Những cuộc chiến tranh của napoleon bonaparte đầu thế kỷ XIX và tác động của nó đến quan hệ quốc tế đương thời luận văn tốt nghiệp đại học

Nước Pháp dưới tác động của những cuộc chiến tranh Napoléon Bonaparte trong quan hệ với các nước khác...27 2.2.. Dựa trên tài năng của mình, trong 15 năm cầm quyền, kể từ khiNapoléon lên

Trờng đại học vinh Khoa lịch sử -

Nguyễn thị hoa

Khoá luận tốt nghiệp

Những cuộc chiến tranh của naPOLéON BONAPARTE đầu thế kỷ xix

và tác động của nó đến quan hệ quốc tế đơng thời

Vinh - 2011

Trờng đại học vinh Khoa lịch sử -

Khoá luận tốt nghiệp

Những cuộc chiến tranh

của naPOLéON BONAPARTE đầu thế kỷ xix

và tác động của nó đến quan hệ quốc tế đơng thời

Giảng viên hớng dẫn: TS Trần Thị Thanh Vân

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Hoa

Lớp: 48A - Lịch sử

MSSV: 0756021649

Vinh - 2011

LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện được đề tài khoỏ luận này, ngoài sự cố gắng của bản thõn,

em đó nhận được sự giỳp đỡ nhiệt tỡnh của cỏc thầy, cụ giỏo và bạn bố Emxin được đặc biệt bày tỏ lũng biết ơn chõn thành và sõu sắc tới cụ giỏo TS.Trần Thị Thanh Võn Cụ đó tận tỡnh hướng dẫn, chỉ bảo em hoàn thành khoỏluận này Em xin được bày tỏ lũng biết ơn chõn thành đến cỏc thầy, cụ giỏotrong tổ lịch sử thế giới, cựng cỏc thầy cụ giỏo trong khoa lịch sử trường Đạihọc Vinh, đó giỳp đỡ, tạo điều kiện cho em hoàn thành khoỏ luận Ngoài ra,

em xin được bày tỏ lũng cảm kớch trước sự giỳp đỡ nhiệt tỡnh của gia đỡnh,bạn bố trong quỏ trỡnh thực hiện đề tài

Em xin chõn thành cảm ơn!

Vinh, thỏng 5 năm 2011

Sinh viờn

Nguyễn Thị Hoa

MỤC LỤC

Trang

A MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Bố cục đề tài 4

B NỘI DUNG 5

Chương 1: NHỮNG CUỘC CHIẾN TRANH CỦA NAPOLÉON BONAPARTE 5

1.1 Cơ sở những cuộc chiến tranh của Napoléon Bonaparte 5

1.1.1 Cá nhân Napoléon Bonaparte 5

1.1.2 Nước Pháp trong bối cảnh châu Âu đương thời 13

1.2 Khái quát những cuộc chiến tranh của Napoléon Bonaparte đầu thế kỉ XIX 17

1.2.1 chiến tranh với Áo (1800, 1805, 1809) 17

1.2.2 Chiến tranh với Phổ (1806-1807) 19

1.2.3 Cuộc hải chiến với quân Anh và cuộc chiến trên lĩnh vực kinh tế.19 1.2.4 Cuộc chiến tranh với Nga 1912 23

1.2.5 Những trận chiến cuối cùng (1813-1814) 25

Chương 2: TÁC ĐỘNG CỦA NHỮNG CUỘC CHIẾN TRANH NAPOLÉON ĐẾN QUAN HỆ QUỐC TẾ 27

2.1 Nước Pháp dưới tác động của những cuộc chiến tranh Napoléon Bonaparte trong quan hệ với các nước khác 27

2.2 Sự thành lập các liên minh phong kiến châu Âu nhằm chống lại các cuộc chiến tranh của Napoléon Bonaparte đầu thế kỷ XIX 31

2.3 Sự nổi dậy của tinh thần dân tộc trước hành động xâm lược 44

2.4 Hội nghị Vienna là hệ quả tất yếu sau những cuộc chiến tranh của

Napoléon Bonaparte đầu thế kỷ XIX 52

Chương 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT 58

3.1 Napoléon Bonaparte với những khát vọng quyền lực là con đường đi đến chiến tranh 58

3.2 Tính chất hai mặt trong những cuộc chiến tranh Napoléon Bonaparte đầu thế kỷ XIX 63

3.3 Quan hệ quốc tế trở nên phức tạp dưới tác động của những cuộc chiến tranh Napoléon Bonaparte đầu thế kỷ XIX 71

C KẾT LUẬN 76

DANH SÁCH TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

PHỤ LỤC 83

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Napoléon đi vào lịch sử thế giới như một nhân vật kiệt xuất của nghệthuật quân sự, một bậc thầy trong nghệ thuật chiến tranh A.Puskin đã từngnhận xét về Napoléon “Là một trong những hiện tượng kỳ lạ nhất trong lịch

sử nhân loại con người nhỏ bé đảo Corse đã thẳng tiến tới tột đỉnh vinhquang: Hoàng đế nước Pháp, vua nuớc Ý, chúa tể liên bang sông Rhire.Napoléon đã giáng cho chế độ phong kiến những đòn chí tử, đã bóp chết cáchmạng pháp, đã làm cho cả châu Âu khiếp đảm, đã nhào nặn lịch sử của nhiềuquốc gia Napoléon, người đã được thiên định để chấp hành những địnhmệnh bí ẩn của lịch sử”[14]

Dựa trên tài năng của mình, trong 15 năm cầm quyền, kể từ khiNapoléon lên làm chúa tể nước Pháp, ông đã khiến cho cả châu Âu thất điênbát đảo bởi những cuộc chiến tranh liên tiếp Napoléon là người có đầy thamvọng, một tham vọng khôn cùng là trở thành chúa tể châu Âu và có thể là cảthế giới Để thực hiện được tham vọng đó, vị hoàng đế nước Pháp đã dựa vàolực lượng quân sự hùng hậu, cùng tài năng tổ chức chỉ huy của mình để đánhbại 5 liên minh phong kiến châu Âu, mở các cuộc chiến tranh xâm lược thôntính các nước Quan hệ quốc tế trong những năm đầu thế kỷ XIX chịu ảnhhưởng sâu sắc bởi các cuộc chiến tranh của Napoléon từ 1800-1815

Tìm hiểu về cơ sở, quá trình diễn ra các cuộc chiến tranh của Napoléonđầu thế kỷ XIX, đặc biệt là làm rõ về tác động của các cuộc chiến tranh nàyđến quan hệ quốc tế sẽ giúp chúng ta nhận thức sâu sắc hơn về tài năng vànhững khát vọng của Napoléon, bối cảnh nước Pháp và châu Âu trong thờigian này, đồng thời nắm được một cách khái quát nhất quá trình các cuộcchiến tranh của Napoléon cả quân sự, lẫn kinh tế Đặc biệt, thông qua tìm hiểunhững vấn đề liên quan đến các cuộc chiến tranh của Napoléon, ta sẽ hiểu

thêm về mối quan hệ chồng chéo, phức tạp trong quan hệ quốc tế đầu thế kỷXIX, dưới tác động của những cuộc chiến tranh của Napoléon.

