- Các em đã biết xác định dúng yêu cầu của đề bài, đã biết vận dụng kiến thức đã học nghị luận về một sự việc, hiện tượng trong đời sống hằng ngày.. - Nêu được những biểu hiện cụ thể, ng[r]
Trang 13 Thái độ: Học sinh luôn có ý thức vận dụng lý thuyết về liên kết câu, đoạn
văn để tạo lập văn bản
2 Kiểm tra bài cũ (5 phút)
* Trình bày các phương pháp liên kết câu, trong đoạn văn và văn bản?
3 Bài mới:
Hoạt động 1 (2 phút) Giới thiệu bài
- Mục tiêu: Tạo tâm thế và định hướng chú ý cho HS
- Phương pháp: Thuyết trình
Tiết trước chúng ta đã tìm hiểu phép liên kết câu trong đoạn văn, và văn bản
Để giúp các em biết sử dụng phép liên kết trong đoạn văn, bài văn chúng ta cùnglàm một số bài tập
Hoạt động 2 (5 phút) Ôn lý thuyết
- Mục tiêu: HS hiểu khái niệm liên kết, liên kết nội dung, liên kết hình thứctrong văn bản
- Phương pháp: Thảo luận, vấn đáp, thuyết trình
- Kĩ thuật: Tư duy động não
I Ôn lý thuyết
- Khái niệm về liên kết
- Liên kết nội dung
- Liên kết hình thứcHoạt động 3 ( 27 phút) Luyện tập liên kết câu & liên kết đoạn văn
- Mục tiêu: HS thực hành liên kết câu, liên kết đoạn văn trong văn bản
- Phương pháp: Thảo luận, vấn đáp, thuyết trình
- Kĩ thuật: Tư duy động não
II Luyện tập
Trang 2sung hoàn thiện bài tập.
- GV kết luận - cho điểm
khuyến khích
Bài 1/49 Chỉ ra các phép liên kết câu và liên kết đoạn
văn trong các trường hợp
a) liên kết câu : lặp từ vựng ( trường học trường học)
Liên kết đoạn văn: phép thế thế bằng tổ hợp
đại từ như thế thay cho về mọi mặt và phong kiến
b) - Liên kết câu : phép lặp văn nghệ - văn nghệ, tâm hồn - tâm hồn
- Liên kết đoạn văn: phép lặp sống - sự sống, tâm hồn - tâm hồn, văn nghệ - văn nghệ - văn nghệ c) - Liên kết câu: phép lặp từ vựng thời gian- thời gian- thời gian, con người - con người - con người.
d) Liên kết câu : dùng từ trái nghĩa : yếu đuối mạnh, hiền lành - ác ( còn gọi là phép đối )
-Bài 2/ 50
Tìm những cặp từ trái nghĩa phân biệt đặcđiểm của thời gian vật lý với đặc điểm cuả thờigian tâm lí, giúp cho 2 câu ấy liên kết chặt chẽvới nhau
- Thời gian vật lí - thời gian tâm lí
Sửa lại:
Cắm đi một mình trong đêm Trận địa đại đội 2
của anh ở phía bãi bồi bên một dòng sông Anh
nhớ hồi đầu mùa lạc hai bố con anh cùng viết
đơn xin ra mặt trận Bây giờ, mùa thu hoạch lạc
Trang 3câu nói rõ ý hồi tưởng để tạo ra sự liên kết với
câu 1 , VD : Suốt hai năm chồng ốm nặng, chị
làm việc quần quật
Cách sửa: thay đại từ nó bằng đại từ chúng
( hoặc ngược lại )
b) Lỗi: Từ văn phòng và từ hội trường không
cùng nghĩa với nhau trong trường hợp này
Cách sửa : thay từ hội trường ở câu (2) bằng từ
văn phòng.
