TÂM lý học NHÂN CÁCH NGƯỜI THẦY GIÁO

Là một sinh viên sư phạm, thiết nghĩ bản thân mình cần phải trau dồi một nhân cách tốt đẹp để trong tương lai có thể trở thành một người thầy giáo có ích cho xã hội.. Là một sinh viên sư

Lời mở đầu

~ Lý do chọn đề tài

Nhà giáo dục học vĩ đại Cô-men-xki đã từng nói: “Dưới ánh mặt trời, không có nghề nào cao quý hơn nghề dạy học”, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Không có thầy giáo thì không có giáo dục, không có giáo dục

thì không có cán bộ, không có cán bộ thì không nói gì đến kinh tế - văn hoá” Những câu nói của những bậc hiền triết khiến chúng ta phải suy nghĩ

về nghề giáo nói chung và người thầy nói riêng Trong xã hội hiện đại hôm nay, vai trò của người thầy giáo lại càng được đề cao hơn Hơn nữa, trong thực trạng xã hội mà giá trị đạo đức của con người đang bị đặt những dấu hỏi lớn thì nhân cách người thầy giáo lại càng là vấn đề đáng lưu tâm của ngành giáo dục và toàn xã hội Như chúng ta đã biết, sản phẩm của giáo dục,

dạy học là con người, là thế hệ tương lai của dân tộc, vì vậy, không được phép tạo ra “phế phẩm” Một người công nhân tồi có thể làm hỏng một vài sản phẩm, một người kỹ sư tồi có thể làm hỏng một vài công trình, nhưng, một người giáo viên tồi có thể làm hỏng cả một thế hệ, đó là hậu quả khôn lường mà cả xã hội

phải gánh chịu cho đến tận mai sau Vì vậy, Bác Hồ nhận định: “Có thầy giỏi thì rồi sẽ có phương pháp hay, do đó, sẽ có trò giỏi, còn thầy đã kém thì khó lấy gì bù đắp nổi” Chính vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, những vấn đề liên

quan đến chất lượng giáo dục, đạo đức người giáo viên đang đặt ra những vấn

đề cần suy nghĩ Là một sinh viên sư phạm, thiết nghĩ bản thân mình cần phải trau dồi một nhân cách tốt đẹp để trong tương lai có thể trở thành một người thầy giáo có ích cho xã hội Chính từ suy nghĩ đó tôi đã thực hiện bài tiểu luận này với mong muốn góp thêm một phần tiếng nói của mình trong việc tuyên truyền xây dựng một thế hệ nhà giáo tương lai với những phẩm chất cao cả, xứng đáng với danh hiệu “nghề cao quý nhất trong tất cả các nghề cao quý”

1 Quan niệm nhân cách ở Việt Nam

- Nhân cách được hiểu là con người có đức và tài hay là tính cách và năng lực hoặc là con người có các phẩm chất: Đức, trí, thể, mỹ, lao (lao động)

- Nhân cách được hiểu như các phẩm chất và năng lực của con người

- Nhân cách được hiểu như phẩm chất của con người mới: Làm chủ, yêu nước, tinh thần quốc tế vô sản, tinh thần lao động

- Nhân cách được hiểu như mặt đạo đức, giá trị làm người của con người Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của cá nhân, biểu hiện bản sắc và giá trị xã hội của con người Nhân cách là sự tổng hoà không phải các đặc điểm cá thể của con người mà chỉ là những đặc điểm quy định con người như là một thành viên của xã hội, nói lên bộ mặt tâm lý - xã hội, giá trị và cốt cách làm người của mỗi cá nhân

