Dia ly nang cao 11

ngµy cµng cao... d C∏c c´ng ti xuy™n quËc gia c„ vai trfl ngµy cµng lÌn VÌi phπm vi hoπt ÆÈng rÈng, Î nhi“u quËc gia kh∏c nhau, c∏c c´ng tixuy™n quËc gia næm trong tay nguÂn cÒa c∂i vÀt c

nhµ xu†t b∂n gi∏o dÙc vi÷t nam

bÈ gi∏o dÙc vµ Ƶo tπoL£ TH§NG (TÊng ChÒ bi™n)nguy‘n thfi minh ph≠¨ng (ChÒ bi™n)Phπm vi’t hÂng - nguy‘n vi÷t hÔng - §ng thfi Æan thanh

Tr«n Ưc tu†n - nguy‘n Ưc vÚ

Æfia l›

1 1

n©ng cao(T ∏i b∂n l«n th¯ ba)

Kh∏i qu∏t

n“n kinh t’ - x∑ hÈi

th’ giÌi

Tr™n th’ giÌi, nh„m n≠Ìc ph∏t tri”n vµ nh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n c„ s˘ t≠¨ng ph∂n r‚ r÷t v“ tr◊nh ÆÈ ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hÈi.

I - s˘ ph©n chia thµnh c∏c nh„m n≠Ìc

Th’ giÌi c„ tr™n 200 quËc gia vµ vÔng l∑nh thÊ kh∏c nhau v“ t˘ nhi™n,d©n c≠, x∑ hÈi, tr◊nh ÆÈ ph∏t tri”n kinh t’ vµ Æ≠Óc x’p vµo hai nh„mn≠Ìc : ph∏t tri”n vµ Æang ph∏t tri”n

C∏c n≠Ìc ph∏t tri”n c„ tÊng s∂n ph»m trong n≠Ìc b◊nh qu©n Æ«u ng≠Íi(GDP/ng≠Íi) cao, Æ«u t≠ n≠Ìc ngoµi (FDI) nhi“u, chÿ sË ph∏t tri”n conng≠Íi (HDI) Î m¯c cao

C∏c n≠Ìc Æang ph∏t tri”n th≠Íng c„ GDP/ng≠Íi th†p, nÓ n≠Ìc ngoµinhi“u vµ HDI Î m¯c th†p

Trong nh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n, mÈt sË n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÊ Æ∑ tr∂iqua qu∏ tr◊nh c´ng nghi÷p ho∏ vµ Æπt Æ≠Óc tr◊nh ÆÈ ph∏t tri”n nh†t Æfinhv“ c´ng nghi÷p g‰i chung lµ c∏c n≠Ìc c´ng nghi÷p mÌi (NICs) nh≠ : Hµn QuËc, Xin-ga-po, ßµi Loan, Bra-xin, Éc-hen-ti-na,

H◊nh 1 Ph©n bË c∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÊ tr™n th’ giÌi theo m¯c GDP b◊nh qu©n Æ«u ng≠Íi (USD/ng≠Íi) - n®m 2004

D˘a vµo h◊nh 1, nhÀn xät s˘ ph©n bË c∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÊ tr™n th’ giÌi theo m¯c GDP b◊nh qu©n Æ«u ng≠Íi (USD/ng≠Íi).

S# T¶•NG PHÅN V≈ TRçNH ßó PHÉT TRIÕN KINH T⁄ - XÇ HóI CûA CÉC NHïM N¶õC

Bµi 1

2001 chi’m g«n 30%).

Nh„m n≠Ìc

C¨ c†u GDP ph©n theo khu v˘c kinh t’

Khu v˘c I Khu v˘c II Khu v˘c III

Ph∏t tri”n 2,0 27,0 71,0 ßang ph∏t tri”n 25,0 32,0 43,0

C∏c n≠Ìc ph∏t tri”n C∏c n≠Ìc Æang ph∏t tri”n T™n n≠Ìc GDP/ng≠Íi T™n n≠Ìc GDP/ng≠Íi

ßan Mπch Thu˛ ßi”n Anh Ca-na-Æa Niu Di-l©n

45008 38489 35861 30714 24314

An-ba-ni C´-l´m-bi-a In-Æ´-n™-xi-a

ƒn ßÈ

£-ti-´-pi-a

2372 2150 1193 637 112

Th’ giÌi : 6393

Trong nh˜ng thÀp ni™n cuËi cÒa th’ kÿ XX, c∏c n≠Ìc Æang ph∏t tri”n Æ∑tÀp trung Æ«u t≠ nhi“u h¨n vµo khu v˘c II vµ khu v˘c III, tπo ra s˘ t®ngtr≠Îng r‚ r÷t Î c∂ hai khu v˘c nµy C∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÊ c´ngnghi÷p mÌi, Æ∑ c„ s˘ chuy”n dfich lÌn c¨ c†u kinh t’ vÌi s˘ ph∏t tri”nnhanh v≠Ót bÀc cÒa qu∏ tr◊nh c´ng nghi÷p ho∏, h≠Ìng v“ xu†t kh»u.Nhi“u s∂n ph»m c´ng nghi÷p c„ kh∂ n®ng cπnh tranh tr™n thfi tr≠Íng th’ giÌi Khu v˘c dfich vÙ ph∏t tri”n nhanh.

2 V“ Æ«u t≠ n≠Ìc ngoµi vµ nÓ n≠Ìc ngoµi

C∏c n≠Ìc ph∏t tri”n c„ gi∏ trfi Æ«u t≠ ra n≠Ìc ngoµi lÌn vµ th˘c hi÷n Æ«ut≠ Æan xen nhau, mÁi n≠Ìc Æ«u t≠ vµo c∏c n≠Ìc kh∏c Î l‹nh v˘c th’mπnh cÒa m◊nh Hi÷n nay, c∏c n≠Ìc ph∏t tri”n chi’m kho∂ng 3/4 gi∏ trfiÆ«u t≠ ra n≠Ìc ngoµi vµ nhÀn kho∂ng 2/3 gi∏ trfi Æ«u t≠ tı n≠Ìc ngoµi.Ph«n lÌn c∏c n≠Ìc Æang ph∏t tri”n hi÷n Æ“u c„ nÓ n≠Ìc ngoµi vµ nhi“un≠Ìc kh„ c„ kh∂ n®ng thanh to∏n nÓ

B∂ng 1.3 TÊng nÓ n≠Ìc ngoµi cÒa nh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n

N®m 1970 1980 1990 2000 2004

TÊng nÓ 610 1200 1310 2498 2724

B∂ng 1.4 Chÿ sË HDI cÒa th’ giÌi vµ c∏c nh„m n≠Ìc

D˘a vµo b∂ng 1.4, k’t hÓp vÌi th´ng tin Î tr™n, nhÀn xät s˘ kh∏c bi÷t v“ chÿ sË HDI vµ tuÊi th‰ trung b◊nh gi˜a nh„m n≠Ìc ph∏t tri”n vµ nh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n.

1 So s∏nh mÈt sË Æi”m nÊi bÀt v“ tr◊nh ÆÈ ph∏t tri”n kinh t’ cÒa nh„m n≠Ìc ph∏t tri”n vÌi nh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n.

2 Tπi sao nh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n c„ chÿ sË HDI th†p h¨n nh„m n≠Ìc ph∏t tri”n ?

3 D˘a vµo b∂ng sË li÷u sau :

Gi∏ trfi xu†t, nhÀp kh»u hµng ho∏ cÒa nh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n vµ th’ giÌi

(ߨn vfi : tÿ USD)

H∑y vœ bi”u Æ cÈt chÂng th” hi÷n gi∏ trfi xu†t, nhÀp kh»u hµng ho∏ cÒanh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n so vÌi th’ giÌi qua c∏c n®m tr™n RÛt ranhÀn xät

C©u h·i vµ bµi tÀp

N®m

Nh„m n≠Ìc

1990 2000 2004

Xu†t kh»u

NhÀp kh»u

Xu†t kh»u

NhÀp kh»u

Xu†t kh»u

NhÀp kh»u

CuÈc c∏ch mπng khoa h‰c vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi vÌi Æ∆c tr≠ng lµ lµm xu†t hi÷n vµ bÔng nÊ c´ng ngh÷ cao Æ∑ t∏c ÆÈng mπnh mœ Æ’n n“n kinh t’ th’ giÌi, chuy”n d«n n“n kinh t’ th’ giÌi sang mÈt giai Æoπn ph∏t tri”n mÌi, Æ≠Óc g‰i lµ n“n kinh t’ tri th¯c Trong Æ„, tri th¯c, th´ng tin trÎ thµnh y’u tË quy’t Æfinh nh†t ÆËi vÌi s˘ ph∏t tri”n s∂n xu†t ; khoa h‰c vµ c´ng ngh÷ trÎ thµnh l˘c l≠Óng s∂n xu†t tr˘c ti’p.

