ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc giúp cho những lý luận của ngành giáodục được đưa vào thực tiễn qua đó xây dựng nên những con người mới, nhữngthế hệ tương lai tươi sáng cho đất nướ
Trang 1ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc giúp cho những lý luận của ngành giáodục được đưa vào thực tiễn qua đó xây dựng nên những con người mới, nhữngthế hệ tương lai tươi sáng cho đất nước, cho tổ quốc.
Nhưng con đường để xây dựng thành công một con người không phải làchuyện dễ thực hiện Người thầy chính là một “dấu nối” quan trọng, có ý nghĩatrên con đường đó Muốn học trò tiếp thu bài giảng, hiểu được lời thầy nóikhông phải là việc dễ mà phải trải qua nhiều sự chi phối vừa khách quan vừachủ quan Tâm lý của người thầy có thực sự tốt thì mới thuận lợi cho việctruyền thụ kiến thức đến cho Phẩm chất và năng lực của người thầy có thật sựtốt, đáng kính trọng mới tạo nên được những thế hệ học trò thực sự biết đếntruyền thống “tôn sư trọng đạo”
Chính vì vậy, bộ môn tâm lý học được giáo dục trong trường Đại học đã
đi sâu nghiên cứu về chân dung tâm lý của người thầy, thấy rõ được chân dung
về phẩm chất và năng lực của người thầy giáo trong xã hội xưa và nay Để hiểuhơn một phần nào đó về vấn đề ngày nay chúng ta hãy cùng tìm hiểu nó qua đềtài “Xây dựng chân dung tâm lý người thầy trong xã hội xưa và nay” Phần nộidung nghiên cứu của bài viết gồm 2 phần sau:
1 So sánh chân dung tâm lý của người thầy, hình ảnh người thầy ở góc độ tâm lý trong xã hội nay và trước kia.
Trang 22 Yêu cầu về mặt phẩm chất và đạo đức của người thầy giáo trong
xã hội ngày nay.
Tôi xin chân thành cảm ơn giảng viên Lê Thục Anh đã tận tình hướngdẫn, giúp tôi hoàn thành đề tài này Do còn thiếu kinh nghiệm nên bài nghiêncứu không tránh khỏi những sai sót, tôi mong được sự góp ý của thầy cô và bạnbè
Trang 3Xã hội từ xưa cho đến ngày nay vẫn luôn có nhiều quan điểm khác nhau
về hình ảnh người thầy Bên cạnh những quan điểm coi trọng người thầy đếnmức không có gì thay thế được: “nhất tự vi sư, bán tự vi sư” hay “không thầy đốmày làm nên” thì vẫn còn có những quan điểm cho rằng trong con đường họctập thì bên cạnh người thầy vẫn còn có những nhân tố khác và tầm quan trọngcủa người thầy có phần giảm đi ví dụ như: học thầy không tày học bạn
Người thầy giáo Việt trong truyền thống là những con người đã vắt trọncông sức và tâm huyết để trao lại cho học trò một thứ tài sản vô cùng quý giá:
“Đạo làm người” Thầy là người dẫn dắt con người trở thành những con người
có đạo đức cao đẹp, có trí tuệ sâu rộng, học trò nào cũng có thể tìm thấy trongnhân cách của mình dấu ấn của người thầy
Người thầy là những người coi trọng tri thức, tôn vinh đạo thánh hiền, lấy
“dạy chữ dạy người” làm lẽ sống Họ coi trọng danh dự, lương tâm, giữ gìn khítiết, xác lập vị trí của mình trong xã hội bằng tài năng và đức độ, bằng học vấn