Quan niệm nhân cách đã giúp mỗi con người trong chúng ta phần nào hình dung ra những gì bản thân cần làm, cần cố gắng thực hiện để có được một nhân cách tốt đẹp, tránh sa chân vào những thói hư, tật xấu để rồi nhân cách bị tha hóa, con người trở nên xấu xa Quan niệm về nhân cách cũng chính là quan niệm làm người của mỗi cá nhân Chúng ta hãy sống sao cho tốt để bản thân không phải chịu sự dày vò, dằn vặt, sống sao cho xứng đáng Là một sinh viên

sư phạm, bản thân chúng ta càng cần xây dựng một nhân cách tốt đẹp, đó là một trong những yếu tố quan trọng để trong tương lai chúng ta sẽ trở thành những người thầy, cô giáo đóng góp một phần nhỏ bé của mình vào sự phát triển, tiến

bộ của nước nhà

2 Sự cần thiết trau dồi nhân cách đối với người thầy giáo

2.1 Sản phẩm lao động của người thầy giáo là nhân cách học sinh do những yêu cầu khách quan của xã hội quy định.

Sản phẩm nhân cách học sinh là kết quả tổng thể của cả thầy lẫn trò nhằm biến những tinh hoa của nền văn minh xã hội thành tài sản riêng - sự phát triển tâm lí, của trò Sự phù hợp giữa yêu cầu khách quan của nghề dạy học với

những phẩm chất tương ứng trong nhân cách người thầy sẽ tạo nên chất lượng cao của sản phẩm giáo dục

Vì sản phẩm lao động của người thầy giáo là nhân cách học sinh do những yêu cầu khách quan của xã hội quy định nên mỗi người thầy, cô giáo càng cần trau dồi nhân cách dạy học của bản thân mình Nhân cách học sinh có tốt đẹp hay không một phần lớn phụ thuộc vào nhân cách của mỗi người giáo viên Điều đó cho thấy sự cần thiết, tầm quan trọng của nhân cách người thầy giáo Mỗi người giáo viên hãy là một tấm gương sáng để học trò noi theo

Tôi còn nhớ về hình ảnh cô giáo dạy tiếng Anh năm lớp 7 của tôi Với

nhân cách của một người giáo viên cô đã truyền cho chúng tôi cảm hứng học tập, nỗ lực vươn lên và hình thành nhân cách cho chúng tôi Cô chính là một tấm gương sáng để tôi noi theo, hoàn thành nhân cách của mình ngay từ bây giờ để phục vụ nghề nghiệp tương lai

2.2 Thầy giáo, người quyết định trực tiếp chất lượng đào tạo.

- Trình độ tư tưởng, phẩm chất đạo đức, trình độ học vấn và sự phát triển

tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh không chỉ phụ thuộc vào chương trình và sách giáo khoa, cũng không chỉ phụ thuộc vào nhân cách học sinh, mà còn phụ thuộc vào người thầy, vào phẩm chất chính trị, trình độ chuyên môn và khả năng tay nghề của nhân vật chủ đạo trong nhà trường

Mỗi thầy cô giáo chính là người quyết định trực tiếp chất lượng đào tạo Chính vì lẽ đó mỗi người giáo viên cần phải luôn luôn tích cực nâng cao phẩm chất chính trị, trình độ chuyên môn, tay nghề của mình Những người giáo viên cần không ngừng học hỏi, không được phép cho rằng năng lực của bản thân như thế là đủ mà cần luôn luôn tích lũy thêm nhiều vốn kinh nghiệm mới mẻ, phong phú

Đối với bản thân tôi, điều may mắn nhất trong quãng thời gian đi học chính là được học với cô Hạnh, giáo viên lớp 3 của tôi Cô là một giáo viên giỏi

và hết sức tâm huyết với nghề Ngoài dạy văn hóa cho chúng tôi, cô còn truyền thụ cho chúng tôi về cách làm người, sống tốt, sống đẹp Cô coi sự thành công

trong học tập, rèn luyện của học trò chính là thành quả lớn nhất trong công việc của mình Vì vậy cô luôn luôn học hỏi và không cho phép mình mắc sai sót trong giảng dạy

2.3 Thầy giáo là cái "dấu nối" giữa văn hóa nhân loại và dân tộc với việc tái tạo nền văn hóa đó chính trong thế hệ trẻ:

- Nền văn hóa của nhân loại, của dân tộc chỉ được bảo tồn và phát triển thông qua sự lĩnh hội nền văn hóa của thế hệ trẻ Tuổi trẻ không làm được việc