Qua việc tìm hiểu về “những cuộc chiến tranh của Napoléon đầu thế kỷXIX và tác động của nó đến quan hệ quốc tế đương thời” sẽ giúp chúng tanhận thức một cách đúng đắn về quan hệ quốc tế đầu thế kỷ XIX Từ đó, rút

ra những bài học quý báu để xử lý tốt hơn các mối quan hệ quốc tế trong thời

kì hiện đại, thấy được bản chất của những cuộc chiến tranh và cùng nhauchung sức chung lòng chống lại âm mưu của các cuộc chiến tranh dưới mọihình thức

Xuất phát từ những lý do như trên, chúng tôi quyết định tìm hiểu về

vấn đề “Những cuộc chiến tranh của Napoléon Bonaparte đầu thế kỷ XIX

và tác động của nó đến quan hệ quốc tế đương thời” làm đề tài khoá luận

tốt nghiệp đại học

2 Lịch sử vấn đề

Từ trước tới nay đã có nhiều tác giả với nhiều công trình ngiên cứu,nhiều tài liệu trong và ngoài nước có liên quan đến nội dung đề tài Vì cònnhiều hạn chế về khả năng ngoại ngữ và trình độ nhận thức nên chúng tôichưa có dịp tiếp cận hết các tài liệu có liên quan Trên cơ sở các công trìnhnghiên cứu đã được dịch thuật và các công trình nghiên cứu của các tác giảViệt Nam, chúng tôi đã cố gắng giải quyết các vấn đề có liên quan đến đề tài Trong số những tài liệu chúng tôi đã tiếp cận được, đáng chú ý nhất là

công trình nghiên cứu của Ê.Tác-Lê, Na-Pô-Lê-Ông Bô-Na-pác Trong công

trình nghiên cứu này, tác giả đã đưa ra các vấn đề về tiểu sử, sự nghiệp thăngtrầm trong suốt cuộc đời Napoléon Ông đã đưa ra những nhận định, đánh giácủa mình về những cuộc chiến tranh của Napoléon và tác động của nó Trong

đó, tác giả có đề cập đến những tác động trong quan hệ quốc tế

Vũ Dương Ninh (CB), với công trình Lịch sử quan hệ quốc tế và công trình nghiên cứu Quan hệ quốc tế nửa đầu thế kỷ XIX của Phan Văn Ban.

Trong hai công trình nghiên cứu này, các tác giả đã giành nhiều phần lượng

để viết về các cuộc chiến tranh của Napoléon và quan hệ quốc tế nửa đầu thế

ky XIX

Cần phải kể đến công trình nghiên cứu của Lưu Tộ Xương (CB), Lịch

sử thế giới, tập III Trong cuốn sách tác giả đã giành hẳn một chương để nói

về nước Pháp và châu Âu từ 1794 đến 1815, hội nghị Vienna và liên minhthần thánh

Tác phẩm 100 nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất đến lịch sử thế giới, do

Lê Thuỳ Chi (BD), đã nêu khái quát cuộc đời và sự nghiệp của NapoléonBonaparte, những nhận định của tác giả về Napoléon và ảnh hưởng của ôngđến với lịch sử thế giới

Bên cạnh đó, cần phải đề cập đến một số công trình nghiên cứu như:

Nã Phá Luân của Lê Quốc Hữu, 105 sự kiện nổi tiếng thế giới” của Trần

Mạnh Thường, A.Ê-Phi-Mốp với tác phẩm Lịch sử cận đại, tập I”, 500 năm

nền văn minh thế giới của Chu Hữu Chí, Khương Thiếu Ba (CB), Lịch sử thế giới cận đại, tập II của Phạm Gia Hải và Phan Ngọc Liên, Văn minh phương Tây của Nguyễn Văn Lương (BD), Lịch sử văn minh phương Tây do Lưu Văn

Hy, Nguyễn Đức Phú và nhóm Trí trí (BD); Bùi Đức Tịnh với cuốn Lịch sử

Tuy nhiên, với những tài liệu tiếp cận được, tôi thấy các tài liệu còntrình bày một cách rời rạc các vấn đề liên quân đến các cuộc chiến tranh củaNapoléon, hoặc mặt này hoặc mặt kia mà chưa có một tài liệu nào đề cập mộtcách đầy đủ và có hệ thống những cuộc chiến tranh của Napoléon đầu thế kỉXIX và tác động của nó đến quan hệ quốc tế đương thời

Qua đề tài “Những cuộc chiến tranh của Napoléon Bonaparte đầu thế

kỷ XIX và tác động của nó đến quan hệ quốc tế đương thời” chúng tôi đã cốgắng trình bày một cách đầy đủ, có thống về các cuộc chiến tranh củaNapoléon vào đầu thế kỷ XIX và những tác động của nó đến quan hệ quốc tếđương thời

3 Phạm vi nghiên cứu

Về mặt thời gian: Đề tài tài tập trung phân tích, nhìn nhận, đánh giá vềnhững cuộc chiến tranh cuả Napoléon đầu thế kỉ XIX và những tác động của

nó đến quan hệ quốc tế đương thời (1800-1815)

Về mặt không gian: Đề tài tập trung tìm hiểu về những cuộc chiến tranhcủa Napoléon Bonaparte và ảnh hưởng của nó đến quan hệ quốc tế đương thời.Những cuộc chiến tranh của Napoléon từ 1800-1815 diễn ra chủ yếu trên mặt trậnchâu Âu Do đó, việc tìm hiểu các vấn đề mà đề tài đặt ra chủ yếu được xác địnhtrên phạm vi châu Âu, những tác động đến châu Á và châu Mĩ là rất ít

4 Phương pháp nghiên cứu

Với đặc trưng của nghiên cứu khoa học lịch sử, tôi chủ yếu sử dụng hai

phương pháp: phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc

Ngoài ra, trong quá trình xử lí tài liệu tôi đã sử dụng một số phươngpháp khác có tác dụng bổ trợ như: Duy vật lịch sử, đối chiếu, so sánh, thống

kê, phân tích, tổng hợp, thẩm định nguồn tài liệu, nhằm trình bày một cáchkhoa học và có hệ thống những cuộc chiến tranh của Napoléon Bonaparte đầuthế kỷ XIX và tác động của no đến quan hệ quốc tế

5 Bố cục đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khoá luận được cấutạo bởi ba chương

Chương 1 : Những cuộc chiến tranh của Napoléon

Chương 2 : Tác động những của cuộc chiến tranh Napoléon đến quan hệ quốc tế.Chương 3 : Một số nhận xét

B NỘI DUNGChương 1 NHỮNG CUỘC CHIẾN TRANH CỦA NAPOLÉON BONAPARTE

1.1 Cơ sở những cuộc chiến tranh của Napoléon Bonaparte

Chính quyền Napoléon Bonaparte gắn liền với những cuộc chiến tranhđối ngoại từ đầu chí cuối Cần phải nhận thấy rằng: chiến tranh đối ngoại củaNapoléon là sự kế tục những cuộc chiến tranh đối ngoại trong thời kỳ đại cáchmạng Pháp (1789) Cuộc chiến tranh này do các nhà vua phong kiến ở châu

Âu đã liên minh can thiệp vào cuộc đại cách mạng Pháp (1789) Sau khiNapoléon lên cầm quyền thì cuộc liên minh chống Pháp lần thứ 2 lại can thiệpquân sự vào nước Pháp khiến nước nay phải đứng trước mối nguy hiểm là chế

độ phong kiến có thể quay trở lại Do vậy, cuộc chiến tranh đối ngoại củaNapoléon lúc đầu có tính chất bảo vệ thành quả cách mạng Pháp, chống chế

độ phong kiến quay trở lại Nhưng cần phải nói rõ là, hành động quân sự củaNapoléon phản ánh yêu cầu của giai cấp tư sản Pháp mở những cuộc chiếntranh xâm lược ra ngoài với mục đích cướp đoạt và xây dựng một nước Pháp

có địa vị bá quyền ở châu Âu Cho nên những cuộc chiến tranh của Napoléonvừa bắt đầu đã mang tính chất rất phức tạp

