NHAN CACH NGUOI THAY GIAO TRONG THOI DAI MOI

Nhân cách người thầy giáo cũng là một trong những vấn đề xã hội quantâm đó là yếu tố quan trọng nó ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học, việc hìnhthành nhân cách của học sinh.. Những quy

A PHẦN MỞ ĐẦU

LÝ DO NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI.

Thế giới tâm lý của con người vô cùng kì diệu và phong phú, được loàingười quan tâm nghiên cứu cùng với lịch sử hình thành và phát triển nhân loại

Từ những tư tưởng đầu tiên, sơ khai về hiện tượng tâm lý, tâm lý học đã hìnhthành, phát triển không ngừng và ngày càng giữ vị trí quan trọng trong nhóm cáckhoa học về con người Đây là môn khoa học có ý nghĩa to lớn trong việc pháthuy nhân tố con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Vấn đề nhân cách của sự hình thành nhân cách là vấn đề trung tâm củatâm lý học và cũng là “mắt lưới” của cả hệ thống khoa học về con người vừa có

ý nghĩa lý luận vừa có ý nghĩa thực tiễn lớn lao Cùng với các khoa học kháctâm lý học đã góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề bản chất tâm lý của nhâncách, cấu trúc nhân cách, các con đường hình thành nhân cách…

Trong xã hội tất cả các nghề làm ăn lương thiện đem lại lợi ích chân chínhcho cá nhân, gia đình đồng thời phục vụ xã hội Nghề nào cũng đáng quý, đángtrọng Nhưng từ xưa và cả ngày nay dù công nghệ khoa học phát triển thêmnhiều ngành nghề mới, song nghề thầy giáo_ hướng dẫn lớp trẻ tìm hiểu và thấunhuần đạo lý, tri thức, kỹ năng của các thế hệ đi trước, những vốn quý phi vậtthể của dân tộc và nhân loại, vẫn được người đời xếp vào hàng những nghề đángquý trọng nhất, nghề thầy giáo là “một nghề cao quý nhất trong các nghề caoquý” (Phạm Văn Đồng) Trong xã hội văn minh người ta lấy nghề dạy học làmthước đo Xã hội Việt Nam từ xưa đến nay có truyền thống “tôn sư trọng đạo”một dân tộc rất coi trọng bản sắc văn hóa của mình và không xem nhẹ tinh hoavăn hoá nhân loại vì vậy dân tộc ấy rất coi trọng lớp người đem lại tinh hoa đó,làm giàu cho tâm hồn mình và nhất là con em mình, thế hệ trẻ tương lai của dântộc Hiện nay bên cạnh những giá trị truyền thống tốt của dân tộc ta có từ lâu đời

để lại, những giá trị ấy đang dần phai mờ đi và thay thế vào đó là những lỗ thủnglớn về nhân cách nhà giáo

Trong xu thế ngày nay khi đất nước đã bước vào vòng xoáy kinh tế thịtrường chung của cả thế giới, một đất nước muốn phát triển mạnh không bị tụthậu, lạc hậu với các nước trên thế giới buộc đất nước đó phải cải cách mọi mặtkinh tế xã hội phù hợp với xu thế phát triển chung Nước ta cũng vậy vấn đề cầncải cách hang đầu và quan trọng nhất đó là giáo dục để có những người tài,những người thực sự giỏi để phục vụ cho đất nước Người ta đã thực sự quantâm đến việc nâng cao chất lượng giáo dục và việc đổi mới phương pháp giảngdạy Nhân cách người thầy giáo cũng là một trong những vấn đề xã hội quantâm đó là yếu tố quan trọng nó ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học, việc hìnhthành nhân cách của học sinh Vì vậy đề tài này đưa ra nhằm quan tâm đến vấn

đề nhân cách của người giáo viên hiện nay Những quy định về đạo đức nhàgiáo là cơ sở để các nhà giáo nỗ lực rèn luyện phù hợp với nghề dạy học được

xã hội tôn vinh đồng thời là một trong những cơ sở để đánh giá, xếp loại vàgiám sát nhà giáo nhằm xây dựng đội ngũ nhà giáo có bản lĩnh chính trị vữngvàng, có phẩm chất và lương tâm nghề nghiệp trong sáng có tính tích cực họctập không ngừng nâng cao chuyên môn nghiệp vụ và phương pháp sư phạm, cólối sống và cách ứng xử chuẩn mục, thực sự là tấm gương soi sáng cho ngườihọc noi theo

Khi đất nước đã bước vào nền kinh tế hội nhập sự cạnh tranh vô cùng gaygắt và khốc liệt đẻ phát triển được đất nước phải bồi dưỡng nhân tài có đủ nănglực, ý chí, tri thức

Giáo dục đóng vai trò rất to lớn trong việc hội nhập quốc tế và sự pháttriển kinh tế nói riêng của Việt Nam và nói chung toàn quốc tế Giáo dục là nơiđào tạo những thế hệ người mà xã hội cần Vì thế khi nói đến giáo dục là phảinói đến việc nâng cao chất lượng dạy và học vấn đề cần chú ý đó là phẩm chấtngười nhà giáo hiện nay Phẩm chất, nhân cách của nhà giáo tốt thì chất lượnggiáo dục mới đảm bảo, hiệu quả giáo dục mới cao

Vì thế khi nói đến hiệu quả giáo dục của nhà giáo là một đề tài cần thiết

và cần bàn tới trong xã hôi ngày nay

Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của cánhân, biểu hiện bản chất và giá trị xã hội của con người

Như vậy, nhân cách là sự tổng hoà không phải các đặc điểm cá thể củacon người mà chỉ là những đặc điểm quy định con người như là một thành viêncủa xã hội nói lên bộ mặt tâm lý của xã hội, giá trị và cốt cách làm người củamỗi cá nhân Những thuộc tính tâm lý tạo nên nhân cách thường biểu hiện trêncác cấp độ: cấp độ bên trong cá nhân, cấp độ liên cá nhân, và cấp độ biểu hiện rabằng hoạt động và sản phẩm

