vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT

Nền kinh tế nước ta đang chuyển đổi từphương thức kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế nền kinh tế thị trường dưới sựquản lý của nhà nước, công cuộc đổi mới này đã đề ra những yêu cầu căn

Quy định này phản ánh nhu cầu đổi mới phương pháp giáo dục để giảiquyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người mới trong thời đại ngày nayvới thực trạng lạc hậu của phương pháp giáo dục của nước ta hiện nay.

Thật vậy, sự phát triển xã hội và đổi mới đát nước đang đòi hỏi cấp báchphải nâng cao chất lượng đào tạo Nền kinh tế nước ta đang chuyển đổi từphương thức kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế nền kinh tế thị trường dưới sựquản lý của nhà nước, công cuộc đổi mới này đã đề ra những yêu cầu căn bảntrong việc đổi mới về hệ thống giáo dục của nước ta, đó là sự thay đổi về nộidung dạy học một khi nội dung dạy học thay đổi sẽ dẫn đến hệ quả tát yếu phảiđổi mới phương pháp dạy học Chúng ta thấy rầng một thực trạng đang còn tồntại phổ biến trong hệ thống giáo dục của nước ta là phương pháp dạy học truyềnthống, dạy học theo kiểu thuyết trình, giáo viên là trung tâm trong hoạt động họctập, học sinh là đối tượng thụ động trong việc tiếp nhân tri thức chính vì vậy mànhiều giáo viên không kiểm soát và điều khiển được hoạt động của trò, làm chotrò thụ động, lệ thuộc vào giáo viên, không phát huy được khả năng chủ động,sáng tạo của học sinh

Do thực tiễn mâu thuẫn giữa đòi hỏi phải đào tạo con người mới đáp ứngnhững yêu cầu phát triển của xã hội hiện đại, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiệnđại hoá đất nước với thực trạng của phương pháp dạy học lạc hậu đã làm nảysinh và thúc đẩy một cuộc vận động đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các

cấp trong ngành giáo dục và đào tạo qua một số năm nay với những tư tưởngchủ đạo được phát triển dưới nhiều hình thức khác nhau như: “lấy người họclàm trung tâm”, “ phát huy tính tích cực”, “ tích cực hoá hoạt động học tập”…v.v… cùng với sự phát triển của hệ thống giáo dục hiện đại theo nhịp độ pháttriển chung của thế giới,thỡ việc đổi mới phương pháp giáo dục nói chung vàphương pháp giáo dục ở trường THPT nói riêng trong hệ thống giáo dục củanước ta là việc cần thiết Trong việc đổi mới phương pháp đó bên cạnh nhữngmặt thuận lợi, những nhà giáo dục còn gặp không ít khó khăn thử thách, chớnh

những lý do trờn đó thụi thỳc em chọn đề tài “vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT”, qua đề tài này em mong góp một phần nhỏ vào quá

trỡnh nghiờn cứu những phương pháp giáo dục, tỡm ra phương hướng giải quyếtvấn đề trên cơ sở lý thuyết đặt ra

II.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Tỡm hiểu thực trạng của việc đổi mới phương pháp dạy học Những khókhăn và thuận lợi trước sự đổi mới phương pháp dạy học từ đó nêu ra cácphương pháp dạy học tích cực đang được phát huy và vận dụng hiện nay

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Những thuận lợi và khó khăn của giáo viên trước sự đổi mới phương phápday học và các phương pháp dạy học tích cực

IV.NHIỆM VỤ NGHIấN CỨU

1 Tỡm hiểu cơ sở lí luận của việc thực hiện đổi mới ở trường trung họcphổ thông

2 Tỡm hiểu những thuận lợi của giỏo viờn trước sự đổi mới

3 Tỡm hiểu những khú khăn mà giáo viên đó mắc phải và hướng khắcphục

4 Một số phương pháp dạy học tích cực hiện nay

V GIỚI HẠN NGHIấN CỨU

Đề tài tập trùng nghiên cứu các vấn đề sau:

1 Xây dựng cơ sở lý luận của việc thực hiện đổi mới phương pháp dạyhọc

2 Cơ sở thực tiễn của việc đổi mới phương pháp dạy học

3 Những thuận lợi và khó khăn trước công cuộc đổi mới phương phápdạy học

4 Một số phương pháp đổi mới hiên nay

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIấN CỨU

I Cơ sở lí luận của việc thực hiện đổi mới phương phỏp dạy học

Như chúng ta đó biết, xu hướng chung của thế giới ngày nay là tiến tớitoàn cầu hoỏ và xõy dựng nền kinh tế tri thức, dựa trờn nền tảng sỏng tạo khoahọc và cụng nghệ Đó là một thế giới đang trong quá trỡnh thay đổi, phỏt triểnnhanh chúng, cả về cuộc sống vật chất và văn hóa tinh thần theo từng đợt sóngcách mạng công nghệ liên tiếp, dồn dập điều mà trước đây chưa hề thấy, nó dễdàng bỏ lại đằng sau các quốc gia không vượt qua được, không thích ứng nổi,hoặc thích ứng chậm, khụng tiến kịp với những đợt sóng ấy.Về phương diện liênquan trực tiếp đến giáo dục, sự phát triển về công nghệ thông tin, đặc biệt là sốhoá và đa truyền thông không dây, sẽ có ảnh hưởng lớn lao đến quỏ trỡnh phổbiến, tiếp thu, xử lý, vận dụng và sỏng tạo tri thức.Cho nờn núi đến giáo dục thế

kỉ 21 là nói đến một nền giáo dục đặt trên cơ sở thích ứng với những điều kiện,khả năng và nhu cầu phát triển mới của xó hội