đó mà phải huấn luyện theo phương thức đặc biệt là nhà trường thông qua vai trò của người thầy

- Tri thức khoa học là phương tiện hoạt động dạy của người thầy, đồng thời là mục đích hoạt động học của trò Trò hoạt động theo sự tổ chức và định hướng của thầy để tái sản xuất nền văn hóa của nhân loại, của dân tộc, tạo ra sự phát triển tâm lý của chính mình, tạo ra những năng lực mới mang tính con người

- Thầy đã biến quá trình giáo dục của mình thành quá trình tự giáo dục của trò Vì thế giáo dục và tự giáo dục thống nhất với nhau trong việc làm nên sản phẩm giáo dục nhân cách

- Sứ mạng trên của người thầy thật vẻ vang, nhưng công việc không đơn giản, không mang tính lặp lại, nó phải dựa trên cơ sở nắm vững con đường mà loài người đã đi qua khi phát hiện ra những tri thức khoa học phải dựa trên cơ sở của những thành tựu tâm lý học, giáo dục học hiện đại, đồng thời phải am hiểu đầy đủ đặc điểm và trình độ phát triển về mọi mặt của trẻ nhất là trí tuệ và đạo đức

- Công việc đó đòi hỏi một quá trình học tập lí luận nghiêm túc, trau dồi chuyên môn, rèn luyện tay nghề , nói chung là trau dồi nhân cách người thầy

Trong công cuộc giáo dục hiện nay, ngoài việc bồi dưỡng kiến thức cho học sinh, một nhiệm vụ cũng vô cùng quan trọng của người thầy giáo là tái tạo nền văn hóa nhân loại và dân tộc trong chính thế hệ trẻ hôm nay Nhiều người thầy, cô giáo hiện nay vẫn chưa thực sự coi trọng nhiệm vụ này trong khi giới

trẻ thì ngày càng xa rời bản sắc văn hóa dân tộc Đây là thực trạng đáng lo ngại

và chính những người thầy cô giáo là những người đóng vai trò quan trọng để giải quyết vấn đề nhạy cảm này

3 Đặc điểm lao động của người thầy giáo

3.1 Nghề mà đối tượng quan hệ trực tiếp là con người:

- Vì đối tượng quan hệ trực tiếp là con người, đòi hỏi người thầy phải

có sự tôn trọng, lòng tin, tình thương, sự đối xử công bằng, thái độ ân cần, lịch sự, tế nhị

- Đối tượng của người thầy và con người đang trong thời kì chuẩn bị, đang ở buổi bình minh của cuộc đời Xã hội tương lai mạnh hay yếu, phát triển hay trì trệ tùy thuộc vào nội dung và chất lượng của thời kì chuẩn bị này.

3.2 Nghề mà công cụ chủ yếu là nhân cách của chính mình.

- Trong dạy học và giáo dục, thầy dùng nhân cách của chính mình để tác động vào học sinh Đó là phẩm chất chính trị là sự giác ngộ về lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ, là lòng yêu nghề mến trẻ, là trình độ học vấn, là sự thành thạo về nghề nghiệp, là lối sống, cách ứng xử và kỹ năng giao tiếp

- Nghề đào tạo con người lại là nghề lao động nghiêm túc, không được phép tạo ra thứ phẩm hay phế phẩm như ở một số nghề khác

Để trở thành một người thầy tốt, trước hết cần phải sống một cuộc sống chân chính, vẹn toàn nhưng đồng thời phải có ý thức và kĩ năng tự hoàn thiện mình Tâm hồn của nhà giáo phải được bồi bổ rất nhiều để có khả năng truyền lại gấp bội cho thế hệ trẻ Mỗi người giáo viên cần trau dồi nhân cách bản thân,