và công hiến
2 Một số hình ảnh người thầy của dân tộc Việt từ xưa đến nay.
Ai ai sinh ra trên đời này cũng đều có cha mẹ, sự trưởng thành cũng đều
có công lao to lớn của người thầy Người thầy không chỉ dạy ta chữ nghĩa, kiếnthức mà còn dạy ta biết làm người cho đúng nghĩa Nhìn lại những thời kỳ xaxưa nền văn hiến của dân tộc chúng ta sẽ bắt gặp biết bao người thầy giáo mẫumực, lối lạc Đó là những thầy giáo nổi tiếng về đạo đức, học vấn uyên thâm, vềthành tựu đã đào tạo, rèn luyện được nhiều người thành đạt, đóng góp cho việcxây dựng đất nước trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, ngoại giao và văn hóa
Trang 4* Chu Văn An (1292 – 1370) là người có phẩm chất thanh cao tuyệt vời
và người ta coi ông là người thầy ví đại Mặc dù phải trải qua biết bao thăngtrầm những phẩm chất luôn là một thầy giáo mẫu mực
* Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585) là bậc hiền tài mang đủ tư cách củamột người thầy đáng để cho mọi người quý trọng Ông giáo dục đạo đức làmngười và phê phán những thói hư, tật xấu
* Lê Quý Đôn (1726 – 1784) được biết đến với những công trình vănhóa, văn học xuất sắc và còn nổi tiếng là một nhà nho, nhà giáo dục có đức độtài năng
* Bước sang thế kỷ XXI dân tộc ta lại có biết bao nhà giáo lỗi lạc, tiếpbước những thế hệ đi trước làm rạng danh thêm nét đẹp của nhà giáo Việt nhưnhà giáo Nguyễn Tất Thành, một nhà cách mạng kiệt xuất, một nhà giáo tiêubiểu
Nhìn lại quá khứ, hiện tại, tương lai có rất nhiều thế hệ người thầy đangcùng học trò của mình tiếp tục cuộc hành trình tìm kiếm chân lý mà các thế hệtrước còn giang dở Những con người đó đã tạo nên nét đẹp về nhân cách, phẩmchất đạo đức cao cả của người thầy, được nhân dân tôn vinh và quý trọng từ xưacho đến nay trong truyền thống dân tộc
3 Chân dung của người thầy trong xã hội hiện đại.
Cuộc sống biến chuyển không ngừng và khi học trò ngày một lớn khônthì người thầy cũng không thể "tắm hai lần trên một dòng sông" Sự chuyểnđộng của người làm công tác giảng dạy để không lỗi nhịp với sự yêu cầu của xãhội hiện đại, với đời sống học đường hôm nay là điều cần thiết
Người thầy trong xã hội nào cũng vậy, không tách rời hai vai trò cốt yếu
là truyền thụ kiến thức chuyên môn và mẫu mực trong quan hệ với học trò
Điều không bao giờ thay đổi giữa người thầy và học trò, dù ở bất cứ thờiđại nào, xã hội nào là mỗi người thầy cần giữ được đạo lý, nhân cách làm thầy
Trang 5Còn trong xã hội hiện đại ngày nay, không giống như 10, 20 năm trước, đó làtrách nhiệm truyền thụ của người thầy cần được nâng lên theo sự phát triểnnhanh chóng của đời sống Đó là việc người thầy cũng phải cùng với trò nỗ lựccập nhật kịp thời những thành tựu mới của tri thức Khi thầy yêu cầu trò có cáchhọc mới thì thầy cũng phải có phương pháp dạy mới, tiến bộ.
Ngay nay, rất tiếc là mới chỉ có một số ít người làm công tác giảng dạycủa chúng ta chủ động hoặc có khả năng tiếp nhận, ứng dụng tiến bộ của côngnghệ thông tin - truyền thông để nắm bắt được những kiến thức mới để truyềnthụ đến học trò Đa số các thầy chưa đủ điều kiện chủ quan hoặc khách quan đểtận dụng những công cụ mới của xã hội hiện đại như CNTT vào giảng dạy,truyền bá kiến thức…