Trong bối cảnh đó, nhiều người khi nói tới hiện đại hoá giáo dục thườngchỉ nghĩ đến việc vận dụng các phương tiện kĩ thuật, công nghệ hiện đại, đặcbiệt là công nghệ thông tin, trong giảng dạy và học tập Điều này đương nhiênquan trọng, song cái chính chưa phải ở đó.Cái chính là thay đổi tư duy giáo dục,xác định lại quan niệm về mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường, từ đó thayđổi cung cách dạy học, phương pháp, nội dung, tổ chức và quản lí giáo dục,nhắm xây dựng một nền giáo dục phù hợp hơn với yêu cầu của xó hội và cuộcsống trong kỷ nguyờn kinh tế tri thức

Trong thời đại mà cơ may tồn tại và phát triển của các quốc gia dựa trên

sự thông minh, tài trí của cộng đồng nhiều hơn là của cải, tài nguyên sẵn có,phương châm giáo dục không cũn là cung cấp biểu bối, nhồi nhột càng nhiềukiến thức càng tốt mà là rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng

mau lẹ, nhạy bén, rèn luyện đầu óc và nhân cách để có những con người khiném vào hoàn cảnh nào cũng xoay sở và vươn lên được, tự khẳng định mỡnhđồng thời thúc đẩy cộng đồng tiến lên.Trước đây, nhà trường thương chăm chúđào tạo những lớp người theo những khuôn mẫu nhất định, ngoan ngoón và cầnmẫn làm viẹc theo những ước lệ và định chế sẵn có, quen được dẫn dắt, bao cấp,làm theo, hơn là độc lập suy nghĩ và tự chịu trách nhiệm.Những mẫu người nhưthế không thể là mục tiêu đào tạo của nhà trường khi bước sang thế kỉ 21.Songđiều đáng nói ở đây là ngoài những phẩm chất đó giáo viên phải đào tạo cho các

em biết giao tiếp và hợp tác, có tư duy nhạy bén với cái mới và nhất là phải cóđầu óc sáng tạo, yếu tố then chốt thúc đẩy xó hội tiến lờn trong kỉ nguyờn mới

Trên quan điểm tổng quát đó, phải đặc biệt chú ý đến những vấn đề chínhsau đây:

1 Trong thời kinh tế tri thức, đương nhiên tri thức là quan trọng, nhưngnhư trên đó núi, yếu tố quyết định sức sống và vươn lên của một công đồng làkhả năng sáng tạo, mà muốn sáng tạo chỉ có tri thức thôi chưa đủ, cũn phải cúđầu óc tưởng tượng.Tri thức mà thiếu trí tưởng tượng thỡ khụng thể sử dụng linhhoạt và dễ biến thành tri thức chết, tri thức không phát triển được Có tri thức màthiếu đầu óc tưởng tượng thỡ cớ thể làm theo, bắt chước, không nghĩ ra được ýtưởng mới, mà trong xó hội ngày nay, dự là lĩnh vực kinh doanh, khoa học, côngnghệ hay văn hoá, nghệ thuật, không có ý tưởng mới có nghĩa là vô vị, nhàmchán, không có sức thu hút, không đủ sức cạnh tranh.Do đó giáo dục ở thế kỉ 21không thể chỉ coi trọng tri thức mà cũn phải chỳ ý rốn luyện trớ tưởng tượng,làm cơ sở cho tư duy sáng tạo.Ngay từ tuổi nhỏ học sinh phải làm quen độc lậpsuy nghĩ, tập nghiên cứu, sáng tạo, tập phát hiện và giải quyết vấn đề hơn là họcthuộc lũng mà nhồi nhột kiến thức( vỡ thế phải bớt giờ nghe giảng thụ động,tăng các hỡnh thức dự ỏn, khoỏ luận, tham luận v v)

2 Trong giỏo dục cụng bằng, dõn chủ cú nghĩa là bảo đảm cho mọi côngdân quyền bỡnh đẳng về cơ hội học tập và cơ hội thành đạt trong học vấn.Bướcvào kinh tế tri thức, đó không chỉ là một nguyên tắc đạo đức, đó cũn là điều kiện

tối thiểu cần thiết để bảo đảm sự phát triển xó hội Vỡ chỉ khi cú cụng bằng dânchủ trong giáo dục, chỉ khi mọi người, dù giàu nghèo, sang hèn, đều có cơ hộihọc tập và thành đạt ngang nhau, khi đó tiềm năng của xó hội mới được khaithác hết Trên thực tế điều đó có nghĩa là không để cho bất cứ ai chỉ vỡ nghốokhú mà khụng được học đến nơi đến chốn theo sở nghuyện Với chế độ học tậpbuộc phải học thêm ngoài giờ rất nhiều, phải đóng góp vô vàn khoản tốn kémngoài học phí hàng năm phải mua sách sắm sách giáo khoa mới.