Như thế nhân cách của người giáo viên là gì? Nó gồm những gì? Nói đếnnhân cách là nói đến tổng thể những phẩm chất và năng lực tạo nên bản sắc vàgiá trị tinh thần của mỗi người Như vậy có thể hiểu rằng nhân cách là một hệthống bao gồm phẩm chất và năng lực Trong phẩm chất của người thầy giáotrước hết phải nói đến năng lực chuyên môn Điều này được hình thành dướinhiều ảnh hưởng khác nhau mà trước hết là trình độ học vấn của người thầygiáo, là việc nghiên cứu nội dung giảng dạy, là ảnh hưởng của toàn bộ thực tếđất nước như kinh tế, khoa học kỹ thuật, lịch sử, địa lý Thế giới quan của giáoviên chi phối nhiều mặt hoạt động cũng như thái độ đối với hoạt động của giáoviên như việc lựa chọn nội dung và phương pháp giảng dạy, kết hợp giữa nội

dung học tập và thực tiễn cuộc sống cũng như phương pháp xử lý và đánh giáhoạt động, biểu hiện tâm lý của học sinh Yếu tố thứ hai đóng vai trò hạt nhântrong cấu trúc phẩm chất người thầy giáo là lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ Lýtưởng của giáo viên có ảnh hưởng sâu sắc đến việc hình thành nhân cách củahọc sinh và nó biểu hiện bằng lòng say mê nghề nghiệp, lương tâm nghề nghiệp,

sự tận tuỵ với học sinh, với công việc tác phong làm việc nghiêm túc, có tráchnhiệm với lối sống giản dị, chân tình Những điều này sẽ để lại dấu ấn tốt đẹptrong tâm trí người học sinh Chúng có tác dụng hướng dẫn điều khiển quá trìnhhình thành và phát triển nhân cách học sinh Lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ khôngphải là cái có sẵn mà người giáo viên phải rèn luyện tích cực mới có được, rồiqua đó nhận thức của người thầy giáo về nghề nghiệp được nâng cao lên, tìnhcảm nghề nghiệp được tăng lên Yếu tố thứ ba của phẩm chất giáo viên là lòngyêu học sinh, đó là sự yêu thương, tận tuỵ, ân cần với học trò Đối với một nhàgiáo, điều chủ yếu là tình người đó là nhu cầu sâu sắc trong con người Có lẽnhững mầm mống của hứng thú sư phạm là ở chỗ hoạt động sáng tạo đẩy tìnhngười để tạo ra hạnh phúc cho con người Đó là một điều vô cùng quan trọng.Người giảng viên sẽ không có thái độ phân biệt trong cách đối xử giữa học tròthông minh và học trò thông minh yếu chậm hiểu ấy không có nghĩa là ngườithầy thiếu nghiêm khắc không tạo động lực cho học sinh, phấn đấu học tập.Lòng yêu học trò luôn đan xen và gắn bó chặt chẽ với lòng yêu nghề Có thể nóinhà giáo chỉ yêu nghề khi còn biết yêu thương những người học trò của mình,bởi từ yêu thương lớn lao dành cho học trò, cho nghề nghiệp, người giáo viênmới có động lực để luôn phấn đấu, rèn luyện Người thầy giáo có tình yêu trongcông việc giáo dục học trò là họ có thể trở thành một giáo viên tốt Bàn về lòngyêu trò, yêu nghề thì không thể nói đến mối quan hệ thầy trò Nó đóng một vaitrò quan trọng trong công việc giáo dục học sinh của thầy giáo Nội dung, tínhchất và cách xử lý mối quan hệ này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học.Một học sinh không thể nào tôn trọng, khâm phục hay học chơi được gì tốt đẹpkhi người thầy của học trò đó có những biểu hiện không đúng đắn về mặt nhân

cách hay yếu kém về mặt chuyên môn Người thầy như một tấm gương để họcsinh soi vào đó, khám phá những điều mình chưa biết và phấn đấu hoàn thiệnbản thân mình Để có thể là tấm gương sáng cho học sinh, người thầy giáo phảitích cực rèn luyện các mặt chuyên môn, sống đúng mực, không mắc phải nhữngthói hư tật xấu.

1.2 Tầm ảnh hưởng của nhân cách đến việc dạy và đến học sinh.

Phong cách sự phạm của các giáo viên sẽ ảnh hưởng đến tư duy và nhâncách học sinh Những người thầy giáo chính là những người “lái đò qua sông”,dìu dắt các thế hệ trẻ trở thành chủ nhân tương lai của đất nước Vậy nên, phongcách sư phạm và rất nhiều những yếu tố khác trong nhà trường sẽ ảnh hưởng rấtlớn đến sự phát triển tư duy, nhân cách của học trò

Nhà trường là nơi giáo dục toàn diện cho học sinh Người thầy giáo có vaitrò quan trọng trong việc truyền thụ kiến thức cũng như định hướng, bồi dưỡng

và hình thành nhân cách cho các em

Vì thế, cách ứng xử của giáo viên đối với mỗi hành vi của học sinh là điềukhông thể xem thường

Quả thực, trước thời kỳ cải cách giáo dục, người thầy được coi là nhân vậttâm điểm trong dạy và học Người thầy quyết định sự đúng sai, thầy giảng, họctrò lắng nghe, ghi chép

Nhưng ngày nay vai trò này thuộc về học sinh, người thầy chỉ là ngườihướng dẫn, chỉ đạo để học sinh lĩnh hội kiến thức nói như vậy không có nghĩathầy là thứ yếu, nếu không có thầy thì không thể nói đến chất lượng giáo dục

Người làm nghề giáo viên được xã hội tôn trọng gọi bằng từ “thầy” tôntrọng không chỉ bởi thầy là người truyền đạt trí thức mà còn yêu mến vì nhâncách, vì thầy là tấm gương mà trò noi theo

