Một số giải pháp đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông

thực tiễn, tác động đến tình cảm, mang lại niềm vui, hứng thú học tập chohọc sinh.Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 Ban hành theo quyếtđịnh số 201/ 2001/ QĐ-TTg ngày 28 tháng 12

II Mục đích nghiên cứu

III Khách thể và đối tượng nghiên cứu

IV Nhiệm vụ nghiên cứu

V Phương pháp nghiên cứu

Chương II Phần nội dung

I Khái niệm về phương pháp dạy học (PHDH)

1 Khái niệm chung về phương pháp

2 Phương pháp dạy học

II Đổi mới phương pháp dạy học

III Những rào cản trong đổi mới cách giảng dạy

IV Đổi mới PPDH, ba cái khó của giáo viên

V Một số giải pháp đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổthông

1 Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc đổi mới chương trìnhgiáo dục phổ thông

2 Sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học phổ biến theo hướngphát huy tính tích cực chủ động học tập của học sinh

3 Tích cực sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

4 Tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tiên tiến đề cao chủthể nhận thức của học sinh

5 Sử dụng những phương tiện dạy học theo hướng đề cao vai trò chủthể nhận thức của học sinh

6 Phối hợp các tổ chức dạy học một cách linh hoạt

7 Kết hợp nhiều loại hình kiểm tra, đánh giá trong học tập

VI Phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạyhọc Thuận lợi và thách thức

1 Vấn đề

2 Tại sao ứng dụng CNTT trong dạy học đang diễn ra rầm rộ tronggiai đoạn hiện nay

3 Thuận lợi và thách thức,

4 Bài học kinh nghiệm – Đề xuất

Chương III Phần Kiết luận

NỘI DUNG Chương I: Phần mở đầu

Sự phát triển đòi hỏi năng suất và chất lượng cao hơn Trong quátrình hội nhập và toàn cầu hóa đang làm cho khoảng cách phát triển trình

độ của các nước được rút ngắn hơn Khoa học công nghệ trở thành độnglực phát triển kinh tế xã hội Giáo dục là nền tảng của sự phát triển khoahọc công nghệ, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của xã hội hiệnđại và đóng vai trò trong việc nâng cao ý thức đân tộc tinh thần tráchnhiệm và năng lực của các thế hệ hiện nay và mai sau

Đổi mới giáo dục diễn ra trên quy mô toàn cầu, bối cảnh trên đã tạonên những thay đổi sâu sắc trong giáo dục Từ quan niệm về chất lượng xâydựng nhân cách của người học sinh đến việc tổ chức vào quản lý hệ thốnggiáo dục nhà trường, từ chỗ khép kín sang mở cửa rộng rãi Đối thoại với

xã hội và gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu khoa học công nghệ ứng dụng,nhà giáo thay vì truyền đạt tri thức chuyển sang cung cấp cho người họcphương pháp thu nhận thông tin một cách hệ thống

b Tình hình giáo dục trong nước:

Bàn về phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học trongkhoảng hơn 10 năm gần đây, chúng ta đã tốn không ít thời gian và giấy

mực Ở nước ta, phương pháp dạy học chưa thực sự trở thành chìa khóa,một công cụ để thấy cô giảng dạy, phương pháp dạy học vẫn nằm trên sách

vở giấy tờ Nhiều khi đọc để hiểu cũng không phải dễ, dẫn đến một thựctrạng khiến những người quan tâm đến vấn đề này không khỏi băn khoănrằng tại sao lại như vậy? Bởi vì chúng ta đã và đang sử dụng phương phápdạy học lạc hậu, trì trệ Đó là gì? Đó là phương pháp truyền thống từ xaxưa đã để lại vẫn “ Thầy truyền đạt, trò tiếp nhận ghi nhớ”, thậm chí ở một