I - CuÈc c∏ch mπng khoa h‰c vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi

CuÈc c∏ch mπng khoa h‰c vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi Æ≠Óc ti’n hµnh vµocuËi th’ kÿ XX, Æ«u th’ kÿ XXI ß∆c tr≠ng cÒa cuÈc c∏ch mπng nµy lµs˘ xu†t hi÷n vµ ph∏t tri”n nhanh ch„ng c´ng ngh÷ cao ß©y lµ c∏c c´ngngh÷ d˘a vµo nh˜ng thµnh t˘u khoa h‰c mÌi, vÌi hµm l≠Óng tri th¯ccao C∏c c´ng ngh÷ nµy Æ∑ t∏c ÆÈng mπnh mœ vµ s©u sæc Æ’n ph∏t tri”nkinh t’ x∑ hÈi Trong Æ„, bËn c´ng ngh÷ trÙ cÈt tπo ra nhi“u thµnh t˘unh†t

Tı mÈt mπng m∏y t›nh nÈi bÈ xu†t hi÷n Æ«u ti™n n®m 1969 Î Hoa K◊,Æ’n n®m 1989, mπng Internet Æ∑ ph∏t tri”n khæp n¨i tr™n th’ giÌi

C´ng ngh÷ n®ng l≠Óng : sˆ dÙng ngµy cµng nhi“u c∏c dπng n®ng l≠Óng mÌi (hπt nh©n, m∆t trÍi, sinh h‰c, thu˚ tri“u, ).

C´ng ngh÷ th´ng tin : tπo ra c∏c vi mπch, ch›p Æi÷n tˆ c„ tËc ÆÈ cao, k‹ thuÀt sË ho∏, c∏p sÓi quang, n©ng cao n®ng l˘c cÒa con ng≠Íi trong truy“n t∂i, xˆ l› vµ l≠u gi˜ th´ng tin.

B∂ng 2.1 SË ng≠Íi sˆ dÙng Internet tr™n th’ giÌi

(ߨn vfi : tri÷u ng≠Íi)

NhÀn xät sË ng≠Íi sˆ dÙng Internet n®m 2006 so vÌi c∏c n®m 1993, 2000

vµ so vÌi d©n sË toµn th’ giÌi n®m 2006 (kho∂ng 6500 tri÷u ng≠Íi).

II - t∏c ÆÈng cÒa cuÈc c∏ch mπng khoa h‰c vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi Æ’n s˘ ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hÈi

H∑y n™u c∏c v› dÙ cÙ th” Æ” lµm r‚ t∏c ÆÈng cÒa cuÈc c∏ch mπng khoa h‰c

vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi Æ’n s˘ ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hÈi th’ giÌi.

III - n“n kinh t’ tri th¯c

CuÈc c∏ch mπng khoa h‰c vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi t∏c ÆÈng ngµy cµng s©u sæc, lµm cho kinh t’ th’ giÌi chuy”n d«n tı n“n kinh t’ c´ng nghi÷psang mÈt loπi h◊nh kinh t’ mÌi d˘a tr™n tri th¯c, k‹ thuÀt, c´ng ngh÷ cao,Æ≠Óc g‰i lµ n“n kinh t’ tri th¯c

MÈt sË t∏c ÆÈng cÒa cuÈc c∏ch mπng khoa h‰c

vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi Æ’n s˘ ph∏t tri”n kinh t’ - x∑ hÈi

thuÀt cao (s∂n xu†t vÀt li÷u mÌi, c´ng ngh÷ gen, ), c∏c dfich vÙ nhi“u ki’n th¯c (b∂o hi”m, vi‘n th´ng, ),

Thay ÆÊi c¨ c†u lao ÆÈng Tÿ l÷ nh˜ng ng≠Íi lµm vi÷c bªng tr› „c Æ” tr˘c ti’p tπo ra s∂n ph»m (nh≠ c∏c lÀp tr◊nh vi™n, nh˜ng nhµ thi’t k’ c´ng ngh÷, s∂n ph»m tr™n m∏y t›nh, ) ngµy cµng cao.

Ph∏t tri”n nhanh ch„ng mÀu dfich quËc t’, Æ«u t≠ cÒa n≠Ìc ngoµi tr™n phπm vi toµn c«u.

B∂ng 2.2 So s∏nh kh∏i qu∏t mÈt sË y’u tË cÒa c∏c n“n kinh t’

D˘a vµo b∂ng 2.2, cho bi’t n“n kinh t’ tri th¯c kh∏c vÌi n“n kinh t’ n´ng nghi÷p, kinh t’ c´ng nghi÷p Î nh˜ng Æi”m chÒ y’u nµo ?

N“n kinh t’ tri th¯c bæt Æ«u Æ≠Óc h◊nh thµnh Î Bæc M‹ vµ mÈt sË n≠Ìc T©y

¢u, Î c∏c n≠Ìc nµy, nh˜ng ngµnh kinh t’ chÒ y’u d˘a vµo c´ng ngh÷th´ng tin chi’m kho∂ng 45 - 50% GDP ¶Ìc t›nh vµo kho∂ng n®m 2030,n“n kinh t’ cÒa c∏c n≠Ìc ph∏t tri”n Æ“u trÎ thµnh n“n kinh t’ tri th¯c

1 N™u Æ∆c tr≠ng vµ t∏c ÆÈng cÒa cuÈc c∏ch mπng khoa h‰c vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi Æ’n n“n kinh t’ th’ giÌi.

2 Tr◊nh bµy nh˜ng hi”u bi’t cÒa c∏ nh©n v“ c∏c thµnh t˘u khoa h‰c

vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi nÊi bÀt cÒa nh©n loπi trong th’ kÿ XX.

3 Ph©n t›ch vai trfl to lÌn cÒa khoa h‰c vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi trong n“n kinh t’ tri th¯c.

C©u h·i vµ bµi tÀp

N“n kinh t’

Y’u tË N´ng nghi÷p C´ng nghi÷p Tri th¯c

C¨ c†u kinh t’ N´ng nghi÷p lµ

chÒ y’u

C´ng nghi÷p vµ dfich

vÙ lµ chÒ y’u

Dfich vÙ lµ chÒ y’u, trong Æ„ c∏c ngµnh c«n nhi“u tri th¯c (ng©n hµng, tµi ch›nh, b∂o hi”m ) chi’m ≠u th’ tuy÷t ÆËi C´ng ngh÷ chÒ y’u Æ”

thÛc Æ»y ph∏t tri”n

Sˆ dÙng sÛc vÀt, c¨ giÌi ho∏

ƨn gi∂n

C¨ giÌi ho∏, ho∏ h‰c ho∏, Æi÷n kh› ho∏, chuy™n m´n ho∏

Toµn c«u ho∏ vµ khu v˘c ho∏ lµ xu h≠Ìng t†t y’u, d…n Ư’n s˘ phÙ thuỈc l…n nhau ngµy cµng t®ng gi˜a c∏c n“n kinh t’ ; ƯĐng thÍi, tπo ra nh˜ng ƯỈng l˘c thÛc Ư»y s˘ t®ng tr≠Îng vµ ph∏t tri”n kinh t’ th’ giÌi.

I - xu h≠Ìng toµn c«u ho∏ kinh t’

Toµn c«u ho∏ lµ qu∏ tr◊nh li™n k’t c∏c quỊc gia tr™n th’ giÌi v“ nhi“um∆t, tı kinh t’ Ư’n v®n ho∏, khoa h‰c, Toµn c«u ho∏ kinh t’ c„ t∏cƯỈng mπnh mœ Ư’n m‰i m∆t cÒa n“n kinh t’ x∑ hỈi th’ giÌi

1 Toµn c«u ho∏ kinh t’

Toµn c«u ho∏ kinh t’ c„ nh˜ng bi”u hi÷n r‚ nôt sau :

a) Th≠¨ng mπi th’ giÌi ph∏t tri”n mπnh

TỊc ƯỈ t®ng tr≠Îng cÒa th≠¨ng mπi lu´n cao h¨n tỊc ƯỈ t®ng tr≠Îng cÒatoµn bỈ n“n kinh t’ th’ giÌi TÍ ch¯c Th≠¨ng mπi th’ giÌi (WTO) vÌi

150 thµnh vi™n (t›nh Ư’n th∏ng 1-2007) chi’m kho∂ng 90% sỊ d©n, chiphỊi 95% hoπt ƯỈng th≠¨ng mπi cÒa th’ giÌi vµ c„ vai trfl to lÌn trongvi÷c thÛc Ư»y t˘ do ho∏ th≠¨ng mπi, lµm cho n“n kinh t’ th’ giÌi ph∏ttri”n n®ng ƯỈng h¨n

b) ß«u t≠ n≠Ìc ngoµi t®ng nhanh

Tı n®m 1990 Ư’n n®m 2004 Ư«u t≠ n≠Ìc ngoµi Ư∑ t®ng tı 1774 tÿ USDl™n 8895 tÿ USD Trong Ư«u t≠ n≠Ìc ngoµi, l‹nh v˘c dfich vÙ ngµy cµngchi’m tÿ tr‰ng lÌn, trong Ư„ nÍi l™n hµng Ư«u lµ c∏c hoπt ƯỈng tµi ch›nh,ng©n hµng, b∂o hi”m,

c) Thfi tr≠Íng tµi ch›nh quỊc t’ mÎ rỈng

VÌi hµng vπn ng©n hµng Ư≠Óc nỊi vÌi nhau qua mπng vi‘n th´ng Ưi÷n

tˆ, mỈt mπng l≠Ìi li™n k’t tµi ch›nh toµn c«u Ư∑ vµ Ưang rỈng mÎ tr™ntoµn th’ giÌi C∏c tÍ ch¯c quỊc t’ nh≠ Qu¸ ti“n t÷ quỊc t’ (IMF),Ng©n hµng Th’ giÌi (WB) ngµy cµng c„ vai trfl quan tr‰ng trong ph∏ttri”n kinh t’ toµn c«u, cÚng nh≠ trong Ửi sỊng kinh t’ x∑ hỈi cÒa c∏cquỊc gia

