Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học thực hiện tốt nhiệm vụ soạn bài ở nhà, hình thành cách ghi nhơ kiến thức, ghi nhơ được bài giảng của GV theo các kiến thức đã học, năng lực g[r]
Trang 1- Hiểu sơ giản về vần, nhịp, luật bằng trắc của thơ lục bát.
- Trình bày được đặc điểm của thể thơ lục bát
nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bàihọc
- Giáo dục đạo đức: trân trọng giá trị văn hóa dân tộc, có tinh thần trách nhiệmgìn giữ và phát huy
- Giáo dục môi trường: khuyến khích làm thơ về đề tài môi trường
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Đọc, nghiên cứu tài liệu soạn bài, bảng phụ
- Học sinh: chuẩn bị bài kĩ theo yêu cầu trong SGK
III Phương pháp/KT dạy học:
- Phương pháp: Vấn đáp, thuyết trình, thực hành có hương dẫn, thảo luận nhóm
- Kĩ thuật: động não, chia nhóm, trình bày 1 phút
IV Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1 Ổn định tổ chức(1’)
2 Kiểm tra bài cũ:(3’)
- Kiểm tra phần chuẩn bị của học sinh
3 Bài mới:
a Khởi động:
- Phương pháp: thuyết trình
- Thời gian: 2p
Trang 2Thơ lục bát là một thể thơ của dân tộc Việt Nam ta Cha ông ta đã dung thểthơ này để sáng tác nên rất nhiều bài thơ, bài ca nổi tiếng và có giá trị Để hiểuđược đặc điểm của thể thơ này và bươc đầu giúp các em biết sáng tác được thơlục bát Cô trò ta cùng tìm hiểu bài hôm nay.
b Hình thành kiến thức:
Hoạt động của GV và HS Nội dung bài học
- Mục tiêu: hướng dẫn học sinh tìm hiểu luật
Anh đi anh nhớ quê nhà
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương
Nhớ ai dãi nắng dầm sương,
Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao
? Bài ca dao thụôc thể thơ nào?
- Thuộc thể thơ lục bát
?Thể thơ này thường thấy trong thể loại văn
học nào?
- Ca dao, thơ
-> Lục bát là thể thơ độc đáo của Việt Nam
? Cặp câu thơ lục bát mỗi dòng có mấy tiếng?
- Dòng trên 6 tiếng, dòng dươi 8 tiếng
? Vì sao gọi là lục bát?
- Lục: 6; Bát: 8
? Kẻ lại sơ đồ vào vở và điền các kí hiệu bằng,
trắc, vần ứng với mỗi tiếng của bài ca dao
trên vào các ô?
GV hương dẫn HS kẻ sơ đồ vào vở
Trang 3? Hãy nhận xét về tương quan thanh điệu giữa
các tiếng thứ 6 và tiếng thứ 8 trong câu 8?
- Trong câu 8:
+ Tiếng thứ 6: Thanh huyền( trầm)
+ Tiếng thứ 8: Thang ngang( bổng)
? Nhận xét về thanh điệu của các tiếng trong
- Tiếng thứ 6 của câu 6 vần vơi tiếng thứ 6 của
câu 8 Tiếng thứ 8 của câu 8 vần vơi tiếng thứ
6 của câu tiếp
? Chỉ ra nhịp điệu của bài ca dao?
+ Anh đi/ anh nhơ/ quê nhà
Nhơ canh rau rau muống/ nhơ cà dầm tương
? Qua phân tích bài ca dao trên em có nhận
xét gì về thể thơ lục bát và luật thơ lục bát?
- Không bắt buộc theo luậtbăng trắc ở tiếng 1,3,5,7.Tiếng 2,6 bằng, tiếng 4 trắc;
- Câu 8 tiếng thứ 6 là thanhngang(bổng)
2 Ghi nhớ: SGK – 156
3.3 Luyện tập
- Mục tiêu: học sinh thực hành kiến thức đã học.
- Phương pháp: vấn đáp,thuyết trình, thực hành có hướng dẫn
- Kĩ thuật: động não, chia nhóm.
- Thời gian: 20p
Bài tập 1:
- HS đọc bài 1:
Làm theo mô hình thơ lục bát? Điền cho đúng luật?