Cuộc chiến tranh đối ngoại của Napoléon bắt đầu từ mùa xuân 1800,tức sau khi Ông lên nắm chính quyền không được bao lâu Vậy, dựa trênnhững cơ sở nào để Napoléon có thể phát động những cuộc chiến tranh đốingoại liên tục, kéo dài trong nhiều năm Sau đây, chúng tôi sẽ làm rõ các yếu

tố làm nên bối cảnh diễn ra những cuộc chiến tranh đối ngoại của Napoléonđầu thế kỷ XIX

1.1.1 Cá nhân Napoléon Bonaparte

Ngày 18, Bruyme (tháng sương mù), năm cộng hoà thứ tám (1799),Napoléon trở thành tổng tài thứ nhất, nắm mọi quyền hành Kể từ đây, nướcPháp bước vào thời kì mới với biết bao thăng trầm đầy biến động, nước Pháp

mạnh hay yếu, giai đoạn lịch sử này của nước Pháp bị chi phối bởi vai trò cánhân, không ai khác, đó chính là Napoléon Bonaparte Qua các cuộc chiếntranh của Napoléon từ 1794 đến 1815, một lần nữa ta có thể khẳng định rằnganh hùng làm nên lịch sử Đạt được đỉnh cao danh vọng, cá nhân Napoléontừng bước đưa nước Pháp lên đỉnh cao sức mạnh đương thời Sức mạnh đó trởthành nỗi kinh hoàng của châu Âu và nhân loại Napoléon Bonaparte - conngười mà đến nay vẫn còn nhiều đánh giá: Một vĩ nhân hay một con ngườithấp kém.

Ngày 15 tháng 8 năm 1769, tại ngôi nhà ở thành phố Agiắcxinô(Ajaccio), thuộc đảo coóc (Corse), Letitia Bonaparte, 19 tuổi, vợ Charles DeBonaparte - một luật sư nghèo, đã sinh hạ một cậu con trai mà tiếng khóc oa oa oa của đứa bé vang dội như sấm Ông bố vui mừng vội chạy đi mời linhmục đăt tên cho con trai của mình Vị linh mục đứng nhìn đứa bé mà nghĩthầm: “Tiếng khóc của thằng bé dữ dội như tiếng gầm của con sư tử đực”[33;7] Người cha hiểu ý vị linh mục nên đặt tên cho con mình là NapoléonBonaparte, nghĩa là sư tử hoang dã

Thời niên thiếu Napoléon chưa bao giờ nhận mình là một thiếu niênanh hùng, nhưng những suy nghĩ và hành động của ông ngay từ lúc còn nhỏnhư muốn vượt ra khỏi sức mạnh của một con người bình thường khát khaomột cái gì đó to lớn, một thứ quyền lực mông lung

Do cuộc sống nghèo khổ, lại đông con, nên ngay từ lúc còn nhỏNapoléon đã không đủ dinh dưỡng, thân hình thấp bé, cái đầu to, cổ nhỏ

“Tuy người rất khoẻ, chịu được nhiều sự khó nhọc nhưng trông ra dáng yếu ớt

vì người mảnh khảnh, màu da sàm sạm, trán vừa rộng lại vừa dô, đôi mắt lonhlanh sáng như gương, sắc như dao khiến ai trông lên hoặc nhìn gần cũng phảicho là bậc phi thường” [15;34]

Ngay từ lúc còn bé, Napoléon đã có khuynh hướng về nghiệp nhà binh,bất kể thứ gì thuộc về binh đao như gươm, súng, trống, kèn, cậu bé đều muốn

có cho kì được “Ta có thanh gươm để trừng phạt kẻ nào dám chống cự lại ta”

[15;13] Napoléon thường đem trẻ con đi đánh nhau với các trẻ trong vùng lâncận hết trận này đến trận khác, bày mưu bố trận, lúc tiến lúc thoái, khi đánh

úp hậu quân, lúc bủa vậy nghịch đảng, trăm phương nghìn kế không khác gìmột vị tướng đã từng xông pha trận mạc Thế mới hay, cho dù bất cứ Đông -Tây, các đấng anh hùng lúc thiếu thời đã có chí khí khác thường

Khi còn nhỏ Napoléon Bonaparte đã tỏ ra luôn bướng bỉnh, không nhẫnnại, nôn nóng Khi nhìn thấy chiếc cầu vồng thì cậu bé Napoléon thề rằngmình sẽ chiếm được nó.Thế nhưng, không làm sao bắt được, Napoléon khóc

ầm lên dận dữ, nhặt đá sỏi ném vào cầu vồng Không những thế, Napoléoncòn là một đứa trẻ lầm lì, nóng tính đến mức trong suốt thời ấu thơ không aibắt nạt được mà còn gây gổ với đứa này, chọc đứa khác, và mọi đứa bé đều sợcậu ta Đặc biệt là Joseph, anh trai hơn Napoléon vài tuổi, luôn phải làm ngựacho cậu ta trong những trò chơi Napoléon luôn giành ngôi tranh bá khi chơiđùa với các cậu bạn nhỏ

Vì đảo Corse luôn chịu sự thống trị, hà hiếp của các thế lực bên ngoàinên người dân ở đây nuôi dưỡng tinh thần và tính cách chiến đấu dũng cảmcủa những ngươì đàn ông thành Agiắcxinô (Ajaccio) Từ lúc còn nhỏ, đã kếthừa phẩm chất tốt đẹp đó ở lớp cha anh, tinh thần và tính cách mạng đã ngấmngầm thấm sâu vào đứa trẻ ở mọi lúc mọi nơi Trò chơi mà bọn con trai ở đâythích nhất là chia phe địch ta, bày binh bố trận, thúc binh mã giao chiến.Trong mỗi cuộc chơi như thế, Napoléon Bonaparte luôn là người đứng ra tổchức và là người chỉ huy của bên yếu hơn Nhưng lúc kết thúc trận đánh, phầnthắng bao giờ cũng thuộc về phe Napoléon Cậu nói với các bạn nhỏ của mình

là lớn lên mình nhất định sẻ làm sỹ quan chỉ huy Như vậy, hạt giống vàoquân đội đánh giặc đã mọc mầm sâu vào Napoléon ngay từ lúc còn nhỏ

Napoléon còn được thừa hưởng từ người mẹ tinh thần ham làm việc vànếp sống trật tự nghiêm nghặt Khi làm hoàng đế rồi ông vẫn khẳng định “tráitim và khối óc của mẹ tôi không khác gì đàn ông Sở dĩ hôm nay tôi có tất cả

là nhờ mẹ tôi trông nom dạy dỗ” Cha của Napoléon quyết định cho con mình

hấp thụ nền giáo giục Pháp Do đó, năm 1779, Napoléon cùng anh trai sanghọc tại trường trung học Ô-Tong (Orton) Đây là một trường bắt buộc họcsinh học tiếng pháp rất gắt gao Về cơ bản tiếng Pháp Napoléon rất yếu,nhưng tính cách không bao giờ chịu thua đã được tỏ rõ trong lúc này Chỉ batháng, Napoléon đã rèn luyện nắm vững kiến thức cơ bản của tiếng Pháp Đếntháng 5/1779, cậu bé Napoléon chưa đầy 10 tuổi, qua bốn tháng học ở trườngtrung học Orton, sau kỳ thi tuyển, đã giành được phần học bổng của nhà vuaPháp và chuyển sang học ở trường võ bị thiếu sinh quân hoàng gia ở Bri-Ên(Brien) - Đông Pháp Tại đây, Napoléon là một đứa trẻ âu sầu, kín đáo haycáu kỉnh và hay giận giữ lâu, không gần gũi ai, không coi ai ra gì, không bạn

bè, cảm kích với ai, rất tự tin mặc dù tầm vóc nhỏ bé và còn ít tuổi Người ta

đã thử sỉ nhục, trêu chọc, chế giễu giọng nói của Napoléon Cậu Bonaparte đãgiận giữ, ẩu đả khi được khi thua nhưng cũng làm cho bạn bè cậu ta hiểu rằngnhững cuộc xung đột như vậy không phải là không nguy hiểm