3 Cho nờn giỏo dục phải phúng khoỏng, khụng hạn chế hay kỡm hóm màtrỏi lại phải tụn trọng phỏt triển cỏ tớnh, mà muốn thế khụng thể gũ bú mọingười trong một kiểu đào tạo như nhau,một hướng học vấn như nhau, mà phải

mở ra nhiều con đường, nhiều hướng, tạo nhiều cơ hội lựa chọn cho thế trẻ pháttriển tài năng

4 Mọi học sinh đều cần học tập học thường xuyên, học xuốt đời, cho nêngiáo dục thường xuyên (ngoài học đường), không ngừng mở rộng cả về phạm vi,quy mô, hỡnh thức, đối tượng và sử dụng những phương tiện hĩ thuật tiên tiếnnhất như:máy tính, internet, đa truyền thông không dây để cho ai ở đâu và bất cứnơi nào cũng có thể học được và có hiệu quả.Đáng chú ý là ở nhiều nước chi phícủa xó hội cho giỏo dục thường xuyen dẫ ngang bằng, thậm chí vượt cả chi phícho giáo dục theo trường lớp truyền thống

{Để thực hiện xó hội học tập, thỡ ngay từ nhà trường phổ thông, phải giáodục lũng ham mờ tri thức và rốn luyện thúi quen tự học, tự đọc,tự tham khảosách báo, tư liệu v…v…phải bớt đi những giờ giảng trên lớp,tăng giờ tự học ởlớp dưới sự giám sát và giúp đỡ của thầy giáo (chứ không phải tăng bài làm, bàihọc ở nhà, vỡ như thế con em các gia đỡnh cú văn hoá cao và có hoàn cảnh laođộng phù hợp sẽ được bố mẹ hướng dẫn, thậm chí làm hộ,cũn con em cỏc giađỡnh mà bố mẹ phải đi làm đêm hoặc văn hoá thấp sẽ gặp khó khăn, tạo ra bấtcông).Đồng thời tăng bài làm độc lập ở nhà dưới hỡnh thức tự đọc, làm dự ánkhoá luân,…là những việc mà người lớn khụng thể hay khú làm hộ)

5 Đặc điểm dễ thấy nhất của giáo dục thế kỷ 21 là sử dụng rộng róiinternet, cụng nghệ thụng tin trong mọi khâu giáo dục, tự nội dung cho đếnphương pháp, tổ chức Lí do dễ hiểu là về vỡ một mặt cụng nghệ thụng tin đólen lỏi vào mọi hoạt đông kinh tế và đời sông trong xó hội hiờn đại, khiến chohiểu biết tối thiểu về tin học trở nên cần thiết cho mọi người và mặt khác máytính,internet, viên thông, truyền thông không dây, đó trở thành những cụng cụ cúthể hỗ trợ đắc lực việc giảng dạy và học tầp theo các yêu cầu nêu trên Hiện naykhông phải ai cũng nhân thức được tầm quan trọng của các phương tiện kỹ thuậtnày đối với giáo dục, cho nên đầu tư cho lĩnh vực này thường chưa đủ mức tớihạn cần thiết và không đồng bộ để có thể phát huy đầy đủ tác dụng Hơn nũalĩnh vực này lại tiến quá nhanh, nếu không nhin xa trông rộng thỡ cú nguy cơtốn kém nhiều mà vẫn luôn luụn bị lạc hõu.

6 Cuối cùng, muốn đem lại những thay đổi lớn trong giáo dục thỡ trướchết phải thay đổi cách quản lý giáo dục.Trong kinh tế tri thức, phát huy sángkiến chủ động của mọi người là điều kiện cần thiết để tăng hiệu quả của mọi tổchức.Điều đó càng đặc biệt đúng với các tổ chức giáo dục mà nhiệm vụ trực tiếpliên quan việc đào tạo con người.Vỡ võy, bản thõn hệ thống tổ chưc, quản lýgiỏo dục cần phải phi tập trung hoỏ, cỏc cơ sở giáo dục nhất là các đại học phảiđược châo quyền tự chủ rộng rói, về nội dung chương trỡnh, về tổ chức kếhoạch giảng dạy, nghiên cứu khoa học và các hoạt động khác Hệ thống đó cũnđược cải tổ thành mạng lưới, vận hành theo cơ chế mạng, tận dụng các tri thứckhoa học và phương tiện kỹ thuật về quản lý mạng, để tăng hiệu quả quản lý,phự hợp với xu hướng và yêu cầu phát triển của xó hội hiện đại Quản lý giáodục cũng tức là quản lý cỏc hoạt động làm nền tảng phát triển tri tuệ, phát triểnnăng lực sáng tạo của xó hội cho nờn càng cần thiết phải hiểu biết những đặcđiểm của loại hoạt động này để quản lý một cách thật sự thông minh, phát huyđược cả trí tuệ của cả cộng đồng

