NHAN CACH NGUOI THAY GIAO 1

Các nhà quản lý chỉ quan tâm tới việc nângcao chất lượng giáo dục và việc đổi mới phương pháp dạy, mà chưa chú ý đếnviệc quan trọng nhất là cần phải quan tâm đến vấn đề nhân cách của ngư

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

A PHẦN MỞ ĐẦU 2

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2

II MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2

1 Mục đích 2

2 Nhiệm vụ 3

3 Phương pháp nghiên cứu 3

B NỘI DUNG 4

I CÁI NHÌN KHÁI QUÁT VỀ ĐỀ TÀI 4

1 Nhân cách là gì? 4

2 Tầm ảnh hưởng của nhân cách đến việc dạy và đến học sinh 7

3 Thực trạng của nền giáo dục hiện nay 9

II ĐẶC ĐIỂM LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI THẦY GIÁO 10

1 Nghề mà đối tượng lao động trực tiếp là con người 11

2 Nghề mà công cụ chủ yếu là nhân cách của chính mình 12

3 Nghề tái sản xuất mở rộng sức lao động xã hội 12

4 Nghề đòi hỏi tính nghệ thuật và tính sáng tạo cao 13

5 Nghề lao động trí óc chuyên nghiệp 13

III CẤU TRÚC NHÂN CÁCH NGƯỜI THẦY GIÁO 13

IV PHẨM CHẤT CỦA NGƯỜI THẦY GIÁO 17

1 Thế giới khoa học 17

2 Lý tưởng thế hệ trẻ 18

3 Lòng yêu trẻ 18

4 Lòng yêu nghề nghiệp 19

5 Một số phẩm chất đạo đức và phẩm chất ý chí của người thầy giáo 19

6 Thực trạng hiện nay 20

V NĂNG LỰC 22

1 Nhóm năng lực dạy học 25

2 Nhóm năng lực giáo dục 27

3 Nhóm năng lực tổ chức các hoạt động 29

VI MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐÓNG GÓP 29

C KẾT LUẬN 34

A PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Vấn đề nhân cách và sự hình thành nhân cách là vấn đề trung tâm của tâm

lí học và cũng là "mắt lưới" của cả hệ thống khoa học về con người, vừa có ýnghĩa lí luận vừa có ý nghĩa thực tiễn lớn lao Cùng với các khoa học khác, tâm

lí đã góp phần làm sáng tỏ một vấn đề xung quanh nhân cách, như vấn đề bảnchất tâm lí nhân cách, các con đường hình thành nhân cách

Chưa bao giời giáo dục đất nước bị nhiều tổn thất như bây giờ Tổn thất

về chương trinh giáo dục,với nhưng tranh cãi bất tận về sự sai đúng trong môhình, trong phương án, trong nội dung, chương trình sách giáo khoa Tổn thất vềchất lượng giáo dục giữa những tỉ lệ phần trăm.học thật và tỉ lệ phân trăm đỗảo,với những căn bệnh thành tích đã trở thành vấn nạn Tổn thất về thi cử, với sựkiện điển hình về thói gian lận trong thi cử tại Hà Tây và còn có thể có nhiều HàTây khác…nhưng đặc biệt là về vấn đề phẩm cách nhà giáo của chúng ta Hiệnnay bên cạnh những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta đã có từ lâu đời

để lại Ngày nay những giá trị ấy đang dần dần phai mờ đi và thay vào đó lànhững lỗ thủng lớn về nhân cách nhà giáo

II MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

1 Mục đích

Vấn đề nhân cách người thầy giáo trong thời đại mới, thời đại ngày naygần như không có mấy ai chú ý tới Các nhà quản lý chỉ quan tâm tới việc nângcao chất lượng giáo dục và việc đổi mới phương pháp dạy, mà chưa chú ý đếnviệc quan trọng nhất là cần phải quan tâm đến vấn đề nhân cách của người giáoviên nhiều hơn Vì vậy đề tài này đưa ra nhằm đưa ra thực trạng về nhân cáchcủa người giáo viên hiện nay Đồng thời chúng ta cũng cần cảnh báo cho các nhàquản lý thấy được từ đó sẽ có hướng cải cách phù hợp hơn, nhằm phát triển toàndiện nền giáo dục nước nhà Quy định về đạo đức nhà giáo là cơ sở để các nhàgiáo nỗ lực tự rèn luyện phù hợp với nghề dạy học được xã hội tôn vinh, đồngthời là một trong những cơ sở để đánh giá, xếp loại và giám sát nhà giáo nhằmxây dựng đội ngũ nhà giáo có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất vàlương tâm nghề nghiệp trong sáng, có tính tích cực học tập, không ngừng nângcao chuyên môn nghiệp vụ và phương pháp sư phạm, có lối sống và cách ứng xửchuẩn mực, thực sự là tấm gương cho người học noi theo

Giáo dục đóng vai trò rất to lớn, trong việc hội nhập quốc tế và sự pháttriển kinh tế nói riêng của Việt Nam và nói chung toàn quốc tế Vì vậy khi nóiđến giáo dục là phải kể ngay đến việc nâng cao chất lương dạy và học, việc đổimới Vấn đền cần chú ý nhất đó là phẩm chất cuả nhà giáo hiện nay Đó là yếu

tố quan trọng nhất, nó ảnh hưởng đến chất lượng dạy và hoc, đến việc hìnhthành nhân cách của học sinh Phẩm chất nhân cách của nhà giáo thể chất lượnggiáo dục mới đảm bảo, hiệu quả giáo dục mới cao