XU H¶õNG TOÔN C¡U HOĨ, KHU V#C HOĨ KINH T⁄

Bµi 3

d) C∏c c´ng ti xuy™n quËc gia c„ vai trfl ngµy cµng lÌn

VÌi phπm vi hoπt ÆÈng rÈng, Î nhi“u quËc gia kh∏c nhau, c∏c c´ng tixuy™n quËc gia næm trong tay nguÂn cÒa c∂i vÀt ch†t r†t lÌn vµ chi phËinhi“u ngµnh kinh t’ quan tr‰ng

Hi÷n nay, toµn th’ giÌi c„ tr™n 60 ngh◊n c´ng ti xuy™n quËc gia vÌikho∂ng 500 ngh◊n chi nh∏nh

C∏c c´ng ti xuy™n quËc gia chi’m 30% tÊng gi∏ trfi GDP toµn th’ giÌi,2/3 bu´n b∏n quËc t’, h¨n 75% Æ«u t≠ tr˘c ti’p vµ tr™n 75% vi÷c chuy”n giao c´ng ngh÷, khoa h‰c k‹ thuÀt tr™n phπm vi th’ giÌi

H∑y nhÀn xät v“ vai trfl cÒa c∏c c´ng ti xuy™n quËc gia trong n“n kinh t’ th’ giÌi.

2 H÷ qu∂ cÒa vi÷c toµn c«u ho∏ kinh t’

Toµn c«u ho∏ kinh t’ Æ∑ thÛc Æ»y s∂n xu†t ph∏t tri”n vµ t®ng tr≠Îngkinh t’ toµn c«u, Æ»y nhanh Æ«u t≠, t®ng c≠Íng s˘ hÓp t∏c quËc t’ Tuynhi™n, toµn c«u ho∏ kinh t’ cÚng c„ nh˜ng m∆t tr∏i cÒa n„, Æ∆c bi÷t lµmgia t®ng nhanh ch„ng kho∂ng c∏ch giµu nghÃo

II - Xu h≠Ìng khu v˘c ho∏ kinh t’

1 C∏c tÊ ch¯c li™n k’t kinh t’ khu v˘c

Do s˘ ph∏t tri”n kh´ng Æ“u vµ s¯c äp cπnh tranh trong c∏c khu v˘c tr™nth’ giÌi, nh˜ng quËc gia c„ nät t≠¨ng ÆÂng v“ Æfia l›, v®n ho∏, x∑ hÈiho∆c c„ chung mÙc ti™u, lÓi ›ch ph∏t tri”n Æ∑ li™n k’t vÌi nhau thµnh c∏c

tÊ ch¯c li™n k’t kinh t’ Æ∆c thÔ

B∂ng 3 MÈt sË tÊ ch¯c li™n k’t kinh t’ khu v˘c

TÊ ch¯c li™n k’t

kinh t’

N®m thµnh lÀp

C∏c n≠Ìc vµ vÔng l∑nh thÊ thµnh vi™n

(T›nh Æ’n n®m 2005)

SË d©n (tri÷u ng≠Íi

- n®m 2005)

GDP (tÿ USD - n®m 2004)

v˘c RÛt ra nhÀn xät.

Ngoµi c∏c tÊ ch¯c kinh t’ khu v˘c, cfln c„ c∏c tÊ ch¯c li™n k’t ti”u vÔng

Î c∏c ch©u lÙc nh≠ : tam gi∏c t®ng tr≠Îng Xin-ga-po Ma-lai-xi-a In-Æ´-n™-xi-a (Î ß´ng Nam É), li™n k’t vÔng Ma-x¨ Rai-n¨ (Î EU),

2 H÷ qu∂ cÒa khu v˘c ho∏ kinh t’

C∏c tÊ ch¯c li™n k’t kinh t’ khu v˘c vıa hÓp t∏c, vıa cπnh tranh vÌinhau Æ∑ tπo n™n ÆÈng l˘c thÛc Æ»y s˘ t®ng tr≠Îng vµ ph∏t tri”n kinh t’,t®ng c≠Íng t˘ do ho∏ th≠¨ng mπi, Æ«u t≠ dfich vÙ trong phπm vi khuv˘c cÚng nh≠ gi˜a c∏c khu v˘c vÌi nhau ßÂng thÍi, cÚng thÛc Æ»y qu∏tr◊nh mÎ cˆa thfi tr≠Íng c∏c quËc gia, tπo lÀp nh˜ng thfi tr≠Íng khu v˘crÈng lÌn, t®ng c≠Íng qu∏ tr◊nh toµn c«u ho∏ kinh t’ th’ giÌi Tuy nhi™n,

xu h≠Ìng khu v˘c ho∏ cÚng Æ∆t ra kh´ng ›t v†n Æ“ Æfli h·i c∏c quËc giaph∂i quan t©m gi∂i quy’t, nh≠ t˘ chÒ v“ kinh t’, quy“n l˘c quËc gia,

1 Tr◊nh bµy c∏c bi”u hi÷n chÒ y’u cÒa toµn c«u ho∏ kinh t’ Xu h≠Ìng toµn c«u ho∏ kinh t’ Æ∑ d…n Æ’n nh˜ng h÷ qu∂ g◊ ?

2 C∏c tÊ ch¯c li™n k’t kinh t’ khu v˘c Æ≠Óc h◊nh thµnh d˘a tr™n nh˜ng c¨ sÎ nµo ?

3 X∏c Æfinh c∏c n≠Ìc thµnh vi™n cÒa tÊ ch¯c EU, ASEAN, APEC, NAFTA, MERCOSUR tr™n b∂n Æ "C∏c n≠Ìc tr™n th’ giÌi"

C©u h·i vµ bµi tÀp

CÔng vÌi vi÷c b∂o v÷ hoµ b◊nh, nh©n loπi hi÷n nay Æang ph∂i ÆËi m∆t vÌi nhi“u th∏ch th¯c mang t›nh toµn c«u nh≠ : bÔng nÊ d©n sË, giµ ho∏ d©n sË,

´ nhi‘m m´i tr≠Íng, g©y ra nh˜ng hÀu qu∂ nghi™m tr‰ng.

I - d©n sË

1 BÔng nÊ d©n sË

D©n sË th’ giÌi t®ng nhanh, nh†t lµ Î nˆa sau cÒa th’ kÿ XX Cµngnh˜ng n®m v“ sau, thÍi gian d©n sË t®ng th™m 1 tÿ ng≠Íi cµng rÛt ngæn.N®m 2005, sË d©n th’ giÌi lµ 6477 tri÷u ng≠Íi ; hi÷n nay trung b◊nh mÁin®m t®ng th™m g«n 80 tri÷u ng≠Íi D˘ ki’n d©n sË th’ giÌi c„ th” ÊnÆfinh vµo n®m 2025 vÌi sË d©n kho∂ng 8 tÿ ng≠Íi

S˘ bÔng nÊ d©n sË hi÷n nay tr™n th’ giÌi di‘n ra chÒ y’u Î c∏c n≠ÌcÆang ph∏t tri”n C∏c n≠Ìc nµy chi’m kho∂ng 80% d©n sË vµ 95% sËd©n gia t®ng hªng n®m cÒa th’ giÌi

B∂ng 4 Tÿ su†t gia t®ng d©n sË t˘ nhi™n trung b◊nh n®m

(ߨn vfi : %)

D˘a vµo b∂ng 4, so s∏nh tÿ su†t gia t®ng d©n sË t˘ nhi™n cÒa nh„m n≠Ìc

Æang ph∏t tri”n vÌi nh„m n≠Ìc ph∏t tri”n vµ toµn th’ giÌi.

D©n sË t®ng nhanh d…n tÌi nh˜ng hÀu qu∂ g◊ v“ m∆t kinh t’ x∑ hÈi ?