Có người cha, người mẹ tốt, người thầy giáo tốt, tất có người con ngoan,người học trò tố Phẩm chất của người thầy giáo ảnh hưởng rất lớn đến học sinh

Đáng tiếc là trong thời gian qua, một bộ phận giáo viên còn yếu kém vềnăng lực chuyên môn, một số giáo viên lại có những hành vi thấp kém về đạođức, lối sống Họ đã đánh mất uy tín xã hội của chính mình, chúng ta vô cùngtức giận và bi quan về những kẻ đội lốt thầy giáo Nhưng nhìn lại những người

đó cũng chỉ là những con sâu làm rầu nồi canh, trong nhà trường những ngườitâm huyết với nghề nhiều gấp hàng trăm hàng ngàn lần

Cho đến ngày hôm nay tôi cũng đã học với rất nhiều thầy cô giáo có thểnhiều thầy cô không còn nhớ về tôi những tôi luôn nhớ về thầy cô Nếu không

có thầy cô hẳn tôi không thể ngồi được ở ngôi trường đại học

Và giờ đây tôi đang dần tiếp bước của thầy cô, tương lai tôi cũng là mộtngười thầy, trong tôi luôn đọng lại những giá trị phẩm chất nhân cách của thầy

cô Và tôi cũng tin rằng mình sẽ học hỏi và đạt được những điều đó

Những ngày 20/11 hàng năm lòng tôi luôn hướng về thầy cô mặc dù đanghọc ở xa nhưng những ngày này tôi về quê và đi chúc tết thầy cô dành nhữngtình cảm trân trọng nhất của mình đến thầy cô những người đã dẫn đường chỉ lối

để cho minh có một tương lai tươi sáng

1.3 Thực trạng của nền giáo dục hiện nay.

Những năm học gần đây toàn ngành giáo dục đang tham gia vào côngcuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích tronggiáo dục” ở các trường học nói chung, từ năm học 2007 – 2008, hệ thống cáctrường Đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp liên tục bắt tay vào thựchiện cuộc vận động “Nói không với đào tạo không đạt chuẩn, không đáp ứngnhu cầu xã hội” nhằm chân hưng nền giáo dục nước nhà Năm học 2009 – 2010được Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định năm học tập trung cho chủ đề “Đổi mớiquản lý, nâng cao chất lượng và đẩy mạnh đào tạo theo nhu cầu xã hội” Đối vớithầy cô giáo và cán bộ quản lý giáo dục, hưởng ứng cuộc vận động này chẳng là

gì khác hơn là ngẫm lại đặc điểm nghề mình để lòng mình trong sáng, tự mình

đổi mới phương pháp dạy học, cải tiến và nâng cao chất lượng quản lý giáo dục

để góp phần vào sự nghiệp phát triển của nền giáo dục

Hệ thống giáo dục nước ta trong thời gian qua nặng về giáo dục lý thuyết,trong đó phần lý thuyết cũng đặt năng về giáo dục chính trị và nhẹ về thực hành,

tỷ lệ trường dạy kỹ thuật, dạy nghề so với giáo dục phổ thông là thấp một cáchbất thường so với yêu cầu của nền kinh tế Đây là lý do tại sao lao động có kỹthuật, có kỹ thuật trong lực lượng công nhân không đủ hoặc không đạt yêu cầu

Hệ đại học tuy trong những năm gần đây đã có nhiều tiến bộ nhưng vẫncòn yếu kém so với yêu cầu Nội dung và phương pháp giảng dạy còn chậm đổimới, sinh viên học một cách thụ động, do đó khi ra trường khó tìm kiếm công ănviệc làm, phải dựa vào mối quan hệ thân quen hoặc mối quan hệ khác để tìmviệc làm, sau đó tự đào tạo hoặc tự thích nghi với yêu cầu công việc

Ngoài ra cấp đào tạo đại học còn có những hiện tượng bất cập khác Dù sốgiảng viên, giáo sư không đủ cho các trường chính quy nhưng trường đại họchay lớp đào tạo đại học tại chức, chuyên tu thuộc các ngành kinh tế, xã hội lạivẫn được mở ở khắp nơi, các trường dạy nghề trường kỹ thuật lại không đượcphát triển Hệ quả là chất lượng đào tạo ngày càng kém hơn

Chính vì thế cho nên ngành giáo dục của nước ta cần phải cải cách đápứng với xu thế phát triển của xã hội

2 VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA NGƯỜI THẦY GIÁO TRONG THỜI ĐẠI MỚI.

Dân tộc ta có nền văn hiến lâu đời, với truyền thống “Tôn sư trọng đạo”.Thời phong kiến thường mỗi xã hội được xác lập bởi quan hệ “Quân – Sư –Phụ” “Quân – Sư – Phụ” thể hiện vị trí, vai trò của người thầy giáo còn quantrọng hơn cả cha, chỉ đứng sau vua

Thật vậy, đã bao đời, nhân dân ta truyền tụng câu tục ngữ “Không thầy đốmày làm nên”, “nhất tự vi sư bán tự vi sư” và lời nhắc nhở “Muốn sang thì bắccầu kiều/ Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy”

Lịch sử từ xưa đến nay lúc nào cũng có biết bao tấm gương về nhữngngười thầy cao quý, có tài, có đức, các bậc thầy đáng kính đó đã đào tạo nên biếtbao thế hệ học trò đầy tài năng, làm nên một đất nước văn hiến Rõ ràng, từ xưađến nay, nhân dân ta luôn tôn vinh người thầy giáo và quý trọng nghề dạy học.