Vì vậy khi nói đến hiệu quả giáo dục của nhà giáo là một đề tài cần thiết

và cần bàn tới trong xã hội ngày nay

3 Phương pháp nghiên cứu.

Khi nghiên cứu về đề tài “nhân cách của nhà giáo” Chúng ta cần có mộtphương pháp nghiên cứu phù hợp và khoa học như sau:

- Thứ nhất: Chúng ta cần có một cái nhìn khái quát và tổng thể (kháiniệm, tầm ảnh hưởng của nhân cách nhà giáo đến việc dạy học và đến học sinh)

- Thứ hai: Cần hiểu được đặc điểm lao động của người thầy giáo

- Thứ ba: Cần nắm được cấu trúc nhân cách người thầy giáo

- Thứ tư: Thấy được phẩm chất của người thầy giáo

- Thứ năm: Năng lực của người thầy giáo

Để hiểu được vấn đề chúng ta cần trả lời các câu hỏi sau:

Nhưng nhân cách của người giảng viên là gì? Nó gồm những gì? Nói đếnnhân cách là nói đến tổng thể những phẩm chất và năng lực tạo nên bản sắc vàgiá trị tinh thần của mỗi người Như vậy có thể hiểu rằng nhân cách là một hệthống bao gồm phẩm chất (đức) và năng lực (tài) Trong phẩm chất của ngườithầy giáo, trước hết phải có năng lực chuyên môn Điều này được hình thành

dưới nhiều ảnh hưởng khác nhau mà trước hết là trình độ học vấn của người

thầy giáo, là việc nghiên cứu nội dung giảng dạy, là ảnh hưởng của toàn bộ thực

tế đất nước như lịch sử, địa lý, kinh tế, khoa học kỹ thuật Thế giới quan củagiảng viên chi phối nhiều mặt hoạt động cũng như thái độ đối với hoạt động củagiảng viên như việc lựa chọn nội dung và phương pháp giảng dạy, kết hợp giữnội dung học tập và thực tiễn cuộc sống cũng như phương pháp xử lý và đánhgiá họat động, biểu hiện tâm lý của sinh viên Yếu tố thứ hai đóng vai trò hạt

nhân trong cấu trúc phẩm chất người thầy giáo là lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ Lý

tưởng của giảng viên có ảnh hưởng sâu sắc đến việc hình thành nhân cách sinhviên và nó biểu hiện bằng lòng say mê nghề nghiệp, lương tâm nghề nghiệp, sựtận tụy với sinh viên, với công việc, tác phong làm việc nghiêm túc, có tráchnhiệm và lối sống giản dị, chân tình Những điều này sẽ để lại dấu ấn tốt đẹptrong tâm trí người sinh viên; chúng có tác dụng hướng dẫn, điều khiển quá trìnhhình thành và phát triển nhân cách sinh viên Lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ không

phải là cái có sẵn mà người giảng viên phải rèn luyện tích cực mới có được rồiqua đó, nhận thức của người thầy về nghề nghiệp càng được nâng cao lên, tình

cảm nghề nghiệp càng tăng lên Yếu tố thứ ba của phẩm chất giảng viên là lòng yêu sinh viên - đó là sự yêu thương, tận tình và ân cần với học trò Tôi nghĩ đối

với một nhà giáo dục, điều chủ yếu là tình người, đó là nhu cầu sâu sắc trongcon người Có lẽ những mầm mống của hứng thú sư phạm là ở chỗ hoạt độngsáng tạo đầy tình người để tạo ra hạnh phúc cho con người Đó là một điều vôcùng quan trọng Người giảng viên sẽ không có thái độ phân biệt trong cách đối

xử giữa học trò thông minh và học trò chậm hiểu mà quan tâm một cách thiện ýđến học trò, tuy nhiên điều đó không có nghĩa là người thầy thiếu nghiêm khắc,không tạo động lực cho sinh viên phấn đấu học tập Lòng yêu học trò luôn đanlồng và gắn bó chặt chẽ với lòng yêu nghề Có thể nói, nhà giáo chỉ yêu nghềkhi còn biết yêu thương những người học trò của mình, bởi từ tình yêu thươnglớn lao dành cho học trò, cho nghề nghiệp, người giảng viên mới có động lực đểluôn phấn đấu, rèn luyện Bàn đến nét phẩm chất này, chúng ta có thể nói rằng:

“Để đạt được thành tích trong công tác, người thầy giáo phải có một phẩm chất - đó là tình yêu Người thầy giáo có tình yêu trong công việc là đủ cho họ trở thành giảng viên tốt” Bàn đến lòng yêu học trò, yêu nghề thì không thể không nói đến mối quan hệ thầy trò Nó đóng một vai trò quan trọng trong công

việc giáo dục sinh viên của thầy giáo Nội dung, tính chất và các xử lý mối quan

hệ này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học Một sinh viên không thể nàotôn trọng, khâm phục hay học hỏi được gì tốt đẹp khi người thầy của sinh viên

đó có những biểu hiện không đứng đắn về mặt nhân cách hay yếu kém về mặtchuyên môn Người thầy như một tấm gương để sinh viên soi vào đó, khám phánhững điều mình chưa biết và phấn đấu hoàn thiện bàn thân mình Để có thể làtấm gương sáng cho sinh viên, người thầy giáo phải tích cực rèn luyện chuyênmôn, phải sống đúng mực, chân tình, công bằng, khiêm tốn, phải biết tự chiếnthắng với những thói hư tật xấu của bản thân và có những kỹ năng điều khiểntình cảm, tâm trạng cho thích hợp với các tình huống sư phạm