4 Củng cố (3 phút)
- Liên kết câu, liên kết đoạn văn trong văn bản
5 Hướng dẫn HS tự học ( 2 phút)
- Học bài Hoàn thiện bài tập /sgk
- Chuẩn bị bài: HDĐT - Con Cò, Bến quê
IV Tự rút kinh nghiệm sau tiết dạy
………
……… …………
Trang 4- Giúp học sinh qua cảnh ngộ và tâm trạng của nhân vật Nghĩ trong truyện,cảm nhận được ý nghĩa triết lí mang tính trải nghiệm về cuộc đời con người, biếtnhận ra những vẻ đẹp bình dị và quý giá trong những gì gần gũi của quê hương, giađình Thấy và phân tích được những đặc sắc của truyện: tạo tình huống nghịch lí,trần thuật qua dòng nội tâm nhân vật, ngôn ngữ và giọng điệu đầy chất suy tư, hìnhảnh biểu tượng.
- Học sinh biết trân trọng yêu quí tình cảm của mẹ
- Bồi đắp thêm tình cảm yêu thương, trân trọng những gì gần gũi ở xungquanh mình, bồi đắp thêm tình yêu quê hương, gia đình cho học sinh
II Chuẩn bị
1 Thầy: SGK, SGV, TKBG
2 Trò: Đọc trước văn bản, soạn bài
III Tiến trinh tổ chức các hoạt động dạy - học
1 Ổn định tổ chức:(1 phút) 9A1………
2 Kiểm tra bài cũ (0 phút)
3 Bài mới:
Hoạt động 1 (2 phút) Giới thiệu bài
- Mục tiêu: Tạo tâm thế và định hướng chú ý cho HS
- Phương pháp: Thuyết trình
Hoạt động 2 ( 19 phút) Tìm hiểu tác giả và tác phẩm Con Cò
- Mục tiêu: HS nắm được tác giả, giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
- Phương pháp: Thảo luận, vấn đáp, thuyết trình
- Kĩ thuật: Tư duy động não
I Tìm hiểu chung
Trang 5* Nêu một vài nét chính về tác giả?
* Trình bày sự hiểu biết của em về tác
phẩm ?
* Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
Em hãy nêu đặc điểm của thể thơ đó?
* Bài thơ có bố cục mấy phần? Nội
dung của từng phần?
GV nêu yêu cầu đọc: Giọng thủ thỉ tâm
tình như lời ru, chú ý các điệp từ , điệp
ngữ, những câu cảm, câu hỏi như là lời
đối thoại
GV đọc lai 4 câu thơ đầu
* Bốn câu thơ đầu nêu lên ý nghĩa gì?
Tại sao tác giả lại viết trong lời hát của
mẹ có cánh cò đang bay?
* Hình ảnh con cò hiện ra từ những câu
ca dao con cò bay la con cò Đồng
1 Tác giả
- Chế Lan Viên ( 1920-1989) là nhàthơ xuất sắc của nền thơ hiện đại ViệtNam, ông có những đóng góp quantrọng cho thơ ca dân tộc ở thế kỉ XX.Thơ ông có phong cách nghệ thuật rõnét và độc đáo Đó là phong cách suytưởng triết lý, đậm chất trí tuệ và tínhhiện đại
2 Tác phẩm
- Con cò là bài thơ thể hiện khá rõ nétphong cách nghệ thuật của Chế LanViên
- Bài thơ được viết theo thể thơ tự do,các câu dài ngắn khác nhau theo máchcảm xúc của bài thơ, không hạn định
số câu số chữ, không theo luật lệ nào
- Bố cục: Ba phần
- Phần 1: từ đầu đến con ngủ chẳngphân vân Hình ảnh con cò qua lời rucủa mẹ thời thơ ấu
Phần 2: tiếp đến hơi mát câu văn Hình ảnh con cò và lời ru của mẹ trênnhững chặng đường đời của mỗi conngười
Phần 3: còn lại từ h/ả con cò suyngẫm triết lí về ỹ nghĩa của lời ru vàtình mẹ đối với cuộc đời con người
- Bố cục của bài thơ cho thấy tứ thơxuất hiện và phát triển từ h/ả con còtrong ca dao, trong lời ru của mẹ Con