số môn do thúc bách về quỹ thời gian với dung lượng kiến thức trong mộtgiờ (đặc biệt ở những lớp có liên quan đến thi cử) dẫn đến “ Thầy đọc tròchép hay thầy đọc chép trò đọc chép” Mặt khác nước ta đang đặt ra mụctiêu sẽ thực hiện CNH – HĐH đất nước vào năm 2010, để thành công thìcần phải đào tạo đội ngũ cán bộ, công nhân ký thuật có tri thức để đáp ứngnhu cầu xã hội ngày một phát triển, một tiên tiến Công nghệ thông tinbùng nổ trên thể giới đòi hỏi chúng ta ứng dụng công nghệ thông tin váocác lĩnh vực teong đời sống là điều không thể thiếu Để bắt nhịp với xu thếcủa thời đại, để thực hiện di chúc của Bác để lại trước lúc đi xa “…Dân tộcViệt Nam có sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không…” thìviệc đổi mới giáo dục là một yếu tố tất yếu, cáp bách hiện nay mà nền giáodục đặt ra Mỗi cá nhân, mỗi tập thể cần phải chung tay góp sức để việc đổimới thành công

2 Cơ sở thực tiễn

Đổi mới PHDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cảicách giáo dục nói chung cũng như cải cách cấp THPT Mục tiêu, chươngtrình, nội dung dạy học mới đòi hỏi việc cải tiến PPDH và sử dụng nhữngPPDH mới Trong một số năm gần đây, các trương THPT đã có những cốgắng trong việc đổi mới PPDH và đã đạt được những tiến bộ trong việcphát huy tính tích cực của học sinh Tuy nhiên các PPDH truyền thống đặcbệt là thuyết trình vẫn chiếm một ví trí chủ đạo trong các PPDH ở cáctrường THPT nói chung, hạn chế việc phát huy tính tích cực và sáng tạo

của học sinh Một trong những định hướng cơ bản cảu việc đổi mới giáodục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa vời thựctiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành đông,phát huy tính chủ đông, sáng tạo của học sinh Định hướng quan trọngtrong đổi mới PPDH là nhằm phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo,phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học.

Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trườngphổ thông

Để thực hiện có hiệu quả việc đổi mới PPDH ở trường phổ thông thìviệc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên có năng lực dạy học theonhững quan điểm đổi mới PPDH có vai trò then chốt Từ những năm nay

Bộ giáo dục và đào tạo đã chú ý việc bồi dưỡng giáo viên về đổi mớiPPDH, và đã có nhiều tài liệu về chủ đề này được xuất bản Trong khuônkhổ của dự án phát triển giáo dục THPT cũng có nhiều hình thức và tài liệubồi dưỡng về đổi mới PPDH đã và sẽ triển khai thực hiện

Các tài liệu cơ bản là:” Tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy chươngtrình sách giáo khoa mới”, “Tài liệu bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáoviên THPT về đổi mới PPDH” của từng môn học Tuy nhiên vẫn còn thiếurất nhiều tài liệu cho giáo viên có thể tham khảo để có thể thực hiện thànhcông mục tiêu giáo dục của nhà nước

II Mục đích nghiên cứu.

Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo khắc phục lốitruyền thụ một chiều, rèn luyện nét tư duy sáng tạo của người học Từngbước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào trongquá trình dạy học, đảm bảo thời gian và điều kiện dạy học, tự nghiên cứucho học sinh, nhất là sinh viên đại học

Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động cảu học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học.Rèn luyện phương pháp tự học, rèn luyện iỹ năng vận dụng kiến thức vào

thực tiễn, tác động đến tình cảm, mang lại niềm vui, hứng thú học tập chohọc sinh.

Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 ( Ban hành theo quyếtđịnh số 201/ 2001/ QĐ-TTg ngày 28 tháng 12 năm 2001 của Thủ tướngChính phủ ) ở mục 5.2 ghi rõ “ Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáodục, chuyển từ việc truyền thụ kiến thức thụ động thầy giảng trò ghi sanghướng dẫn người học tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức, dạy cho ngườihọc phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có

tư duy phân tích tổng hợp, phát huy năng lực của mỗi cá nhân, tăng cườngtính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viên trong quá trình họctập…”

III Nhiệm vụ nghiên cứu.