Đặc điểm cơ bản của nhân cách

Có thể xem nhân cách như một cấu trúc tâm lý ổn định thống nhất, mangtính tích cực và tính giao lưu với tư cách là chức năng xã hội, giá trị xã hội cốtcách làm nhân cách của cá nhân Vì thế ta thường nói đến 4 đặc điểm của nhâncách như sau:

a.Tính thống nhất của nhân cách

Nhân cách là một chỉnh thể thống nhất giữa phẩm chất và năng lực, giữađức và tài của con người Trong nhân cách có sự thống nhất hài hòa giữa các cấpđộ: Cấp độ bên trong cá nhân, cấp độ liên cá nhân và cấp độ siêu cá nhân Ở cấp

độ thứ 3 xem xét giá trị xã hội của nhân cách ở những hoạt động, ở những mốiquan hệ xã hội mà nhân cách gây nên biến đổi ở những nhân cách khác

b.Tính ổn định của nhân cách

Nhân cách là tổ hợp các thuộc tính tâm lý tương đối ổn định, tiềm tàngtrong mỗi cá nhân Những đặc điểm tâm lý nói lên bộ mặt tâm lý xã hội là ngườicủa mỗi cá nhân.Vì thế nhân cách là cái sinh thành và phát triển trong suốt cuộcđời cộng đồng, biểu hiện trong hoạt động và mối quan hệ giao lưu của cá nhântrong xã hội.Vì thế các đặc điểm nhân cách, các phẩm chất nhân cách tương đốikhó hình thành và cũng khó mất đi

c.Tính tích cực của nhân cách

Nhân cách là chủ thể của hoạt động và gián tiếp là sản phẩm của xã hội.Vìthế nhân cách mang tính tích cực Mặt khác con người tích cực tìm kiếm nhữngcách thức, các phương thức thỏa mạn nhu cầu là một quá trình tích cực có mụcđích, trong đó con người làm chủ được những hình thức hoạt động do sự pháttriển xã hội quy định nên

d.Tính giao lưu của nhân cách.

Nhân cách chỉ có thể hình thành, phát triển, tồn tại và thể hiện trong hoạtđộng và trong mỗi quan hệ giao lưu với những nhân cách khác.Nhu cầu giao lưuđược xem như là một nhu cầu bẩm sinh của con người, con người sinh ra và lớnlên luôn có nhu cầu quan hệ giao tiếp với người khác, với người khác

2.Tầm ảnh hưởng của nhân cách đến việc dạy và đến học sinh

Phong cách sư phạm của các giáo viên sẽ ảnh hưởng lớn đến tư duy và nhân cách học sinh

(LĐ) - Những người thầy chính là những người "lái đò qua sông", dìu dắt các thế hệ trẻ trở thành chủ nhân tương lai của đất nước.

Vậy nên, phong cách sư phạm và rất nhiều những yếu tố khác trong nhàtrường sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển tư duy, nhân cách của học trò

Nhà trường là nơi giáo dục toàn diện cho học sinh Người thầy giáo có vaitrò quan trọng trong việc truyền thụ kiến thức cũng như định hướng, bồi dưỡng

và hình thành nhân cách cho các em

Vì thế, cách ứng xử của giáo viên đối với mỗi hành vi của học sinh là điềukhông thể xem thường

Quả thực, trước thời kỳ cải cách giáo dục, người thầy được coi là nhân vậttâm điểm trong dạy và học Người thầy quyết định sự đúng sai, thầy giảng giải,học trò lắng nghe, đọc chép

Nhưng hiện nay, vai trò này thuộc về học sinh - người thầy chỉ là ngườihướng dẫn, chỉ đạo để học sinh lĩnh hội kiến thức nói như vậy không có nghĩa

là thầy là thứ yếu, nếu không có người thầy, khó có thể nói đến chất lượng giáodục

Người làm nghề giáo được xã hội trân trọng gọi bằng từ “thầy” - trântrọng không chỉ bởi thầy là người truyền đạt tri thức mà còn yêu mến vì nhâncách, vì thầy là tấm gương mà trò noi theo

Vậy nhưng gần đây, không ít những vụ bạo lực học đường đã diễn rakhiến dư luận phẫn nộ, những vụ đi cửa trước, chạy cửa sau để con cái đượcđiểm cao, vào trường tốt… cũng làm nhiều người mất đi phần nào niềm tin vàonhân cách nhà giáo Liệu có phải người thầy đã tự đánh mất mình và “xuốngcấp”?

Cũng tâm sự của thầy Nguyễn Viết Thịnh: “Ngày xưa có chuyện thầy phạttrò nhưng cũng chỉ dừng ở những hành động như tét vào tay, bắt quay mặt vàotường…

Có một thế hệ các thầy hết sức đáng kính trọng Những thế hệ ấy có người

đã được đặt tên phố, những tấm gương của những người tự học, tận tuỵ đúngnhư từ “Phụng sự tổ quốc” Thực sự đã có những con người đó Lịch sử đã đặtlên vai hò nhiệm vụ khai phá, đặt nền móng cho sự nghiệp giáo dục mới của đấtnước

Bây giờ không có thì không đúng Thường các đánh giá càng lùi xa càng

có giá trị Có thể hôm này cũng tiếp xúc những người thầy bình dị khác Giáodục phổ thông, ĐH lớn hơn nhiều”.“Một giáo viên đánh học sinh được truyềnthông nhắc đi nhắc lại quá nhiều, trong khi một người thầy thương binh miệtmài dạy học trò liệu có được truyền đi với tần số bằng 1/10 không?