2 Giµ ho∏ d©n sỊ

D©n sỊ th’ giÌi Ưang c„ xu h≠Ìng giµ Ưi Trong c¨ c†u theo ƯỈ tuÍi, tÿl÷ ng≠Íi d≠Ìi 15 tuÍi ngµy cµng th†p, tÿ l÷ ng≠Íi tr™n 65 tuÍi ngµy cµngcao vµ tuÍi th‰ cÒa d©n sỊ th’ giÌi ngµy cµng t®ng

SỊ ng≠Íi cao tuÍi hi÷n nay tĂp trung nhi“u nh†t Î T©y ¢u Khu v˘cNam Ĩ, T©y Ĩ, ch©u ßπi D≠¨ng vµ Ca-ri-b™ lµ nh˜ng n¨i c„ sỊ ng≠Íicao tuÍi Ưang t®ng nhanh D˘ b∏o Ư’n n®m 2020, sỊ l≠Óng ng≠Íi caotuÍi chi’m 14% tÍng sỊ d©n cÒa th’ giÌi

D©n sỊ giµ d…n tÌi nh˜ng hĂu qu∂ g◊ v“ m∆t kinh t’ x∑ hỈi ?

iI - m´i tr≠Íng

D≠Ìi ∏p l˘c ngµy cµng lÌn cÒa gia t®ng d©n sỊ vµ s˘ t®ng tr≠Îng hoπtƯỈng kinh t’, m´i tr≠Íng toµn c«u ngµy cµng bfi ´ nhi‘m vµ suy tho∏in∆ng n“, g©y nhi“u hĂu qu∂ nghi™m tr‰ng

1 Bi’n ƯÍi kh› hĂu toµn c«u vµ suy gi∂m t«ng ´d´n

L≠Óng CO2t®ng Ư∏ng k” trong kh› quy”n g©y ra hi÷u ¯ng nhµ k›nh, lµmcho nhi÷t ƯỈ Tr∏i ߆t t®ng l™n ¶Ìc t›nh trong 100 n®m trÎ lπi Ư©y, Tr∏i߆t n„ng l™n 0,6oC D˘ b∏o vµo n®m 2100, nhi÷t ƯỈ Tr∏i ߆t sœ t®ngth™m tı 1,4oC Ư’n 5,8oC

Vi÷c sˆ dÙng n®ng l≠Óng trong c´ng nghi÷p vµ sinh hoπt, Ư∆c bi÷t Î c∏cn≠Ìc ph∏t tri”n, Ư∑ Ư≠a vµo kh› quy”n mỈt l≠Óng lÌn kh› th∂i, g©y ram≠a ax›t Î nhi“u n¨i tr™n Tr∏i ߆t ßĐng thÍi, kh› th∂i CFCs Ư∑ lµmt«ng ´d´n m·ng d«n vµ lµm l thÒng t«ng ´d´n ngµy cµng rỈng ra.H∑y n™u nh˜ng hĂu qu∂ do hi÷u ¯ng nhµ k›nh, thÒng t«ng ´d´n vµ m≠a axit ƯỊi vÌi Ửi sỊng tr™n Tr∏i ߆t.

2 § nhi‘m nguĐn n≠Ìc ng‰t, bi”n vµ Ưπi d≠¨ng

Ch†t th∂i c´ng nghi÷p vµ ch†t th∂i sinh hoπt ch≠a Ư≠Óc xˆ l› ƯÍ tr˘c ti’pvµo c∏c s´ng, hĐ Ư∑ lµm ´ nhi‘m nghi™m tr‰ng nguĐn n≠Ìc, d…n Ư’n vi÷ckhan hi’m n≠Ìc sπch Î nhi“u n¨i tr™n th’ giÌi Theo Li™n hÓp quỊc, c„kho∂ng 1,3 tÿ ng≠Íi tr™n toµn c«u, trong Ư„ h¨n 1 tÿ ng≠Íi Î c∏c n≠ÌcƯang ph∏t tri”n bfi thi’u n≠Ìc sπch

Vi÷c ƯÍ c∏c ch†t th∂i ch≠a Ư≠Óc xˆ l› vµo s´ng ngfli vµ bi”n, cÔng c∏cs˘ cỊ Ưưm tµu, rˆa tµu, trµn d«u x∂y ra Î nhi“u n¨i Ưang lµm m´i tr≠Íngbi”n vµ Ưπi d≠¨ng chfiu nhi“u tÍn th†t lÌn

Tπi sao khæp n¨i tr™n th’ giÌi Æ“u c„ c∏c hoπt ÆÈng b∂o v÷ m´i tr≠Íng ?

3 Suy gi∂m Æa dπng sinh vÀt

Vi÷c khai th∏c thi™n nhi™n qu∏ m¯c cÒa con ng≠Íi lµm cho nhi“u loµisinh vÀt tuy÷t chÒng ho∆c Ưng tr≠Ìc nguy c¨ tuy÷t chÒng HÀu qu∂ lµlµm m†t Æi nhi“u loµi sinh vÀt, c∏c gen di truy“n, nguÂn th˘c ph»m,nguÂn thuËc ch˜a b÷nh, nguÂn nguy™n li÷u cÒa nhi“u ngµnh s∂n xu†t, D˘a vµo hi”u bi’t cÒa b∂n th©n, h∑y n™u mÈt sË loµi ÆÈng vÀt Î n≠Ìc ta hi÷n Æang c„ nguy c¨ tuy÷t chÒng, ho∆c cfln lπi r†t ›t.

III - mÈt sË v†n Æ“ kh∏c

Trong nh˜ng thÀp ni™n cuËi cÒa th’ kÿ XX vµ nh˜ng n®m Æ«u cÒa th’

kÿ XXI, xung ÆÈt sæc tÈc, xung ÆÈt t´n gi∏o vµ nπn khÒng bË trÎ thµnhmËi Æe doπ tr˘c ti’p tÌi Ên Æfinh, hoµ b◊nh cÒa th’ giÌi Nπn khÒng bËngµy nay xu†t hi÷n Î nhi“u n¨i tr™n th’ giÌi, vÌi r†t nhi“u c∏ch th¯ckh∏c nhau (s∏t hπi thÒ l‹nh ch›nh trfi, bæt c„c con tin, hu†n luy÷n vµ

sˆ dÙng ng≠Íi lµm thu™ vµo hoπt ÆÈng khÒng bË, ) ßi“u c˘c k◊ nguyhi”m lµ c∏c ph«n tˆ khÒng bË Æ∑ sˆ dÙng c∏c thµnh t˘u cÒa khoa h‰c,c´ng ngh÷ Æ” th˘c hi÷n hoπt ÆÈng khÒng bË (t†n c´ng bªng vÚ kh› sinhho∏ h‰c, ch†t nÊ, ph∏ hoπi mπng vi t›nh, ).

B™n cπnh khÒng bË, hoπt ÆÈng kinh t’ ng«m (bu´n lÀu vÚ kh›, rˆa ti“n, ),tÈi phπm li™n quan Æ’n s∂n xu†t, vÀn chuy”n, bu´n b∏n ma tu˝, cÚng lµnh˜ng mËi Æe doπ ÆËi vÌi hoµ b◊nh vµ Ên Æfinh tr™n th’ giÌi

ß” gi∂i quy’t c∏c v†n Æ“ tr™n, c«n ph∂i c„ s˘ hÓp t∏c t›ch c˘c gi˜a c∏cquËc gia vµ toµn th” cÈng ÆÂng quËc t’

1 Ch¯ng minh rªng tr™n th’ giÌi, s˘ bÔng nÊ d©n sË di‘n ra chÒ y’u

Î nh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n, s˘ giµ ho∏ d©n sË di‘n ra chÒ y’u Î nh„m n≠Ìc ph∏t tri”n

2 Nπn khÒng bË g©y ra nh˜ng hÀu qu∂ nghi™m tr‰ng g◊ ÆËi vÌi hoµ b◊nh vµ Ên Æfinh cÒa th’ giÌi ?

3 H∑y lÀp b∂ng tr◊nh bµy v“ mÈt sË v†n Æ“ m´i tr≠Íng toµn c«u theo gÓi ˝ sau :

C©u h·i vµ bµi tÀp

V†n Æ“ m´i tr≠Íng Nguy™n nh©n HÀu qu∂ Gi∂i ph∏p

Bi’n ÆÊi kh› hÀu

§ nhi‘m nguÂn n≠Ìc ng‰t

Suy gi∂m Æa dπng sinh vÀt

1 Kh∏i qu∏t ho∏ nh˜ng th´ng tin Æ∑ cho thµnh Æ∆c Æi”m cÒa n“n kinh t’ th’ giÌi

- H‰c sinh t˘ Ɖc nh˜ng th´ng tin d≠Ìi Æ©y, kh∏i qu∏t ho∏ thµnh Æ∆cÆi”m chÒ y’u cÒa n“n kinh t’ th’ giÌi

Th˘c hµnh

TçM HIÕU MóT Sˇ ßÖC ßIÕM CûA N≈N KINH T⁄ TH⁄ GIõI

Bµi 5

3 Ch†t x∏m, tri th¯c vµ th´ng tin c„ vai trfl ngµy cµng lÌn vµ mang t›nh quy’t Æfinh ÆËi vÌi c∏c qu∏ tr◊nh s∂n xu†t, ph©n phËi, ti™u thÙ vµ Æ„ng g„p tÿ l÷ ngµy cµng lÌn vµo t®ng tr≠Îng kinh t’ cÒa mÁi quËc gia Trong thÍi gian tÌi, t†t c∂ c∏c n≠Ìc sœ Æi“u chÿnh lπi c¨ c†u kinh t’ theo h≠Ìng n©ng cao vai trfl chÒ Æπo vµ d…n Æ«u cÒa c∏c ngµnh kinh t’ d˘a tr™n c∏c c´ng ngh÷ mÌi vµ c„ hµm l≠Óng ch†t x∏m cao Æ” lµm ÆÈng l˘c thÛc Æ»y s˘ ph∏t tri”n n“n kinh t’.