Napoléon học giỏi lạ lùng, nghiên cứu đến nơi đến chốn sử Hy Lạp và

La Mã, rất say mê toán học Trong quyển học bạ có đề “Napoléon Bonapartesiêng năng, chăm học, nhảng chơi, biết rất rộng về toán học, sử học và địa dư,trầm tĩnh, thích hiu quạnh, nhưng kiêu căng và ích kỷ đến tuyệt cùng Nói ítnhưng đã trả lời câu gì thì thật cương quyết Nhiều tự ái, nhiều ước vọngnhưng bất cứ cái gì cũng muốn với tới” [15;12]

Trong thời gian học ở trường võ bị Brien, năng khiếu về quân sự củaNapoléon dần bộc lộ Tài chỉ huy xuất sắc của Napoléon được các thầy khenngợi “cậu bé mang tố chất người lính phi thường, sau này sẽ làm nênchuyện” Napoléon ghét tiếng La Tinh, thích nhất toán học, địa lí vì hiểu sâu

về địa lí sẽ giúp ích cho người quân đội Trường võ bị Brien không những là

sự mở đầu cuộc đời binh nghiệp của ông mà còn nhờ ở sự chăm chỉ, chịu khóhọc tập và rèn luyện đã tạo nên mầm mống để sau này ông trở nên một vĩnhân quân sự làm chấn động khắp châu Âu và thế giới

Năm 1784, Napoléon tốt nghiệp trường võ bị Brien Tháng 10/1784,Napoléon lúc đó 15 tuổi, đã một thân một mình đến Pari (Paris), bước chânvào trường sĩ quan hoàng gia, được coi là nơi đào tạo sĩ quan, những nhân tàirường cột cho nước Pháp Tại đây, ông thích thú với những môn học về pháobinh Napoléon say mê tác phẩm “ghi chép về cuộc chiến Gallia” của GiuliutXeda, nhà quân sự lẫy lừng thời cổ đại La Mã Ông chiêm ngưỡng và tôn thờXeda, muốn trở thành thống soái như Xeda

Cùng thời gian này, tháng 2/1785, cha của Napoléon chết vì bệnh ungthư dạ dày ở tuổi 39 Hầu như gia đình không còn cách sống Cậu sĩ quan 16tuổi phải đứng ra chăm sóc mẹ và các em trai, em gái Với tài năng quân sự,chăm chỉ, chỉ một năm Napoléon đã học xong chương trình quy định bắt buộctrong ba năm Tháng 9/1785, Napoléon thi đậu tốt nghiệp 30/10/1785, mới

16 tuổi, Napoléon được phong hàm thiếu uý Về sau, khi trải qua thử tháchmáu lửa, ông thường nhớ lại những ngày tháng khó quên, nói với vẻ đầy tựhào “giờ phút kiêu hãnh nhất trong đời tôi là lúc được phong hàm thiếu uý và

từ giờ phút đó mà có sự huy hoàng của ngày nay” [33;20]

Cuộc sống khó khăn đã không cho Napoléon có thời gian ngừng nghỉ.Napoléon dồn tất cả thời gian vào việc học Ông thích đọc những tác phẩm vềlịch sử quân sự, triết học và bắt đầu nghiên cứu những tác phẩm của nhữngtác giả Thế kỷ Ánh sáng như Vônte, Rutxô Ông đã bị thuyết phục bởinhững chủ trương tiến bộ như “Con người được sống và tự do” hay “Nhânquyền là thiêng liêng”

Có thể nói rằng, trong những năm này, Napoléon có điểm nổi bật đó là

ý chí và lí trí của ông đã hoàn toàn khống chế những ham muốn về dục vọng.Ông xa lánh chỗ đông người, giới phụ nữ, khước từ mọi cuộc vui chơi, giảitrí, làm việc không mệt mỏi, giành tất cả thời gian nhàn rỗi vào việc đọc sách Napoléon có trí nhớ phi thường, đạt tới mức đọc một lần là nhớ mãimãi, Chẳng hạn như trong một lần vi phạm kỷ luật quân đội, Napoléon nhặtđược một cuốn sách cũ nói về pháp luật La Mã cổ đại Napoléon đã say mê

đọc và khi hết 24 giờ người lính gác mở cửa phòng giam thì Napoléon nói

“Đợi một chút có được không? còn mấy trang nữa tôi chưa đọc hết” Gần 15năm sau, khi lên nắm quyền điều hành nước Pháp, trong khi soạn thảo bộ luậtdân sự, Napoléon đã đọc thuộc lòng không sai sót một chữ trong sách “Quyền

cơ bản của luật pháp nhà nước”, mà ông đã đọc trong phòng giam Điều này

đã làm cho các nhà luật học phải ngạc nhiên

Napoléon có khả năng làm việc trí óc một cách căng thẳng, cũng như khảnăng tập trung cao độ và lâu dài sức suy nghĩ Ông luôn nghiêm túc trong khilàm việc và luôn tự hào về khả năng làm việc vô hạn độ của mình hơn bất cứnăng khiếu nào khác mà tạo hoá ban cho một cách vô cùng rộng lượng Điều nàyđược thể hiện rất rõ khi Napoléon trở thành một ông vua độc tài cai trị nhiềuquốc gia lớn Bao giờ Napoléon cũng giành cho mình quyền tối hậu quyết địnhtrong tất cả công việc Napoléon không bao giờ để thời gian trôi đi một cách vôích Một ngày ông làm việc 20 giờ Ông vô cùng quý trọng thời gian Đối vớiông thời gian là tất cả “Tôi có thể bại trận nhưng sẽ không có ai phát hiện thấytôi lãng phí một phút nào” Napoléon đã tự nhận xét mình như vậy

Napoléon là một thiên tài về quân sự Điều này không chỉ được thể hiện

ở tài năng chỉ huy mà còn ở chỗ ông biết đốt cháy trong lòng người tinh thần,ngọn lửa say mê làm việc Người ta sẵn sàng làm việc đến kiệt sức hoặc bỏxác trên chiến trường chỉ để được thưởng huy chương hoặc một nụ cười âncần của chủ Người phương Đông chúng ta gọi đó là biết cách thu phục nhântâm, là người có khả năng tập hợp lực lượng Chính cái tài năng ấy đã choNapoléon những đội quân đông đảo, sẵn sàng bỏ xác trên chiến trường vì mộtmục đích mà họ không biết rõ, mặc dù họ chỉ là những “Cái mồi cho đại bác” Napoléon còn thể hiện tài năng của một nhà chiến lược quân sự Ông

có tầm nhìn rộng lớn, biết nhìn người, chọn người và sai khiến người Ông đãtập hợp quanh mình một loạt nhân vật xuất sắc về chiến tranh, những kẻ nhậnthức nhanh, nắm bắt tình hình và hạ quyết tâm một cách nhanh chóng Tàiphán đoán và tinh thần chiến đấu thì không phải nói Điều đáng nói là