Là người trong ngành và đi nhiều, tôi vô cùng trân trọng những người đó

Họ thực sự đem lại hạnh phúc cho trẻ thơ Truyền thông phải nhắc nhiều hơnnhững người thầy đó, những giáo viên ở các vùng nghèo Những người hết lòng

vì ngành sẽ cảm thầy bị xúc phạm nếu như suốt ngày truyền thông nhắc đến tấmgương xấu kia” - thầy Thịnh bày tỏ

Quả thực, nhân cách nghề giáo là vấn đề được nhắc đi nhắc lại khá nhiềuhiện nay Chúng ta vô cùng tức giận, và bi quan về những kẻ đội lốt thầy giáo.Nhưng nhìn lại, những người đó cũng chỉ là những con sâu làm rầu nồi canh,trong nhà trường những người tâm huyết với nghề còn nhiều gấp hàng trămngàn lần

Cô giáo trẻ Trần Thị Hảo (THPT Nghi Lộc 1, Nghệ An) tâm sự: “Tôi đãtừng học rất nhiều thầy cô Các thầy cô có thể không còn nhớ tới tôi nhưng tôiluôn nhớ về họ Nếu không có thầy cô hẳn không có tôi của ngày hôm nay”

Thực tế, trong mắt của học trò, hình ảnh người thầy hiện đại gần gũi hơn,đời thường hơn, nhưng những người thầy nhân cách, tận tâm với nghề và hếtlòng yêu thương học trò vẫn luôn là thần tượng của học trò

Không phải “thầy nói gì nghe nấy” nhưng như cô bé Trịnh Hồng Ngọc(lớp 8, THCS Giảng Võ, Hà Nội): “Chúng em chịu ảnh hưởng khá nhiều từ thầy

cô Cũng có những người thầy không có lương tâm nhưng đó chỉ là số ít Trongmắt bọn em, thầy cô vẫn rất thân thương”

3 Thực trạng của nền giáo dục hiện nay

Hệ thống giáo dục của nước ta trong thời gian qua nặng về giáo dục lýthuyết, trong đó phần lý thuyết cũng đặt nặng về giáo dục chính trị và nhẹ vềthực hành Tỷ lệ trường dạy kỹ thuật, dạy nghề so với giáo dục phổ thông là thấpmột cách bất thường so với yêu cầu của nền kinh tế Đây là lý do tại sao laođộng có kỹ thuật, có kỷ luật trong lực lượng công nhân không đủ hoặc không đạtyêu cầu

Hệ đại học tuy trong những năm gần đây đã có nhiều tiến bộ nhưng vẫncòn yếu kém so với yêu cầu Nội dung và phương pháp giảng dạy chậm đượcđổi mới Sinh viên học một cách thụ động, do đó khi ra trường khó kiếm công ănviệc làm, phải dựa vào mối quan hệ thân quen hay vào một khả năng khác để cómột việc làm, sau đó từng bước tự đào tạo hay tự thích nghi với yêu cầu củacông việc

Ngoài ra, việc đào tạo cấp đại học còn có những hiện tượng bất cập khác:

dù số giảng viên, giáo sư không đủ cho các trường chính quy nhưng trường đạihọc hay lớp đào tạo đại học dạng tại chức, chuyên tu thuộc các ngành kinh tế, xãhội lại vẫn được mở ra khắp nơi; các trường kỹ thuật, trường nghề lại khôngđược phát triển Hệ quả là chất lượng đào tạo ngày càng kém hơn

Từ thực trạng giáo dục đó, có những bất cập sau đây cần phải xử lý ngay:

- Cơ cấu, tỷ lệ phân bổ giữa hệ phổ thông trung học với hệ trung học kỹthuật và dạy nghề phải cân đối hơn, thỏa mãn cho được nhu cầu lao động chophát triển kinh tế Các loại hình đào tạo đều có thể liên thông nhau để mọi họcviên đều có cơ hội học lên cao về sau

- Hệ đại học, cao đẳng phải có được quy chế tự chủ rộng rãi hơn, đượcchủ động trong nội dung chương trình, chọn phương pháp giảng dạy phù hợp.Nhà trường được chủ động về thu nhận học viên, chọn lựa giảng viên, cấp bằngtốt nghiệp và tự chủ về tài chính

Bộ Giáo dục và Đào tạo nên cho phép Việt kiều, doanh nhân nước ngoàiđang đầu tư tại Việt Nam hay các trường nước ngoài mở trường học Như thếmới có thể nhanh chóng hội tụ thêm những kinh nghiệm cụ thể

Phương pháp giáo dục mới phải giúp và buộc học sinh sử dụng tốt công

cụ thông tin trên mạng để bổ sung kiến thức còn thiếu Mục tiêu và phương pháp

giảng dạy cũng phải thay đổi Chúng ta xem quá trình dạy và học thông qua batầng tiếp thu của học sinh như sau:

- Nếu chỉ dừng ở tầng 1 - tiếp nhận thông tin Khi ấy thầy giảng, trò nghe

và ghi nhớ Trò cần học thuộc với hy vọng sử dụng kiến thức đó để kiếm sống.Điều này ngày xưa thì được, nhưng nay có thể không được, nếu chẳng may điềuthầy dạy không còn đúng với thực tế nữa

- Tầng 2 diễn ra khi đã có sự trao đổi thông tin và tạo thông tin mới, tức làthầy và trò có sự trao đổi trong quá trình dạy và học nhằm bám sát thực trạng xãhội, giúp trò sau này dễ dàng vận dụng được những điều đã học vào những môitrường thực tế hết sức đa dạng