2 CuÈc c∏ch mπng khoa h‰c vµ c´ng ngh÷ hi÷n Æπi Æ∑ d…n Æ’n s˘ ph∏t tri”n mπnh mœ cÒa c∏c ngµnh chÒ y’u nh≠ Æi÷n tˆ, n®ng l≠Óng nguy™n

tˆ, c´ng ngh÷ ho∏ d«u, c´ng ngh÷ hµng kh´ng vÚ trÙ, c´ng ngh÷ sinh h‰c, c´ng ngh÷ th´ng tin vµ h◊nh thµnh n™n nh˜ng ph≠¨ng th¯c, m´ h◊nh s∂n xu†t mÌi vÌi n®ng su†t vµ hi÷u qu∂ cao h¨n, thÛc Æ»y s¯c s∂n xu†t x∑ hÈi ph∏t tri”n nhanh ch„ng Trong th’ kÿ XX, s∂n xu†t c´ng nghi÷p th’ giÌi t®ng 35 l«n trong khi th’ kÿ XIX chÿ t®ng 3 l«n Nh˜ng thµnh t˘u khoa h‰c c´ng ngh÷ Æ∑ vµ sœ tr˘c ti’p Æi vµo qu∏ tr◊nh s∂n xu†t trong kho∂ng thÍi gian r†t ngæn, trÎ thµnh l˘c l≠Óng s∂n xu†t nflng cËt vµ tr˘c ti’p cÒa x∑ hÈi, tπo n™n ÆÈng l˘c ch›nh cÒa s˘ ph∏t tri”n kinh t’ th’ giÌi trong nh˜ng thÀp ni™n Æ«u cÒa th’ kÿ XXI.

1 Trong nh˜ng thÀp ni™n cuËi cÒa th’ kÿ XX, ˝ ngh‹a cÒa c∏c nh©n tË ph∏t tri”n theo chi“u rÈng nh≠ nguÂn nguy™n nhi™n li÷u, n®ng l≠Óng, kho∏ng s∂n, nguÂn lao ÆÈng gi∏ rŒ suy gi∂m r‚ r÷t C∏c quËc gia chuy”n h≠Ìng vµo vi÷c t◊m ki’m c∏c bi÷n ph∏p ph∏t tri”n theo chi“u s©u nh≠ n©ng cao hi÷u qu∂ sˆ dÙng nguy™n nhi™n li÷u, n®ng l≠Óng ; nghi™n c¯u ph∏t tri”n c∏c loπi vÀt li÷u mÌi, c∏c k‹ thuÀt c´ng ngh÷ cao nh≠ m∏y t›nh, Æi÷n tˆ,

vi Æi÷n tˆ, t˘ ÆÈng ho∏, c´ng ngh÷ sinh h‰c

Th∂o luÀn nh„m Æ” thËng nh†t c∏c Æ∆c Æi”m cÒa n“n kinh t’ th’ giÌi.

2 Tr◊nh bµy b∏o c∏o

Tr◊nh bµy c∏c Æ∆c Æi”m cÒa n“n kinh t’ th’ giÌi vıa Æ≠Óc nh„m thËngnh†t thµnh b∏o c∏o c„ ti™u Æ“ : "MÈt sË Æ∆c Æi”m cÒa n“n kinh t’ th’giÌi" (kho∂ng 200 - 300 tı)

6 Vi÷c k› k’t hµng loπt tho∂ thuÀn quËc t’ v“ m´i tr≠Íng, v› dÙ nh≠ Nghfi Æfinh th≠ Ki-´-t´ cÙ th” ho∏ C´ng ≠Ìc khung cÒa Li™n hÓp quËc v“ bi’n ÆÊi kh› hÀu, cÔng vÌi vi÷c tÊ ch¯c HÈi nghfi Th≠Óng Æÿnh toµn c«u v“ ph∏t tri”n b“n v˜ng (Nam Phi, ngµy 26/8 Æ’n 4/9/2002) cho th†y v†n Æ“ ph∏t tri”n b“n v˜ng Æ∑ trÎ thµnh mËi quan t©m hµng Æ«u cÒa cÈng ÆÂng quËc t’ Do vÀy, trong nh˜ng thÀp ni™n tÌi, ph∏t tri”n kinh t’ b“n v˜ng

sœ d«n trÎ thµnh l˘a ch‰n phÊ bi’n cÒa c∏c quËc gia, nhªm c©n bªng gi˜a ph∏t tri”n kinh t’ vÌi b∂o v÷ m´i tr≠Íng t˘ nhi™n vµ gi∂i quy’t c∏c v†n Æ“ x∑ hÈi.

5 Qu∏ tr◊nh toµn c«u ho∏ kinh t’ Æ∑ d…n Æ’n s˘ phÙ thuÈc l…n nhau ngµy cµng t®ng gi˜a n“n kinh t’ c∏c n≠Ìc S˘ lu©n chuy”n t˘ do cÒa c∏c dflng vËn tr™n thfi tr≠Íng th’ giÌi b™n cπnh m∆t t›ch c˘c, cfln c„ m∆t ti™u c˘c ; Æ„ lµ nguy c¨ g©y ra c∏c b†t Ên v“ tµi ch›nh, ti“n t÷ MÈt cuÈc khÒng ho∂ng, n’u x∂y ra Î mÈt khu v˘c, dÔ kh´ng lÌn v…n c„ th” lµm Æi™u Ưng thfi tr≠Íng tµi ch›nh vµ kinh t’ toµn c«u CuËi th’ kÿ XX, cuÈc khÒng ho∂ng kinh t’ - tµi ch›nh khu v˘c Î ch©u É Æ∑ ∂nh h≠Îng lÌn Æ’n c∏c khu v˘c kh∏c vµ lµm chÀm tËc ÆÈ t®ng tr≠Îng cÒa toµn bÈ n“n kinh t’ th’ giÌi.

ngh÷, lao ÆÈng vµ s˘ mÎ rÈng nh˜ng quan h÷ kinh t’ quËc t’ nh≠ th≠¨ng mπi, Æ«u t≠, vay nÓ ra phπm vi toµn c«u, Æang thÛc Æ»y s˘ h◊nh thµnh n™n mÈt thfi tr≠Íng th’ giÌi thËng nh†t Qu∏ tr◊nh t˘ do ho∏ th≠¨ng mπi vµ Æ«u t≠ cÚng ph∏t tri”n mπnh, thÛc Æ»y xu th’ toµn c«u ho∏ kinh t’ ph∏t tri”n.

Ti’t 1. MÈt sË v†n Æ“ cÒa ch©u Phi

ThÍi cÊ Æπi, ch©u Phi Æ∑ tıng c„ n“n v®n minh s´ng Nin r˘c rÏ, do ng≠Íi

Ai CÀp x©y d˘ng H¨n 4 th’ kÿ bfi th˘c d©n ch©u ¢u thËng trfi (th’ kÿ XVI - XX), ch©u Phi bfi c≠Ìp b„c c∂ v“ con ng≠Íi vµ tµi nguy™n thi™n nhi™n S˘ thËng trfi l©u dµi cÒa chÒ ngh‹a th˘c d©n Æ∑ k◊m h∑m c∏c n≠Ìc ch©u Phi trong nghÃo nµn, lπc hÀu.

hÀu, c∂nh quan cÒa ch©u Phi

Ph«n lÌn l∑nh thÊ ch©u Phi c„ kh› hÀu kh´ n„ng vÌi c∂nh quan hoangmπc, b∏n hoang mπc vµ xa van ß©y lµ nh˜ng kh„ kh®n lÌn ÆËi vÌi s˘ph∏t tri”n kinh t’ x∑ hÈi cÒa nhi“u n≠Ìc ch©u Phi

Kho∏ng s∂n vµ rıng lµ nh˜ng tµi nguy™n Æang bfi khai th∏c mπnh Rıng

bfi khai ph∏ qu∏ m¯c Æ” l†y gÁ, ch†t ÆËt vµ mÎ rÈng di÷n t›ch canh t∏clµm cho Ɔt Æai cÒa nhi“u khu v˘c bfi hoang ho∏, nh†t lµ ven c∏c hoangmπc, b∏n hoang mπc Vi÷c khai th∏c kho∏ng s∂n nhªm mang lπi lÓinhuÀn cao cho nhi“u c´ng ti t≠ b∂n n≠Ìc ngoµi Æ∑ lµm cho nguÂn tµinguy™n nµy bfi cπn ki÷t vµ m´i tr≠Íng bfi tµn ph∏