II) Cơ sở thực tiễn đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT

Với chủ trương, chính sách của Đảng, nhà nước đầu tư cho giáo duc làquốc sách hàng đầu, và sự quan tõm của cỏc cấp cỏc ngành thỡ giỏo dục nước ta

có nhiều bước phát triển mới và đó đạt được những thành công nhất định trongcông tác giáo dục, ngành giáo dục đó đề ra nhiều khẩu hiệu, đưa ra nhiều chủtrương để đẩy mạnh công tác giáo dục, một trong những khẩu hiệu gần đây nhất

mà toàn bộ ngành giáo dục nói chung và giáo duc THPT nói riêng đang thựchiện đó là đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động: “ Nói không với tiêu cực và bệnhthành tích trong giáo dục ” ( hai không trong giáo dục) nó được áp dụng vàotrong tất cả các trường phổ thông trong cả nước và từng bước đó đạt được nhữngthành công nhất định Để chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước, đườnglối giáo dục của ngành giáo dục được thực hiện một cách nghiêm túc, có đượcnhững thành công nhất định thỡ mỗi trường phải xác định được nhiệm vụ cụ thể

và việc triển khai nó một cách đồng bộ nhất quán tuỳ thuộc vào điều kiện củatừng trường

Thực tiễn cho thấy các trường THPT trong nước đó và đang áp dụngnhững phương pháp dạy học tiến bộ vào trong quỏ trỡnh giảng dạy từ phớa giỏoviờn và quỏ trỡnh nhận thức từ phớa học sinh Hằng năm ở các trường phổthông đó tổ chức cỏc phong trào, hoạt động phục vụ cho giáo dục như: các khoáđào tạo nõng cao trỡnh độ nhận thức cũng như kỹ năng sử dụng các phương tiệnkhoa học kỹ thuật hiện đại vào trong quá trỡnh giảng dạy của mỡnh, tham giavào cỏc lớp tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học

Qua một thời gian triển khai, áp dụng những phương pháp tiến bộ vàđược đào tạo qua cá lớp căn bản trỡnh độ của giỏo viên đó được nâng lên đáng

kể, tỉ lệ giáo viên có trỡnh độ áp dụng khoa học cộng nghệ hiện đại vào trongdạy học ngày càng cao Bên cạnh việc áp dụng những phương pháp hiện đạitrong quá trỡnh giảng dạy giỏo viờn cũn biết kết hợp những ưu điểm củaphương phỏp dạy học truyền thống

Cũng nhờ việc áp dụng phương pháp dạy học mới trong giảng dạy củagiáo viên mà học sinh đó cú cỏch tiếp cận mới về tri thức và đạt được hiệu quả

cao trong quá trỡnh học tập của mỡnh, cụ thể tỉ lệ phần trăm học sinh khá, giỏihàng năm đó được tăng lên

Cách áp dụng những phương pháp dạy học mới trên đây mới đạt đượcnhững thành công nhất định ở những khu vực trường có điều kiện phát triển như

ở thành phố, thị xó, thị trấn, cũn những khu vực trường ở vùng nông thôn, vùngsâu, vùng, biên giới hải đảo thỡ do điều kiện kinh tế cũng như những khó khăn

về vật chất nói chung thỡ việc ỏp dụng những phương pháp dạy học hiện đại cũnnhiều hạn chế, dấn đến kết quả trong quá trỡnh dạy học của giỏo viờn và chiếmlĩnh tri thức của học sinh chưa cao Chính khó khăn trong việc áp dụng nhữngphương pháp dạy học mới nên các giáo vên ở những khu vực này vẫn duy trỡcỏch dạy học truyền thống là phổ biến

Như vậy việc áp dụng phương pháp dạy học mới và để đạt được nhữngthành công nhất định ở tất cả các trương THPT trên cả nước là vấn đề khôngphải đơn giản nhưng với xu thế phát triển của xó hội ngày nay đũi hỏi phải chỳtrọng đầu tư phát triển một cách đồng bộ và nhất quán ở các ban ngành trong hệthống giáo dục Có như vậy thỡ giỏo dục của nước ta mới có điều kiện phát triểnhoà cùng nhịp độ phát triển chung với nền giáo dục của khu vực và thế giới

III) Những thuận lợi và khó khăn trên con đường đổi mới phương pháp dạy học.