đó chính là công cụ chủ yếu để tác động vào học sinh Nhân cách người thầy giáo có tốt thì mới có thể giác ngộ lý tưởng cho học sinh, giúp cho các em có được tấm gương để noi theo, dựa vào đó để học tập và rèn luyện bản thân Không ở đâu xa, chính cô giáo dạy Toán cấp 3 của tôi đã cho tôi hiểu rõ hơn về điều này Cô là một giáo viên có nhân cách cao cả, có lẽ vì vậy mà cô luôn được học sinh tôn trọng, kính mến Mỗi khi đến tiết học của cô lớp học trở nên hào

hứng hơn nhưng đặc biệt không ai dám nói chuyện hay làm việc riêng cho dù cô không dọa nạt bất cứ ai cả Có lẽ chính nhân cách của cô đã khiến học sinh chăm chú hơn trong học tập, chính vì lẽ đó nhân cách của giáo viên chính là công cụ chủ yếu trong nghề dạy học

3.3 Nghề tái sản xuất mở rộng sức lao động xã hội.

- Sức lao động chính là toàn bộ sức mạnh vật chất hay tinh thần ở trong con người, nhân cách sinh động của cá nhân cần thiết để sản xuất ra sản phẩm vật chất hay tinh thần có ích cho xã hội.

- Chức năng của giáo dục, mà thầy giáo là lực lượng chủ yếu, chính là bồi dưỡng và phát huy sức mạnh đó ở trong con người

Người thầy giáo cần nắm bắt được năng lực của mỗi em học sinh, cố gắng bằng cách nào đó để phát huy tối đa khả năng của mỗi học sinh, định hướng cho các em để làm cho sức mạnh tiềm tàng được bộc lộ một cách tối đa, góp phần gia tăng sức lao động cho cả xã hội, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đây là nhiệm vụ tối quan trọng của mỗi người giáo viên nhưng để thực hiện nó thì quả thực không phải là điều dễ dàng

vì vậy mỗi giáo viên cần cố gắng trau dồi khả năng nhận biết năng lực học sinh

và phát huy khả năng của từng học sinh, biết năng lực tiềm tàng thành khả năng sẵn có

3.4 Nghề đòi hỏi tính khoa học, tính nghệ thuật và tính sáng tạo cao:

- Ai có ở trong nghề thầy giáo, ai có làm việc với đầy đủ tinh thần trách

nhiệm, với lương tâm nghề nghiệp cao thượng thì mới cảm thấy lao động sư phạm là một loại lao động căng thẳng, tinh tế, không rập khuôn, không đóng khung trong một giờ giảng, trong khuôn khổ nhà trường

- Dạy học đòi hỏi người thầy phải dựa trên nền tảng khoa học xác định, khoa học bộ môn cũng như khoa học giáo dục và có những kĩ năng sử dụng chúng vào từng tình huống sư phạm cụ thể, thích ứng với từng cá nhân sinh động

Trong quá trình dạy học người giáo viên cần có sự sáng tạo cao trong bài giảng, trong giờ học cần tạo nên không khí thoải mái, tránh căng thẳng, có thể lồng vào giờ học các tình huống khiến học sinh vui vẻ, sau đó để các em hứng thú với môn học hơn Người giáo viên tránh rập khuôn mà nên mày mò tìm hiểu các phương pháp mới giúp học sinh dễ dàng tiếp thu hơn, giúp các em chủ động hơn nữa trong học tập

Nhắc đến vấn đề này tôi lại nhớ đến cô giáo mầm non của tôi Để dạy học không phải là chuyện dễ và dạy trẻ mẫu giáo lại càng khó gấp bội Nhưng

cô đã khắc phục mọi khó khăn, trong dạy học cô luôn sáng tạo, tìm tòi các phương pháp mới để trẻ dễ tiếp thu bài học hơn, cô còn tự mình làm ra các đồ chơi để giúp chúng tôi thích thú hơn với việc học tập Như vậy có thể nói rằng dạy học là nghề đòi hỏi tính khoa học, tính nghệ thuật và tính sáng tạo cao