H◊nh 6.2 Hoang mπc Xa-ha-ra

Khai th∏c, sˆ dÙng hÓp l› tµi nguy™n thi™n nhi™n vµ ∏p dÙng c∏c bi÷nph∏p thu˚ lÓi Æ” hπn ch’ s˘ kh´ hπn lµ nh˜ng gi∂i ph∏p c†p b∏ch ÆËivÌi Æa sË quËc gia Î ch©u Phi

II - mÈt sË v†n Æ“ v“ d©n c≠ vµ x∑ hÈi

D˘a vµo b∂ng 6.1, so s∏nh vµ nhÀn xät v“ c∏c chÿ sË d©n sË cÒa ch©u Phi

so vÌi nh„m n≠Ìc Æang ph∏t tri”n, nh„m n≠Ìc ph∏t tri”n vµ th’ giÌi

Do c„ tÿ su†t gia t®ng d©n sË t˘ nhi™n cao n™n d©n sË ch©u Phi t®ng r†tnhanh TuÊi th‰ trung b◊nh cÒa ng≠Íi d©n ch©u Phi th†p

Ch©u Phi chÿ chi’m g«n 14% d©n sË th’ giÌi nh≠ng tÀp trung h¨n 2/3tÊng sË ng≠Íi nhi‘m HIV cÒa th’ giÌi

C∏c cuÈc xung ÆÈt tπi BÍ Bi”n Ngµ (CËt ßi-voa), C´ng-g´, Xu-Æ®ng,X´-ma-li, Æ∑ c≠Ìp Æi sinh mπng cÒa hµng tri÷u ng≠Íi

B∂ng 6.1 MỈt sỊ chÿ sỊ v“ d©n sỊ - n®m 2005

Tr◊nh ƯỈ d©n tr› th†p, nhi“u hÒ tÙc ch≠a Ư≠Óc xo∏ b·, xung ƯỈt sưc tỈc,Ư„i nghÊo, b÷nh tĂt Ư∑ vµ Ưang Ưe doπ cuỈc sỊng cÒa hµng tr®m tri÷ung≠Íi ch©u Phi, lµ nh˜ng th∏ch th¯c lÌn ƯỊi vÌi ch©u lÙc nµy

C∏c n≠Ìc nghÊo Î ch©u Phi Ưang nhĂn Ư≠Óc s˘ giÛp Ứ cÒa nhi“u tÍch¯c v“ y t’, gi∏o dÙc, l≠¨ng th˘c tr™n th’ giÌi th´ng qua c∏c d˘ ∏nchỊng Ư„i nghÊo, b÷nh tĂt Nhi“u quỊc gia, trong Ư„ c„ Vi÷t Nam Ư∑ gˆichuy™n gia sang gi∂ng dπy vµ t≠ v†n k‹ thuĂt cho mỈt sỊ n≠Ìc ch©u Phi

* Chÿ t›nh c∏c n≠Ìc c„ sỊ li÷u thỊng k™

Chÿ sỊ HDI cÒa ch©u Phi* vµ th’ giÌi - n®m 2003

- ßπt tr™n 0,7 : 3 quỊc gia (An-gi™-ri, Tuy-ni-di, Cap Ve)

- Tı 0,5 Ư’n 0,7 : 13 quỊc gia (Ai CĂp, Nam Phi, Ga-na, )

- D≠Ìi 0,5 : 28 quỊc gia (Bu-run-Ưi, Ma-la-uy, CỊt ßi-voa, )

- Th’ giÌi : 0,741.

Ch©u lÙc

-nh„m n≠Ìc

Tÿ su†t sinh th´ (‰)

Tÿ su†t

tˆ th´ (‰)

Tÿ su†t gia t®ng d©n sỊ t˘ nhi™n (%)

TuÍi th‰ trung b◊nh (tuÍi)

M∆c dÔ c„ nguÂn tµi nguy™n kh∏ phong phÛ, song Æa sË c∏c n≠Ìc ch©uPhi v…n lµ nh˜ng n≠Ìc nghÃo, kinh t’ käm ph∏t tri”n (ch©u Phi chÿ Æ„ngg„p 1,9% GDP toµn c«u - n®m 2004) ß„ lµ hÀu qu∂ cÒa s˘ thËng trfinhi“u th’ kÿ qua cÒa chÒ ngh‹a th˘c d©n M∆t kh∏c, c∏c cuÈc xung ÆÈtsæc tÈc, s˘ y’u käm trong qu∂n l› Ɔt n≠Ìc cÒa nhi“u quËc gia ch©u Phinon trŒ, tr◊nh ÆÈ d©n tr› th†p, cÚng hπn ch’ nhi“u Æ’n s˘ ph∏t tri”ncÒa ch©u lÙc nµy.

B∂ng 6.2 TËc ÆÈ t®ng tr≠Îng GDP cÒa mÈt sË n≠Ìc (t›nh theo gi∏ so s∏nh)

(ߨn vfi : %)

D˘a vµo b∂ng 6.2, nhÀn xät tËc ÆÈ t®ng GDP cÒa mÈt sË n≠Ìc Î ch©u Phi

so vÌi th’ giÌi.

N“n kinh t’ cÒa ch©u Phi Æang ph∏t tri”n theo chi“u h≠Ìng t›ch c˘c, tËc

ÆÈ t®ng tr≠Îng GDP t≠¨ng ÆËi cao trong thÀp ni™n vıa qua

N®m QuËc gia

1 C∏c n≠Ìc ch©u Phi c«n c„ gi∂i ph∏p g◊ Æ” khæc phÙc kh„ kh®n trong qu∏ tr◊nh khai th∏c, b∂o v÷ t˘ nhi™n ?

2 D˘a vµo b∂ng d≠Ìi Æ©y, vœ bi”u Æ vµ nhÀn xät v“ s˘ thay ÆÊi tÿ l÷ d©n sË ch©u Phi so vÌi c∏c ch©u lÙc kh∏c.

Tÿ l÷ d©n sË c∏c ch©u lÙc vµ th’ giÌi qua mÈt sË n®m

(ߨn vfi : %)

3 H∑y ph©n t›ch t∏c ÆÈng cÒa nh˜ng v†n Æ“ d©n c≠ vµ x∑ hÈi ch©u Phi tÌi s˘ ph∏t tri”n kinh t’ cÒa ch©u lÙc nµy.

N®m C∏c ch©u

Ti’t 2 MỈt sỊ v†n Ư“ cÒa M‹ La tinh

M∆c dÔ Ư∑ tuy™n bỊ ƯỈc lĂp tı tr™n 200 n®m nay, song n“n kinh t’ cÒa h«u h’t c∏c n≠Ìc M‹ La tinh v…n Ưang phÙ thuỈc vµo n≠Ìc ngoµi ; Ửi sỊng cÒa ng≠Íi d©n lao ƯỈng ›t Ư≠Óc c∂i thi÷n, ch™nh l÷ch giµu nghÊo gi˜a c∏c nh„m d©n c≠ r†t lÌn.

kho∏ng s∂n g◊ ?

M‹ La tinh c„ nhi“u tµi nguy™n kho∏ng s∂n, chÒ y’u lµ qu∆ng kim loπimµu, kim loπi qu˝ vµ nhi™n li÷u Tµi nguy™n Ư†t, kh› hĂu thuĂn lÓi choph∏t tri”n rıng, ch®n nu´i Ưπi gia sÛc, trĐng c©y c´ng nghi÷p vµ c©y ®nqu∂ nhi÷t Ừi Tuy nhi™n, vi÷c khai th∏c nh˜ng tµi nguy™n giµu c„ Ư„ch≠a mang lπi nhi“u lÓi ›ch cho Ưπi bỈ phĂn d©n c≠ M‹ La tinh

B∂ng 6.3 Tÿ tr‰ng thu nhĂp cÒa c∏c nh„m d©n c≠ trong GDP cÒa mỈt sỊ n≠Ìc - n®m 2000

D˘a vµo b∂ng 6.3, nhĂn xôt tÿ tr‰ng thu nhĂp cÒa c∏c nh„m d©n c≠ Î mỈt

sỊ n≠Ìc M‹ La tinh.

ô h«u h’t c∏c n≠Ìc M‹ La tinh, d©n c≠ cfln nghÊo Ư„i, thu nhĂp gi˜ang≠Íi giµu vµ ng≠Íi nghÊo c„ s˘ ch™nh l÷ch r†t lÌn Cho tÌi Ư«u th’ kÿXXI, sỊ d©n sỊng d≠Ìi m¯c nghÊo khÍ cÒa M‹ La tinh cfln kh∏ Ư´ngdao ƯỈng tı 37% Ư’n 62% C∏c cuỈc c∂i c∏ch ruỈng Ư†t kh´ng tri÷t Ư”Ư∑ tπo Ưi“u ki÷n cho c∏c chÒ trang trπi chi’m gi˜ ph«n lÌn Ư†t canh t∏c.D©n nghÊo kh´ng c„ ruỈng kôo ra thµnh phỊ t◊m vi÷c lµm, d…n Ư’n hi÷nt≠Óng Ư´ thfi ho∏ t˘ ph∏t D©n c≠ Ư´ thfi cÒa M‹ La tinh chi’m tÌi 75%d©n sỊ vµ 1/3 trong sỊ Ư„ sỊng trong Ưi“u ki÷n kh„ kh®n

T◊nh trπng tr™n Ư∑ ∂nh h≠Îng lÌn Ư’n vi÷c gi∂i quy’t c∏c v†n Ư“ x∑ hỈi vµt∏c ƯỈng ti™u c˘c Ư’n s˘ ph∏t tri”n kinh t’ cÒa c∏c quỊc gia M‹ La tinh

QuỊc gia

GDP theo gi∏

th˘c t’ (tÿ USD)

Tÿ tr‰ng GDP cÒa 10% d©n c≠ nghÊo

nh†t

Tÿ tr‰ng GDP cÒa 10% d©n c≠ giµu

tÿ USD/n®m, Æ’n n®m 2003 gi∂m xuËng cfln 31 tÿ USD, n®m 2004t®ng l™n Æ≠Óc 40 tÿ USD Tr™n 50% nguÂn Æ«u t≠ lµ tı Hoa K◊ vµ T©y Ban Nha.