- Tầng 3 là rèn luyện cách tiếp cận, hình thành phương pháp tư duy sángtạo Trong quá trình giảng bài với những bài học khác nhau, người thầy phảichọn những nội dung để kết cấu thành hệ thống bài giảng nhằm từng bước hìnhthành một phương pháp tư duy, tạo nên kỹ năng sáng tạo cho trò Kết quả là trò

sẽ có phương pháp tiếp cận thực tế độc đáo và hiệu quả, có kỹ năng giải quyếtvấn đề ở tầm tư duy ngang bằng thời đại

Như vậy, điều hết sức quan trọng mà thầy cần rèn cho trò tại trường làphương pháp tiếp cận thông tin, quan sát và nhận dạng vấn đề, hình thành nhậnthức mới đúng đắn và ngang bằng với trình độ chung của học sinh cùng bậc ítnhất là của các nước tiên tiến trong khu vực

II ĐẶC ĐIỂM LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI THẦY GIÁO

Lao động của người giáo viên, lao

động sư phạm là loại hình lao động đặc biệt

Hiểu được loại lao động này, chúng ta mới có

được những quyết định quản lý thích hợp

Bất cứ lao động nào cũng có ba khâu: sử

dụng công cụ lao động, tác động lên đối

tượng lao động và tiêu phí sức lao động

Kế thừa truyền thống nho học, Người

thầy được Gia đình và Xã hội Việt Nam tôn

vinh -Những người Thầy “đạo cao, đức

trọng” được xem như bậc hiển thánh Thế

nhưng, thời buổi kinh tế thị trường, người thầy cũng phải bươn chải, cũng phải

lo miếng cơm manh áo Khó thật, sống sao đây cho sáng Đức thầy?

Trong xã hội nghề dạy học hình thành sớm nhất Nó ra đời khi nền sảnxuất xã hội phát triển đến một trình độ nhất định Trong quá trình lao động sảnxuất người ta cần phải truyền lại cho nhau những kinh nghiệm đấu tranh vớithiên nhiên có hiệu quả để tạo ra của cải vật chất cho xã hội Mới đầu ở mứcthấp, người ta có thể truyền đạt một cách trực tiếp thành quả lao động tập thể,người này theo kinh nghiệm của người khác Nhưng khi kinh nghiệm đã phongphú theo sự phát triển của sản xuất thị truyền đạt phải đòi hỏi đến vai trò củangười trung gian Đó là thầy giáo Như vậy nghề dạy học gắn chặt với lao độngsản xuất của xã hội, góp phần hình thành phẩm chất nǎng lực cần thiết của conngười lao động

1 Nghề mà đối tượng quan hệ trực tiếp là con người

Đối tượng lao động của người giáo viên là con người, là thế hệ trẻ đanglớn lên cùng với nhân cách của nó Đối tượng này không phải là vật vô tri vôgiác như tấm vải của người thợ may, viên gạch của người thợ hồ hay khúc gỗcủa người thợ mộc mà là một con người rất nhạy cảm với những tác độgn củamôi trường bên ngoài theo hướng tích cực và cả hướng ngược lại Như vậyngười giáo viên phải lựa chọn và gia công lại những tác động xã hội và tri thứcloài ngd bằng lao động sư phạm của mình nhằm hình thnàh co người đáp ưngyêu cầu của xã hội Đối tượng đó vừa là khách vừa là chủ thể của quá trình giáodục Tác động đến đối tượng đó không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả nhưnhau Hiệu qủa đó cũng không tỷ lệ thuận với số lần tác động Do đó, trong tayngười giáo viên phải có vô số phương án để tác động đến đốitượng, không thểrập khuôn máy móc như lao động khác Bản thân đối tượng lao động đã quyếtđịnh tính đặc thù của lao động sư phạm của nghề dạy học

Cũng là đối tượng quan hệ trực tiếp là con người, nhưng con người với tưcách là đối tượng của thầy giáo cũng không hoàn toàn giống với con người trongquan hệ với thầy thuốc, chị bán hành… đó là con người đang trong thời kỳchuận bị, đang ở buổi bình minh của con người Hoạt động chính là người thầygiáo là điều khiển và tổ chức trẻ lĩnh hội, thông thái những kinh nghiệm, nhữngtinh hoa mà loài người tích lũy được và biến chúng trở thành những nét nhâncách của chín mình Không ai trong xã hội ngay cả cha mẹ là bậc vĩ nhân đi nữa

cũng không thế thay thế được thức năng của người thầy giáo Nghề thầy giáo có

ý nghĩa chính trị kinh tế to lớn

2 Nghề mà công cụ chủ yếu là nhân cách của chính mình

Thế công cụ của người giáo viên là gì? Có người cho rằng chỉ là kiếnthức Theo tôi đó mới chỉ là điều kiện cần nhưng chưa đủ Bởi vì trong xã hội tangày nay con người mới phải phát triển toàn diện chứ không chỉ có kiến thứcđơn thuần Đúng là tri thức có vai trò quan trọng đối với con người, là vũ khí đểbảo vệ cuộc sống tri thức vô cùngcần thiết đối với mỗi giáo viên Đối với cuộcđời nó là công cụ lao động trí óc và tay chân Nhưng Mác nói: "Hoàn cảnh tạo racon người trong chừng mực con người tạo ra hoàn cảnh" Bản thân tri thứckhông thể hoàn thành con người mới, con người chỉ hình thành thông qua hoạtđộng lao động sản xuất và đấu tranh xã hội một cách tích cực và tự giác Ngoài

ra trí thức còn có công cụ nữa là để hướng dẫn học sinh học tập có hiệu quả, đóchính là lao động động sư phạm của người giáo viên Như vậy công cụ chủ yếucủa lao động sư phạm là người giáo viên với toàn bộ nhân cách của mình Nhâncách này càng tinh sảo, càng hoàn hảo thì sản phẩm làm ra càng hoàn thiện.Nhân cách đó bao gồm tâm hồn, tư tưởng, phong cách sống cũng như sinh hoạtcủa người giáo viên Từ đó chúng ta có thể thấy rõ hơn, nếu người giáo viênthiếu nhân cách thì không thể giáo dục nhân cách cho học sinh