Napoléon đã tập cho những người thân cận, đặc biệt là các thống chế củamình chấp hành một cách chính xác ý định của mình mà vẫn giữ được sự linhhoạt tác chiến trên chiến trường

Napoléon quả là một người biết thu phục nhân tâm Đây là một điềuquan trọng làm nên chiến thắng của ông sau này

Napoléon còn là một con người kiên quyết và cứng rắn có phần lạnhlùng, Ông đã từng tuyên bố “chính trị không có tình cảm ma chỉ có lí trí”.Napoléon đã coi như không có chuyện gì, quyết định một cách bình tĩnh vànhanh chóng việc sử dụng phương thức tác chiến bằng đại bác bắn vào đámđông ngay trong thành phố Trong lịch sử chỉ có một người nữa làm nên việcnày là Sa Hoàng Nicôlai đệ nhất

Ngay trong cách ứng xử trước một sự việc cũng đủ thấy sự lạm dụng vũlực của Napoléon Chẳng hạn như sự việc ngày 10/08/1792, trong khi chứngkiến cuộc tấn công vào cung điện Tuylơri (Tuilleries) và tống cổ Louis XVI rakhỏi ngai vàng, Napoléon đã khinh bỉ nói “Thằng hèn! thế mà để cho bọn vôlại này vào được! đáng lẽ phải dùng pháo quét đi độ 4-5 trăm thằng là nhữngthằng khác sẽ chạy dài” [33;8] Có một điều đáng chú ý là ngay ở đây ta đãthấy bản chất của Napoléon là thích dùng súng đạn, coi nó là phương tiện thíchhợp nhất để trả lời những cuộc nổi dậy của nông dân Lấy đó làm căn nguyêntrong việc xử lí vấn đề Điều đáng nói là đối tượng của hành động lại là nôngdân nhưng Napoléon đã không ngần ngại thốt ra lời này, chứng tỏ rằng ông làngười không ngần ngại dùng sức mạnh và thủ đoạn để đạt được mục đích.Cũng như việc sau này ông đã dùng mọi cách để bóp chết nền cộng hoà, chínhthức lên ngôi hoàng đế nước Pháp (1804) Và lẽ dĩ nhiên, trong việc dùng sứcmạnh quân sự cũng chính là công cụ đắc lực cho việc tiến thân Biểu hiện rõnhất đó chính là những cuộc chiến tranh triền miên từ 1800-1815

Những chiến dịch quân sự đầu tiên đã cho thấy tài năng chỉ huy củaNapoléon Bắt đầu từ chiến dịch Tu-Lông (Toulon), Napoléon đã lần đầu tiênlập công trác tuyệt và cũng là lần đầu tiên bộc lộ tài chỉ huy quân sự ưu việt

của mình Và sau cùng là khi được quan đốc chính - một trong những thủ lĩnhcủa phái Técmiđo (Thermidor) là Bara (Vicomte de Barras) mời Napoléondẹp loạn những phần tử bảo hoàng kích động tại trung tâm thành phố Parisvào ngày 04/10/1794 Napoléon đã nhận lời kèm theo một điều kiện là không

ai được can thiệp vào quyết định của mình Ông nói “Tôi đã tuốt gươm ra thì

nó chỉ được tra vào vỏ khi nào trật tự đã được lặp lại dù phải trả bằng bất cứgiá nào” [30;41] Câu nói đã cho thấy lòng tin và sức mạnh cá nhân củaNapoléon, sự ngang tang và kiêu hãnh của ông Sự việc này cũng một lần nữachứng tỏ tài năng thật sự của Napoléon Ông kiên quyết nhận lời giúp Barrascủa phái bảo hoàng dẹp loạn khi trong tay chỉ có một lực lượng 6000 ngườichống lại 24000 người có vũ trang Napoléon đã dùng đại bác bắn thẳng vàobọn bảo hoàng Cuộc tàn sát diễn ra đặc biệt khủng khiếp, hàng trăm xác chết,

cả đống thịt nát đẫm máu

Napoléon không hề biện minh cho những hành động giết người ấy Ôngtuyên bố thẳng thừng “Nếu như trong tay ta có đại bác thi hãy dùng nó triệtđể” [30;65] Tư tưởng này luôn là nguyên tắc trong suốt cuộc đời binh nghiệpcủa Napoléon

Với tài năng quân sự của mình Napoléon đã đi hết thắng lợi này đếnthắng lợi khác, từ những tham vọng mơ hồ lúc thiếu thời đến những chiếncông có được lúc trưởng thành, những tham vọng quyền lực của Napoléoncàng rõ ràng hơn thúc giục Napoléon bằng mọi giá để đạt được tham vọng.Những khát vọng quyền lực của Napoléon Bonaparte là tột cùng và khôngbao giờ dừng lại Khi nắm trong tay quyền lực tuyệt đối, Napoléon đã phátđộng hàng loạt cuộc chiến tranh thôn tính để phục vụ cho tham vọng củamình Chính hai yếu tố tài năng và tham vọng tồn tại trong một con người -Napoléon Bonaparte là một trong những yếu tố dẫn đến những cuộc chiếntranh triền miên kéo dài suốt từ 1800 - 1815, tác động mạnh mẽ đến quan hệquốc tế đương thời

1.1.2 Nước Pháp trong bối cảnh châu Âu đương thời

Có nhiều nguyên nhân để Napoléon Bonaparte có lòng tin kéo dài thamvọng, kéo dài cuộc chiến tranh đối ngoại của mình Bên cạnh yếu tố về cánhân cần phải kể đến bối cảnh nước Pháp và châu Âu đương thời

Nói về tình hình nước Pháp, một điều dễ thấy là nước Pháp sau khi trảiqua cuộc đại cách mạng vào năm 1789, đã từ một quốc gia phong kiến chuyênchế phát triển thành một quốc gia tiên tiến của giai cấp tư sản Trong quốc gianày, gông cùm của chế độ phong kiến đã bị đập tan, sức sản xuất đã được giảiphóng Hay nói cách khác, con đường phát triển của CNTB đã mở rộng thênhthang sau cuộc CMTS cuối thế kỷ XVIII Do vậy, về nông nghiệp cũng như

về công nghiệp quân sự và KHKT đều có bước phát triển mới Tất cả nhữngđiều đó tạo điều kiện thuận lợi về mặt vật chất cho những thắng lợi về mặtquân sự Như đã biết thì chi phí cho những cuộc chiến tranh đối ngoại là vôcùng to lớn Đặc biệt, sau một lần thảm bại, để khôi phục lại sức mạnh toàndân cần có một nguồn lực tài chính dồi dào Nếu nước Pháp lúc này không có

cơ sở kinh tế vững chắc thì không thể duy trì sức mạnh quân sự được

Mặt khác, bộ máy quốc gia quan liêu quân sự và trung ương tập quyền

do Napoléon xây dựng nên đều có hiệu quả rất cao về mặt hành chính Nhữngngười có công trong chiến đấu được phong tước vị, và hiển nhiên họ trở thànhmột lực lượng hùng hậu trong bộ máy chính quyền của Napoléon Điều đángnói là những người này sẽ giúp Napoléon có những sáng kiến quân sự hơn làviệc xây dựng bộ máy hành chính Chẳng hạn như việc lập ra “Bộ máy cưỡngbức tòng quân” đã có giá trị thực sự và liên tục bổ sung lực lượng cho các cấpquân đội của đế quốc