Vì thế, không phải không có lý, nhà trường xưa kia quy đinh học trò phải xưng

“con” với thầy Nghĩa vụ của người học trò đối với thầy là phải giống như đốivới cha mẹ Tình cảm thầy trò là tình cảm thuỷ chung, như nhất

Trước kia, trong một ngôi làng, người thầy là người có học vấn cao nhất.Trật tự đó ít khi thay đổi nên bản thân người thầy không có nhu cầu tự đổi mới,kiến thức của ông thầy truyền dạy không cần phải xem xét, truy nguyên hay đặthỏi cách nghĩ phản biện Những định ngữ mặc nhiên còn giai tăng hơn nữa cáchhiểu này như “nhất tự vi sư, bán tự vi sư”, người xưa có bao giờ sai, xưa bànnay làm, tứ thập nhi bất hoặc… Đã hơn 40 mười tuỏi là không còn sai lầm,huống chi thầy

Ngày nay, chúng ta mở rộng quan niệm về tình thầy trò phải có tình bạn

bè hiểu theo ý nghĩa đúng đắn của khái niệm này Giàu trí tuệ và đạo đức ngườithầy (cô giáo và thầy giáo) là bậc đáng kính trọng, nhưng không phải như ngàyxưa là “Kính nhi viễn chi” (kính trọng, nhưng chỉ dám đứng xa mà chiêmngưỡng)

Quan hệ thầy trò là quan hệ giữa hai con người, hai nhân cách, hai thànhviên trong cộng đồng, cùng mục đích và lẽ sống Bởi vậy đứng ở góc độ conngười và nghĩa vụ công dân, thì thầy và trò là bình đẳng Trong quan hệ thầy tròngày nay phải có tính dân chủ

Mặt khác đứng ở góc độ nhà trường, ở kỷ cương trường học, thì thầy phải

là thầy, trò phải là trò Hiểu bình đẳng vào dân chủ - với tư cách công dân –trong quan hệ thầy trò, không phải sự ruồng rã “Cá đối bàng đầu” “Cá mè mộtlứa” Cách xưng hô “Em’’ với thầy cô khi thầy cô đáng tuổi cha mẹ, thậm chíđáng tuổi ông, bà mình, có lẽ có điều bất ổn

Để quan hệ thầy trò đạt được chuẩn mực đạo đức cần có nhiều điều kiện.

Có điều kiện ở chính chủ quan người thầy và học trò: có điều kiện khách quan

do nhà nước và xã hội tạo nên

Về mặt chủ quan, phẩm chất người thầy được biểu hiện ở hai mặt: tri thứckhoa học chuyên sâu và tư cách, đạo đức cao đẹp Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy

“Giáo viên phải chú ý cả tài và đức – Tài là văn hoá, chuyên môn, đức là chínhtrị Muốn cho học sinh có đức, thì giáo viên phải có đức… Cho nên thầy giáo,

cô giáo phải gương mẫu, nhất là đối với trẻ em”

Về mặt khách quan, nhà nước và xã hội cần tạo điều kiện để “thầy phải rathầy” Lương giáo viên thấp so với nhiều ngành nghề khác, tiền thưởng cuốinăm hầu như không có gì, đời sống giáo viên còn nhiều khó khăn Việc dạythêm của giáo viên thật ra cũng chỉ là vạn bất đắc dĩ

Bên cạnh đó chỉ lối sống thực dụng của một phần lớn dân cư – lối sốngchạy theo đồng tiền bằng bất cứ cách nào Cùng với việc không coi trọng chấtxám, sự xâm hạn đến nhân cách và cả tính mạng của một số giáo viên, do kẻ xấubất chấp đạo lý pháp luật gây ra,… Tất cả những cái đó, làm cho uy tín xã hộicủa người thầy bị xúc phạm, bị giảm sút nghiêm trọng

Bác Hồ dạy “Người thầy giáo tốt – thầy giáo xứng đáng là thầy giáo tốt lànhững anh hùng vô danh” Nhân dân ta luôn tôn vinh người thầy giáo đòng thờicũng đòi hỏi rất cao về phẩm chất người thầy

Chúng ta hẳn có người đã đọc câu thơ

“Ngày mai trái đất vắng thầyTrái tim người ngơ ngác giữa bầy về đâu

Đò ơi! Ai chở qua cầuCho em hiểu nối cạn sâu lòng ngườiHướng dương mọc chốn xa vời

Ai cầm tay dắt lên trời tìm sao”

Bài thơ đã phần nào nói lên vai trò vô cùng quan trọng của người thầytrong đời sống xã hội Tôn sư trọng đạo là một nét son văn hoá chói ngời trongdòng chảy văn hoá dân tộc Việt Nam, trải qua biết bao thăng trầm của lịch sử,người thầy vẫn giữ một vị trí quan trọng trong tâm thức bao triệu con người.

Người thầy trong xã hội hiện đại rất cởi mở và gần gũi Không những làngười truyền đạt kiến thức từ sách vở, người thầy đóng vai trò là người đi trước,truyền đạt kinh nghiệm học tập, kinh nghiệm sống và cả kinh nghiệm ứng xửcho học trò của mình Người thầy của thời đại mới không nhồi nhét mớ kiếnthức khô cứng từ sách vở vào học trò như cái thời người học phải ê a “Tứ thưngũ kinh” người thầy hôm nay là người thầy mở đường để học trò tự thân vậnđộng nhiều hơn Thầy sẽ là người gieo hạt, nhưng hạt muốn vươn thành cây thìphải dựa vào chính mình Điều đó không có nghĩa là thầy không thương học tròcủa mình, thầy thương lắm chứ ! Vì thầy muốn học trò phải đi trên chính đôichân của mình, biến kiến thức mình góp nhặt được thành tri thức của bản thân :

và khi đứng trên chính đôi chân của mình thì người học sẽ biết cách tự đứngdậy, sau những lần vấp ngã, tự tin và bản lĩnh hơn khi đối mặt với khó khăn, thửthách

Nói như vậy để thấy rằng người thầy trong xã hội nào cũng đóng vai tròrất quan trọng, và cũng được sự đón nhận trân trọng của xã hội Đứng trên gócnhìn của một người trong xã hội hiện đại, tôi đề cao vai trò, vị trí của người thầytrong thời đại ngày này Và vì thế tôi càng biết ơn sâu sắc những người thầy,người cô của mình, những người đã đặt vào hành trang của tôi chiếc chìa khoá

và đào tạo tôi có đủ bản lĩnh, niềm tin và nghị lực để mở cánh cửa vào đời

3 ĐẶC ĐIỂM LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI THẦY GIÁO

Lao động của người giáo viên, lao động sư phạm là loại hình lao động đặcbiệt Hiểu được loại lao động này, chúng ta mới có được những quyết định quản

lý thích hợp Bất cứ lao động nào cũng có ba khâu: sử dụng công cụ lao động,tác động lên đối tượng lao động và tiêu phí sức lao động

Kế thừa truyền thống nho học, Người thầy được Gia đình và Xã hội ViệtNam tôn vinh -Những người Thầy “đạo cao, đức trọng” được xem như bậc hiển

thánh Thế nhưng, thời buổi kinh tế thị trường, người thầy cũng phải bươn chải,cũng phải lo miếng cơm manh áo Khó thật, sống sao đây cho sáng Đức thầy?