HS: Làm việc cá nhân=>trả lời
a Em ơi đi học trường xa
Cố học cho giỏi (như là) mẹ mong
b Anh ơi phấn đâu cho bền
Mỗi năm mỗi lơp (mơi nên thân người.)
c Ngoài vườn ríu rít tiếng chim
Trên sân chú Vện lim rim ngủ ngày
? Các câu thơ lục bát sai ở đâu sửa lại cho đúng luật?
- Sai ở từ “bòng”, “lên” không đúng vần quy định trong thơ đường luật.
- Thay: “bòng” bằng “xoài”; “lên” bằng “nhanh”
Trang 4- Sửa:
+Vườn em cây quý đủ loài
Có cam, có quýt, có xoài, có na
(Có na, có quýt, có bòng, có na)
+ Thiếu nhi là tuổi học hành
Chúng em phấn đấu trở thành đoàn viên
? Làm tiếp câu thơ lục bát đã cho dưới đây?
+ Mùa xuân là tết trồng cây
Vâng lời Bác dạy dựng xây nươc nhà
? Làm trở lại câu lục từ những câu bát dưới đây?
+ Nắng xuân hây hẩy triền đê
Gió xuân ấm áp đang về vơi ta
GV: Tổ chức lơp thành 2 đội, một đội xương câu lục, đội kia làm câu bát, độinào không làm được là thua điểm Đội thắng được quyền xương câu lục GVlàm trong tài
* Lưu ý: Muốn làm thơ lục bát cho hay, vượt qua trình độ “vè”, thì câu thơ phải
có hình ảnh, có hồn.
Bài tập vận dụng.
- Giáo dục đạo đức: trân trọng giá trị văn hóa dân tộc, có tinh thần trách nhiệmgìn giữ và phát huy
- Giáo dục môi trường: khuyến khích làm thơ về đề tài môi trường
Gv: Ra một câu 6 yêu cầu HS làm tiếp câu 8…
VD: Mùa xuân em đi trồng cây…
Mùa thu là ngày khai trường…
HS: Chia làm hai đội thi tài:
Đội 1: Xương câu lục
Đội 2: tiếp câu bát nối tiếp
*Gv lưu ý:
- Muốn làm thơ lục bát hay câu thơ phải có hình ảnh, có hồn
- Phân biệt thơ lục bát khác văn vần lục bát:
+ Thơ lục bát có giá trị biểu cảm, giúp người đọc, người nghe có những liêntưởng phong phú về đời sống tình cảm của con người
+ Văn vần lục bát: cấu tạo giống thơ lục bát về số câu, tiếng nhưng không có giátrị biểu cảm
- Có những câu thơ lục bát biến thể
Trang 53.4 Tìm tòi - mở rộng
- Mục tiêu:
+ Học sinh liên hệ thực tiễn, tìm tòi mở rộng kiến thức
+ Định hướng phát triển năng lực tự học, sáng tạo
* Đối với tiết học này:
- Nắm chắc luật thơ và tập sáng tác thơ
- Học bài, sưu tầm một số câu thơ, ca dao
* Đối với tiết học sau:
- Soạn: Một thứ quà của lúa non: cốm.
Thạch Lam
-I Mục tiêu
1 Kiến thức:
- Hiểu sơ giản về tác giả Thạch Lam
- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa truyền thống của Hà Nộitrong món quà độc đáo, giản dị: cốm
- Cảm nhận tinh tế, cảm xúc nhẹ nhàng, lời văn duyên dáng, thanh nhã, giàu sứcbiểu cảm của nhà văn Thạch Lam trong văn bản
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu văn bản tùy bút có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Sử dụng các yếu tố biểu cảm giơi thiệu một sản vật quê hương
* KNS: nhận thức được vẻ đẹp của văn hóa ẩm thực dân tộc, giao tiếp/ lắngnghe, phản hồi giá trị của tác phẩm; suy nghĩ sáng tạo
3 Thái độ: Giáo dục lòng yêu quý, trân trọng đặc sản quê hương.
4 Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học (thực hiện soạn bài ở nhà; Lựa
chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet, hình thành cáchghi nhơ kiến thức, ghi nhơ được bài giảng của GV theo các kiến thức đã học),
Trang 6năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phân tích được vẻ đẹp của tác phẩm văn chương ), năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động nêu ý kiến về giá trị của tác phẩm), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp
trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh
kiến thức bài học Năng lực thẩm mĩ khi khám phá vẻ đẹp của tác phẩm.