Giµnh Æ≠Óc ÆÈc lÀp sÌm song c∏c n≠Ìc M‹ La tinh Æ∑ duy tr◊ c¨ c†u x∑hÈi phong ki’n trong thÍi gian dµi, c∏c th’ l˘c b∂o thÒ cÒa Thi™n chÛagi∏o ti’p tÙc c∂n trÎ s˘ ph∏t tri”n x∑ hÈi Do ch≠a x©y d˘ng Æ≠Óc Æ≠ÍnglËi ph∏t tri”n kinh t’ x∑ hÈi ÆÈc lÀp, t˘ chÒ, n™n kinh t’ c∏c n≠Ìc M‹ La tinh ph∏t tri”n chÀm, thi’u Ên Æfinh, phÙ thuÈc vµo c∏c c´ng ti t≠b∂n n≠Ìc ngoµi nh†t lµ Hoa K◊

Nh˜ng n®m g«n Æ©y, nhi“u quËc gia M‹ La tinh Æ∑ tÀp trung cÒng cË

bÈ m∏y nhµ n≠Ìc, ph∏t tri”n gi∏o dÙc, c∂i c∏ch kinh t’, quËc h˜u ho∏mÈt sË ngµnh kinh t’, th˘c hi÷n c´ng nghi÷p ho∏ Ɔt n≠Ìc, t®ng c≠Íng

vµ mÎ rÈng bu´n b∏n vÌi n≠Ìc ngoµi n™n t◊nh h◊nh kinh t’ tıng b≠ÌcÆ≠Óc c∂i thi÷n Bi”u hi÷n r‚ nh†t lµ xu†t kh»u t®ng nhanh, kho∂ng 10%n®m 2003 vµ 21% n®m 2004 Nhi“u n≠Ìc Æ∑ khËng ch’ Æ≠Óc lπmph∏t Tuy nhi™n, qu∏ tr◊nh c∂i c∏ch kinh t’ Æang g∆p ph∂i s˘ ph∂n ¯ngcÒa c∏c th’ l˘c bfi m†t quy“n lÓi tı nguÂn tµi nguy™n giµu c„ Î c∏c quËcgia nµy

B∂ng 6.4 GDP vµ nÓ n≠Ìc ngoµi cÒa mÈt sË quËc gia M‹ La tinh - n®m 2004

2 Thu thÀp th´ng tin v“ xu†t kh»u n´ng s∂n cÒa c∏c n≠Ìc M‹ La tinh.

3 Nh˜ng nguy™n nh©n nµo lµm cho kinh t’ c∏c n≠Ìc M‹ La tinh ph∏t tri”n kh´ng Ên Æfinh ?

C©u h·i vµ bµi tÀp

QuËc gia GDP TÊng sË nÓ QuËc gia GDP TÊng sË nÓ

Ti’t 3. MÈt sË v†n Æ“ cÒa khu v˘c T©y Nam É vµ

khu v˘c Trung É

Vfi tr› Æfia l› mang t›nh chi’n l≠Óc, nguÂn tµi nguy™n d«u m· giµu c„, s˘ tÂn tπi c∏c v†n Æ“ d©n tÈc mang t›nh lfich sˆ, c∏c t´n gi∏o vÌi nh˜ng t›n ng≠Ïng kh∏c bi÷t vµ c∏c ph«n tˆ c˘c Æoan trong c∏c t´n gi∏o, s˘ can thi÷p vÙ lÓi cÒa c∏c th’ l˘c b™n ngoµi Æang lµ nh˜ng nguy™n nh©n ch›nh g©y n™n s˘ tranh ch†p, xung ÆÈt käo dµi tπi khu v˘c T©y Nam É vµ khu v˘c Trung É.

I - ß∆c Æi”m cÒa khu v˘c T©y Nam ∏ vµ khu v˘c Trung ∏

T©y Nam É lµ khu v˘c rÈng lÌn nªm Î ph›a t©y nam ch©u É, n¨i ti’pgi∏p gi˜a ch©u É vÌi ch©u ¢u vµ ch©u Phi, bao gÂm b∏n Æ∂o A-r∏p, caonguy™n I-ran vµ mÈt sË vÔng Ɔt ti’p gi∏p vÌi ßfia Trung H∂i, bi”n Ca-xpi vµ Bi”n ßen, c„ 20 quËc gia vµ vÔng l∑nh thÊ vÌi di÷n t›chkho∂ng 7 tri÷u km2, sË d©n h¨n 313 tri÷u ng≠Íi (n®m 2005).

D˘a vµo h◊nh 6.5 vµ b∂n Æ ßfia l› t˘ nhi™n ch©u É, h∑y cho bi’t t˘ nhi™n cÒa khu v˘c T©y Nam É c„ c∏c Æ∆c Æi”m g◊ nÊi bÀt ?

T©y Nam É c„ d«u m·, kh› t˘ nhi™n Î nhi“u n¨i, nh≠ng tÀp trung nhi“unh†t Î vÔng vfinh Päc-xich

Tı thÍi cÊ Æπi, Î T©y Nam É Æ∑ xu†t hi÷n nhi“u quËc gia c„ n“n v®n minhr˘c rÏ ß©y cÚng lµ n¨i xu†t hi÷n nhi“u t´n gi∏o c„ ∂nh h≠Îng lÌn tr™n th’giÌi Ngµy nay ph«n lÌn d©n c≠ trong khu v˘c theo Æπo HÂi, mÈt ph«nnh· theo c∏c t´n gi∏o kh∏c

Lµ t´n gi∏o c„ ∂nh h≠Îng s©u, rÈng trong khu v˘c nh≠ng hi÷n nay ÆπoHÂi bfi chia rœ bÎi nhi“u gi∏o ph∏i kh∏c nhau Nh˜ng ph«n tˆ c˘c ÆoancÒa c∏c t´n gi∏o, gi∏o ph∏i Æang g„p ph«n g©y ra s˘ m†t Ên Æfinh trongkhu v˘c

H◊nh 6.6 V≠Ín treo Ba-bi-lon - (tranh vœ)

Kh› hÀu kh´ hπn, n’u gi∂i quy’t Æ≠Óc v†n Æ“ n≠Ìc t≠Ìi th◊ c„ th” ph∏ttri”n trÂng b´ng vµ mÈt sË c©y c´ng nghi÷p kh∏c C∏c th∂o nguy™nthuÀn lÓi cho vi÷c ch®n th∂ gia sÛc.

V“ x∑ hÈi, Trung É lµ khu v˘c c„ mÀt ÆÈ d©n sË th†p, Æa d©n tÈc, tÿ l÷d©n theo Æπo HÂi cao (trı M´ng CÊ)

Trung É tıng c„ "Con Æ≠Íng t¨ lÙa" Æi qua, n™n Æ≠Óc ti’p thu nhi“u gi∏trfi v®n ho∏ cÒa c∂ ph≠¨ng ß´ng vµ ph≠¨ng T©y

Nh˜ng n®m g«n Æ©y, Trung É cÚng lµ khu v˘c thi’u Ên Æfinh cÒa th’ giÌi

1 Nhµ n≠Ìc I-xra-en

Nhµ n≠Ìc I-xra-en Æ≠Óc thµnhlÀp n®m 1948 (theo Nghfiquy’t sË 181 cÒa ßπi HÈi ÆÂngLi™n hÓp quËc kho∏ 2 n®m1947) vÌi di÷n t›ch

14 100km2 Hi÷n nay I-xra-enc„ di÷n t›ch lµ 21059km2g†p1,5 l«n so vÌi n®m 1948, baogÂm vÔng ÆÂng bªng hãp venßfia Trung H∂i, vÔng nÛi Giu-Æa Î trung t©m, mÈt ph«nthung lÚng Gio„c-Æan Î Æ´ngbæc vµ sa mπc N™-gep Î ph›anam

I-xra-en c„ kh› hÀu cÀn nhi÷tÆfia trung h∂i, l≠Óng m≠a ›t.Tµi nguy™n hπn ch’, chÿ c„,ÆÂng, phËt ph∏t, br´m,manh™, Ɔt sät