Trong xã hội nghề dạy học hình thành sớm nhất Nó ra đời khi nền sảnxuất xã hội phát triển đến một trình độ nhất định Trong quá trình lao động sảnxuất người ta cần phải truyền lại cho nhau những kinh nghiệm đấu tranh vớithiên nhiên có hiệu quả để tạo ra của cải vật chất cho xã hội Mới đầu ở mứcthấp, người ta có thể truyền đạt một cách trực tiếp thành quả lao động tập thể,người này theo kinh nghiệm của người khác Nhưng khi kinh nghiệm đã phongphú theo sự phát triển của sản xuất thị truyền đạt phải đòi hỏi đến vai trò củangười trung gian Đó là thầy giáo Như vậy nghề dạy học gắn chặt với lao độngsản xuất của xã hội, góp phần hình thành phẩm chất nǎng lực cần thiết của conngười lao động

3.1 Nghề mà đối tượng quan hệ trực tiếp là con người

Đối tượng lao động của người giáo viên là con người, là thế hệ trẻ đanglớn lên cùng với nhân cách của nó Đối tượng này không phải là vật vô tri vôgiác như tấm vải của người thợ may, viên gạch của người thợ hồ hay khúc gỗcủa người thợ mộc mà là một con người rất nhạy cảm với những tác độgn củamôi trường bên ngoài theo hướng tích cực và cả hướng ngược lại Như vậyngười giáo viên phải lựa chọn và gia công lại những tác động xã hội và tri thứcloài ngd bằng lao động sư phạm của mình nhằm hình thành con người đáp ứngyêu cầu của xã hội Đối tượng đó vừa là khách vừa là chủ thể của quá trình giáodục Tác động đến đối tượng đó không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả nhưnhau Hiệu qủa đó cũng không tỷ lệ thuận với số lần tác động Do đó, trong tayngười giáo viên phải có vô số phương án để tác động đến đối tượng, không thểrập khuôn máy móc như lao động khác Bản thân đối tượng lao động đã quyếtđịnh tính đặc thù của lao động sư phạm của nghề dạy học

Cũng là đối tượng quan hệ trực tiếp là con người, nhưng con người với tưcách là đối tượng của thầy giáo cũng không hoàn toàn giống với con người trongquan hệ với thầy thuốc, chị bán hành… đó là con người đang trong thời kỳchuẩn bị, đang ở buổi bình minh của con người Hoạt động chính là người thầygiáo là điều khiển và tổ chức trẻ lĩnh hội, thông thái những kinh nghiệm, nhữngtinh hoa mà loài người tích lũy được và biến chúng trở thành những nét nhâncách của chín mình Không ai trong xã hội ngay cả cha mẹ là bậc vĩ nhân đi nữa

cũng không thế thay thế được thức năng của người thầy giáo Nghề thầy giáo có

ý nghĩa chính trị kinh tế to lớn

3.2 Nghề mà công cụ chủ yếu là nhân cách của chính mình

Thế công cụ của người giáo viên là gì? Có người cho rằng chỉ là kiếnthức Theo tôi đó mới chỉ là điều kiện cần nhưng chưa đủ Bởi vì trong xã hội tangày nay con người mới phải phát triển toàn diện chứ không chỉ có kiến thứcđơn thuần Đúng là tri thức có vai trò quan trọng đối với con người, là vũ khí đểbảo vệ cuộc sống tri thức vô cùngcần thiết đối với mỗi giáo viên Đối với cuộcđời nó là công cụ lao động trí óc và tay chân Nhưng Mác nói: "Hoàn cảnh tạo racon người trong chừng mực con người tạo ra hoàn cảnh" Bản thân tri thứckhông thể hoàn thành con người mới, con người chỉ hình thành thông qua hoạtđộng lao động sản xuất và đấu tranh xã hội một cách tích cực và tự giác Ngoài

ra trí thức còn có công cụ nữa là để hướng dẫn học sinh học tập có hiệu quả, đóchính là lao động sư phạm của người giáo viên Như vậy công cụ chủ yếu củalao động sư phạm là người giáo viên với toàn bộ nhân cách của mình Nhân cáchnày càng tinh xảo, càng hoàn hảo thì sản phẩm làm ra càng hoàn thiện Nhâncách đó bao gồm tâm hồn, tư tưởng, phong cách sống cũng như sinh hoạt củangười giáo viên Từ đó chúng ta có thể thấy rõ hơn, nếu người giáo viên thiếunhân cách thì không thể giáo dục nhân cách cho học sinh

Nghề nào cũng bằng công cụ để gia công vào vật liệu tạo ra sản phẩm.Công cụ càng tốt, càng hiện đại thì kết quả gia công càng cao Công cụ đó thểhiện ở trong hay ở ngoài người lao động

Trong dạy học và giáo dục, thầy giáo dùng nhân cách của chính mình đểtác động vào học sinh Công cụ chủ yếu của người thầy giáo là chính bản thânông ấy, là nhân cách của chính mình Cho nên ngươi, nghề thầy giáo đòi hỏinhững phẩm chất và năng lực rất cao Hơn nữa nghề thầy giáo là nghề lao độngnghiêm túc không được phép tạo ra thứ phẩm