- Giáo dục đạo đức: Tình yêu, niềm tự hào về quê hương, đất nươc tươi đẹp:
phong vị, nét đẹp văn hóa và lối sống của người Việt Nam; cảnh sắc thiên nhiên
và con người của mỗi miền quê Tôn trọng, có trách nhiệm bảo tồn những giá trịtruyền thống
- KT: động não, chia nhóm, trình bày 1 phút
IV Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1- Ổn định tổ chức (1’)
2- Kiểm tra bài cũ(5’)
? Cảm nhận về tình bà cháu trong bài thơ “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh?
3- Bài mới
a Khởi động:
- Phương pháp: thuyết trình
- Thời gian: 2p
Trên mảnh đất VN, cây lúa, hạt gạo đã trở thành biểu tượng cho vẻ đẹp kì
diệu của mảnh đất và tâm hồn tinh tế của con người VN Bằng tình yêu đằmthắm và biết bao ngôn từ đẹp như thơ để ca ngợi cây lúa nhà văn Thạch Lamqua bài tùy bút “Một thứ quà ”
- Kĩ thuật: đặt câu hỏi.
I Giới thiệu chung:
Trang 7- Thời gian: 5p
? Trình bày những hiểu biết của em về tác
giả?
- Hs trình bày, nhận xét, bổ sung
- GV: chốt, bổ sung thêm về tác giả
Thạch Lam (1910-1942) là một nhà văn Việt
Nam nổi tiếng thuộc nhóm Tự Lực văn đoàn
Ông cũng là em ruột của 2 nhà văn khác nổi
tiếng trong nhóm Tự Lực văn đoàn là Nhất
Linh và Hoàng Đạo Ngoài bút danh Thạch
Lam, ông còn có các bút danh là Việt
Sinh, Thiện Sỹ
- Thạch Lam sinh ra tại Hà Nội trong một gia
đình công chức gốc quan lại, thuở nhỏ chủ yếu
sống ở quê ngoại, phố huyện Cẩm Giàng, tỉnh
Hải Dương Thạch Lam là người con thứ 6
trong gia đình 7 người con (6 trai, 1
gái) Nguyên tên ban đầu của ông do cha mẹ
đặt là Nguyễn Tường Sáu, vì là con thứ sáu
trong nhà Khi bắt đầu đi học trường huyện
Cẩm Giàng, cha mẹ ông làm lại khai sinh cho
con là Nguyễn Tường Vinh Đến năm Thạch
Lam 15 tuổi, thấy mình học chậm, cần tăng
thêm tuổi để học "nhảy" 4 năm, ông làm lại
khai sinh lần nữa, thành Nguyễn Tường Lân
- Khi đã đỗ Tú tài phần thứ nhất, Thạch Lam
thôi học để làm báo vơi hai anh Buổi đầu, ông
gia nhập Tự Lực văn đoàn do anh là Nguyễn
Tường Tam sáng lập, rồi được phân công lo
việc biên tập tuần báo Phong hóa và tờ Ngày
nay của bút nhóm này Đến tháng 2 năm 1935,
thì ông được giao làm Chủ bút tờ Ngày nay.
- Ông nổi tiếng là một nhà văn lãng mạn, một
cây bút truyện ngắn và tuỳ bút vơi bút pháp
thiên về những cảm giác tinh tế, nhẹ nhàng
nhưng nhạy cảm, sâu sắc và nhân ái
- Tác giả của các tập truyện ngắn: Gió đầu
mùa, Nắng trong vườn, Sợi tóc; tập tuỳ bút về
cảnh sắc (và) phong vị và các thức quà bánh ở
đất Thăng Long- kẻ chợ: “Hà Nội băm sáu
phố phường” (1943) Trong đó nổi bật là bài
viết về cốm vòng - Một thứ quà của lúa non
? Tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh nào? Xuất
- Ông là nhà văn có tâm hồnnhạy cảm, tinh tế
2 Tác phẩm
- Trích trong tập tùy bút “HàNội băm sáu phố phường”
Trang 8Điều chỉnh, bổ sung:
Hoạt động 2:
- Mục tiêu: hướng dẫn học sinh đọc và tìm
hiểu giá trị của văn bản
- Phương pháp: vấn đáp, thuyết trình, đọc
sáng tạo, phân tích, giảng bình, nhóm
- Kĩ thuật: giao nhiệm vụ, chia nhóm
- Thời gian: 18p
* Đọc vơi giọng truyền cảm, tha thiết, trầm
lắng, chậm êm -> GV đọc mẫu, gọi HS
*GV nêu một số từ khó để HS giải thích: Sêu
tết
? Nhà văn đã sử dụng những phương thức
biểu đạt nào? Phương thức nào là chủ yếu?
