THẢO LUẬN LAO ĐỘNG CHƯƠNG VII

- Mức tiền lương chung của cả nước, việc xác định tiền lương tối thiểu phải dựa trên cơ sở này để đảm bảo tiền lương tối thiểu không quá thấp hoặc không quá cao so với giá cả chung trong

MỤC LỤC

CHƯƠNG VII TIỀN LƯƠNG

I CÂU HỎI LÝ THUYẾT

1 Hãy so sánh tiền lương của người lao động làm công ăn lương với tiền lương của viên chức nhà nước và tiền công của người nhận gia công

- Tiền lương của người lao động theo hợp đồng lao động

Điều 90 BLLĐ 2012 quy định Tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao

động trả cho người lao động để làm công việc theo thoả thuận trong hợp đồng lao động

Hình thức trả lương theo Điều 94 BLLĐ 2012 là trả lương thời gian, lương sản phẩm

hoặc lương khoán

Trong hợp đồng lao động tại khoản 1 Điều 23 quy định 10 nội dung phải thể hiện

trong hợp đồng, cũng như trong mẫu hợp đồng lao động không có quy định hưởng lương thường xuyên hay không hưởng lương thường xuyên, mà chỉ quy định tiền lương và phụ cấp do 2 bên thoả thuận

Theo Bộ luật Lao động năm 2012 không có quy định người lao động hưởng lương

thường xuyên khi ký kết hợp đồng lao động mà chỉ quy định: “Tiền lương là khoản tiền

mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động làm công việc theo thoả thuận”.

- Tiền lương của viên chức nhà nước

Viên chức theo chế độ hợp đồng làm việc và hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị

sự nghiệp công lập phù hợp, tương xứng với vị trí việc làm, chức danh nghề nghiệp, chức

vụ quản lý và kết quả thực hiện công việc hoặc nhiệm vụ được giao Mức lương được tính dựa vào lương cơ sở nhân hệ số lương

- Tiền công của thợ gia công

Tiền công của thợ gia công được tính theo thỏa thuận sau khi thợ gia công đã hoàn thành xong công việc của mình trong thời gian nhất định hoặc đã theo thỏa thuận trước đó

2 Phân tích và đánh giá cơ sở xây dựng tiền lương tối thiểu theo pháp luật hiện hành

Mức lương tối thiểu là mức thấp nhất trả cho người lao động làm công việc giản đơn nhất, trong điều kiện lao động bình thường và phải bảo đảm nhu cầu sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ

- Hệ thống các nhu cầu tối thiểu của người lao động và gia đình họ bao gồm các nhu cầu về ăn, mặc, ở, đi lại, học tập, y tế, sinh hoạt văn hóa, giao tiếp xã hội, nuôi con, Xuất phát từ mục đích chủ yếu của lao động, hệ thống các nhu cầu tối thiểu trở thành cơ

sở xây dựng tiền lương tối thiểu nhằm đảm bảo duy trì cuộc sống cho người lao động, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế- xã hội

- Mức tiền lương chung của cả nước, việc xác định tiền lương tối thiểu phải dựa trên cơ sở này để đảm bảo tiền lương tối thiểu không quá thấp hoặc không quá cao so với giá cả chung trong thị trường sức lao động đồng thời góp phần vừa bảo vệ người lao động vừa bảo vệ được người sử dụng lao động và đảm bảo cho nền kinh tế phát triển ổn định, bền vững

- Chi phí và sự biến động của giá cả sinh hoạt cũng là cơ sở để xây dựng và điều chỉnh mức lương tối thiểu vì giữa chúng tồn tại mối quan hệ mật thiết đến sự phát triển của xã hội và tăng trưởng của kinh tế

- Mối tương quan về điều kiện sống của các tầng lớp dân cư trong xã hội, điều này không chỉ có ý nghĩa đối với việc đảm bảo công bằng trong việc trả công trong xã hội mà còn hạn chế sự phân hóa giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư Đồng thời sự chênh lệch về mức sống giữa các tầng lớp dân cư ở các vùng miền cũng là căn cứ để xác định mức lương tối thiểu vùng, mức lương tối thiểu ngành cho phù hợp

3 Hãy chỉ ra mối quan hệ giữa các loại tiền lương tối thiểu? Theo bạn Nhà nước có nên thống nhất tiền lương cơ sở và tiền lương tối thiểu vùng hay không? Vì sao?