3.3 Nghề tái sản xuất mở rộng sức lao động xã hội

Để tồn tại và phát triển, xã hội loài người phải sản xuất và tái xản suấtcủa cải vật chất và của cải tinh thần Để tạo ra của cải vất chất và của cải tinhthần cần có sức lao động Sức lao động chính là toàn bộ sức mạnh vất chất haytinh thần ở trong con người, trong nhân cách sinh động của cá nhân cần phải có

để sản xuất ra sản phẩm vất chất hay tinh thần có ích cho xã hội Cho nên chức

năng của giáo dục chính là bồi dưỡng và phát huy sức mạnh đó ở trong conngười và thầy giáo là lực lượng chủ yếu tạo ra sức lao động xã hội đó Nhữngsức mạnh tinh thần đó là truyền thống yêu nước, bất khuất, kiên cường, là tìnhthường đồng bào, đồng loại, là đức tính cần cù sáng tạo, là trí thức, lòng yêu laođộng, lao động có tổ chức, có kỹ thuật và năng suất cao

3.4 Nghề đòi hỏi tính khoa học, tính nghệ thuất và tính sáng tạo cao

Người thầy giáo tồi là người đem chân lý sẵn, còn người thầy giáo giỏ làngười biết dạy học sinh đi tìm chân lý Thực hiện công việc dạy học theo tinhthần đó, rõ ràng đòi hỏi người thầy giáo phải dữa trên những nền tảng khoa họcgiáo dục và có kỹ năng sử dụng chúng và từng tình huống sư phạm cụ thể, thíchứng với từng cá nhân Quan niệm của nhà giáo như vậy và yêu cầu người thầygiáo thực hiện chức năng xã hội của mình theo yêu đó thì công việc của họ đòihỏi tính khoa học cao và tính khoa học cao đến mức khi thể hiện nó như mộtngười thợ cả lành nghề, một nghệ sỹ, một nhà thơ của quá trình sư phạm

3.5 Nghề lao động trí óc chuyên nghiệp

Lao động trí óc có hai đặc điểm nổi bật: Phải có một thời lỳ khởi động,Nghĩa là thời kỳ để cho lao động đi vào nề nếp, tạo ra hệ quả Có “quán tính”của trí tuệ Do những đặc điểm của lao động trí óc chuyên nghiệp như trên chonên công việc của người thầy giáo không hẵn đóng khung trong không gian lớphọc, thời gian xác định…

Thông qua những đặc điểm lao động của người thầy giáo, chúng ta phảiđặt ra nhiều đòi hỏi trong phẩm chất và năng lực của người thầy giáo Càngminh chứng tính khách qua, quan trọng yêu cầu đối với nhân cách nhà giáo dục.Những mặt khác nó cũng đặt ra cho xã hội phải dành cho nhà giáo một vị trí tinhthần và sự ưu đãi vất chất sứng đáng

4 CẤU TRÚC NHÂN CÁCH NGƯỜI THẦY GIÁO

Nói đến nhân cách là nới đến tổng thể những phẩm chất và năng lực tạonên bản sắc (nét đặc trưng) và giá trị tinh thần (giá trị làm người) của mỗi người.Như vậy cấu trúc nhân cách là một hệ thống gồm hai bộ phận: Phẩm chất (đức)

và năng lực (tài)

Nói đến phẩm chất là nói đến thái độ người đó đối với hiện thực (tự nhiên,

xã hội, người khác và bản thân) có nghĩa là nó là hệ thống những thuộc tính tâm

lý biểu hiện các mỗi quan hệ xã hội cụ thể đó thường được thể hiện ra hànhđộng, hành vi và cách sử sự đối con người, công việc, tổ chức…

Nói đến năng lực là nới đến mặt hiện quả của các tác độn, tác động vàocon người, vào sự việc và tạo ra hiện quả

Phẩm chất và năng lực đều là tổ chức của ba yếu tố tâm lý cơ bản: Nhậnthức, tình cảm, ý chí Cho nên mặt phẩm chất của nhân cách bao gồm ý thức,niềm tin, đạo đức (nhận thức) mà biểu hiện tập trung là thế giới quan và lýtưởng, đạo đức, tình cảm và ý chí đạo đức (biểu hiện tập trung ở nhân cách).Trong cấu trúc nhân cách của người thầy có thể kể đến những thành phần sauđây:

Các phẩm chất: Thế giới quan khoa học, lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ lòngyêu trẻ, lòng yêu nghề Những phẩm chất đạo đức phù hợp với hoạt động củangười thầy giáo

Các năng lực sư phạm: Năng lực hiểu học sinh trong quá trình dạy học vàgiáo dục, trí thức và tầm hiểu biết, năng lực chế biến tài liệu học tập, năng lựcngôn ngữ, năng lực vạch dự án, phát triển nhân cách học sinh, năng lực giao tiếp

sư phạm, năng lực cảm hóa học sinh, năng lực đối xử khéo léo sư phạm nănglực tổ chức hoạt động sư phạm

Nhân cách vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của hoạt động.Thông qua mộttổng hòa các quan hệ giáo dục, thang giá trị, hệ thống giá trị, thước đo giá trị vàđịnh hướng giá trị, con người trở thành nhân cách

Nhân cách có cấu trúc phức tạp, nhiều nội dung linh hoạt Có nhiều quanniệm khác nhau về cấu trúc nhân cách:

- Quan niệm nhân cách bao gồm 3 lĩnh vực cơ bản là:

+ Kinh nghiệm (kể cả tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thói quen)

+ Đặc điểm các quá trình tâm lý (ý chí, cảm xúc hành động )

+ Các thuộc tính sinh học của cá nhân (khí chất, giới )

- Quan niệm nhân cách bao gồm các tầng khác nhau:

+ Tầng nổi: Gồm các hiện tượng tâm lý được ý thức và tự ý thức

+ Tầng sâu: Gồm các hiện tượng tâm lý vô thức và tiềm thức

Phẩm chất xã hội (hay đạo đức chính trị) bao gồm:

- Thế giới quan, nhân sinh quan

- Lập trường

- Thái độ chính trị, thái độ lao động

- Lý tưởng niềm tin

Năng lực xã hội hóa: Khả năng thích ứng, khả năng sáng tạo, khả năng cơđộng, linh hoạt, mềm dẻo trong cuộc sống xã hội

- Tính phê phán, hoài nghi khoa học

Năng lực hành động: Khả năng hành động có mục đích, có điều khiển,chủ động tích cực

Giá trị nhân cách thể hiện ba khía cạnh:

- Giá trị là sản phẩm vật chất và tinh thần do con người, nhóm người,cộng đồng dân tộc và loài người tạo ra

- Giá trị là phẩm giá , phẩm chất của con người, nhóm người, cộng đồngdân tộc và loài người

- Giá trị là biểu hiện mối quan hệ của con người dưới góc độ lợi ích, đánhgiá đối với tồn tại chung quanh

Hệ thống giá trị gồm 4 nhóm

- Nhóm 1: Các giá trị cốt lõi: hòa bình, tự do, việc làm, gia đình, sứckhỏe, an ninh, tự trọng, công lý, tình nghĩa, sống có mục đích, niềm tin, tự lập,nghề nghiệp, học vấn

- Nhóm 2: Các giá trị cơ bản: Sáng tạo, tình yêu, chân lý

- Nhóm 3: Các giá trị có ý nghĩa: Cuộc sống giàu sang, cái đẹp

- Nhóm 4: Các giá trị không đặc trưng: Địa vị xã hội

Thang giá trị là một tổ hợp giá trị xếp theo thứ tự tầng bậc ưu tiên

Thước đo giá trị là thang giá trị được vận dụng để đánh giá và tự đánh giámột hiện tượng xã hội, một cử chỉ, một cách ứng xử, hoặc được sử dụng để thựchiện một hoạt động, một hành động, hành vi

Định hướng giá trị là cơ sở để hướng tới một sư lực chọn, một cách đánhgiá, một cách nhìn, một niềm tin, một mục đích tiến tới Công việc cốt lõi củađịnh hướng giá trị chính là giáo dục giá trị

Nhân cách vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của hoạt động Thông qua mộttổng hòa các quan hệ giáo dục, thang giá trị, hệ thống giá trị, thước đo giá trị vàđịnh hướng giá trị, con người trở thành nhân cách

Nghiên cứu con người để tìm ra qui luật hình thành và phát triển NC conngười và nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đấtnước

5 PHẨM CHẤT CỦA THẦY GIÁO

Trong phẩm chất tư cách của người thầy giáo trước hết phải có thế giớiquan khoa học sau khi vạch trần tính chất bịp bợm cái gọi là giáo dục phi chínhtrị Đảng, V LêNin khẳng định “Nền giáo dục mới có trách nhiệm phải gắn hoạtđộng cảu giáo viên với nhiệm vụ xây dựng xã hội chủ nghĩa”và cần bồi dưỡngmột đội ngũ những người làm công tác giáo dục và giảng dạy gắn bó chất chẽvới Đảng, với lý tưởng của Đảng và thấm nhuần tinh thần của Đảng

Thế giới quan của người thầy giáo là thế giới quan Mác - LêNin Bao gồmnhững quan điểm duy vật biến chứng về các quy luật phát triển tự nhiên, xã hội

và tư duy Thế giới quan Mác - Lênin của người thầy giáo trước hết, dù là trình

độ học vấn của người thầy giáo, là việc nghiên cứu nội dung giảng dạy (chẳnghạn: Qua thế giới quan của người thầy giáo chi phối nhiều mặt hoạt động cũngnhư thái độ của ông ta đối với hoạt động đó như việc lựa chọn nội dung và

phương pháp giảng dạy và giáo dục,việc kết hợp giữa giáo dục và giảng dạy vớithực tiễn cuộc sống, cũng như phương pháp xử lý và đánh giá mọi biểu hiệntâm lý học sinh

Tóm lại thế giới quan Mác - LêNin là kim chỉ nam giúp cho người thầygiáo đi tiên phong trong đội ngũ những người xây dựng xã hội XHCN, xâydựng niềm tin cho thế hệ đang lớn lên, và chống mọi biểu hiện của tư tưởng xalạ

5.1 Thế giới khoa học

Trong phẩm chất nhân cách của người thầy giáo trước hết phải có thế giớikhoa học

5.2 Lý tưởng thế hệ trẻ

Lý tưởng thế hệ trẻ là hạt nhân trong cấu trúc nhân cách người thầy giáo

lý tưởng là “ngôi sao dẫn đường” giúp cho thầy giáo luôn đi lên phía trước,thấy hết được giá trị lao động của mình đối với thế hệ trẻ Mặt khác lý tưởngcủa thầy giáo có hình ảnh sâu sắc đến sự hình thành nhân cách học sinh

Lý tưởng đạo tạo của thế hệ trẻ của người thầy giáo thể hiện ra ngoài bằngniềm say mê nghề nghiệp, lòng yêu trẻ, lương tâm nghề nghiệp, tận tụy hy sinhvới công việc, tác phong làm việc cần cù trách nhiệm lối sống giản dị và lốisống và nhân tính

Lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ không phải là cái gì có sẵn, cũng không phải

là cái gì truyền từ người này qua người khác bằng cách áp đặt Đáp lại sự hìnhthành và phát triển là một quá trình hoạt động tích cực trong công tác giáo dục.Chính trong quá trình đó nhận thức về nghề càng được nâng cao, tình cảm nghềnghiệp ngày càng tỏ rõ quyết tâm cao

Vì tác dụng to lớn của lý tưởng đào tạo thế hệ trẻ trong trường sư phạmphải nhằm xây dựng lý tưởng nghề nghiệp cho giáo sinh Nếu trường sư phạmkhông giáo dục lý tưởng SS nghề nghiệp cho giáo sinh thì cũng như