- Miêu tả, tự sự, biện luận, biểu cảm
-> Biểu cảm là chủ yếu
(1943)
II Đọc - hiểu văn bản:
1 Đọc, tìm hiểu chú thích
? Em hiểu gì về thể loại tùy bút?
- Tùy bút: ghi chép những hình ảnh, sự việc
mà nhà văn quan sát, chứng kiến -> thiên về
? Nêu cảm nhận của em về tranh minh họa?
- Cốm là niềm vui tuổi thơ
- Cốm là vẻ đẹp thôn nữ
- Cốm là sự chia sẻ, liên kết niềm vui bình dị
của con người VN
? Mở đầu bài văn tác giả dẫn dắt để giới thiệu
Cốm như thế nào?
- Gió mùa hạ => Tự nhiên, ý vị, nhẹ
- Hương của lá sen nhàng => thanh
nhã
GV: Gió đến rồi đi theo quy luật tự nhiên
nhưng gió ở bài văn như mang một bức thư
thông điệp của tâm hồn Còn làn hương của lá
thì dịu nhẹ, thanh tao báo hiệu sự xuất hiện
2 Kết cấu, bố cục
+ Thể loại : Tùy bút:
(Ghi chép những hình ảnh, sựviệc, những suy nghĩ mà nhàvăn quan sát, chứng kiến ->thiên về biểu cảm)
+ Bố cục: 3 phần
3 Phân tích
a Cảm nghĩ về nguồn gốc của Cốm
Trang 9của cốm
HS : TRao đổi nhóm bàn(2’)=>trình bày
? Tác giả dùng nhiều cảm giác và tưởng
tượng để miêu tả cội nguồn của cốm như thế
nào? Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ miêu
- mùi thơm mát của :
+ những bông lúa non
+ những giọt sữa trắng thơm phảnh phất ương
vị ngàn hoa cỏ
+ Những cái chất quý trong sạch của trời
=> Kết tinh từ những tinh túy của thiên nhiên
+ Nhiều tính từ, động từ: nhuần thấm, thanh
nhã, tinh khiết, thơm mát, trắng phau, phảng
phất, trong sạch
=> Mắt quan sát, mũi cảm nhận, tâm hồn đắm
say
=> Tác giả đánh giá, liên tưởng bằng những
lời văn đẹp như thơ
?Tại sao tg ko đi sâu tả cách thức, k.thuật làm
Cốm?
- Vì bài viết này ko phải là tài liệu khoa học
hương dẫn cách làm Cốm, bản thân tg cũng ko
phải là nghệ nhân làm Cốm
? Tại sao cốm gắn với tên làng Vòng?
- Làng Vòng là nơi nổi tiếng làng Cốm Cốm
làng vòng dẻo thơm, ngon nhất
? Việc miêu tả cô hàng cốm trong bài văn có ý
-> Vẻ đẹp của người tôn thêm vẻ đẹp của cốm
? Qua đoạn 1 em hãy đánh giá cảm xúc của
tác giả bộc lộ ở đây?
GD tình yêu vơi nét đẹp văn hóa và lối sống
của người Việt Nam;
- Yêu quý, trân trọng cội nguồn trong sạch,
- Cốm – sản vật tự nhiên của
tự nhiên đất trời là chất quísạch của trời trong vỏ xanhcủa hạt lúa non trên nhữngcánh đồng
Trang 10đẹp đẽ giàu sắc thái văn hóa dân tộc của Cốm
? Qua phân tích trên em nhận xét ntn về
nguồn gốc của Cốm ?