Nghề nào cũng bằng công cụ để gia công vào vật liệu tao ra sản phẩm.Công cụ càng tốt, càng hiện đại thì kết quả gia công càng cao Công cụ đó thểhiện ở trong hay ở ngoài người lao động

Trong dạy học và giáo dục, thầy giáo dùng nhân cách của chính mình đểtác động vào học sinh Công cụ chủ yếu của người thầy giáo là chính bản thânông ấy, là nhân cách của chính mình Cho nên ngươi, nghề thầy giáo đòi hỏinhững phẩm chất và năng lực rất cao Hơn nữa nghề thầy giáo là nghề lao độngnghiêm túc không được phép tạo ra thứ phẩm

3 Nghề tái sản xuất mở rộng sức lao động xã hội

Để tồn tại và phát triển, xã hội loài người phải sản xuất và tái xản suấtcủa cải vật chất và của cải tinh thần Để tạo ra của cải vất chất và của cải tinhthần cần có sức lao động Sức lao động chính là toàn bộ sức mạnh vất chất haytinh thần ở trong con người, trong nhân cách sinh động của cá nhân cần phải có

để sản xuất ra sản phẩm vất chất hay tinh thần có ích cho xã hội Cho nên chức

năng của giáo dục chính là bồi dưỡng và phát huy sức mạnh đó ở trong conngười và thầy giáo là lực lượng chủ yếu tạo ra sức lao động xã hội đó Nhữngsức mạnh tinh thần đó là truyền thống yêu nước, bất khuất, kiên cường, là tìnhthường đồng bào, đồng loại, là đức tính cần cù sáng tạo, là trí thức, lòng yêu laođộng, lao động có tổ chức, có kỹ thuật và năng suất cao

4 Nghề đòi hỏi tính khoa học, tính nghệ thuất và tính sáng tạo cao

Người thầy giáo tồi là người đem chân lý sẵn, còn người thầy giáo giỏ làngười biết dạy học sinh đi tìm chân lý Thực hiện công việc dạy học theo tinhthần đó, rõ ràng đòi hỏi người thầy giáo phải dữa trên những nền tảng khoa họcgiáo dục và có kỹ năng sử dụng chúng và từng tình huống sư phạm cụ thể, thíchứng với từng cá nhân Quan niệm của nhà giáo như vậy và yêu cầu người thầygiáo thực hiện chức năng xã hội của mình theo yêu đó thì công việc của họ đòihỏi tính khoa học cao và tính khoa học cao đến mức khi thể hiện nó như mộtngười thợ cả lành nghề, một nghệ sỹ, một nhà thơ của quá trình sư phạm

5 Nghề lao động trí óc chuyên nghiệp

Lao động trí óc có hai đặc điểm nổi bật: Phải có một thời lỳ khởi động,Nghĩa là thời kỳ để cho lao động đi vào nề nếp, tạo ra hệ quả Có “quán tính”của trí tuệ Do những đặc điểm của lao động trí óc chuyên nghiệp như trên chonên công việc của người thầy giáo không hẵn đóng khung trong không gian lớphọc, thời gian xác định…

Thông qua những đặc điểm lao động của người thầy giáo, chúng ta phảiđặt ra nhiều đòi hỏi trong phẩm chất và năng lực của người thầy giáo Càngminh chứng tính khách qua, quan trọng yêu cầu đối với nhân cách nhà giáo dục.Những mặt khác nó cũng đặt ra cho xã hội phải dành cho nhà giáo một vị trí tinhthần và sự ưu đãi vất chất sứng đáng

III CẤU TRÚC NHÂN CÁCH NGƯỜI THẦY GIÁO

Nói đến nhân cách là nới đến tổng thể những phẩm chất và năng lực tạonên bản sắc (nét đặc trưng) và giá trị tinh thần (giá trị làm người) của mỗi người.Như vậy cấu trúc nhân cách là một hệ thống gồm hai bộ phận: Phẩm chất (đức)

và năng lực (tài)

Nói đến phẩm chất là nói đến thái độ người đó đối với hiện thực (tự nhiên,

xã hội, người khác và bản thân) có nghĩa là nó là hệ thống những thuộc tính tâm

lý biểu hiện các mỗi quan hệ xã hội cụ thể đó thường được thể hiện ra hànhđộng, hành vi và cách sử sự đối con người, công việc, tổ chức…

Nói đến năng lực là nới đến mặt hiện quả của các tác độn, tác động vàocon người, vào sự việc và tạo ra hiện quả