cò trở thành h/ả biểu tượng của tìnhmẹ
II Tìm hiểu văn bản
1 Hình ảnh con cò qua những lời ru bắt đầu đến với tuổi ấu thơ.
- Bốn câu thơ là lời giới thiệu vào bàimột cách tự nhiên hợp lí qua lời ru của
mẹ
- Cách viết trong lời ru của mẹ cócánh cò đang bay thể hiện lời ru congắn với cánh cò bay, lời ru thấm vàotâm hồn trẻ, tự nhiên âu yếm
- Con cò bay lả, bay la, con cò ĐồngĐăng, con cò cổng Phủ
Trang 6Đăng như thế nào?
* Ở đây tác giả đã vận dụng ca dao đưa
vào câu thơ như thế nào?
* Cách vận dụng ca dao như thế có ý
nghĩa gì?
* Như vậy h/ả con cò trong các câu ca
dao gợi khung cảnh thế nào?
* H/ả con cò trong bài ca dao con cò đi
ăn đêm gợi cho người đọc liên tưởng
đến điều gì?
GV liên hệ với Tú Xương Lặn lội thân
cò khi quãng vắng
- Các câu thơ Con có mẹ ngủ yên, ngủ
yên phân vân
* Qua lời ru của mẹ hình ảnh con cò
đến với tâm hồn trẻ con như thế nào?
GV: đây chính là khởi nguồn cho con
đường đi vào thế giới tâm hồn con
người của những lời ru xưa
* Như vậy trong lời ru thứ nhất người
mẹ muốn nói với con điều gì? ý nghĩa
biểu tượng của h/ả con cò?
GV: Người mẹ coi con như những con
cò đáng thương trong ca dao, người mẹ
thương con mình bé dại chưa biết gì về
cuộc đời vất vả gian nan Nên không chỉ
khuyên con mà người mẹ còn gieo vào
lòng con một niềm tin vào cụôc đời Sữa
mẹ nhiều con ngủ chẳng phân vân
Gv yêu cầu học sinh đọc đoạn 2
* Sau khi nói về cụôc đời vất vả, nhọc
nhằn của ngày xưa người mẹ đã nói với
con điều gì về hình ảnh con cò?
* Em hãy lấy dẫn chứng minh họa ?
* Hình ảnh con cò được nhà thơ liên
tưởng, tưởng tượng phong phú sự liên
tưởng đó có tác dụng gì?
* Hình ảnh con cò trong phần 2 đã gợi
- Tác giả chỉ lấy vài chữ trong trongmỗi câu ca dao Mỗi câu được nhắcnhằm gợi nhớ các câu ca dao khác
- Gợi tả không gian, khung cảnh quenthuộc của cuộc sống thời xưa, từ làngquê đến phố xá, gợi vẻ nhịp nhàngthong thả, bình yên của cuộc sống ítbiến động thưở xưa
- Con cò tượng trưng cho những người
mẹ, người phụ nữ nhọc nhằn, vất vảlặn lội kiếm sống
- H/ả con cò đến với tâm hồn trẻ emmột cách vô thức
- Người mẹ muốn nói với con: Cuộcđời của nhân dân ta ngày xưa rất vất
vả nhọc nhằn, lặn lội kiếm sốngthường gặp rủi ro, hoạn nạn Còn bâygiờ con có mẹ con chơi, con lại ngủ -> Con cò là là biểu tượng cho nhữngcuộc đời vất vả, nhọc nhằn, lặn lộikiếm sống ngày xưa
2 Hình ảnh con cò và lời ru của mẹtrên những chặng đường đời của mỗicon người
- Cánh cò trở thành bạn đồng hành
của con người trên suốt đường đời từtuỏi ấu thơ trong nôi Đến tuổi đếntrường và đến khi trưởng thành
Con ngủ yên thì cò cúng ngủ
Và trong hơi mát câu văn
H/ả con cò như được bay ra từtrong các câu ca dao để sống trongtâm hồn con người và theo cùng conngười nâng đỡ con người trong mỗichặng đường
- H/ả con cò đã gợi ý nghĩa biểu tượng
Trang 7nên ý nghĩa biểu tượng gì?
