh

6 Trình bày các giai đoạn của quá

trình cầm máu.

7 Nêu các ý nghĩa của các xét

nghiệm đánh giá chức năng các

tế bào máu.

Chức năng chung của máu

Các yếu tố tham gia

Bạch cầu ưa acid

Bạch cầu ưa base

Bạch cầu mono

• Tủy xương  mỏu  mụ liờn kết

cơ quan  đại thực bào của mô

Tiểu cầu

• Giải phóng serotonin

• Prostaglandin gây co mạch

• Prostaglandin H 2 gây kết dính tiểu cầu

• Thrombosthenin: co cục máu đông

• Yếu tố ổn định fibrin

 tế bào nội mạc

 tế bào cơ trơn mao mạch

 nguyên bào xơ

Nhóm máu

A B AB O Rh+ Rh- (có D) (không D)

KN A B KN C D E c d e

KT tự nhiên KT miễn dịch

Cầm máu

máu đông

Các giai đoạn của đông máu

 con đường con đường

 nội sinh ngoại sinh

XIIh, XIh, IXh VIIIh Ca ++ III, VIIh

3

Mục tiêu học tập

1. Nêu được thành phần hóa học và các

chức năng của huyết tương

2. Trình bày các chức năng của dịch kẽ,

sự tạo thành dịch kẽ và tái hấp thu dịch trở lại huyết tương.

3. Trình bày được thành phần hóa học của

dịch bạch huyết, chức năng của hệ thống bạch huyết và các yếu tố ảnh hưởng đến lưu lượng bạch huyết.

4. Trình bày được hàng rào máu – dịch

não tủy, hàng rào máu - não, thành phần hóa học và chức năng dịch não tủy.

5. Trình bày được sự tạo thành, sự tái hấp

thu, áp suất dịch nhãn cầu.

 Nam giới trưởng thành, trung bình:

Thành phần trong cơ thể

Thành phần cơ thể % trọng lượng cơ thể

Protein, & các chất liên quan 18%

Sự thay đổi thành phần dịch

Tuổi

•

Xác định trọng lượng nước trong cơ thể

Dịch trong cơ thể (Body Fluids)

 Nước trong cơ thể được phân bố vào 2 khu vực:

1 Dịch Ngoại bào (Extracellular fluid -ECF): (internal

environment or the milieu intérieur)

- Dịch nằm ngoài tế bào.

 1/3 thể tích dịch toàn bộ cơ thể ( 33% lượng nước của

cơ thể).

- Có các ion & thành phần dinh dưỡng cần thiết cho tế bào.

2. Dịch nội bào (Intracellular fluid - ICF):

- Dịch nằm trong tế bào.

 2/3 thể tích dịch toàn bộ cơ thể ( 67% lượng nước của

cơ thể).

Mạch máu

Huyết tương

Tế bào Dịch kẽ

Dịch ngoại bào

So sánh ECF & ICF

CO2, Urea, uric acid,

excess water, & ions.

Phosphate ions

Nutrients:

High concentrations of proteins.

Thành phần của ECF & ICF

CATIONS (mmol/l) Huyết tương Dịch kẽ Dịch nội bào

So sánh ECF & ICF (tiếp)

giống nhau (ngoại trừ huyết tương có nồng độ protein cao)

• Na+ là cation chủ yếu

• Cl- là anion chủ yếu

• K+ là cation chiếm chủ yếu

Lưu ý

 Ổn định thể tích dịch ngoại bào là cần thiết

để ổn định huyết áp

 Về lâu dài, áp lực thẩm thấu dịch ngoại bào

là yếu tố then chốt trong điều hòa thể tích dịch ngoại bào.

lực thẩm thấu:

Cân bằng dịch

Đánh giá cân bằng dịch

Phân bố dịch trong cơ thể

Một vài thuật ngữ

cơ bản

Nồng độ thẩm thấu (Osmolality)

(không bị ảnh hưởng bởi thể tích dung môi trong dung dịch)

Thuật ngữ cơ bản

Physiological term

(effective Os P relative to plasma)

Solutes that do not cross

the cell membrane only

Chuyển động của dịch trong cơ thể

Chuyển động của dịch trong cơ

thể

HUYẾT TƯƠNG

khí, hormon, sản phẩm chuyển hoá

Huyết tương (plasma)

Thành phần

1. Lỏng, trong suốt, màu vàng nhạt, tách

khỏi máu theo phương pháp ly tâm.

2. Huyết tương = Huyết thanh + các yếu

tố đông máu

3. 1 L huyết tương = 930 g H2O + 70 g

chất hòa tan (60 g Pr, ( g ion vô cơ, 2

g Glucose, lipid) + khí, vitamin,

enzym, hormon, sắc tố, khoáng, aa,

urê, acid uric,…

Chức năng protein huyết tương

0.5% (28 mmHg)

Áp suất thẩm thấu của huyết tương đóng vai trò quan trọng ổn định thể tích 3 loại dịch

 60% Pr toàn phần, 69.000 dalton

 Tạo ra 80% áp suất keo.

 Suy dinh dưỡng, bệnh gan, thận,…

áp suất keo giảm – phù

 Protein mang cho: thuốc (barbiturat, penicillin); sắc tố (bilirubin, urobilin); hormon (thyroxin); …

4%; gamma:17%).

mỡ, tạo màng, tạo hormon, ngăn cản lắng đọng

cholesteron Chức năng vận chuyển.

angiotensinogen.