Trong hội hiện đại đang phát triển như vũ bão, khoa học công nghệ hiệnđại và lượng tri thức sản sinh gấp bội hàng ngày; nếu thầy không yêu nghề,không hết lòng, hết sức vì học trò, biết nâng tầm bản thân và sự nghiệp thì tấtyếu vai trò người đứng trước nguy cơ tụt hậu Điều đó còn ảnh hưởng đến trithức của trò và nền giáo dục nói chung Có thể xã hội ta còn thiếu những điềukiện cần thiết cho thầy nhưng trước hết khi người thầy biết động viên học tròvươn lên thì thầy cũng phải “vượt lên chính mình”
Còn nếu coi người “thầy” của các thầy cô là các nhà quản lý giáo dục thìvai trò, trách nhiệm của người “thầy” quản lý ấy cũng là rất quan trọng trongviệc vạch ra và thực hiện bằng được những tầm nhìn mới, triết lý mới sáng rõcho giáo dục nước nhà Nhưng tất nhiên, đây sẽ là câu chuyện khác, rất dài…
Đã có nhiều ý kiến khi nói đến hình ảnh người thầy trong xã hội hiện nay như ýkiến của nhà thơ Đỗ Trung Quân:
Người thầy hiện đại hãy quay về một điều rất cổ điển: làm gương cho họctrò Thầy nói được gì thì phải làm được cái đó Thầy nói “trò không được ăncắp” thì thầy cũng không bao giờ được làm thế, dù với bất cứ hoàn cảnh nào
Trang 6Thầy nói “trò hãy học tiếng Anh đi” thì việc đầu tiên là thầy chăm chỉ cắp sách
đi học tiếng Anh nếu trước đó không có điều này
Ở Mỹ, nếu thầy lạm dụng học trò thì sẽ bị kiện ra tòa ngay; ở Việt Nam
ta, nếu tình cảm giữa thầy và trò bị tổn thương không thể hàn hắn được thì khi
Thật đau lòng khi trong môi trường học đường đã phải chứng kiến nhữngcảnh như thầy ép học trò “đổi tình lấy điểm”, đánh đập học sinh, thầy khôngthỏa mãn khi “chạy” tiền dưới mức yêu cầu hay là nói dối nhiều lần và trơntru
Người thầy thuở xưa có thể không biết dùng computer, không rành ngoại ngữnhưng thầy không ăn cắp, không đi bia ôm và vô tình sỗ sàng với đúng cô họctrò nghèo của mình phải đi làm thêm mà "thầy" không biết mặt
Bây giờ hai từ “đạo đức” được đem ra xài quá nhiều đến mức lạm dụng;vậy mà những câu chuyện về người thầy vô đạo đức vẫn không ngừng bị phanhphui Khi thầy vô đạo đức thì đó không phải “con sâu làm rầu nồi canh” và cũngkhông thể đem ra đo đếm xem con số các thầy chưa tròn chữ "đạo" ấy thuộcmấy phần trăm trong ngành sư phạm - như cách tính trong toán học Đây là vấn
đề thuộc về con người, cho dù là thiểu số thôi thì cũng ảnh hưởng lớn tới cả xãhội
Nói những điều ấy để thấy người thầy trong xã hội ngày hôm nay cầnthấy rõ hơn vai trò, trách nhiệm của mình như thế nào và chuyện “làm thầy rathầy” có ý nghĩa ra sao…
Trang 7Nhưng thật tiếc là ngày nay, không phải ai trong số những người làmnghề giáo cũng đều ý thức và thực hiện tốt được sứ mạng cao quý của mình
Có quá nhiều những trường hợp người làm nghề giáo “không biết mình làai” như thế: nào mua bằng bán điểm, nào quấy rối nữ sinh, nào bạo hành ngườihọc, nào sao chép luận văn Để rồi, trong các bản báo cáo, các bài diễn vănthì những trường hợp nhan nhản này lại được giảm nhẹ thành “một bộphận”, chỉ là những “con sâu làm rầu nồi canh”
Lối tư duy hình thức chủ nghĩa (thiếu thật thà) ấy, chính là vấn nạn lớnnhất rất cần nhanh chóng thay đổi của ngành giáo dục, của mỗi người đứng lớp;cũng là vấn nạn lớn nhất đối với chúng ta trong tiến trình phát triển
Khi một ông thầy không tự đặt mình vào vị thế CAO QUÝ như sứ mạngmình đang nắm giữ, cũng tức là ông ta đang tự “đồng hóa” mình với vị thếngược lại Nói cách khác, sứ mạng của người thầy xưa nay luôn cao quý Vấn
đề là những ông thầy cụ thể sẽ thực hiện sứ mạng đó như thế nào để xứng đánghay không xứng đáng được tôn vinh trong xã hội