Mối quan hệ giữa các loại tiền lương tối thiểu: Đều được quy định dựa trên cơ sở không được thấp mức lương tối thiểu vùng mà Chính phủ đã quy định

Theo nhóm, Nhà nước không nên thống nhất tiền lương cơ sở và tiền lương tối thiểu vùng:

- Căn cứ vào Nghị định 157/2018/NĐ-CP thì mức lương tối thiểu vùng là mức

thấp nhất, làm cơ sở để doanh nghiệp và người lao động thỏa thuận và trả lương theo vùng, khác với lương cơ sở, lương tối thiểu vùng áp dụng chung cho người lao động làm việc theo hợp đồng lao động trong các doanh nghiệp được căn cứ từ nhu cầu sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ cùng với điều kiện kinh tế-xã hội và mức tiền lương trên thị trường

Căn cứ vào Nghị định 38/2019/NĐ-CP thì lương cơ sở là mức lương làm căn cứ

để tính mức lương trong các bảng lương, mức phụ cấp và thực hiện các chế độ khác theo quy định đối với cán bộ, công chức, viên chức; Tính mức hoạt động phí, sinh hoạt phí; Tính các khoản trích và các chế độ được hưởng theo mức lương cơ sở, lương cơ sở chỉ áp dụng cho các đối tượng là cán bộ, công chức, viên chức, người được hưởng lương, phụ cấp và người lao động làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị sự nghiệp của Đảng, Nhà nước, tổ chức Chính trị- xã hội

Việc quy định tiền lương tối thiểu là hết sức cần thiết, giúp Nhà nước hạn chế được tình trạng bốc lột và cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường lao động, bảo vệ mức sống tối thiểu cho người lao động Vì vậy, không nên thống nhất hai loại này lại với nhau

4 Hãy xác định cơ cấu tiền lương theo quy định của pháp luật hiện hành.

Tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động để thực hiện công việc theo thỏa thuận Cơ cấu tiền lương theo quy định bao gồm mức lương

theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác (Điều 90 BLLĐ 2012).

Cụ thể:

* Mức tiền lương

– Là số tiền dùng để trả công lao động trong một đơn vị thời gian (giờ, ngày hay tháng) phù hợp các bậc trong thang lương

– Thời gian dùng làm đơn vị tính khi trả lương có thể khác nhau tùy thuộc vào điều kiện cụ thể về trình độ phát triển sản xuất, trình độ tổ chức và quản lý ở mỗi ngành, vùng, khu vực hay mỗi quốc gia khác nhau

– Ở nước ta đơn vị tính phổ biến là theo tháng ngoài ra còn có ngày hoặc giờ – Tiền lương theo thời gian được trả cho người lao động căn cứ vào thời gian làm việc thực tế theo tháng, tuần, ngày, giờ, cụ thể:

+ Tiền lương tháng được trả cho một tháng làm việc xác định trên cơ sở hợp đồng lao động;

+ Tiền lương tuần được trả cho một tuần làm việc xác định trên cơ sở tiền lương tháng nhân với 12 tháng và chia cho 52 tuần;

+ Tiền lương ngày được trả cho một ngày làm việc xác định trên cơ sở tiền lương tháng chia cho số ngày làm việc bình thường trong tháng theo quy định của pháp luật mà doanh nghiệp lựa chọn;

+ Tiền lương giờ được trả cho một giờ làm việc xác định trên cơ sở tiền lương

ngày chia cho số giờ làm việc bình thường trong ngày theo quy định tại Điều 104 BLLĐ 2012.

– Tiền lương theo sản phẩm được trả căn cứ vào mức độ hoàn thành số lượng, chất lượng sản phẩm theo định mức lao động và đơn giá sản phẩm được giao

– Tiền lương khoán được trả căn cứ vào khối lượng, chất lượng công việc và thời gian phải hoàn thành

* Tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật

– Là văn bản quy định về mức độ phức tạp của công việc và yêu cầu về trình độ lành nghề của công nhân ở mộ bậc nào đó phải có sự hiểu biết nhất định về mặt kiến thức

lý thuyết và phải làm được những công việc nhất định trong thực hành

Trong bản tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật thì cấp bậc công nhân có liên quan chặt chẽ với nhau

* Xác định cấp bậc công nhân

Xác định cấp bậc công nhân là xác định những yêu cầu về trình độ lành nghề của công nhân Trình độ lành nghề của công nhân là toàn bộ kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực hành mà người công nhân đó cần phải có để hoàn thành công việc với mộ mức độ phức tạp nhất định Mỗi công nhân đề phải có mộ bậc phù hợp với trình độ lành nghề của mình trong tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật

* Chế độ tiền lương chức vụ

– Là toàn bộ những quy định của Nhà nước mà các tổ chức quản nhà nước, các tổ chức kinh tế, xã hội và các doanh nghiệp áp dụng để trả lương cho lao động quản lý

* Tiền thưởng

– Là khoản tiền mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất kinh doanh hằng năm và mức độ hoàn thành công việc của người lao động

5 Phân tích và đánh giá việc áp dụng các quy định về việc xây dựng thang lương, bảng lương theo pháp luật hiện hành

* CƠ SỞ PHÁP LÝ ĐỂ LẬP THANG, BẢNG LƯƠNG

– Tại khoản 2 Điều 93 BLLĐ 2012 quy định về Xây dựng thang lương, bảng

lương và định mức lao động: “2 Khi xây dựng thang lương, bảng lương, định mức lao

động người sử dụng lao động phải tham khảo ý kiến tổ chức đại diện tập thể lao động tại

cơ sở và công bố công khai tại nơi làm việc của người lao động trước khi thực hiện, đồng thời gửi cơ quan quản lý nhà nước về lao động cấp huyện nơi đặt cơ sở sản xuất, kinh doanh của người sử dụng lao động.”

– Theo quy định tại Nghị định 49/2013/NĐ-CP, nguyên tắc xây dựng thang bảng

lương được xác định như sau:

Điều 7 Nguyên tắc xây dựng thang lương, bảng lương:

“1 Căn cứ vào tổ chức sản xuất, tổ chức lao động, doanh nghiệp xây dựng và quyết định thang lương, bảng lương đối với lao động quản lý, lao động chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ và công nhân trực tiếp sản xuất, kinh doanh, phục vụ.

2 Bội số của thang lương là hệ số chênh lệch giữa mức lương của công việc hoặc chức danh có yêu cầu trình độ kỹ thuật cao nhất so với mức lương của công việc hoặc chức danh có yêu cầu trình độ kỹ thuật thấp nhất, số bậc của thang lương, bảng lương phụ thuộc vào độ phức tạp quản lý, cấp bậc công việc hoặc chức danh đòi hỏi Khoảng cách chênh lệch giữa hai bậc lương liền kề phải bảo đảm khuyến khích người lao động nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ, tích lũy kinh nghiệm, phát triển tài năng nhưng ít nhất bằng 5%.

3 Mức lương thấp nhất (khởi điểm) của công việc hoặc chức danh trong thang lương, bảng lương do công ty xác định trên cơ sở mức độ phức tạp của công việc hoặc chức danh tương ứng với trình độ, kỹ năng, trách nhiệm, kinh nghiệm để thực hiện công việc hoặc chức danh, trong đó:

a) Mức lương thấp nhất của công việc hoặc chức danh giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ

quy định;

b) Mức lương thấp nhất của công việc hoặc chức danh đòi hỏi lao động qua đào tạo, học nghề (kể cả lao động do doanh nghiệp tự dạy nghề) phải cao hơn ít nhất 7% so với mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định;

c) Mức lương của công việc hoặc chức danh có điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm phải cao hơn ít nhất 5%; công việc hoặc chức danh có điều kiện lao động đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm phải cao hơn ít nhất 7% so với mức lương của công việc hoặc chức danh có độ phức tạp tương đương, làm việc trong điều kiện lao động bình thường.”

– Nghị định số 103/2014/NĐ-CP Điều 3 Mức lương tối thiểu vùng

“Quy định mức lương tối thiểu vùng áp dụng đối với doanh nghiệp như sau:

a) Mức 3.100.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng I.

b) Mức 2.750.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng II.

c) Mức 2.400.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng III.

d) Mức 2.150.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng IV.”

Điều 5 Áp dụng mức lương tối thiểu vùng

“1.Mức lương tối thiểu vùng quy định tại Điều 3 Nghị định này là mức thấp nhất làm cơ sở để doanh nghiệp và người lao động thỏa thuận và trả lương, trong đó mức lương trả cho người lao động làm việc trong điều kiện lao động bình thường, bảo đảm đủ thời giờ làm việc bình thường trong tháng và hoàn thành định mức lao động hoặc công việc đã thỏa thuận phải bảo đảm:

a) Không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng đối với người lao động chưa qua đào tạo làm công việc giản đơn nhất;

b) Cao hơn ít nhất 7% so với mức lương tối thiểu vùng đối với người lao động đã

qua học nghề quy định tại Khoản 2 Điều này.”