HS :
GV chốt :
* GV chuyển ý: Đoạn 2 trình bày giá trị của
cốm được viết theo phương thức nghị luận
bình luận
? Tác giả đã miêu tả và đánh giá như thế nào
về Cốm?
- “Cốm là thứ quà riêng biệt của đất nươc, là
thức dâng của những cánh đồng bát ngát xanh,
mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc giản
dị và thanh khiết của đồng quê, nội cỏ An
Nam
GV: -> Cốm là quà tặng đồng quê cho con
người, là đặc sản kết tinh hương vị thanh khiết
của đồng quê -> Là thứ quà thiêng liêng
? Tác giả khẳng định rằng Cốm như một
chứng nhân với một sứ giả của tình yêu Em
hãy chứng minh?
- “Dùng cốm để làm quà sêu tết” -> Tình yêu
đôi lứa thêm bền đẹp
- Phương diện chứng minh
+ Màu sắc xanh tươi của cốm
“Nếu em lòng dạ đổi thay
Cốm này bị mốc, hồng này long tai”
Và tác giả Thạch Lam đã khéo nâng giá trị của
cốm, thứ quà đồng quê lên tầm “ngọc quý”
biểu tượng cho hạnh phúc lứa đôi, vun xơi cho
các đôi lứa hạnh phúc bền lâu Thạch Lam
không chỉ trân trọng hạt cốm mà còn trân
trọng cả những truyền thống mang bản sắc văn
hóa VN
? Em hiểu như thế nào về câu bình luận “Thật
đáng tiếc khi chúng ta thấy những tục lệ tốt
đẹp ấy mất dần, và những thức quý của đất
mình thay dần bằng những thức bóng bảy hào
nhoáng và thô kệch bắt chước người ngoài”
b Cảm nghĩ về vẻ đẹp và giá trị của Cốm – sản vật mang đậm nét văn hóa
Trang 11*GV: Vẫn là miêu tả và biểu cảm nhưng đoạn
2 xen một chút bình luận Tùy bút tuy trôi theo
cảm xúc nhưng vẫn lắng sâu những suy luận,
triết lí
*GV chuyển ý: Ở đoạn 3 tác giả tiếp tục ca
ngợi vẻ đẹp và giá trị của cốm vừa bình luận,
nhắn gửi người đọc về cách thưởng thức cốm
? Tác giả bàn về việc thưởng thức cốm ở
những phương diện nào?
- Ăn cốm và mua cốm
? Vì sao “ăn cốm phải ăn từng chút ít, hong
thả và ngẫm nghĩ” ?
- Cốm đặc sắc ở hương vị => ăn như thế mơi
cảm hết được các thứ hương vị đồng quê kết
tinh ở cốm, đó là mùi của hạt lúa non mềm
dẻo, thơm, được ươp hương lá sen, hơi nươc
hồ thu, đó là các màu sắc của tất cả cái xanh
mát, tươi non dịu dàng của đồng quê
Gv: Tg đã giơi thiệu vơi chúng ta một cách ăn
quà rất thanh nhã, rất lịch sự, nhưng ko hề
kiểu cách, điệu đàng Đây ko phải là cách ăn
cho thích, cho khoái khẩu cho no bụng, ăn lấy
+ Thị giác: màu xanh của cốm
=> Sự sâu sắc tinh tế của tác giả -> khơi gợi
cảm giác, cảm nghĩ cho người đọc
? Qua phân tích trên em suy nghĩ ntn về quá
trình thưởng thức Cốm ?
- Thưởng thức cốm là văn hóa ẩm thực, thể
hiện tình yêu và niềm tự hào về quê hương,
đất nươc
GD ý thức tôn trọng, có trách nhiệm bảo tồn
những giá trị truyền thống
GV: Đó là cách ăn uống có văn hoá, đó là văn
- Cốm gắn liền vơi kinhnghiệm quí về qui trình, cáchthức làm được truyền từ đờinày sang đời khác
- Cốm gắn liền vơi phong tục
lễ tết thiêng liêng của dân tộc,vơi ươc mong hạnh phúc củacon người
c Cảm nghĩ về sự thưởng thức cốm
- Cốm gắn liền vơi nếp sốngthanh lịch của người Hà Nội :cách thưởng thức ẩm thựcthanh nhã, cao sang