1 Những thuận lợi

Việc áp dụng những phương pháp dạy học mới trong nhiều năm qua đưalại cho nền giáo dục nước nhà có đươc bước phát triển mới và đó gặt hỏi đượcnhiều thành tích tốt đẹp, và để đạt được những thành tích như thế thỡ ngành giỏodục khụng ngừng phỏt huy dựa trờn những mặt thuận lợi ở cả phương diện chủquan lẫn khỏch quan như sau:

Đa số các trường THPT trong nước đều có một đội ngũ giáo viên trẻ,khoẻ, có tinh thần làm việc hăng hái, vui tươi, phấn khởi có phẩm chất chính trịtốt, có tiềm năng chuyên môn lớn, nhiệt tỡnh trong cụng tỏc giảng dạy Cơ sởvật chất của các trường trong từng vùng từng miền được cải thiện, được đầu tư

theo hướng hiện đại đáp ứng yêu cầu giáo dục mới Số giáo viên đạt chuẩnchiếm tỷ lệ càng cao.

Việc vận dụng cụng nghệ thụng tin và cỏc thiết bị dạy học hiện đại vàoviệc đổi mới phương pháp dạy học đó và đang trở thành một phong trào sôi nổi.Nhờ vào khả năng tuyệt vời của máy tính, các giáo viên có thể xây dựng các bàigiảng điện tử bao gồm các công cụ đa phương tiện như: văn bản, đồ hoạ, hỡnhảnh, õm thanh, hoạt cảnh(video),.v.v Một cỏch sinh động, thu hút sự tập trungcủa người học, đồng thời dễ dàng thể hiện được các phương pháp sư phạm nhằmtăng khả năng tích cực chủ động tham gia học tập của người học Việc làm nàygóp phần thúc đẩy khả năng tiếp cận tiến bộ khoa học kĩ thuật của cán bộ giỏoviờn, trỏnh tỡnh trạng“dạy chay-học chay”,” thầy đọc trũ ghi”, kộm hiệu quả mànghành giỏo dục đang kiên quyết khắc phục Mặt khác sự ra đời của các phươngtiện dạy học hiện đại, công nghệ thông tin đó tiết kiệm được sức lực, giải phónggiáo viên và học sinh ra khỏi công việc sư phạm thuần tuý.Hơn nữa, nhờ sự rađời của các phương tiện dạy học giúp người dạy và người học tỡn kiếm, chia sẻthụng tin một cỏch dễ dàng

Vớ dụ: nếu như trước đây khi người học muốn tỡm kiếm một vấn đề nào

đó về thông tin thi họ phải tỡm kiếm,đọc rất nhiều sách vở, nhưng giờ với côngnghệ hiện đại, đặc biệt sự ra đời của mạng internet thỡ việc tỡm kiếm dễ dànghơn rất nhiều

Sở Giỏo Giáo dục và Đào tạo, các trường THPT trong tỉnh cũng đó tổchức nhiều đợt bồi dưỡng tin học cho cán bộ, giáo viên và công nhân viên Tạimột số trường, giáo viên đó được học các lớp phổ cập tin học và được hướngdẫn cách soạn một bài giảng điện tử, cách thức ứng dụng các thiết bị hiện đại,CNTT vào quỏ trỡnh dạy học Kết quả, giỏo viờn đó biết ứng dụng CNTT vàcác thiết bị hiện đại vào việc soạn giảng và bước đầu đó mang lại hiệu quả caotrong việc nõng cao chất lượng dạy học cũng như việc đổi mới PPDH

Ngõn sỏch chi phí cho giáo dục ngày càng được phát triển,sự đầu tư trangthiết bị,cơ sở vật chất khụng chỉ dừng lại ở cỏc thành phố, thị xó lớn,phỏt triển

mà cũn được mở rộng, được quan tâm hơn ở các tỉnh lẻ nơi mà điều kiên kinh tếchưa thực sự phát triển.Nhà nước tăng dần mức đầu tư để không ngừng nângcao, hoàn thiện và hiện đại hoá thiết bị, công nghệ dạy học, đồng thời hoàn thiện

hạ tầng công nghệ thông tin và truyền thông để mọi trường học đều có thể kếtnối vào mạng Internet

Cỏc cấp quản lý, giỏo viờn, học sinh đó nhận thức rừ về vị trớ, vai trũ, và

sự cần thiết phải đổi mới các phương pháp dạy

2 Những khó khăn

Phương pháp dạy học (ĐMPPDH) hiện nay không chỉ là phong trào màcũn là một yờu cầu bắt buộc với mọi giỏo viờn (GV) Thụng thường, ở các giờthao giảng hay dự thi GV giỏi, tất cả GV đều nỗ lực trong việc ĐMPPDH, dùcũn cú người chưa thành công như mong muốn Trên thực tế, khảo sát và điềutra xó hội học cho thấy tỷ lệ GV thực hiện được yêu cầu này ở các trường chưaphải là nhiều Vậy thực chất, họ đang gặp những khó khăn gỡ ? Trước hết là dothói quen đọc - chép, thuyết giảng, lệ thuộc sỏch giỏo khoa của một bộ phận