Nghiên cứu việc đổi mới PPDH ở trường THPT được diễn ra theo 4hướng chủ yếu:

- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh

- Bồi dưỡng phương pháp tự học

- Rèn luyện iỹ năng vẫn dụng kiến thức vào thực tiễn

- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập

Trong đó, hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của họcsinh là cơ bản, chủ yếu chi phối đến 3 hướng sau

IV Phương pháp nghiên cứu.

Như chúng ta đều biết không có một phương pháp nào là vạn năng,

để thực hiện đề tài một cách tốt nhất trong một thời gian nhất định, ở đâytôi đã sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp đó là:

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thu thập và sử lí thông tin

- Phương pháp quan sát thực tiễn

Ngoài ra còn rất nhiều phương pháp khác được sử dụng như: Phươngpháp tổng hợp, đặc biệt là phương pháp đàm thoại

Chương II Phần nội dung .

I Khái niệm về phương pháp dạy học.

1 Khái niệm chung về phương pháp.

Theo quan điểm triết học, chúng ta có thể nêu lên một số khái niệm

về phương pháp như sau:

- Phương pháp là cách thưc, là con đường, phương tiện, là tập hợpcác bước mà trí tuệ phải đi theo để tìm ra và chứng minh chân lí Chẳnghạn phương pháp biện chứng, phương pháp phân tích hệ thống

- Phương pháp đồng nghĩa với biện pháp kỹ thuật, biện pháp khoahọc

- Phương pháp còn là tổ hợp những quy tắc, nguyên tắc quy phạmdùng để chỉ đạo hành đông

Tuy nhiên định nghĩa Heghen đưa ra chứa đựng một nội hàm sâu sắc

và bản chất được VI Lenin đưa ra trong tác phấm Bút ký triết học củamình: Phương pháp là: “Ý thức về hình thức của sự tự vận động bên trongcủa nội dung.”

2 Phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là một trong nững vấn đề cơ bản của lý luậndạy học Đồng thời là vấn đề còn tồn tại nhiều ý thức khác nhau VậyPPDH là gì? Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về vấn đề PPDH Sau đâytôi xin giới thiệu một vài định nghã trong số đó:

- PPDH là hình thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giải quyết cácvấn đề giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học

- PPDH là một hệ thống hành động có mục đích của giáo viên nhằm

tổ chức hoạt động và hiện hành của học sinh, đảm bảo cho học sinh lĩnh hộinội dung học vấn

- PPDH là cách thức hoạt động tương tự giữa thầy và trò nhằm đạtđược mục đích dạy học Hoạt động này được thể hiện trong việc sử dụng

các nguồn nhận thức, các thủ thuật lôgic, các dạng hoạt động độc lập củahọc sinh và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của giáo viên.

Ngoài ra, còn có nhiếu định nghĩa tóm tắt trong 3 dạng cơ bản sauđây:

- Theo quan diểm điều khiển học phương pháp là cách thức tổ chứchoạt động nhận thức của học sinh và điều khiển hoạt động này

- Theo quan điểm lôgic phương pháp là những thủ thuật lôgic được

sử dụng để giúp học sinh nắm kiến thức, kỹ năng, kỹ sảo một cách tự giác

Dù rằng chưa có ý kiến thống nhất về định nghĩa PPDH nhưng cáctác giả đều thừa nhận rằng PPDH có những dấu hiệu đặc trưng sau đây:

- Nó phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của học sinhnhằm đạt được mục đích đặt ra

- Phản ánh sự vận động của quá trình nội dung đã được nhà trườngquy định

- Phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa thầy và trò

- Phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức và kiểmtra,đánh giá kết quả hoạt động

Như vậy ta có thể định nghĩa : PPDH là tổ hợp cách thức hoạt độngcủa cả thầy và trò trong quá trình dạy học, dưới sự chỉ đạo của thầy nhằmthực hiện tốt nhiệm vụ dạy học

II Đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cáchgiáo dục nói chung cũng như cải cách cấp THPT nói riêng

Mục tiêu, chương trình,nội dung dạy học mới đòi hỏi việc cải tiếnPPDH và sử dụng những PPDH mới Trong một số năm gần đây, cáctrường THPT đã có những cố gắng trong việc đổi mới PPDH và đã đạtđược những tiến bộ trong việc phát huy tính tích cực của học sinh, Tuynhiên các PPDH truyền thống, đặc biệt là thuyết trình vẫn chiếm một vị trí

chủ đạo trong các PPDH ở các trường THPT nói chung, hạn chế việc pháthuy tính tích cực của học sinh.

Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục làchuyển từ nền giáo dục xa vời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọngviệc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động sáng tạo củangười học Định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH là nhằm phát huytính tích cực, tự lực và sáng tạo

Để thực hiện có hiệu quả việc đổi mới PPDH ở trường phổ thông thìviệc đào tạo bồi dưỡng đội ngũ giáo viên có năng lực dạy học theo nhữngquan điểm đổi mới PPDH có vai trò then chốt

III Những rào cản trong đổi mới cách giảng dạy

Nguyên nhân có thể tạo ra rào cản đến việc thay đổi phương phápgiảng dạy như: Sĩ số lớp quá đông, cách đánh giá học sinh theo kiểu học gìthi nấy…, trình độ giáo viên không đồng đều, giáo viên bị hạn chế bởinhiều thứ khác như ( Sách hướng dẫn giáo viên, thanh tra chi li bài dạy củagiáo viên…)

Bên cạnh đó, thực tế có rất nhiều môn học và môn nào cũng cần cóđiểm tốt dẫn đến cảm giác môn nào cũng có thể trở thành môn học chính,gây áp lực mọi phía cho cả giáo viên và học sinh Chưa hết, cách đánh giáquá máy móc giữa trình độ của học sinh vứi những kiến thức bất di bất dịchtừng li, từng nét khiến học sinh cũng mất hứng thú học tập

Tuy thực tế còn nhiều những rào cản như trên nhưng vấn đề đặt ra làvới mỗi giáo viên, có muốn đổi mới phương pháp giảng dạy hay không? Vìsao? Nguyên nhân nào khiến chuyện đổi mới là khó khăn?

Đổi mới phương pháp giảng dạy không phải là thay đổi từng cáchgiảng dạy này bằng cách giảng dạy khác mà là sử dụng những phương phápgiảng dạy hiện tại như thế nào để tạo ra những giờ học hiệu quả, chất lượngcao Tự thân từng phương pháp giảng dạy chẳng có ý nghĩa gì nếu nókhông được sử dụng một cách đúng lúc, đúng chỗ, đúng mức Đổi mới

phương pháp giảng dạy thì phải thoát khỏi những rào cản Đó là rào cản dohọc sinh chưa quen cách học mới,thậm chí có nhiều môn không muốn học (chẳng hạn môn giáo dục công dân,do không thi, là môn phụ…) Rào cảntiếp theo là giáo viên, do trong quá trình đào tạo nhiều người chưa sẵn sàngđổi mới.

Tiếp theo là cách đánh giá học sinh bằng điểm, qua những kỳ thicách hỏi, cách ra đề thi khiến giáo viên cũng ngại khi muốn thay đổiphương pháp giảng dạy Chưa kể việc đánh giá thành tích giáo viên như tỷ

lệ lên lớp, thi cử…Rồi việc chương trình quá nặng, quá nhiều môn học.Điều mà giáo viên quan tâm để đổi mới phương pháp giảng dạy là nên lậpmột trang web để giáo viên trao đổi với nhau, đồng thời nên hạ giá thànhtrang thiết bị, đồ dùng dạy học

Cần thay đổi cách đánh giá học sinh Đánh giá không nên chămchăm kiến thức mà nên đánh giá vào kỹ năng Đánh giá qua thi cử chỉ làđánh giá kiến thức, làm cho việc dạy và học tẻ nhạt Trong khi đó đánh giá

kỹ năng gồm: Kỹ năng học ( tự học, học sinh chưa được dạy ), Kỹ năngsống khác ( ứng xử, giao tiếp, làm việc theo nhóm, hoạch định mục tiêu…).Con người ta chỉ học 25% kiến thức trong cuộc sống, còn 75% kiến thứctrong đời là tri hành, tri nhân Đổi mới không tạo ra nhiều tiến sĩ mà tạo ranhiều học sinh biết làm việc có hiệu quả cao