Phẩm chất và năng lực đều là tổ chức của ba yếu tố tâm lý cơ bản: Nhậnthức, tình cảm, ý chí Cho nên mặt phẩm chất của nhân cách bao gồm ý thức,niềm tin, đạo đức (nhận thức) mà biểu hiện tập trung là thế giới quan và lýtưởng, đạo đức, tình cảm và ý chí đạo đức (biểu hiện tập trung ở nhân cách).Trong cấu trúc nhân cách của người thầy có thể kể đến những thành phần sauđây:

Các phẩm chất: Thế giới quan khoa học, lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ lòngyêu trẻ, lòng yêu nghề Những phẩm chất đạo đức phù hợp với hoạt động củangười thầy giáo

Các năng lực sư phạm: Năng lực hiểu học sinh trong quá trình dạy học vàgiáo dục, trí thức và tầm hiểu biết, năng lực chế biến tài liệu học tập, năng lựcngôn ngữ, năng lực vạch dự án, phát triển nhân cách học sinh, năng lực giao tiếp

sư phạm, năng lực cảm hóa học sinh, năng lực đối xử khéo léo sư phạm nănglực tổ chức hoạt động sư phạm

Nhân cách vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của hoạt động.Thông qua mộttổng hòa các quan hệ giáo dục, thang giá trị, hệ thống giá trị, thước đo giá trị vàđịnh hướng giá trị, con người trở thành nhân cách

Nhân cách có cấu trúc phức tạp, nhiều nội dung linh hoạt Có nhiều quanniệm khác nhau về cấu trúc nhân cách:

- Quan niệm nhân cách bao gồm 3 lĩnh vực cơ bản là:

+ Kinh nghiệm (kể cả tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thói quen)

+ Đặc điểm các quá trình tâm lý (ý chí, cảm xúc hành động )

+ Các thuộc tính sinh học của cá nhân (khí chất, giới )

- Quan niệm nhân cách bao gồm các tầng khác nhau:

+ Tầng nổi: Gồm các hiện tượng tâm lý được ý thức và tự ý thức

+ Tầng sâu: Gồm các hiện tượng tâm lý vô thức và tiềm thức

- Quan niệm nhân cách bao gồm 4 khối:

+ Xu hướng: Qui định tính lựa chọn của các thái độ và tính tích cực củacon người Bao gồm hệ thống nhu cầu, hứng thú lý tưởng, niềm tin và nhân sinhquan (thế giới quan)

+ Khả năng: là năng lực tổng hợp các thuộc tính cá nhân Bao gồm: nănglực chung, năng lực chuyên biệt, năng lực cải tạo và sáng tạo, năng lực học tập

và nghiên cứu

+ Phong cách hành vi do tính cách và khí chất qui định Tính cách là hệthống thái độ của con người đối với hệ thống thế giới khách quan và đối với bảnthân Khí chất là những thuộc tính cá thể của tâm lý qui định động thái của hoạtđộng tâm lý của con người qui định sắc thái bên ngoài của đời sống tinh thần, làmột mặt của bản chất con người

+ Hệ thống điều khiển: Còn gọi là cái tôi của nhân cách, tự điều chỉnh, tựkiểm tra và điều chỉnh hành vi và hoạt động của cá nhân Có thể đây là quanniệm bao quát đầy đủ và hợp lý hơn cả

Đức và tài là cách nói quen thuộc của Việt Nam (phù hợp với quan niệmcấu trúc nhân cách 4 khối) và được sắp xếp thành 2 mặt thống nhất đức và tài.Theo quan niệm này thì đức và tài là phẩm chất và năng lực dưới sự chỉ đạo của

ý thức "bản ngã " tức là cái tôi Đức (phẩm chất ) Tài (năng lực )

Phẩm chất xã hội (hay đạo đức chính trị) bao gồm:

- Thế giới quan, nhân sinh quan

- Lập trường

- Thái độ chính trị, thái độ lao động

- Lý tưởng niềm tin

Năng lực xã hội hóa: Khả năng thích ứng, khả năng sáng tạo, khả năng cơđộng, linh hoạt, mềm dẻo trong cuộc sống xã hội

Phẩm chất cá nhân

- Các tính nết ,thói quen

- Ham muốn, hứng thú

Năng lực chủ thể hóa: Khả năng biểu hiện tính độc đáo, biểu hiện cáiriêng, sáng kiến, bản lĩnh

Phẩm chất ý chí

- Tính kỷ luật, tự chủ

- Tính mục đích, quả quyết

- Tính phê phán, hoài nghi khoa học

Năng lực hành động: Khả năng hành động có mục đích, có điều khiển,chủ động tích cực

Giá trị nhân cách thể hiện ba khía cạnh:

- Giá trị là sản phẩm vật chất và tinh thần do con người, nhóm người,cộng đồng dân tộc và loài người tạo ra

- Giá trị là phẩm giá , phẩm chất của con người, nhóm người, cộng đồngdân tộc và loài người

- Giá trị là biểu hiện mối quan hệ của con người dưới góc độ lợi ích, đánhgiá đối với tồn tại chung quanh

Hệ thống giá trị gồm 4 nhóm

- Nhóm 1: Các giá trị cốt lõi: hòa bình, tự do, việc làm, gia đình, sứckhỏe, an ninh, tự trọng, công lý, tình nghĩa, sống có mục đích, niềm tin, tự lập,nghề nghiệp, học vấn

- Nhóm 2: Các giá trị cơ bản: Sáng tạo, tình yêu, chân lý

- Nhóm 3: Các giá trị có ý nghĩa: Cuộc sống giàu sang, cái đẹp

- Nhóm 4: Các giá trị không đặc trưng: Địa vị xã hội

Thang giá trị là một tổ hợp giá trị xếp theo thứ tự tầng bậc ưu tiên

Thước đo giá trị là thang giá trị được vận dụng để đánh giá và tự đánh giámột hiện tượng xã hội, một cử chỉ, một cách ứng xử, hoặc được sử dụng để thựchiện một hoạt động, một hành động, hành vi

Định hướng giá trị là cơ sở để hướng tới một sư lực chọn, một cách đánhgiá, một cách nhìn, một niềm tin, một mục đích tiến tới Công việc cốt lõi củađịnh hướng giá trị chính là giáo dục giá trị.