GV Căn bệnh cố hữu là ngai tư duy, không chiu thay đổi, thậm chí không mặn

mà với công tác giáo dục khiến nhiều GV, trong đó có cả những GV lâu năm, đóthuộc làu từng nội dung kiến thức trong sỏch giỏo khoa nờn khi giảng thườngđọc luôn cho học sinh (HS) chép lại các ý chính Điều này tạo ra thói quen thụđộng của trũ Thầy núi sao, trũ ghi vậy, và chỉ biết học thuộc lũng, khụng cầnsuy nghĩ Để chống lại thói quen xấu này, nhiều GV đó chủ động trong việc tỡmtũi những cỏch thức mới trong việc truyền đạt kiến thức Song do nhận thứcchưa thật đầy đủ, nên việc ĐMPPDH chưa hiệu quả.Có những trường hợp giáoviên nhằm mục đích phát huy tính tích cực của HS, trong nhiều tiết học từ đầutới cuối chỉ thấy có GV hỏi, HS trả lời, hoặc cả tiết học, HS không ghi được gỡngoài cỏc tiờu đề chính Theo GV, như thế là chống đọc chép.Lại cũng có GV

sử dụng máy tính, máy chiếu đa năng, song lại chẳng hề chú ý xem cú cần thiết

và phự hợp với bài học khụng, liều lượng thế nào và nghiễm nhiên coi nhưmỡnh đó ĐMPPDH mà quên mất rằng, đó chỉ là phương tiện hỗ trợ cho việc dạy

Những vấn đề tưởng chừng như nhỏ ấy, nhưng để GV vượt qua được khôngphải dễ Không chỉ cần sự tự giác, ý chớ quyết tõm của mỗi GV, mà nú cũn đũihỏi sự vào cuộc của ban giám hiệu nhà trường trong việc sáng tạo, đưa ra nhữngbiện pháp quản lý hiệu quả giỳp GV vượt qua rào cản này cả về nhận thức lẫnhành vi trong từng giờ lên lớp Từ lối quen thuyết giảng, không ít người chỉ

“chạy” theo khối lượng kiến thức có trong sách giáo khoa, không quan tâm đếnviệc tỡm ra những biện phỏp tỏc động đến quá trỡnh nhận thức của HS Đây làthói quen, cũng là rào cản thứ hai của GV khi ĐMPPDH.Bản chất của việc dạyhọc là làm cho HS chủ động tiếp thu, dễ hiểu, dễ nhớ kiến thức HS tiếp thu kiếnthức khụng phải chỉ thụng qua kờnh nghe, kờnh nhỡn mà cũn phải được thamgia thực hành ngay trên lớp hoặc được vận dụng, trao đổi thể hiện suy nghĩ,

chính kiến của mỡnh Từ xa xưa, người phương Đông đó cú cõu: “Tụi nghe thỡ tụi quờn, tụi nhỡn thỡ tụi nhớ, tụi làm thỡ tụi hiểu” Những kết quả nghiên cứu

khoa học hiện đại cũng đó cho thấy, HS chỉ cú thể nhớ được 5% nội dung kiếnthức thông qua đọc tài liệu Nếu ngồi thụ động nghe thầy giảng thỡ nhớ được15% nội dung kiến thức Nếu quan sát có thể nhớ 20% Kết hợp nghe và nhỡnthỡ nhớ được 25% Thông qua thảo luận với nhau, HS có thể nhớ được 55%.Nhưng nếu HS được trực tiếp tham gia vào các hoạt động để qua đó tiếp thukiến thức thỡ cú khả năng nhớ tới 75% Cũn nếu giảng lại cho người khác thỡ cúthể nhớ tới được 90% Điều này cho thấy tác dụng tích cực của việc dạy họctheo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS

Để việc ĐMPPDH không chỉ là phong trào, để nó không chỉ được nhỡnthấy trờn bề nổi mà cũn được nhân rộng ở các nhà trường,từng lớp học, trởthành thúi quen của mỗi thầy cụ giỏo thỡ một trong những điều kiện cần thiết là

sự quan tâm, chỉ đạo, giúp đỡ thiết thực từ phía ban giám hiệu nhà trường và cáccấp quản lý Vỡ rất nhiều lý do như đó thoỏt ly giảng dạy, bận bịu với quỏ nhiềuviệc, nên ban giám hiệu các nhà trường thường ít có thời gian dự giờ, có nơi

chưa thực sự đi sâu, đi sát, tháo gỡ kịp thời những băn khoăn, vướng mắc của

GV trong việc triển khai yêu cầu này

Thực tế cho thấy, nếu hiệu trưởng trường nào quan tâm đến việcĐMPPDH, thỡ chắc chắn GV trường ấy sẽ được tạo điều kiện để tiếp cận vớicác phương pháp dạy học mới, với trang thiết bị hiện đại, có cơ hội được tham