Thành phần của quân đội cũng có những tác dụng rất to lớn cho nhữngthắng lợi quân sự Quân đội của Napoléon chủ yếu được tổ chức từ nông dân

“Bộ luật Napoléon” đã dùng luật pháp để củng cố chế độ tiểu điền của ngườinông dân được hình thành trong thời cách mạng Điều đó làm cho người nôngdân cảm thấy một cách sâu sắc vận mệnh của mình gắn liền với chính quyền

Napoléon Những người nông dân Pháp mặc áo lính chiến đấu ngoài mặt trậncảm thấy họ chiến đấu chính là để bảo vệ quyền lợi giai cấp mình Do đó,người lính Pháp đã phát huy tính chủ động và lòng dũng cảm cao độ trong khichiến đấu ngoài mặt trận Họ cảm thấy phấn khởi vì cha mẹ mình có mảnhruộng để cày cấy Họ ra sức chiến đấu, hiến thân mình để bảo vệ cái quyền lợi

mà từ trước tới nay tất cả những người nông dân đều ao ước Đó phải chăngcũng chính là sự khôn khéo trong cách hành xử và giải quyết vấn đề củaNapoléon

Napoléon còn làm tất cả để bảo vệ quyền lợi của giai cấp tư sản, để xáclập quyền tư hữu Điều 554 trong “bộ luật Napoléon” đã ghi: “Quyền tư hữu

là quyền được hưởng và sử dụng của cải một cách tuyệt đối nhất” [1;172].Napoléon trở thành người đại diện, vị chúa tể của nước Pháp tư sản đã tiếpthu những tiến bộ của nước Pháp cách mạng về kỹ thuật quân sự và đã ápdụng một chiến thuật mới để đánh thắng châu Âu phong kiến lạc hậu Giaicấp tư sản Pháp đã đóng góp nguồn vật chất phục vụ cho những cuộc chiếntranh của Napoléon nhằm củng cố địa vị của giai cấp tư sản Pháp trên thếgiới Sự phát triển công thương nghiệp đã củng cố lực lượng quân sự của đếquốc Pháp và nó đã cung cấp cơ sở vật chất to lớn cho những cuộc chiến trahkéo dài

Nói về châu Âu, trong khi nước Pháp đã hoàn thành cuộc cách mạng tưsản và đang tiến nhanh lên con đường phát triển TBCN, giai cấp tư sản Phápngày càng khẳng định địa vị kinh tế - chính trị của mình, đang đứng trên thếthắng so với chế độ phong kiến thì châu Âu đương thời vẫn đang nằm trong

sự khủng hoảng của chế độ phong kiến

Sau chiến dịch Ai Cập - Xi Ri, Napoléon đã mơ tưởng đến một ngàyông sẽ làm bá chủ châu Âu và vươn bàn tay của mình cai trị phương Đônggiàu có Một nguyên nhân quan trọng cho những tham vọng to lớn ấy đó làviệc ông nhận thấy khả năng chiến thắng

Napoléon đang thực hiện tham vọng của mình trong bối cảnh châu Âuhầu như chưa thực hiện cuộc cách mạng tư sản Cuộc cách mạng tư sản mớithành công ở một nước nhỏ Hà Lan vào cuối thế kỷ XVI, đã không ảnh hưởngnhiều đến các nước khác Thế kỷ XVII, chế độ phong kiến già nua, lạc hậucòn thống trị hầu hết châu Âu Có chăng, cũng mới chỉ có nước Anh hải đảothực hiện cuôc cách mạng tư sản cách đó một thế kỷ

Chẳng hạn như nước Phổ là một nước ít chịu ảnh hưởng của cuộc cáchmạng tư sản Pháp, dưới chế độ phong kiến lạc hậu, về mặt quân sự vẫn còn ápdụng kĩ thuật quân sự của Phơrêđơrich II Đó là chiến thuật triển khai hàngngang Chiến thuật này chủ yếu là dùng nhiều quân để tiêu diệt địch bằng lưỡi

lê Người ta dùng roi vọt để bắt lính ra mặt trận Dưới chế độ nông nô, quânlính không bao giờ tin rằng họ sẽ được đề bạt Điều này hoàn toàn trái ngượcvới cách hành xử trong quân đội của Napoléon

Còn các nước khác thì sao? Cũng chẳng có mấy tiến bộ hơn Italia lúcnày vẫn còn bị chia cắt thành các vương quốc nhỏ Có thể kể 7 vương quốc là:Lômbácđia,Vênêxia, Pácma, Mônđêna, Tôxcana, Rômamia (đất thuộc giáohoàng có quân Pháp chiếm đóng), Napôli, Piêmôntê Phần lớn các vươngquốc theo chế độ quân chủ chuyên chế và chịu thống trị của nước Áo Thịtrường dân tộc chưa hình thành, chủ nghĩa tư bản vẫn còn là mầm mống chưathể vỡ tung để phát triển

Các nước Áo, Nga cũng chẳng hơn gì Các nước này còn chìm trongchế độ phong kiến chuyên chế già nua Sự thống trị của phong kiến, tôn giáokìm hãm sự phát triển của đất nước Phương thức sản xuất mới không có cơhội phát triển Chẳng hạn như chế độ nông nô truyền kiếp ở Nga đã kìm hãmlực lượng sản xuất, sức sản xuất không được giải phóng Do vậy, dù là nhữngnước có lực lượng quân sự khá mạnh nhưng không thể thoát khỏi sự trói buộccủa chế độ phong kiến trên bước đường suy vong Mà như lí luận của chủnghĩa Mác thì nền tảng của nhà nước là kinh tế Kinh tế quyết định sức mạnh

của một quốc gia Do vậy, nếu không có những điều kiện thuận lợi kháchquan thì sự sụp đổ của nhà nước là điều khó tránh khỏi.

Lợi dụng cơ hội đó, sau những thắng lợi đầu tiên có vẻ dễ dàng,Napoléon càng có lòng tin vào những thắng lợi tiếp theo và càng có thêm lí

do để đeo đuổi khát vọng trên con đường đi đến quyền lực vô hạn

Lúc này, chỉ có nước Anh là đối thủ đáng gờm của Pháp Là một đấtnước nằm ngoài lục địa châu Âu, một nước đã thực hiện xong cuộc cáchmạng tư sản và hoàn thành cuộc cách mạng công nghiệp Với những thànhtựu to lớn, nước Anh chẳng có gì thua kém nước Pháp Ngay từ đầu Napoléon

đã nhận thấy nước Anh là một trở ngại lớn trên con đường bá chủ châu Âucủa nước Pháp