GV đọc khổ thơ cuối
* Ở phần thứ 3 người mẹ nói thêm điều
gì với con? Em cảm nhận được gì từ lời
thơ trên ?
GV: đây là câu thơ mang phong cách
riêng của Chế lan Viên đậm chất triết lí
Nhà thơ đã khái quát một quy luật của
tình cảm, tình mẫu tử có ý nghĩa bền
vững
* Hình tượng con cò lúc này mang ý
nghĩa biểu tượng là gì?
* Qua h/ả thơ trên nhà thơ muốn gửi
gắm điều gì?
* Hình tượng con cò qua ba phần đã
biến đổi như thế nào về ý nghĩa biểu
tượng của nó?
* Theo em chủ đề của bài thơ là gì?
về lòng mẹ, về sự dìu dắt, nâng đỡ dịudàng và bền bỉ của người mẹ
3 H/ả con cò, suy ngẫm triết lí về ýnghĩa của lời ru và tình mẹ đối vớicuộc đời con người
- Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi hết đời, lòng mẹ vẫn thương con
- Người mẹ đã đưa ra một quy luật củacuộc đời, một triết lí nhân sainh dùcon đã lớn nhưng vẫn là con của mẹ
- Con cò là biểu trưng cho tấm lòngcủa người mẹ
- Nhà thơ gửi gắm kín đáo niềm tinvào cuộc đời và một khát vọng cao cả
- Hình tượng con cò biến đổi và pháttriển về ý nghĩa biểu tượng
+ H/ả con cò trong ca dao là biểutượng cho cuộc đời vất vả, nhọcnhằn ngày xưa
+ Hình ảnh con cò trắng, cánh cò trắng
ở phần 2 là biểu tưuợng cho ý nghĩacủa lời ru đối với cuộc đời mỗi conngười
+ H/ả con cò ở phần 3 là biểu tượngcho tấm lòng người mẹ đối với cuộcđời mỗi đứa con
- Ngợi ca tình mẹ và lời ru của mẹ đốivới cuộc đời của mõi con người Bàithơ mang đậm chất suy tưởng, triết lí
* Ghi nhớ / sgkHoạt động 2 ( 18 phút) Tìm hiểu tác giả và tác phẩm Bến quê
- Mục tiêu: HS nắm được tác giả, giá trị nội dung và nghệ thuật của vănbản
- Phương pháp: Thảo luận, vấn đáp, thuyết trình
- Kĩ thuật: Tư duy động não
* Trình bày những hiểu biết của em về
tác giả Nguyễn Minh Châu?
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Nguyễn Minh Châu ( 1930 - 1989),
quê ở huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ
An, gia nhập quân đội năm 1950
- Ông là một cây bút văn xuôi tiêubiểu của nền văn học thời kì khángchiến chống Mĩ
- Các sáng tác của ông sau năm 1975
Trang 8* Trình bày những hiểu biết của em về
tác phẩm?
GV nêu yêu cầu đọc - kể
- Giọng đọc thể hiện sự trầm tĩnh, suy
tư, xúc động và đượm buồn, trong tâm
thế của nhân vật đang bị bệnh hiểm
nghèo Chú ý giọng trữ tình, xúc cảm
khi đọc đoạn tả cảnh thiên nhiên, hàng
cây bằng lăng vào thu
* Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?
Điểm nhìn trần thuật được nhìn qua tâm
trạng của nhân vật nào?
* Truyện có bố cục mấy phần?