4 Một số vấn đề tồn tại của ngành giáo dục nói chung, người thầy giáo nói riêng trong xã hội hiện nay.
Bên cạnh những nét đẹp về hình ảnh người thầy nói riêng và cả ngànhgiáo dục nói chung thì vẫn còn tồn tại những “lỗ hổng” về giáo dục và phẩmchất, nhân cách của người thầy giáo mà chúng ta không thể không nói đến
Chuyện đức hạnh người thầy là chuyện không nhỏ Chuyện lớn là chuyệndạy chữ - dạy người Chuyện lớn nhất là chuyện chấn hưng kinh tế- xã hội, đặcbiệt là văn hoá Đó là bức xúc, là lý giải của một cây bút giáo dục kỳ cựu trongThư Hà Nội hôm nay
Chưa bao giờ, giáo dục đất nước bị nhiều tổn thất như bây giờ Tổn thất
về chương trình giáo dục , với những tranh cãi bất tận về sự sai đúng trong mô
Trang 8hình, trong phương án, trong nội dung, chương trình, sách giáo khoa Tổn thất
về chất lượng giáo dục, giữa những tỷ lệ % học thật và tỷ lệ % đỗ ảo, với căn bệnh thành tích đã trở thành vấn nạn Tổn thất về thi cử, với sự kiện điển hình
về thói gian lận thi cử tại Hà Tây, và có thể còn có nhiều “ Hà Tây” khác
Nhưng đặc biệt là sự tổn thất về phẩm cách nhà giáo.
Có ai đó đau xót ví Giáo dục giờ như tấm áo mục, vá chỗ này bục chỗkia Từ đầu năm đến nay, hàng chục vụ việc cô giáo, thầy giáo bị cơ quan chứcnăng truy tố trước pháp luật: cô giáo tiểu học lừa đảo, thầy giáo THCS đi ăncướp Tệ hại hơn, đức hạnh người thầy bị hoen ố trước con mắt xã hội ngàycàng có nguy cơ "leo cao”, và “đào sâu” về nhiều phương diện
Không chỉ có một ông giám đốc sở Giáo dục và Đào tạo bị cách chức vì3,2 tỷ đồng để ngoài sổ sách Mà có cả một ông giám đốc sở kiêm đại biểuQuốc hội bị bắt giam vì tội tiếp tay cho lừa đảo Không chỉ có một chuyên viên
sở Giáo dục và Đào tạo, nguyên là Giám đốc (lại giám đốc) một công ty thiết bị giáo dục bị bắt vì tội mua dâm vị thành niên một cách có tổ chức, mà sựkiện mới đây nhất - ông thầy Phó chủ nhiệm khoa báo chí trường cao đẳng nọđòi nữ sinh viên đổi “ tình” lấy điểm với những nhân chứng, vật chứng khôngthể chối cãi
sách-Dĩ nhiên, những ông thầy mất nhân cách, thiếu đức hạnh như họ đã và sẽphải trả giá Ông thầy Đỗ Tư Đông ngay lập tức bị thôi việc Nhưng ở một đấtnước có truyền thống trọng đạo học, trọng đạo thầy trò, với những lời hay ý đẹpnhư hoa, như gấm: “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”, “Không thày đố mày làm nên”,
“Sang sông thì bắc cầu Kiều Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy” thì liêntục những vết nhơ trên là nỗi đau, nỗi nhục cho cả ngành Giáo dục
Phải chăng, sự tổn thất về con người nói riêng, sự khủng hoảng về Giáodục nói chung phản chiếu sự bất ổn của cả nền kinh tế- xã hội, đặc biệt là sựhỗn tạp về quan niệm các giá trị văn hoá, đang trong công cuộc đôỉ mới, lột xác
Trang 9đầy đau đớn Nó vừa là hệ luỵ tất yếu của cái cũ, vừa là sự trớ trêu khi tiếp cậncái mới, trong đó có cả mặt trái rác rưởi của nền kinh tế thị trường?