dự những buổi hướng dẫn, trao đổi kinh nghiệm của những chuyên gia Ngoàiviệc chuẩn bị điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, tập huấn GV điều quantrọng nữa là ban giám hiệu các trường phải chủ động, sáng tạo trong cách tổchức, quản lý để khích lệ GV thường xuyên thực hiện đổi mới trong các giờ dạy,không để tỡnh trạng người làm cũng được, người không làm cũng chẳng sao Sựcần thiết phải ĐMPPDH thỡ đó rừ, song để thực hiện được rộng khắp trong toànngành thật không đơn giản Nó đũi hỏi người thầy không chỉ có bản lĩnh nghềnghiệp vững vàng, mà cũn phải tự mỡnh vượt qua những thói quen đó ăn sâu,bám rễ Nói như một vị cán bộ quản lý ngành: “Nú đũi hỏi thay đổi nhận thức về

sự trao đổi chủ thể trong một tiết dạy và phục vụ cho điều ấy là biết bao côngsức: Làm quen với công nghệ thông tin và những phương tiện dạy học hiện đại,

sử dụng được đa dạng cỏc hỡnh thức kiểm tra đánh giá, tiếp cận với những đũihỏi mới về kiến thức cũng như tâm lý của học trũ Hóy nhỡn vào những đôimắt học trũ! Chỳng ta sẽ thấy sự hỏo hức, niềm khỏt khao hiểu biết vụ bờ.Chỳng đang mong đợi các thầy cô truyền cho cách tự phát hiện, chiếm lĩnh và

sử dụng tri thức một cách tự nhiên nhất, giản đơn nhất và cũng khó quên nhất.Vậy thỡ, ĐMPPDH là một nhu cầu không thể thiếu, và mỗi thầy cô giáo hóy nỗlực hết mỡnh !”

3.Tại sao phai đổi mới phương pháp day học?

Với sự phỏt triển của các mạng khoa học - công nghệ hiện nay, với nhữngbước nhảy vọt trong thời buổi hiện nay đó đưa thế giới chuyển từ kỷ nguyêncông nghệ sang kỷ nguyên thông tin và phát triển tri thức, đồng thời tác động tớitất cả các lĩnh vực, làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc đời sống vật chất vàtinh thần của xó hội hiện nay

Vỡ thế mà làm cho khoảng cỏch giữa cỏc phỏt minh khoa học - cụng nghệ

và ỏp dụng vào thực tiễn ngày càng thu hẹp; kho tàng kiến thức của nhõn loạingày càng đa dạng và phong phú và tăng theo cấp số nhõn

Với sự phỏt triển của cỏc quốc gia hiện nay thỡ nú càng đũi hỏi phải tăngsuất lao động, năng suất lao động, nâng cao chất lượng hàng hóa và đổi mớicông nghệ một cách nhanh chóng Các phương tiện truyền thông, mạng viễnthông, internet đó tạo thuận lợi cho giao lưu và hội nhập văn hóa, đồng thờicũng đang diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt để bảo tồn bản sắc dân tộc

Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, sự phát triển năngđộng của các nền kinh tế, quá trỡnh hội nhập và toàn cầu hóa đang làm cho việcrút ngắn khoảng cách về trỡnh độ phát triển giữa các nước trở nên thực tiễn hơn

và nhanh chóng hơn Khoa học - công nghệ trở thành động lực cơ bản của sựphát triển kinh tế - xó hội Giỏo dục là nền tảng của sự phỏt triển khoa học -công nghệ, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của xó hội hiện đại vàđóng vai trũ chủ yếu trong việc nõng cao ý thức dõn tộc, tinh thần trỏch nhiệm

và năng lực của các thệ hệ hiện nay và mai sau

Đổi mối giáo dục đang diễn ra trên quy mô toàn cầu Bối cảnh trên tạonên những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, từ quan niệm về chất lượng giáo dục,xây dựng nhân cách người học đến cách tổ chức quá trỡnh và hệ thống giỏo dục.Nhà trường từ chỗ khép kín chuyển sang mở cửa rộng rói, đối thoại với xó hội

và gắn bú chặt chẽ với nghiờn cứu khoa học- cụng nghệ và ứng dụng; nhà giỏothay vỡ chỉ truyền đạt tri thức, chuyển sang cung cấp cho người học phươngpháp thu nhận thông tin một cách hệ thống, có tư duy phân tích và tổng hợp.Đầu tư cho giáo dục từ chỗ được xem như là phúc lợi xó hội chuyển sang đầu tưcho phát triển

Vỡ vậy, cỏc quốc gia, từ những nước đang phát triển đến những nướcphát triển đều nhận thức được vai trũ và vị trớ hàng đầu của giáo dục, đều phảiđổi mới giáo dục để có thể đáp ứng một cách năng động hơn, hiệu quả hơn, trựctiếp hơn những nhu cầu của sự phát triển đất nước

Trong giỏo dục, quy trỡnh đào tạo được xem như là một hệ thống baogồm các yêu tố: mục tiêu, chương trỡnh đào tạo, nội dung, hỡnh thức tổ chứcdạy học, phương pháp dạy học Phương pháp dạy học là khâu rất quan trọng bởi

lẽ phương pháp dạy học có hợp lý thỡ hiệu quả của việc dạy học mới cao,phương pháp có phù hợp thỡ mới cú thể phỏt huy được khả năng tư duy, sángtạo của người học Bởi vậy, việc đổi mới giáo dục trước hết là việc đổi mớiphương pháp dạy học

IV Định hướng về việc đổi mới phương pháp dạy học và một số phương pháp dạy học tích cực ở giai đoạn hiện nay.