Vấn đề nổi cộm cần quan tâm hiện nay là vấn đề đạo đức của họcsinh Với việc đổi mới phương pháp giảng dạy, nhiều giáo viên cảm thấyđơn lẻ khi muốn thay đổi Sự đơn lẻ này đến từ cách nhìn nhận của ngànhgiáo dục, nhà trường, cộng đồng học sinh

Giải pháp cho việc thay đổi phương pháp giảng dạy cho thấy sự quantrọng của việc cải cách cấu trúc, văn hóa trong giáo dục Trong đó, nhữngthay đổi hiện tại tập trung quá nhiều vào việc thay đổi cấu trúc trong khivấn đề văn hóa giáo dục thì bị xem nhẹ Chính văn hóa giáo dục sẽ khiếnngành giáo dục, nhà trường, cộng đồng, giáo viên, học sinh…trả lời được

câu hỏi “ Thay đổi hay bị thay đổi “ Khi trả lời cụ thể được vấn đề văn hóagiáo dục, người biên soạn sách giáo khoa, người đưa ra các tiêu chuẩn đánhgiá trình độ học sinh, người dạy, người học sẽ cảm nhận được sứ mệnh củamình để cùng nhau thay đổi

Sự thay đổi cũng cần có hệ thống Về vấn đề khó thay đổi phươngpháp giảng dạy, chính sách giáo khoa là một pháp lệnh, còn sách hướngdẫn của giáo viên là “Chiếc còng số tám” Do đó để giảng dạy giáo viênphải soạn giáo án theo sách giáo viên, có từng bước quy định, như vậy thìlàm sao giáo viên có ý tưởng sáng tạo? Vì thế học sinh phải là đồng tác giảcủa quá trình giảng dạy

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD & ĐT phát biểu: “ Đổi mớiphương pháp dạy học đã có từ lâu nhưng chưa có mô hình hay phổ biếnrộng rãi Vừa qua báo Tuổi trẻ giới thiệu một số gương thầy cô, tôi chorằng đây là những phát hiện hay Đổi mới phương pháp không phải lấy từtrên xuống mà phải đi từ dưới lên để thúc đẩy bộ máy.”

Bộ trưởng cũng cho biết, chương trình sách giáo khoa bộ mới đánhgiá một lần và đang ghi nhận để chỉnh sửa từ từ Ông cũng cho rằng mụctiêu giáo dục là dạy làm người nhưng đánh giá vẫn thiên về cho điểm từngmôn, do đó ông rất đồng tình về việc đưa môn kỹ năng sống vào chươngtrình học

Trong tất cả các yếu tố liên quan đến việc giảng dạy, yếu tố nào cũng

có rào cản bên cạnh những ưu điểm Việc đổi mới phương pháp giảng dạykhông có nghĩa ngay lập tức cần thay đổi nội dung sách giáo khoa Cáchđánh giá giáo viên và học sinh hiện nay cũng còn nhiều tồn tại Yếu tố vănhóa giáo dục có tác động không nhỏ đến lãnh đạo ngành giáo dục, giáoviên, học sinh…sách giáo khoa, sách hướng dẫn giáo viên không phải là “Còng số tám “ như nhiều người thường nghĩ về các phương pháp giảngdạy, do chỉ là những hướng dẫn được cho rằng “ có thể tốt nhất “ mà thôi

Về việc đào tạo giáo viên , hiện nay có tình trạng ngay trong chínhcác trường sư phạm, sinh viên vẫn còn thiếu thời gian thực tập sư phạm.Nhưng như tôi đã nói, phương pháp nào cũng có rào cản nên trong thờigian đó việc tìm ra ra rào cản nào đóng vat trò “ Nút bấm “ để đổi mớiphương pháp giảng dạy sẽ rất quan trọng