Con người vốn là tổng hoà mối quan hệ xã hội Từ góc độ giáo dục, conngười còn là sản phấm kết tinh của ba môi trường : gia đình – nhà trường – xãhội Nhưng tiếc thay, cả ba môi trường giáo dục này đều có những lỗ hổng rấtlớn
Lỗ hổng xã hội Văn hoá là nền tảng, là hệ thống những giá trị tinh thần
của một xã hội, mà giáo dục chỉ là một phạm trù, một tiểu hệ thống Cũng có ýkiến cho rằng giáo dục là tác giả, quyết định xã hội, vì thế chúng ta mới xácđịnh giáo dục là “động lực phát triển” Điều đó cũng đúng, nhưng đúng ở góc
độ nguồn lực xã hội Còn ở các thang bậc giá trị đạo đức, tinh thần, tôn giáo,triết học văn hoá xã hội luôn là nền tảng, văn hoá xã hội thế nào, giáo dục thế
ấy Xã hội “hư”, giáo dục rất khó có thể “ngoan”
Trong cuộc hội nhập quốc tế và toàn cầu hoá, chưa phải là kinh tế, màchính là văn hoá một dân tộc, một đất nước sẽ bị “ xâm lăng”, bị toàn cầu hoátrước tiên bởi đặc thù những thang bậc giá trị tinh thần của nó Sự “xâm lăng”
về văn hoá vừa rất nhanh chóng dưới các phương tiện kỹ thuật, thông tin ồ ạt,vừa đa dạng, vừa phức tạp, vừa công khai, vừa ngấm ngầm với nhiều diện mạo,nhất là quản lý văn hoá xã hội đất nước vừa non tay vừa lỏng lẻo
Nền tảng văn hoá của một xã hội phong kiến, trải qua chiến tranh liênmiên, “cái cũ” ( kể cả cái cũ chuẩn mực) do ngộ nhận, do ấu trĩ bị xoá bỏ khôngthương tiếc, nhưng “cái mới”, với cả sự định hình cùng thiết chế, vận hành lại
mù mờ, bấy bớt, không đủ sức định hướng từ nhận thức đến lối sống
Những rác rưởi của thời đại toàn cầu hoá dễ dàng táp vào đời sống conngười tưởng đâu đó mới là văn minh, hiện đại Nó không chỉ khiến con người tavốn mỏng manh về nhận thức, dễ tha hoá về nhân cách, mà nguy hiểm hơn xôđẩy con người ta vào tội ác Hàng ngày giở trang báo người ta kinh hoàng về số
Trang 10lượng các vụ án, tội phạm, diện mạo tội phạm, quy mô tội phạm, tính chất phứctạp của tội phạm.
Có một lý do dễ dàng nhất là đổ lỗi cho mặt trái của nền kinh tế thịtrường Nhưng có một lý do khó nhận biết hơn, mà đây mới là căn bản: nền tảngvăn hoá xã hội được thiết lập như thế nào để định hướng lối sống xã hội, lốisống cá nhân? Giáo dục trên cái nền tảng văn hoá vốn đã mong manh, lại chịuchung những rác rưới của thời hội nhập, khó có thể là một cái “ boong- ke”vững chãi bởi GD cũng đầy lỗ hổng
Lỗ hổng giáo dục Dạy người là sứ mệnh cao quý nhất mà xã hội tin cậy
trao cho ngành Giáo dục Nếu nói giáo dục quyết định, “sản sinh” ra xã hộichính là ở chỗ với chức năng đào tạo, giáo dục “tái tạo ra văn hoá” dưới mộttinh thể khác, một sự biến đổi về chất khác, đó là những thế hệ con người trẻtuổi có tri thức, có trí tuệ, có phẩm chất và tâm hồn lành mạnh xây dựng xã hộimới Nhưng tiếc thay, vì rất nhiều lý do trong cơ chế vận hành, chức năng giáodục đã bị méo mó, bị lợi dụng để trục lợi, vô hình chung góp phần dạy nói dối,dạy thói giả dối cho con trẻ từ thuở bé
Tôi vẫn nhớ một kỷ niệm tuổi thơ, cô giáo tôi, vào trước buổi dự giờ củacấp trên, đã căn dặn cả lớp: “Ngày mai có cấp trên về dự giờ Khi cô hỏi, tất cảlớp phải giơ tay, cho có không khí học tập Nhơng cô sẽ chỉ hỏi những bạn họcgiỏi thôi, các em đừng lo, cứ giơ tay hết!” Rồi cô gọi những bạn học giỏi ra căndặn Kịch bản đã diễn ra đúng như cô giáo mong muốn Đây chỉ là một trong vôvàn những câu chuyện minh chứng căn bệnh thành tích xuất hiện từ rất lâu, chứkhông phải bây giờ nó mới xuất hiện như khi người ta phát hiện
Nhưng về bản chất tạo ra nguồn lực lao động, giáo dục bao giờ cũng là
“động lực” phát triển Thực tiễn trên thế giới cho thấy, có rất nhiều cuộc cáchmạng bứt phá lên của các dân tộc đều bắt đầu từ cải cách giáo dục Nhật Bản,Hàn Quốc, Singapo, Đài Loan đều vượt lên chính mình trước hết bằng giáodục