1 Định hướng việc đổi mới PPDH

“Phương pháp giáo dục phổ thông cần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến t́nh cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” (Điều 8.2, Luật Giáo dục)

Với mục tiêu đó, chúng ta thấy:

- Định hướng cơ bản trong đổi mới PPDH là nhằm phát huy tính tích cực

và sáng tạo của người học Đó cũng là xu hướng quốc tế trong đổi mới PPDH

- Từ mục tiờu “Học để biết, học để làm, học để chung sống và học để tự khẳng định mỡnh”, trước hết giáo dục nhà trường phải hỡnh thành và bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề (việc trang bị tốt năng lực này là một trong những hoạt động trọng tâm của việc đổi mới PPDH trong điều kiện đổi mới chương trỡnh giỏo dục phổ thụng).

- Đổi mới PPDH là phải đổi mới cách dạy, cách truyền đạt hệ thống kiến

thức cho học sinh (Phát triển năng lực nội sinh của người học, đổi mới quan hệ thầy trũ…), biết cỏch ứng dụng cỏc phương tiện và thiết bị hiện đại, ứng dụng

CNTT vào quá trỡnh dạy học

Bill Gates, ông chủ tập đoàn Microsoft, đó khẳng định: “Một trong những điều kỳ diệu nhất trong 20 năm trở lại đây là sự xuất hiện của Internet Chính

Internet đó làm cho thế giới trở nờn rất nhỏ, khoảng cách địa lý đó bị san phẳng… Một điều tuyệt vời khác là ngày càng có nhiều trường đại học trên thế giới đưa bài giảng lên Internet Bạn có thể ở bất kỳ nơi đâu trên thế giới để chọn bài giảng, chủ đề…, thậm chí là những giáo sư danh tiếng để học tập mà không phải trả tiền Đây sẽ là một sự thay đổi gốc rễ hệ thống giáo dục trong thời gian tới” Với tác động của CNTT, môi trường dạy học cũng thay đổi, nó

tác động mạnh mẽ tới quá trỡnh quản lý, giảng dạy, đào tạo và học tập dựa trên

sự hỗ trợ của các phần mềm ứng dụng, website và hạ tầng CNTT đi kèm Việcứng dụng CNTT vào quá trỡnh dạy học sẽ gúp phần nõng cao chất lượng họctập, tạo ra môi trường giáo dục mang tính tương tác cao chứ không chỉ đơnthuần là thầy giảng, trũ nghe, thầy đọc, trũ chép như hiện nay, học sinh - sinhviên được khuyến khích và tạo điều kiện để chủ động tỡm kiếm tri thức, sắp xếphợp lý quỏ trỡnh tự học

Thuận tiện của các trường THPT là được sự quan tâm của lănh đạo cỏc

sở, các trường đă được nối mạng Internet, được trang bị máy vi tính, đèn chiếucùng các phần mềm ứng dụng hiện đại Đây là một trong những điều kiện tiênquyết góp phần đổi mới phương pháp, giúp giáo viên tạo ra được nhiều hiệu ứngsinh động và trực quan giúp cho bài giảng trở nên sinh động hơn, thu hút họcsinh hơn trong quá trỡnh dạy học

Đành rằng CNTT rất tiện ích vỡ tạo ra được nhiều hiệu ứng sinh động vàtrực quan giúp cho bài giảng trở nên sinh động hơn, nhưng không vỡ thế mà nú

là cứu cỏnh cho cỏi gọi là "đổi mới phương pháp" CNTT chỉ là một trongnhững phương tiện giúp thầy cô chúng ta giảng dạy đạt hiệu quả cao hơn Vỡthế, việc ứng dụng CNTT trong quỏ trỡnh dạy học khụng thờ̉ thay thế hoàn toànbảng đen – phấn trắng Ứng dụng CNTT không phải là cách thức để cho thầy côchúng ta từ “đọc – chép” sang “chiếu – chép” Ứng dụng CNTT không phải làcách để thầy cô nhàn hơn nhưng trũ thỡ bị nặng nề, mệt mỏi do phải cố gắngnhỡn màn hỡnh để chép (rất đáng tiếc, tại một số trường THPT ở nước ta vẫn

c ̣n xảy ra các hiện tượng này)