4 Phẩm chất đạo đức, năng lực, uy tín người thầy giáo

4.1 Một số phẩm chất cao đẹp của người thầy giáo:

- Công bằng, không thiên vị, phân biệt đối xử với học sinh: Giáo viên cần quan niệm học sinh nào cũng như nhau, không được cố bất cứ sự phân biệt đối xử nào, không được phép nâng đỡ em này trong khi lại đi trù dập em học sinh khác, đó là một trong những nguyên tắc vàng của nghề dạy học Trong quá trình đi học tôi cũng đã gặp không ít thầy cô giáo thiếu công bằng, phân biệt đối

xử với học sinh Có trường hợp thầy giáo còn nâng điểm một cách vô căn cứ cho một em học sinh trong lớp còn các bạn khác thì không, khi hỏi thầy thì thầy nói không được hỏi, cho ai điểm cao hay thấp là tùy thầy, các em không được có ý kiến Điều này khiến bản thân tôi và các bạn khác thực sự bức xúc nhưng không làm được gì Mong sao thực trạng này sớm được xóa bỏ

-Không đe nẹt, thành kiến, trù dập học sinh: Người giáo viên không được phép đe nẹt, trù dập bất cứ học sinh nào, cần tạo không khí thoải mái cho các em

-Gần gũi cảm thông với học sinh: Người giáo viên cần gần gũi, nắm bắt hoàn cảnh cảu mỗi học sinh để cảm thông, chia sẻ những khó khăn của các em,

tạo động lực cho các em vươn lên cố gắng hơn trong học tập Tôi đã từng được

kể về thầy giáo ở trường tôi, người giáo viên tận tâm với nghề, luôn tạo điều kiện cho các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn vươn lên trong học tập Thầy luôn dành các phần quà nhỏ để động viên khích lệ những em học sinh đó dù nó chỉ là những cái bút, quyển vở nhưng điều này cũng khiến những em học sinh khó khăn ấm lòng hơn, để các em biết rằng luôn có những người sẵn sàng giúp

đỡ các em vươn lên khỏi cái nghèo khó

-Khuyến khích nâng đỡ học sinh học tập rèn luyện: Người giáo viên cần biết động viên các em trong học tập, không nên quá khắt khe mà cần khuyến khích cho các em bằng các hành động cụ thể vd như khi các em làm bài chưa hoàn toàn chính xác lắm, sai lỗi nhỏ thì có thể chỉ cho các em biết nhưng vẫn châm chước

- Không tính toán so đo hơn thiệt: Là một người giáo viên không được có

sự so đo hơn thiệt Mỗi người giáo viên cần hướng đến vì cái chung, cái tập thể, tuyệt đối không vụ lợi, tính toán so đo

- Dạy tốt bộ môn: Đây chính là một phẩm chất đặc biệt quan trọng của người giáo viên Không chỉ cần có kiến thức về bộ môn tốt mà người giáo viên cần có phương pháp giảng dạy phù hợp với từng đối tượng học sinh, làm sao để các em có thể tái tạo kiến thức một cách trọn vẹn, có hiệu quả nhất

- Có hiểu biết rộng rãi về bộ môn cũng như về cuộc sống, thế giới xung quanh để bổ sung vào kinh nghiệm dạy học của bản thân, đưa chất lượng giảng dạy đi lên

- Luôn vui vẻ hòa nhã: Người giáo viên cần có đức tính này Đây là đức tính hỗ trợ rất nhiều cho các thầy, cô giáo trong dạy học, sự vui vẻ, hòa nhã là một thứ công cụ hữu hiệu giúp tiết học trở nên bớt căng thẳng, học sinh không cảm thấy chán nản với môn học

- Không nên tăng thu nhập bằng những việc làm không phù hợp với nghề nghiệp và danh hiệu nhà giáo: Những việc làm đó sẽ khiến danh dự nghề giáo bị bôi bẩn, làm xấu đi hình ảnh của “nghề cao quý nhất trong tất cả các nghề cao

- Vị tha, hết lòng vì học sinh: Giáo viên cần biết tha thứ cho những lỗi lầm của học sinh, không nên quá nặng nề với những lỗi mà các em mắc phải mà cần hết lòng giúp đỡ các em sửa chữa sai lầm