* Chúng ta đã được tìm hiểu nhiều tác
phẩm tự sự như Lặng lẽ Sa Pa, Chiếc
lược ngà nhớ lại và cho biết tình
huống truyện là gì?
* Trong Bến quê tác giả đã đặt nhân vật
Nhĩ vào tình huống như thế nào? Em có
nhận xét gì về tình huống đó?
chủ yếu thể hiện những tìm tòi mới về
tư tưởng nghệ thuật, góp phần làm đổimới văn học nước nhà
2 Tác phẩm
- Truyện ngắn Bến quê được in trong
tập cùng tên của tác giả xuất bản năm1985
- Truyện được kể theo ngôi thứ 3,điểm nhìn trần thuật được nhìn qua cáinhìn và tâm trạng của nhân vật Nhĩ
- Bố cục: được phân theo dòng suy tưcủa nhân vật Nhĩ
+ Cuộc trò truyện của Nhĩ và Liên
-Từ đầu đến bậc gỗ mòn lõm.
+ Tiếp Nhĩ nhờ con trai sang bên kiasông, nhờ bọn trẻ giúp anh ngồi sátbên của sổ để ngắm cảnh và nghĩ ngợi
tiếp đến một vùng nước đó.
+ phần còn lại - cụ giáo Khuyến rẽ vàohỏi thăm và hành động cố gắng cuốicùng của Nhĩ
II Tìm hiểu văn bản
1 Tình huống truyện - tình huống
của nhân vật chính ( Anh Nhĩ )
- Tình huống truyện: là hoàn cảnh xảy
ra và làm điều kiện cho câu chuyệnphát triển Là hoàn cảnh sống và hoạtđộng của các nhân vật góp phần thểhiện tính cách nhân vật và chủ đề tácphẩm
-Tình huống của nhân vật Nhĩ:
Nhĩ ở trong tình huống đặc biệt cănbệnh hiểm nghèo đã khiến anh gầnnhư bại liệt tòan thân, không thể tựminh di chuyển dù chỉ nhích nửangười vài chục phân trên gường bệnh.Tất cả mọi sinh hoạt thông thường củaanh đều phải nhờ vào sự giúp đỡ củangười khác mà chủ yếu là vợ anh-
Trang 9* Tại sao đó lại là một tình huống trớ
trêu, nghịch lí?
GV: Khi xây dựng tình huống đó tác giả
đã ngầm thể hiện ý nghĩa của chủ đề câu
chuyện vậy ý nghĩa đó như thế nào
chúng ta tìm hiểu
GV yêu cầu học sinh đọc phần đầu đến
bậc gỗ mòn lõm Hình dung cảm xúc và
suy nghĩ của nhân vật Nhĩ về cảnh sắc
thiên nhiên một buổi sáng đầu thu được
nhìn từ của sổ căn phòng của mình
* Qua cái nhìn và cảm nhận của Nhĩ
-một bệnh nhân hiểm nghèo đang sống
trong những ngày cuối cùng của cuộc
đời mình, em thấy cảnh vật thiên nhiên
được tả như thế nào? Cảnh thiên nhiên
đó được tả theo trình tự nào? Trình tự đó
có tác dụng gì ?
GV đọc những câu văn thể hiện câu hỏi
của Nhĩ và sự im lặng của Liên
* Qua những câu hỏi của Nhĩ người đọc
cảm nhận được những suy nghĩ gì của
* Tình huống trớ trêu, nghịch lí
- Vì một người làm công việc đi nhiềunơi vậy mà cuối đời căn bệnh quái áclại buộc chặt anh vào gường bệnh vàhành hạ anh hàng năm trời Khi anhmuốn nhích người đến gần của sổ thấycũng khó như đi nửa vòng trái đất vàphải nhờ vào sự giúp đỡ của lũ trẻcon
+ Anh phát hiện được vẻ đẹp của bờbãi bên sống, quen mà lạ và anh khôngthể đi tới đó được dù chỉ một lần Anhnhờ con trai thựuc hiện khao khát củamình nhưng cậu bé lại để lỡ chuyệnđò