D©n sË I-xra-en c„ h¨n 7 tri÷ung≠Íi (n®m 2005) trong Æ„ph«n lÌn theo Æπo Do Th∏i(80%)

I-xra-en thuÈc nh„m n≠Ìcph∏t tri”n (c¨ c†u GDP khuv˘c I : 2%, khu v˘c II : 17%,khu v˘c III : 81%), khoa h‰ck‹ thuÀt vµ tr◊nh ÆÈ qu∂n l›kinh t’ ti™n ti’n Thu nhÀpb◊nh qu©n Æ«u ng≠Íi vµo loπicao tr™n th’ giÌi (17287USD/ng≠Íi, n®m 2004)

H◊nh 6.8 I-xra-en vµ Pa-le-xtin (n®m 2006)

Kim c≠¨ng Æ∑ ch’ t∏c, thi’t bfi c´ng ngh÷ cao, vÚ kh›, ph«n m“m m∏yt›nh, ho∏ ch†t, d÷t may lµ c∏c s∂n ph»m xu†t kh»u mÚi nh‰n I-xra-ennhÀp kh»u ngÚ cËc, d«u th´

I-xra-en g∆p nhi“u trÎ ngπi trong ph∏t tri”n kinh t’ x∑ hÈi v◊ chi ph›cao cho c∏c cuÈc xung ÆÈt, chi’n tranh vÌi c∏c n≠Ìc Å rÀp

S˘ mÎ rÈng l∑nh thÊ cÒa I-xra-en c„ ∂nh h≠Îng th’ nµo tÌi mËi quan h÷ vÌi

c∏c quËc gia l∏ng gi“ng, vµ tı Æ„ c„ ∂nh h≠Îng g◊ tÌi s˘ ph∏t tri”n kinh t’

x∑ hÈi cÒa I-xra-en cÚng nh≠ s˘ Ên Æfinh cÒa khu v˘c T©y Nam É ?

2 Nhµ n≠Ìc Pa-le-xtin

Nhµ n≠Ìc Pa-le-xtin thµnh lÀp ngµy 15 - 11 - 1988, Æ≠Óc Li™n hÓp quËcc´ng nhÀn n®m 1989, c„ vfi tr› nªm k“ c∏c n≠Ìc Gio„c-Æa-ni, Ai CÀp vµI-xra-en Bao gÂm c∏c bÈ phÀn t∏ch rÍi : bÍ T©y s´ng Gio„c-Æan, d∂iGa-da vµ mÈt ph«n ß´ng Gi™-ru-xa-lem Theo Nghfi quy’t sË 181 cÒaßπi HÈi ÆÂng Li™n hÓp quËc kho∏ 2 n®m 1947, Pa-le-xtin c„ l∑nh thÊrÈng 11000 km2, nh≠ng hi÷n nay di÷n t›ch chÿ c„ ≠Ìc chıng 6260 km2 D©n sË Pa-le-xtin kho∂ng 3,8 tri÷u ng≠Íi, Æa sË theo Æπo HÂi

Pa-le-xtin c„ n“n kinh t’ käm ph∏t tri”n (c¨ c†u GDP khu v˘c I : 33%,khu v˘u II : 25%, khu v˘c III : 42%) S∂n ph»m n´ng nghi÷p chÒ y’u

lµ d«u ´-liu, cam, qu˝t, rau, thfit bfl S∂n ph»m c´ng nghi÷p c„ xi m®ng,hµng d÷t may, hµng m‹ ngh÷

H¨n nˆa th’ kÿ Ɔu tranh gi∂i ph„ng d©n tÈc, sau khi Ɔt n≠Ìc Æ≠Ócthµnh lÀp lπi xung ÆÈt tri“n mi™n vÌi I-xra-en, kinh t’ Pa-le-xtin li™n tÙc

bfi khÒng ho∂ng ; kho∂ng 60% sË d©n sËng nghÃo khÊ, Li™n hÓp quËcth≠Íng xuy™n ph∂i trÓ giÛp

Tπi sao gi˜a I-xra-en vµ Pa-le-xtin lπi c„ m©u thu…n käo dµi, d…n tÌi xung ÆÈt ?

1 T◊m trong b∂ng sau c∏c quËc gia lÌn nh†t, nh· nh†t (v“ di÷n t›ch, d©n sË) Î tıng khu v˘c vµ x∏c Æfinh vfi tr› Æfia l›, l∑nh thÊ tr™n b∂n ÆÂ (ho∆c At lat ßfia l› th’ giÌi)

C©u h·i vµ bµi tÀp

Di÷n t›ch, d©n sË c∏c quËc gia Î khu v˘c T©y Nam É vµ khu v˘c Trung

É - n®m 2005

2 Quan h÷ gi˜a I-xra-en vµ Pa-le-xtin c„ ∂nh h≠Îng nh≠ th’ nµo tÌi s˘ ph∏t tri”n kinh t’ x∑ hÈi cÒa c∂ hai quËc gia ? ß” cÔng ph∏t tri”n, hai n≠Ìc c«n ph∂i lµm g◊ ?

STT T™n n≠Ìc Di÷n t›ch

(km 2 )

D©n sË (tri÷u ng≠Íi)

STT T™n n≠Ìc Di÷n t›ch

(km 2 )

D©n sË (tri÷u ng≠Íi)

Khu v˘c T©y Nam É 7009101 313,3 14 Li-b®ng 10399 3,8

1 Éc-m™-ni-a 29801 3,0 15 §-man 212460 2,4

2 A-däc-bai-gian 86599 8,4 16

L∑nh thÊ Pa-le-xtin

Ti’t 4 Th˘c hµnh

Ph©n t›ch mÈt sË v†n Æ“ cÒa khu v˘c

T©y Nam É vµ khu v˘c Trung É

Bµi tÀp 1 Vai trfl cung c†p d«u m·

1 D˘a vµo b∂ng sË li÷u sau :

B∂ng 6.5 L≠Óng d«u th´ khai th∏c vµ ti™u dÔng Î mÈt sË khu v˘c cÒa th’ giÌi

D˘a vµo ki’n th¯c bµi h‰c, hi”u bi’t cÒa b∂n th©n vµ th´ng tin d≠Ìi Æ©y, h∑y nhÀn xät chung v“ t◊nh h◊nh ch›nh trfi, x∑ hÈi Î T©y Nam É vµ Trung É.

H◊nh 6.9 Nπn nh©n cÒa xung ÆÈt bπo l˘c Î T©y Nam É

NguÂn :

* Trang http://www.mofa.gov.vn/vi/nr040807104143/nr040807105001/ns041202102250.

** Trang http://www.tapchicongsan.org.vn/details.asp?Object=6&news_ID=15153973.

*** Trang http://www.mofa.gov.vn/vi/cnvakv/ cÒa BÈ Ngoπi giao n≠Ìc CHXHCN Vi÷t Nam.

1 N®m m≠¨i b∂y n®m Æ∑ tr´i qua k” tı khi ßπi hÈi ÆÂng Li™n hÓp quËc kho∏ 2 th´ng qua Nghfi quy’t 181 v“ v†n Æ“ Pa-le-xtin vµ I-xra-en, xong v†n Æ“ nµy v…n ch≠a Æ≠Óc gi∂i quy’t vµ c∏c quy“n c¨ b∂n cÒa nh©n d©n Pa-le-xtin v…n ch≠a Æ≠Óc th˘c hi÷n *

2 Theo thËng k™, n®m 2006 Æ≠Óc coi lµ mÈt n®m Æ…m m∏u Î Ép-ga-ni-xtan vÌi h¨n 100 vÙ Æ∏nh bom li“u ch’t vµ bπo l˘c khÒng bË lµm 3700 ng≠Íi ch’t, trong Æ„ c„ h¨n 1000 th≠Íng d©n v´ tÈi, nhi“u g†p bËn l«n n®m 2005**

3 C≠-r¨-g≠-xtan ch≠a gi∂i quy’t Æ≠Óc c∏c m©u thu…n gi˜a cÈng ÆÂng c∏c d©n tÈc Î mi“n nam nghÃo Æ„i, chfiu ∂nh h≠Îng nhi“u cÒa chÒ ngh‹a HÂi gi∏o c˘c Æoan vÌi c∏c d©n tÈc mi“n bæc n„i ti’ng Nga c„ m¯c sËng cao h¨n CuÈc ch›nh bi’n 24/3/2005 cÚng Æ≠Óc bæt Æ«u tı nguy™n nh©n nµy ***

4 Tπi U-d¨-b™-ki-xtan, c∏c l˘c l≠Óng HÂi gi∏o li khai vµ c˘c Æoan hoπt ÆÈng mπnh, ch›nh quy“n Æ∑ cË tr†n ∏p, ki”m so∏t an ninh, nh≠ng v…n x∂y

ra c∏c vÙ Æ∏nh bom khÒng bË, bi”u t◊nh, bπo loπn Do ph∂i lo cÒng cË quy“n l˘c, ÆËi ph„ vÌi khÒng bË n™n ch›nh quy“n ch≠a tÀp trung nhi“u cho ph∏t tri”n kinh t’ ***