- Có tinh thần trách nhiệm trong công tác

- Cần cù lao động: Mỗi thầy cô giáo cần phải luôn luôn học tập, rèn luyện nhân cách, chỉ có cần cù lao động mới giúp giáo viên có khả năng giảng dạy tốt hơn

- Mẩu mực trong cuộc sống: Không chỉ trong giảng dạy mà trong cuộc sống cũng vậy, người giáo viên cần phải là một tấm gương sáng trong các mối quan hệ ngoài xã hội

4.2 Năng lực, uy tín của người thầy giáo:

- Phẩm chất và năng lực trí tuệ

+ Có trình độ văn hoá cao

+ Hiểu biết rộng

+ Giảng dạy có nội dung phong phú, dễ hiểu

+ Luôn luôn suy nghĩ sáng tạo trong công việc

Chúng ta chắc hẳn ai cũng đã từng trải qua quãng đời học sinh, cũng đã được tiếp xúc với rất nhiều thầy cô giáo Trong số những thầy cô giáo đó chắc chắn có những người có những phẩm chất và năng lực trí tuệ khiến mỗi học sinh trong chúng ta nể phục Họ là những giáo viên có trình độ văn hóa cao, hiểu biết phong phú với phương pháp giảng dạy hiệu quả và đặc biệt là họ luôn biết cách sáng tạo trong công việc, luôn tìm tòi những điều mới mẻ, hấp dẫn học trò, cuốn học trò vào những tiết dạy, giờ dạy của mình Đó là điều thành công bậc nhất của một người giáo viên Tôi đặc biệt ấn tượng bởi cô giáo chủ nhiệm cấp 3 của tôi Một người giáo viên luôn biết cách tạo hứng khởi cho học sinh trong các giờ dạy của mình Là một giáo viên dạy toán nhưng cô không khô khan, rập khuôn với những công thức toán học nhàm chán mà cô luôn đưa những điều mới mẻ, không có trong sách giáo khoa để giảng dạy, làm cho bài giảng của mình thêm

thú vị hơn, đặc sắc hơn Chính cô là người truyền cảm hứng học toán và thổi vào tôi ước mơ trở thành một giáo viên dạy toán

- Các phẩm chất và năng lực khác

+ Cương quyết, thẳng thắn, khiêm tốn, giản dị

+ Không ngại khó, ngại khổ

+ Tác phong làm việc chu đáo, tỉ mỉ, thận trọng

+ Biết khuyến khích, động viên học sinh

+ Biết yêu cầu và tha thứ những lỗi lầm của học sinh

+ Công bằng trong cách đánh giá và cho điểm

- Hiểu học sinh và thương yêu học sinh

- Nghiêm khắc và có yêu cầu cao đối với học sinh

- Nhiệt tình giảng dạy

- Ân cần, chăm sóc dạy bảo học sinh

- Tế nhị trong cách đối xử

- Tôn trọng nhân cách học sinh

- Khuyên bảo nhẹ nhàng

- Thẳng thắn phê bình, giúp đỡ học sinh sửa chữa khuyết điểm

- Vui vẻ, hoà nhã, dịu dàng, hiền hoà

- Động viên khuyến khích học sinh học tập cũng như tu dưỡng đạo đức

- Năng lực sư phạm:

+ Nắm vững chuyên môn nghiệp vụ, có hiểu biết chung phong phú, giảng bài rõ ràng, hấp dẫn, nắm vững phương pháp giảng dạy, tác phong mẫu mực

+ Có khả năng tổ chức hoạt động sư phạm

+ Có năng lực tạo ra mối quan hệ tốt đẹp: đoàn kết, thân ái với đồng nghiệp, gàn gũi, công bằng đúng mực đối với học sinh, được học sinh tin mến

+ Có năng lực tự đánh giá, tự rèn luyện bản thân

Những phẩm chất đó góp phần tạo nên nhân cách tốt đẹp của người thầy giáo Mỗi giáo viên cần trau dồi phẩm chất đạo đức, rèn luyện để hướng đến những phẩm chất tốt đẹp đó Để thực hiện được điều này đòi hỏi một sự cố gắng