Học sinh phải học nhiều môn học, chính vì vậy mà áp lực bài kiểmtra rất nặng nề Ví như học sinh học sinh học môn Ngữ văn phải làm hơnchục bài kiểm tra trong một học kỳ Thêm nữa là áp lực từ gia đình, rồigiáo viên môn nào cũng xem là quan trọng

Có nhiều giáo viên không muốn đổi mới, cũng có những giáo viênkhông biết đổi mới như thế nào? Bộ nên điều chỉnh lại chương trình thì mớiphát triển khả năng cho học sinh Bộ cũng cần giảm bớt môn học để họcsinh không bị áp lực, các môn khác chỉ tự chọn Thêm đó, cũng cần thayđổi cách kiểm tra, đánh giá Nếu không thay đổi thì rất khó để giáo viên đổimới phương pháp giảng dạy, học sinh chỉ đối phó với kiểm tra

Mọi phương pháp giảng dạy có thể sử dụng tốt nhất như thế nào thìtất cả đều phụ thuộc vào cấu tạo chương trình Hiện tại, cấu tạo chươngtrình của chúng ta còn có nhiều điều bất hợp lý như việc học sinh tiểu họchọc 2 buổi/ ngày, học sinh không được phân luồng và chính học sinh cũngkhông ý thức được hướng vào đời dù đã học hết 12 năm phổ thông Tất cảnhững vấn đề thuộc về cấu tạo chương trình kéo theo hàng loạt những phụthuộc đến cách dạy, cách đánh giá, cách học của học sinh Học sinh cần cótình thương và khi thuyết phục được học sinh thì không có lý do gì mà họcsinh không hợp tác “ Mang cuộc sống đến cắt nghĩa bài học và mang bàihọc đến áp dụng cuộc sống “ là cách làm của chúng ta.Khi thầy cô có tìnhyêu thương học trò, tinh thần nhiệt huyết với nghề, kỹ năng sư phạm tốt thìhọc trò của mình sẽ cảm nhận, biết được từ đó trò tôn trọng, quý mến thấy

cô làm cho việc học có hiệu quả

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD & ĐT Nguyễn Thiện Nhâncho biết: Chương trình mới ra 2006 nên Bộ có chủ trương hàng năm sẽđánh giá chương trình sách giáo khoa, chậm nhất đến 2010 sẽ trả lời vàđiều chỉnh chương trình như thế nào Về cách thức biên soạn nhiều bộ sách,

Bộ đã giao ccho Viện giáo dục khao học Năm ngoái là năm sách giáo khoalớp 12 dùng đầu tiên, do dùng đầu tiên nên chưa thể sửa được, nhưngnhững bộ sách trước sẽ được sửa Từ quý I năm 2009 sẽ có quy chế viếtnhiều bộ sách cho một chương trình, sau đó mới có thể triển khai được

Theo ông Nhân, khi có một chương trình mới thì phải dạy rất vất vả,

do đó một chương trình phải dạy một vài năm mới bộc lộ những rào cảncần chỉnh sửa Và ông cũng cho rằng với các vấn đề mà thấy cô đã nêutrên báo Tuổi trẻ, Bộ sẽ tập hợp và thảo luận để cố gắng từng bước làm rõcác vấn đề Vì sao phải đổi mới? Đổi mới như thế nào? Rào cản hiện nay làgì? Cách tháo gỡ? Làm thế nào đế sáng kiến của thấy cô lafsangs kiến củatoàn ngành? Đứng trước những rào cản bước đầu như vật thì thầy cô, họcsinh, nhà trường, gia đình phải kết hợp cùng nhau để vượt qua trở ngại từ

đó hoàn thành tốt quá trình học tập cho học sinh

IV Đổi mới PPDH, ba cái khó của giáo viên

Đổi mới PPDH hiện nay không chỉ là phong trào mà còn là một yêucầu bắt buộc với một giáo viện Thông thường, ở các giờ thao giảng hay dựgiờ giáo viên giỏi,tất cả giáo viên đều nổ lực trong việc đổi mới PPDH, dùcòn có người chưa thành công như mong muốn Trên thực tế khảo sát vàđiều tra xã hội học cho thấy tỷ lệ giáo viên thực hiện dược yêu cầu này ởcác trường chưa phải là nhiều Vậy thực chất họ đang gặp khó khăn gì?