Có thể nói rằng, Anh là kẻ thù truyền kiếp của Pháp Sau khi đánh bạiđịch thủ Hà Lan, kình địch tranh bá với Anh chỉ còn lại Pháp Vào giai đoạnnày, với Pháp cũng chỉ có nước Anh là đối thủ đáng gờm Anh, Pháp có sựcạnh tranh quyết liệt về vấn đề giành quyền bá chủ ở châu Âu và thế giới Đó

là lý do giải thích vì sao cách mạng tư sản Pháp cũng như dưới thời Napoléon,Anh lại chống Pháp một cách quyết liệt như thế và cũng thấy đâu là nguyên

do của “chính sách phong toả lục địa” của Napoléon

Nước Anh có nhiều điều kiện thuận lời để phát triển đất nước Đặc biệt,

là hệ thống thuộc địa rộng mênh mông sẽ là nơi cung cấp nguyên liệu và thịtrường tiêu thụ Napoléon muốn giành quyền lợi cho giai cấp tư sản Pháp trênthị trường thế giới thì không còn cách nào khác ngoài việc đánh bại Anh Dùsao thì nước Anh lúc này vẫn đang chiếm giữ danh hiệu “vị trí số 1” Và điềunày hiển nhiên đặt Pháp là kẻ thứ hai hoặc sau hơn nữa Như vậy, việc đánhbại nước Anh là điều cần thiết và không thể tránh khỏi nếu như Napoléonmuốn đưa nước Pháp lên địa vị bá chủ thế giới và Napoléon sẽ là đế vươngcủa cái đất nước bá quyền ấy Giai cấp tư sản Pháp đòi “nện cho lão già Anhmột trận” còn Napoléon thì nói “chúng ta chắc chắn sẻ phải đối đầu khôngnhững phải đánh bại Anh trên đất liền châu Âu mà còn đánh bại họ trên mặt

biển nữa, tạo dựng địa vị xưng hùng vĩnh viễn của nước Pháp” [33;111] Lờiphát biểu của Napoléon đã làm nóng đầu óc của giới tư sản Anh Chính phủAnh ra tuyên bố, “nước Anh không từ bỏ quyền lợi tham dự vào công việccủa lục địa châu Âu” [1;325] Cuộc chiến tranh Anh - Pháp là cuộc đụng đầukhông thể tránh khỏi để giành quyền bá chủ châu Âu.

Sau vai trò cá nhân của Napoléon thì nước pháp trong bối cảnh châu

Âu đương thời là một trong những lí do để Napoléon phát động những cuộcchiến tranh liên tục, kéo dài

Vậy, những cuộc chiến tranh đối ngoại của Napoléon bắt đầu từ năm

1800 diễn ra như thế nào? Ta sẽ cùng tìm hiểu rõ hơn vấn đề này

1.2 Khái quát những cuộc chiến tranh của Napoléon Bonaparte đầu thế

kỉ XIX

1.2.1 Chiến tranh với Áo (1800, 1805, 1809)

Sau cuộc đảo chính ngày 18 tháng sương mù (Bruyme), là việc ngănchặn nguy cơ từ bên ngoài Vượt qua dãy Anpơ (Aples) bằng đèo Xanhbécna(Grăng Xanh becna) là nơi ít người qua lại và phủ đầy tuyết, nơi không cóbinh lính canh gác Napoléon đánh chiếm nhanh chóng miền bắc Ý Ông đãkịch chiến với quân Áo ở Marengô (Marengo) vào ngày 14/6/1800 Lúc đầuphần thắng nghiêng về Áo, nhưng Napoléon đã tung ra quân đội dự trữ, lậtngược tình thế Thắng lợi hoàn toàn thuộc về quân Pháp Áo phải kí koà ướcnăm 1801 tại Luynêvin (Luneville) Lần thứ 2, nước Ý rơi vào tay Bonaparte

Năm 1805, Áo lại liên minh với Nga tuyên chiến với Pháp Napoléon

đã nhiều lần đánh bại quân Áo Đến ngày 2/12/1805, một trận chiến đấu quyếtđịnh đã xảy ra giữa quân đội Napoléon và quân Áo ở Austétlít (Austerlitz),cách thủ đô Viên (Vienna) của nước Áo một trăm cây số Napoléon đánh bạiquân Áo, dồn quân Nga đến chỗ hồ đóng băng và hạ lệnh nã đại bác xuốngmặt băng Băng bị vỡ và một số rất đông quân Nga bị chết đuối trong nướclạnh Kết thúc trận đánh có gần 15000 quân Nga - Áo bị giết, 20.000 bị cầm

tù, số tàn quân còn lại bỏ chạy tán loạn Hầu hết số pháo của liên quân bị

hỏng, nhiều quân trang, quân dụng và lương thực bị bỏ lại Sau khi đánh bại

Áo là nước đứng đầu đế quốc thần thánh La Mã, Napoléon đã đập tan đế quốc

đó Hoàng đế của đế quốc thần thánh phải từ chức hoàng đế của đế quốc La

Mã và chỉ còn làm hoàng đế nước Áo Thất bại lần này của Áo dẫn đến việcnăm 1806, Napoléon cùng với 16 nước ở vùng sông Ranh (Rhire) thành lập

“hiệp bang sông Ranh (Rhire)” dưới quyền bảo hộ của Napoléon Nước Pháp

đã thống trị vùng sông Rhire Viêc thành lập “hiệp bang sông Rhire” đẩynước Phổ từ chỗ năm 1805 không ủng hộ Áo đến chỗ tuyên chiến với Pháp.Nhưng đến đây chiến tranh Pháp - Áo chưa hẳn đã chấm dứt, Áo lại tiếp tụctuyên chiến với Napoléon Bonaparte

Năm 1809, nước Áo định lợi dụng những thất bại của Napoléon trongviệc chinh phạt Tây Ban Nha nên đã tuyên chiến với đế quốc Pháp Nhưngchỉ trong 5 ngày (19-23/4) với 5 trận lớn, quân Pháp đã đánh tan quân Áo.Trận quyết định xảy ra trong tháng 7 năm 1809 tại Oagram (Wagram) Trậnchiến diễn ra rất ác liệt và kết thúc phần thắng thuộc về quân Pháp NhưngNapoléon đã nói “đó không còn là những binh lính ở Austerlitsz nữa” [1;182].Những binh sĩ ưu tú của quân đội Pháp đã bị tử trận Quân đội Pháp gồm hầuhết là những tráng đinh tuyển mộ ở những nước bị chiếm, họ chiến đấu mộtcách miễn cưỡng Sau trận Wagram, Napoléon có thể tiêu diệt được hoàn toànnước Áo nhưng ông muốn giữ Áo là một đồng minh bởi vì Ông đang chuẩn bịchiến tranh chống Anh và Nga

Nhằm mục đích đó Napoléon đã kết hôn với công chúa Áo là MaryLuydơ (Marie Louise)

Như vậy, từ khi lên cầm quyền Napoléon đã có nhiều lần chiến tranhvới Áo và luôn giành chiến thắng Tuy nhiên, Áo vẫn là một phần trong kếhoạch chiếm trọn châu Âu của Napoléon Napoléon còn cần Áo làm đồngminh hỗ trợ Pháp

1.2.2 Chiến tranh với Phổ (1806-1807)

Khi thấy không thể hoà bình được với nước Anh, Napoléon tiếp tụcđưa ra những yêu sách mới với những kẻ thua trận Vua Phổ FrederickWilliam III đang sợ hãi lại chuyển sang vui mừng khi thấy Tây Ban Nha sẵnsàng cộng tác Mới từ chỗ sợ sệt, Phổ quyết định chính biến với Napoléon(1806) Thất bại của Phổ năm 1806 là một sự thất bại to lớn Trong lịch sửchiến tranh chưa có một thất bại nào như vậy Ngay sau ngày chiến đấu đầutiên, quân đội Pháp đã thắng lợi liên tiếp

Ngày 14/10/1806, cuộc chiến tranh đã đi đến chỗ quyết định Quân đội

Napoléon và quân Phổ giáp chiến ở Gêna (jena) Cùng lúc đó ở Ôécxtat

(AuerStar) - một thị trấn ở Đức, thuộc xứ Xaxơ (Saxoni), cách Jena 40 cây số,cũng xảy ra một trận giao chiến Ở AuerStar, quân Phổ do công tướcBơronsơuých (Brunswick) chỉ huy - nguời đã từng đe doạ san phẳng Paris.Trong hai trận đánh này, quân Phổ bị thất bại chưa từng thấy Công tướcBrunswuick bị tử thương