A X, Macarencô đánh giá là “không giáo dục gì hết”

5.3 Lòng yêu trẻ

Lòng yêu người, trước hết là yêu trẻ là trong những phẩm chất đạo đứccao quý của con người, là một phẩm chất đặc trưng trong phong cách người thầygiáo vì lòng thương người đó là đạo lý cuộc sống lòng yêu thương người, yêu trẻ

càng săn sóc bao nhiêu thì càng làm được nhiều việc vĩ đại bấy nhiêu “tôi nghĩrằng đối với một nhà giáo dục điều chủ yếu là tính người, đó là nhu cầu sâu sắctrong con người Có lẽ những mầm mống những hứng thú sư phạm là ở chỗ hoạtđộng sáng tạo đầy tính người để tạo ra hạnh phúc cho con người Đó là một điều

vo cùng quan trọng Vì khi tạo ra niềm vui cho người khác, cho trẻ thơ thì họ sẽ

có một tài sản vô giá: đó là tính người mà tập trung là sự nhiệt tâm, thái độ âncần chu đáo lòng thú vị”

Lòng yêu trẻ được thầy giáo thể hiện:

Trong thái độ quan tâm đầy thiện ý và ân cần đối với trẻ kể cả các em họckém và vô kỷ luật

Người thầy giáo có lòng yêu thương trẻ lúc nào cũng thể hiện tinh thầngiúp đỡ họ bằng ý kiến hoặc hành động thực tế cảu mình một cách chân thành

và giản dị Đối với họ không bao giờ có thái độ phân biệt đối xử dù có những

em chưa ngoan hoặc chậm hiểu

Tuy nhiên lòng yêu trẻ của thầy giáo thể pha trộn với những nét ủy mị,mềm yếu và thiếu đề ra yêu cầu cao và nghiêm khắc đối với trẻ, mà ngược lại

Tóm lại, có thể nói rằng đó là bí quyết thành công của người thầy giáo sâusắc là bắt nguồn từ một thứ tính vô cảm vô cùng sâu sắc, đó là tình yêu trẻ

5.4 Lòng yêu nghề (yêu lao động sư phạm)

Lòng yêu nghề và yêu trẻ gắn bó chắt chẽ với nhau, lồng với nhau Càngyêu người bao nhiêu, càng yêu nghề bấy nhiêu càng yêu người mới có cơ sở đểyêu nghè không có lòng thương người, yêu trẻ thì khó mà tạo ra cho mình nhữngđộng lực mạnh mẽ để suốt đời phấn đấu vì lý tưởng cách mạng, vì lý tưởng nghềnghiệp

Người thầy giáo là người luôn nghĩ đến sức cống hiến cho sự nghiệp đàotạo cho thế hệ trẻ của mình trong công tác giảng dạy và sự giáo dục, họ luônlàm việc với tinh thần trách nhiệm cao luôn luôn cải tiến nội dung và phươngpháp không tự thảo mạn với trình độ hiểu biết và dạy nghề của mình người kỹ

sư có tâm hồn một cách xứng đáng

Chúng ta có thể khẳng định có vai trò của phẩm chất này trong cấu trúcnhân cách người thầy giáo bằng cách mượn câu nói của LN.Tônxôi: “Để đạtđược thành tích trong công tác, người thầy giáo phải có một phẩm chất

5.5 Một số phẩm chất đạo đức (nét tinh cánh) và phẩm chất ý chí của người thầy giáo

Khác với hoạt động khác, hoạt động cua người thầy giáo nhằm làm thayđổi con người (học sinh) Do vậy mỗi quan hệ thầy trò như một vấn đề quantrọng nhất Nội dung, tính chất và cách xử lý mỗi quan hệ này ảnh hưởng trựctiếp đến chất lượng dạy học nếu người thầy giáo xây dựng được mối quan hệ vớihọc sinh, sao cho qua đó khơi dậy ở họ được tính tích cực hoạt động thì các chấtlượng dạy - học sẽ được nâng cao

Hơn nữa, người thầy giáo giáo dục học sinh không những bằng nhữnghành động trực tiếp của mình mà còn bằng tấm gương của cá nhân mình, bằngthái độ và hành vi của chính mình đối vơi hiện thực

Những phẩm chất đạo đức và nhân tố để tạo ra sự cân bằng theo quanđiếm sư phạm trong các mỗi quan hệ cụ thể giữa thầy và trò Những phẩm chất

ý chí là sức mạnh để làm cho những phẩm chất và năng lực của người thầy giáothành hiện thực và tác động sâu sắc đến học sinh

5.6 Thực trạng hiện nay

Những gì dưới đây được bạn xem là phẩm chất và năng lực cần thiết củamỗi giáo viên (xếp thứ hạng theo tỉ lệ phiếu được học sinh lựa chọn tán thành)?

1.Công bằng,không thiên vị, phân biệt đối xử với HS: 97,2%

2 Không đe nẹt, thành kiến, trù dập HS: 90,6%

3 Gần gũi cảm thông với HS: 87,8%

4 Khuyến khích nâng đỡ HS học tập rèn luyện: 86,9%

5 Không tính toán so đo hơn thiệt: 85,9%

6 Tốt bộ môn: 85,9%

7 Có hiểu biết rộng rãi: 82,2%

8 Luôn vui vẻ hòa nhã: 82,2%

9 Không nên tăng thu nhập bằng những việc làm không phù hợp với nghềnghiệp và danh hiệu nhà giáo: 80,4%

10 Vị tha, hết lòng vì HS: 79,4%

Trên đây là kết quả thăm dò bằng phiếu được thực hiện với 200 HS THPTtại Hà Nội (nội thành và ngoại thành, công lập và dân lập, trường điểm vàtrường bình thường) Tất cả chỉ là tham khảo để suy nghĩ và xác định những giảipháp cho một vấn đề lớn, ưu tiên hàng đầu, có ý nghĩa đột phá: xây dựng đội