Trước hết, đó là thói quen đọc - chép, thuyết giảng lệ thuộc sáchgiasokhoa của một bộ phận giáo viên Căn bệnh cố hữu là chai ỳ, ngại thayđổi, thậm chí lười biếng khiến nhiều giáo viên, trong đó có cả giáo viên lâunăm đã thuộc làu từng nội dung kiến thức trong sách giáo khoa nên khigiảng thường đọc luôn cho học sinh chép lại các ý chính Điều này tạo ra

thói quen thụ động của trò Thầy nói sao, trò ghi vậy và chỉ biết học thuộclòng không cần suy nghĩ Đã chống lại thói quen xấu này, nhiều giáo viên

đã chủ động trong việc tìm tòi những cách thức mới trong việc truyền đạtkiến thức Song do nhận thức chưa đầy đủ nên việc đổi mới PPDH chưa cóhiệu quả Trong một hội thảo về vấn đề này, tháng 2 năm 2007,ông ĐặngĐình Đại – hiệu trưởng trường THPT Nguyễn Gia Thiều đã nêu một ví dụ.Nhằm mục đích phát huy tính tích cực của học sinh, trong nhiều tiết học từđầu tới cuối chỉ thấy giáo viên hỏi, học sinh trả lời, hoặc cả tiết học họcsinh không ghi được gì ngoài các tiêu đề chính, theo giáo viên như thế làchống đọc - chép Lại cũng có nhiều giáo viên chỉ sử dụng máy tính, máychiếu đa năng, song lại chẳng cần chú ý xem có cần thiết và phù hợp vớibài học không, liều lượng như thế nào? Và nghiễm nhiên coi như mình đãdổi mới PPDH mà quên mất rằng đó chỉ là phương tiện hỗ trợ cho việc dạyhọc

Những vấn đề tưởng nhỏ ấy, nhưng để giáo viên vượt qua khôngphải dễ, không chỉ cần sự tự giác, ý chí quyết tâm của mỗi giáo viên, mà nócòn đòi hỏi sự vào cuộc của ban giám hiệu nhà trường trong việc sáng tạo,đưa ra những biện pháp quanrlys có hiệu quả giúp giáo viên vượt quanhững rào cản này cả về nhận thức lẫn hành vi trong toàn bộ giờ lên lớp

Từ lối quen thuyết giảng, không ít người chỉ “chạy“ theo khối lượngkiến thức có trong sách giáo khoa, không quan tâm đến việc tìm ra nhữngbiện pháp tác động đến quá trình nhận thức của học sinh Đây là thói quen,cũng kaf rào cản thứ hai của giáo viên kihi đổi mới PPDH Banr chất củaviệc dạy học là làm sao cho học sinh chủ động tiếp thu, để hiểu, để nhớkiến thức Học sinh tiếp thu kiến thức không chỉ qua kênh nghe, kênh nhìn

mà còn được tham gia thực hành ngay trên lớp hoặc được vận dụng,trao đổithể hiện suy nghĩ chính kiến của mình Từ xa xưa, người phương Đông đã

có câu: ” Tôi nghe thì tôi quên, tôi nhìn thì tôi nhớ, tôi làm thì tôihiểu.”.Những kết quả nghiên cứu khoa học hiện đại, cũng đã cho thấy, học

sinh chỉ có thể nhơ dược 5 % nội dung kiến thức thông qua đọc tài liệu.Nếu ngồi thụ động nghe thầy giảng thì nhớ dược 15 % nội dung kiến thức.Nếu quan sát thì nhớ 20 % kết hợp nghe và nhìn thì nhớ được 25 % Thôngqua thảo luận với nhau có thể nhớ được 55 %.Nhưng nếu học sinh đượctrực tiếp tham gia các hoạt động để qua đó tiếp thu kiến thức thì có khảnăng nhớ được 75% Còn nếu giảng lại cho người khác thì nhớ được 90 %.Điều này cho thấy tác dụng tích cực của việc dạy học theo hướng phát huytính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh

Để việc đổi mới PPDH không chỉ là phong trào,để không chỉ dượcnhìn thấy trên bề nổi mà còn dược nhân rộng ở các nhà trường, từng lớphọc, trở thành thói quen của mỗi giáo viên thì một trong những điều kiệncần thiết là sự quan tâm chỉ đạo giúp đỡ thiết thực từ phía ban giám hiệunhà trường và các cấp quản lí Vì rất nhiều lí do như đã thoát li giảng dạy,bận bịu với quá nhiều việc nên ban giám hiệu các nhà trường thường cóthời gian dự giờ, có nơi chưa thật sự đi sâu,đi sát,tháo dỡ kịp thời nhữngbăn khoăn,vướng mắc của giáo viên trong việc triển khai yêu cầu này Thực

tế cho thấy,nếu hiệu trưởng tường nào quan tâm đến việc đổi mới phươngpháp dạy học,thì chắc chắn giáo viên trường ấy sẽ được tạo điều kiện đểtiếp cận với các phương pháp dạy học mới với trang thiết bị hiện đại,có cơhội được tham dự những buổi hướng dẫn,trao đổi kinh nghiệm của nhữngchuyên gia Ngoài việc chuẩn bị cơ sở vật chất,trang thiết bị,tập huấn giáoviên…điều quan trọng nữa là ban giám hiệu nhà trường phỉa chủ đọng sángtạo trong cách tổ chức,quản lí để khích lệ giáo viên thường xuyên thực hiệnđổi mới trong giờ dạy.không để tình trạng người làm cũng được,ngườikhông làm cũng chẳng sao

V Mội số giải pháp đổi mới PPDH ở trường phổ thông

1 Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc đổi mới chương trìnhgiáo dục phổ thông thực hiện Nghị quyết 40/ 2000/ QH X của quốc hội

Thực hiện nghị quyết số 14 – NQ/ TW ngày 11/ 01/ 1979 của Bộchính trị Ban chấp hành TW Đảng khóa IV từ năm học 1981 – 1982 cáctrường phổ thông đã triển khai dạy và học về cơ bản theo chương trình vàsách giáo khoa thống nhất từ lớp 1–12 Bộ chương trình và sách giáo khoa

đó đã góp phần quan trọng vào việc thực hiện có kết quả nhiệm vụ xâydựng một hệ thống giáo dục phổ thống nhất trong phạm vi cả nước,tạo điềukiện hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học, chuẩn bị các điều kiện thuận lợicho việc thực hiện phổ cập trung học cơ sở, ổn định, phát triển và nâng caodần chất lượng giáo dục phổ thông trong 20 năm qua

Đến nay, trước yêu cầu mới củ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đấtnước, trước sự phát triển nhanh và mạnh mẽ của kinh tế xã hội, của khoahọc công nghệ nói chung, và khoa học giáo dục nói riêng, chương trình vàsách giáo khoa hiện hành đã bộc lộ những hạn chế và bất cập Bộ GD &

ĐT đã có mội bước chủ động chuẩn bị cho việc đổi mới chương trình giáodục tiểu học và trung học cơ sở

Ngày 09/ 12/ 2000 Quốc hội đã có nghị quyết số 40/ 2000/ QH X vềđổi mới chương trình giáo dục phổ thông Báo cáo của Ban chấp hành TWĐảng khóa VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng vềchiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2001 – 2010 đã nêu rõ việc “ Khẩntrương biên soạn và đưa vào sử dụng ổn định trong cả nước, bộ chươngtrình và sách giáo khoa phổ thông phù hợp với yêu cầu phát triển mới”

Để thực hiện tốt việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đạtkết quả tốt, tạo ra sự chuyển biến quan trọng về chất lượng và hiệu quả giáodục, đáp ứng yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tàitrong giai đoạn CNH – HĐH đất nước, Thủ tướng Chính phủ chỉ thị:

1 Bộ GD & ĐT chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành có liên quan vàUBND các tỉnh, thành phố trực thuộc TW khẩn trương thực hiện việc đổimới chương trình và sách giáo khoa phổ thông, coi đây là một trong những