2 Những cảm xúc suy nghĩ của nhân vật Nhĩ.
- Những chùm hoa bằng lăng dòng sông màu đỏ vòm trời cao hơn bờ bãi màu vàng
Cảnh vật được tả theo tầm nhìn củaNhĩ từ gần đến xa, tạo thành khônggian có chiều sâu, rộng, từ nhữngbông hoa bằng lăng con sông hồng,vòm trời màu sắc hài hòa cảnh vừaquen vừa lạ
- Nhĩ cảm nhận được thời gian sốngcủa mình không còn được là baonhiêu, anh đang phải đối mặt vớihoàn cảnh bi đát
- Nhĩ cảm thấy Liên là người vợ tầntảo, anh ngày càng biết ơn vợ sâu sắc
- Vì hôm ấy Nhĩ chợt nhận thấy vẻ
Trang 10được đặt chân lên bãi bồi bên kia sông
vào chính buổi sáng hôm ấy ?
* Niềm khao khát được sang bãi bồi bên
sống thể hiện suy nghĩ gì cả nhân vật
Nhĩ ?
* Nhĩ đã nhờ con sang sông để làm gì?
* ước vọng của anh có thành công
không? Vì sao?
* Từ đây anh rút ra một quy luật nào
nữa trong cuộc đời con người ? Quy luật
ấy được thể hiện ở câu văn nào?
* Ngoài quy luật ấy còn quy luật nào
khác ?
GV yêu cầu học sinh đọc đoạn cuối
truyện Mặt mũi Nhĩ đõ rựng một cách
khác thường hết.
* Hành động của Nhĩ ở đoạn văn được
miêu tả như thế nào ?
* Hành động kì quặc của Nhĩ ở đoạn
văn có ý nghĩa gì?
GV: Nhân vật Nhĩ trong truyện là nhân
vật tư tưởng, một loại nhân vật nổi lên
trong sáng tác của NMC giai đoạn 1975
Qua nhân vật nhà văn đã gửi gắm vào
đó những quan sát, suy ngẫm về cuộc
đời và con người Nhưng nhân vật
không bị biến thành cái loa phong thanh
đẹp rất đỗi bình dị và gần gũi qua cửa
sổ, và anh cũng hiểu mình sắp từ giãcõi đời
Đó chính là sự thức tỉnh về nhữnggiá trị bình thường mà ta đã bỏ quatrong cuộc sống khi còn trẻ ta đangđắm đuối với những khao khát xavời niềm ân hận xót xa của Nhĩ vớiquê hương
- Nhĩ nhờ con sang sông để thay mìnhcảm nhận vẻ đẹp của bãi bồi quêhương
- Ước vọng của anh không được vìđứa trẻ không hiểu ý cha, nên nó đimột cách miễn cưỡng và trên đường đilại bị cuốn hút vào trò chơi phá cờ thếngay bên đường, để lỡ chuyến đò sangsông
- Anh rút ra quy luật của cuộc đời: thậtkhó tránh được những vòng vèo hoặcchùng chình, vài lần vòng vèo, chùngchình thì đã đi hết cuộc đời và cónhiều cái không thể làm lại được nữa
- Quy luật khác được rút ra là sự cáchbiệt giữa hai thế hệ, tuy là gần gũithương yêu nhau nhưng không hiểunhau Làm thế nào dể các thế hệ hiểunhau, bổ sung cho nhau đem đến niềmvui cho nhau khi chưa quá muộn
- Nhĩ thu hết sức lực nhô mình rangòai khoát tay
Hành động kì quặc, thức tỉnh mọi
người hãy sống khẩn trương có ích,đừng la ca, chùng chình, dềnh dàng ởnhững cái vòng vèo vô bổ mà chúng ta
dễ sa đà, để rứt khỏi nó để hướng tớinhững giá trị đích thực, vốn rất giản
dị, gần gũi và bền vững