 Sản xuất ở gan.

 Hòa tan trong huyết tương

 Fibrin không hòa tan

Dịch kẽ

thành mao mạch (cấu tạo, các giá trị áp suất)

áp suất keo dịch kẽ (2g/dL), áp suất âm dịch kẽ.

nhận CO2, sản phẩm chuyển hóa.

HỆ BẠCH HUYẾT (Lymphatic System)

Dịch bạch huyết

khuẩn, bạch cầu lympho.

mao mạch)

• Áp suất dịch kẽ: AS mao mạch, AS keo HT, …

• Bơm bạch huyết (sợi actomyosin – maomạch bạch huyết co),

co bóp thành ống bạch mạch, các yếu tố bên ngoài.

• Chức năng

Dịch não tủy

1 Giải phẫu

 Áp suất:

nhung mao màng nhện (sản xuất dịch hằng định) Áp suất DNT = Áp suất xoang TM.

 Thể tích khoang não tủy:1600-1700 ml

 150 mL DNT: não thất, bể chứa quanh não,

khoang dưới nhện.

 500 mL/ngày, 2/3 từ đám rối mạch mạc (não thất: chủ yếu là não thất bên, bề mặt màng não thất, màng nhện, khoang quanh mạch).

 Tuần hoàn: não thất bên-não thất III- cống Sylvius – não thất iV – bể chứa lớn – khoang dưới nhện bao quanh não – nhung mao màng nhện –tĩnh

mạch (xoang TM dọc trên, xoang TM khác)

 Bài tiết: Đám rối mạch mạc sừng thái dương não thất bên, phần sau não thất III, nái não thất IV.

chuyển ngược lại

vào xoang TM) – hốc ở thân TB BM: pr, hồng cầu, BC có thể đi qua

áu Ao mạch não không có màng bao quanh Đóng vai ytrò như hệ bạch huyết

Chức năng dịch não tủy

 Hàng rào máu – não:

• Ngăn cách máu và dịch kẽ của não

• Thành mao mạch não (trừ dưới đồi, tuyến tùng, postrema)

• Ngăn cách máu và CSF

• Đám rối mạch mạc

phân tử khong hòa tan trong lipid, 1 số thuốc, kháng thể.

Dịch nhãn cầu

tinh dịch

thể; lưu thông tự do, liên tục được sản xuất, tái hấp thu, điều hòa thể tích, áp suất nhãn cầu.

 Thủy tinh dịch: khối gelatin, gần như

không lưu thông Các chất có thể

khuếch tán chậm

 Cơ chế bài tiết: vận chuyển tích cực

của Na+ vào khoảng kẽ H2O đi theo

Na+, Cl-, HCO3-; aa, acid ascorbic,

glucose: vận chuyển tích cực, khuếch tán tăng cường.

Tuần hoàn của thủy dịch

 Từ thể mi – chảy giữa các dây chằng thủy tinh thể - qua đồng tử vào tiền phòng – góc giữa giác mạc & mống mắt – mạng lưới cột (trabeculae) –

kênh Schlemm – Tĩnh mạch nước –

TM lớn.

Nhãn áp

 Nhãn áp tăng: tốc độ chảy vào kênh

Schlemm tăng (bt: 2,5 uL/phút).

 Glaucoma: nhãn áp tăng đọt ngột, hoặc từ

từ Có thể gây mù: do ép thị thần kinh, đm võng mạc – giảm dinh dưỡng, hủy hoại

nơron.

nhiễm, BC, xơ hóa ở người già)

Dịch nhãn cầu

VOLUME OF BODY FLUIDS IN 70 kg MAN

Phương pháp đo thể tích dịch ở các khoang

dịch khác nhau trong cơ thể

INTERSTITIAL FLUID ECF – Plasma Volume

INTRACELLULAR FLUID

TBW – ECF

Tiêu chí cho chất màu phù hợp

COMPARTMETN

DISTRIBUTION OF WATER OR OTHER

SUBSTANCES IN THE BODY

THE EXPERIMENT OR IF IT CHANGES , THE

AMOUNT CHANGED MUST BE KNOWN.

TO MEASURE.

Đo thể tích dịch trong các khoang dịch khác

nhau

 Nguyên lý pha loãng màu

TOTAL BODY WATER (TBW)

SODIUM, THIOSULPHATE, BROMIDE,

CHLORIDE

Đo thể tích dịch ở các khoang dịch khác nhau

Mất nước

e.g vomiting, diarrhea, sweating, & polyuria

- Dry tongue

- loss of skin elasticity

- soft eyeballs (due to lowering of intraocular tension)

-  blood pressure (if  4-6L loss)

-  Hb, &  Hct (packed cell volume)

Rối loạn cân bằng nước: Mất nước nhược

trương - Hypotonic Hydration

water ingested quickly can lead to cellular

overhydration, or water intoxication

water is present

tissue cells, causing swelling

severe metabolic disturbances, particularly in neurons

Rối loạn cân bằng nước: Phù

(Edema)

sưng nề

blockage

volume.

colloid osmotic pressures.

Điều hòa thể tích ECF

stimulation

 Giảm thể tích ECF

stimulation

 Sensors in the CNS (less important)

 Sensors in the liver (less important)

N.B Regulation of ECF volume = Regulation of body

Na+ Thus, regulation of Na+ also dependent upon baroreceptors

Các hormone kiểm soát thể tích

máu

Các hormon điều hòa thể tích máu

Điều hòa thể tích dịch ngoại bào