-> Căn cứ vào mức lương tối thiểu vùng quy định tại Điều 3 Nghị định này và các nội dung thỏa thuận trong hợp đồng lao động với người lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế của doanh nghiệp, doanh nghiệp phối hợp với Ban chấp hành Công đoàn

cơ sở và người lao động để thỏa thuận, xác định mức điều chỉnh các mức lương trong thang lương, bảng lương, mức lương ghi trong hợp đồng lao động và mức lương trả cho người lao động cho phù hợp, bảo đảm các quy định của pháp luật lao động và tương quan hợp lý tiền lương giữa lao động chưa qua đào tạo với lao động đã qua đào tạo và lao động

có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao, giữa lao động mới tuyển dụng với lao động có thâm niên làm việc tại doanh nghiệp

Khi thực hiện mức lương tối thiểu vùng quy định tại Nghị định này, doanh nghiệp không được xóa bỏ hoặc cắt giảm các chế độ tiền lương khi người lao động làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm, làm việc trong điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại, chế độ bồi dưỡng bằng hiện vật đối với các chức danh nghề nặng nhọc, độc hại và các chế độ khác theo quy định của pháp luật lao động Các khoản phụ cấp, trợ cấp, tiền thưởng do doanh nghiệp quy định thì thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc trong quy chế của doanh nghiệp

Đánh giá: -Chính sách tiền lương hiện hành cho thấy, có sự bất cập khi thực hiện 2 loại lương tối thiểu khác nhau ở khu vực nhà nước và khu vực doanh nghiệp, tạo sự phân chia nhu cầu sống tối thiểu của người lao động khác với cán bộ, công chức nhà nước Điều này là chưa phù hợp với các nguyên tắc xây dựng tiền lương tối thiểu Theo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, về cơ bản bước đầu đã hình thành được hệ thống lương tối thiểu và cơ chế xác định điều hành theo cơ chế thị trường; các phương pháp xác định mức lương tối thiểu có căn cứ khoa học Chính phủ đã xác định công bố lộ trình và thực hiện thống nhất giữa các loại hình doanh nghiệp cam kết WTO, điều chỉnh tăng dần từng bước hướng tới nhu cầu tối thiểu của người lao động Nhưng trong quá trình thực hiện do năng lực thỏa thuận của người lao động và công đoàn cơ sở còn hạn chế, sức ép việc làm lớn, nhiều doanh nghiệp vẫn bám vào mức lương tối thiểu để trả lương hoặc dùng mức

lương tối thiểu để trả cho người lao động có trình độ chuyên môn làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động

Ngoài ra, đối với doanh nghiệp nhà nước, thang bảng lương chưa trở thành thước

đo để trả lương mà chủ yếu dùng để đóng hưởng bảo hiểm xã hội Doanh nghiệp dân doanh, FDI xây dựng thang, bảng lương mang tính đối phó chưa thực chất; kéo dài số bậc lương, chia tách tiền lương thành phụ cấp, trợ cấp để giảm đóng bảo hiểm xã hội Bên cạnh đó, cơ chế tiền lương đối với doanh nghiệp Nhà nước chưa thực sự gắn với năng suất lao động, hiệu quả kinh doanh Một số doanh nghiệp có hiệu quả hoạt động thấp nhưng vẫn hưởng lương cao, có doanh nghiệp lương cao không phải do năng suất và hiệu quả cao mà chủ yếu do hưởng lợi thế kinh doanh

Trong các văn bản luật ban hành chưa đề cập điều chỉnh lương phù hợp với tỷ lệ lạm phát hiện nay, việc tăng lương trong thời điểm lạm phát không có nghĩa là thu nhập thực tế của người lao động được tăng lên hay nói cách khác lương tăng mà đời sống của người lao động không hề được cải thiện

6 Phân tích và đánh giá việc áp dụng các quy định về quy chế tiền thưởng tại doanh nghiệp hiện nay

* Tiền thưởng cuối năm

- Đối với người lao động trong các doanh nghiệp căn cứ theo quy định tại Điều 103

BLLĐ 2012 như sau:

“1 Tiền thưởng là khoản tiền mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất kinh doanh hằng năm và mức độ hoàn thành

công việc của người lao động.

2 Quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định và công bố công khai tại nơi làm việc sau khi tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ

sở.”

* Đối với trường hợp người lao động làm trong doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ

100% về vốn (quy định tại Điều 16 Thông tư 26/2016/TT-BLĐTBXH) thì tiền thưởng