Nhân cách vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của hoạt động Thông qua mộttổng hòa các quan hệ giáo dục, thang giá trị, hệ thống giá trị, thước đo giá trị vàđịnh hướng giá trị, con người trở thành nhân cách

Nghiên cứu con người để tìm ra qui luật hình thành và phát triển NC conngười và nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đấtnước

IV PHẨM CHẤT CỦA THẦY GIÁO

Trong phẩm chất tư cách của người thầy giáo trước hết phải có thế giớiquan khoa học sau khi vạch trần tính chất bịp bợm cái gọi là giáo dục phi chínhtrị Đảng, V LêNin khẳng định “Nền giáo dục mới có trách nhiệm phải gắn hoạtđộng cảu giáo viên với nhiệm vụ xây dựng xã hội chủ nghĩa”và cần bồi dưỡngmột đội ngũ những người làm công tác giáo dục và giảng dạy gắn bó chất chẽvới Đảng, với lý tưởng của Đảng và thấm nhuần tinh thần của Đảng

Thế giới quan của người thầy giáo là thế giới quan Mác - LêNin Bao gồmnhững quan điểm duy vật biến chứng về các quy luật phát triển tự nhiên, xã hội

và tư duy Thế giới quan Mác - Lênin của người thầy giáo trước hết, dù là trình

độ học vấn của người thầy giáo, là việc nghiên cứu nội dung giảng dạy (chẳnghạn: Qua thế giới quan của người thầy giáo chi phối nhiều mặt hoạt động cũngnhư thái độ của ông ta đối với hoạt động đó như việc lựa chọn nội dung vàphương pháp giảng dạy và giáo dục,việc kết hợp giữa giáo dục và giảng dạy vớithực tiễn cuộc sống, cũng như phương pháp xử lý và đánh giá mọi biểu hiệntâm lý học sinh

Tóm lại thế giới quan Mác - LêNin là kim chỉ nam giúp cho người thầygiáo đi tiên phong trong đội ngũ những người xây dựng xã hội XHCN, xâydựng niềm tin cho thế hệ đang lớn lên, và chống mọi biểu hiện của tư tưởng xalạ

1 Thế giới khoa học

Trong phẩm chất nhân cách của người thầy giáo trước hết phải có thế giớikhoa học

2 Lý tưởng thế hệ trẻ

Lý tưởng thế hệ trẻ là hạt nhân trong cấu trúc nhân cách người thầy giáo

lý tưởng là “ngôi sao dẫn đường” giúp cho thầy giáo luôn đi lên phía trước,thấy hết được giá trị lao động của mình đối với thế hệ trẻ Mặt khác lý tưởngcủa thầy giáo có hình ảnh sâu sắc đến sự hình thành nhân cách học sinh

Lý tưởng đạo tạo của thế hệ trẻ của người thầy giáo thể hiện ra ngoài bằngniềm say mê nghề nghiệp, lòng yêu trẻ, lương tâm nghề nghiệp, tận tụy hy sinhvới công việc, tác phong làm việc cần cù trách nhiệm lối sống giản dị và lốisống và nhân tính

Lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ không phải là cái gì có sẵn, cũng không phải

là cái gì truyền từ người này qua người khác bằng cách áp đặt Đáp lại sự hìnhthành và phát triển là một quá trình hoạt động tích cực trong công tác giáo dục.Chính trong quá trình đó nhận thức về nghề càng được nâng cao, tình cảm nghềnghiệp ngày càng tỏ rõ quyết tâm cao

Vì tác dụng to lớn của lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ trong trường sư phạmphải nhằm xây dựng lý tưởng nghề nghiệp cho giáo sinh Nếu trường sư phạmkhông giáo dục lý tưởng SS nghề nghiệp cho giáo sinh thì cũng như

A X, Macarencô đánh giá là “không giáo dục gì hết”

3 Lòng yêu trẻ

Lòng yêu người, trước hết là yêu trẻ là trong những phẩm chất đạo đứccao quý của con người, là một phẩm chất đặc trưng trong phong cách người thầygiáo vì lòng thương người đó là đạo lý cuộc sống lòng yêu thương người, yêu trẻcàng săn sóc bao nhiêu thì càng làm được nhiều việc vĩ đại bấy nhiêu “tôi nghĩrằng đối với một nhà giáo dục điều chủ yếu là tính người, đó là nhu cầu sâu sắctrong con người Có lẽ những mầm mống những hứng thú sư phạm là ở chỗ hoạtđộng sáng tạo đầy tính người để tạo ra hạnh phúc cho con người Đó là một điều

vo cùng quan trọng Vì khi tạo ra niềm vui cho người khác, cho trẻ thơ thì họ sẽ

có một tài sản vô giá: đó là tính người mà tập trung là sự nhiệt tâm, thái độ âncần chu đáo lòng thú vị”

Lòng yêu trẻ được thầy giáo thể hiện:

Trong thái độ quan tâm đầy thiện ý và ân cần đối với trẻ kể cả các em họckém và vô kỷ luật