Thất bại ở Jena kết thúc toàn bộ cuộc chiến tranh năm 1806 đối vớinước Phổ 19 ngày sau khi chiến tranh nổ ra và vài ngay sau trận Jena, quânPháp tiến vào Béc lin (berlin)

Quân đội Phổ bị suy nhược và các thành luỹ của Phổ chưa đánh đãhàng Thành Mađơbua - một thành lớn của Phổ có 26.000 quân, có trọng pháonặng và có kho vũ khí, lương thực lớn cũng đầu hàng

Thắng nước Phổ nhanh chóng, Napoléon đã giáng một đòn sấm sét vào

kẻ thù của mình là nước Anh Chưa đầy hai tuần lễ chính sách phong toả lụcđịa với Anh đã được tiến hành

1.2.3 Cuộc hải chiến với quân Anh và cuộc chiến trên lĩnh vực kinh tế

Anh trở thành kẻ đứng giữa ngáng đường Napoléon Bonaparte với giấcmộng bá chủ châu Âu Vì Anh không dễ gì bị xâm lược nên Napoléon quyếtđịnh phá hoại ảnh hưởng của nó bằng chiến tranh kinh tế Không thể trực tiếpphong toả hải cảng của Anh, Ông đã thử ngăn chặn nó trên lục địa, loại Anh ra

khỏi thị trường của nó, ngăn chặn hàng xuất khẩu và do đó sẽ phá hoại nềnthương mại và uy tín của nước Anh Napoléon đã lí luận rằng, nếu Anh không

có nơi để bán các mặt hàng họ sản xuất ra sẽ không có vàng đổ vào đất nước vàcuối cùng sẽ vỡ nợ Trong khi đó, sự sản xuất quá dư thừa sẽ gây ra nạn thấtnghiệp và bất ổn về lao động khiến dân chúng Anh chống lại chính quyền vàbuộc chính quyền phải cầu hoà với Pháp Đồng thời, những ưu thế của Pháptrên các thị trường lục địa sẽ gia tăng cùng với sự hạn chế cạnh tranh với Anh

Napoléon đã phát động “hệ thống lục địa” của mình để ngăn chặn việcbuôn bán của Anh với toàn bộ đồng minh Pháp Ngay cả trên thương thuyềntrung lập cũng bị cấm vào các hải cảng của châu Âu nếu chúng chở hàng từAnh quốc đến

Chính sách phong toả lục địa ra đời trong bối cảnh khi mà hai cườngquốc Anh - Pháp có sự cạnh tranh quyết liệt, có mối thâm thù truyền kiếp.Một vấn đề giữa Anh và Pháp đó là sự tranh chấp quyền bá chủ châu Âu vàthế giới Vào năm 1806, quyền lực của Napoléon đã đạt đến đỉnh cao vớinhững chiến thắng hoàn mĩ và hào hùng chưa từng thấy Việc đánh bại nướcPhổ - một trong bốn cường quốc ở châu Âu thời bấy giờ đã làm cho toàn châu

Âu sững sờ kinh ngạc, vội vã đề lên những lời cam kết hoàn toàn thần phục.Không những thế, Napoléon đã thu được nhiều thắng lợi trên lục địa châu Âu.Ngoài quân Phổ, Napoléon đã đánh bại quân Áo Với nước Anh, trước tiênNapoléon Bonaparte muốn tiêu diệt nó bằng lực lượng quân sự hung hậu củamình Ông định đổ bộ lên Anh, đã tâp hơp 2300 tàu chiến ở cảng Bulông(Bonlogne).Nhưng những ý định tấn công nước Anh bằng đường biển tại trạibinh Bulông (Bonlogne), trên eo biển Măng Sơ (Manche) hoặc tiêu diệt lựclượng thuỷ quân Anh tại Traphanga (Trafalgar) vào ngày 21/10/1805, đã bịthất bại Trong trận này, đô đốc nenxơn (Horatio nelson) của Anh bị tử trận.Napoléon Bonaparte quyết định bóp nghẹt nước Anh bằng cách làm cho nướcAnh mất hết thị trường tiêu thụ ở châu Âu dù cho chỉ là một kilô hàng làmcho nước Anh bị sụp đổ

Giữa lúc đó, Napoléon Bonaparte quyết định giáng cho kẻ thù mình lànước Anh một đòn sấm sét bằng việc ban hành sắc lệnh “việc phong toả lụcđịa” để ngăn không cho hành hoá của Anh vào châu Âu Sắc lệnh đó nói, cácđảo Bơritanic bị tuyên bố ở vào tình trạng bị bao vây Mọi việc thương mại vàgiao dịch với đảo Bơritanic đều bị cấm.

Nội dung của chính sách “phong toả lục địa” là mọi sản phẩm hàng hoácủa Anh đều không được đưa vào các nươc châu Âu Tất cả việc buôn bán vàgiao thương với nước Anh đều bị cấm Với nội dung trrên thì nước Anh - kẻthù đáng sợ nhất trên bước đường thực hiện tham vọng làm bá chủ củaNapoléon đã bị đe doạ

Khi đưa ra chính sách “phong toả lục địa” của Napoléon không phải chỉtiếp tục củng cố độc quyền thương mại của đế quốc Pháp mà còn đánh ác liệtvào toàn bộ nền kinh tế của nước Anh Vì theo Napoléon, Anh là một nướclớn về công nghiệp nếu cắt đứt mậu dịch đối ngoại của nước Anh thì sẽ dồnnước Anh vào cửa tử Chủ ý của Napoléon là đưa Anh đến chỗ chết ngạt, đếnchỗ nhà nước bị phá sản và đầu hàng Napoléon muốn tống cổ nước Anh rakhỏi châu Âu bằng cách bóp chết Anh về mặt kinh tế, tước đoạt thị trườngchâu Âu trong tay Anh Đó chính là mục đích của chính sách này

Biện pháp đưa ra cho chính sách “phong toả lục địa” là Napoléon hạlệnh bắt tất cả những người Anh và tịch thu tất cả hàng hoá Anh ở trên đấtpháp và các đồng minh của Pháp

Napoléon còn thông qua những cuộc chiến tranh huy động sức mạnhquân sự hỗ trợ cho việc phong toả nước Anh Sau sự thất bại của Phổ,Napoléon mở cuộc tấn công về phía Đông Cuối 1856, quân đội của Napoléonchiếm Vacxôvi Đến 02/1807, quân đội Pháp giáp chiến với quân Nga ởƠrớtxích Ailau (Eylau) - (Đông Phổ) Quân Nga chống cự mãnh liệt, toàn bộmột đạo quân Pháp bị pháo binh Nga tiêu diệt và chỉ nhờ có một đợt tấn côngmạnh mẽ của toàn bộ kị binh, quân Pháp mới tránh khỏi bị thất bại Sau đóquân Nga bị đánh bại trong trận Phơrietlăng

Năm 1807, Napoléon ký hoà ước với Nga và Phổ ở Tindít (Tilssit).Trong số các điều khoản có phần bắt buộc Nga, Phổ phải ký hiệp ước liênminh quân sự với Pháp và tham gia vào cuộc “phong toả lục địa”

Chính sách “phong toả lục địa” đã làm cho nước Anh gặp nhiều khókhăn nhưng không buộc được Anh đầu hàng Ngược lại nó còn mang lạinhững hậu quả ngoài ý muốn cho chính nước Pháp và các nước châu Âu.Chính sách “phong toả lục địa” đã làm cho nước Pháp bị suy sụp, khủnghoảng, lực lượng quân đội bị suy yếu dần và kéo theo đó là một loạt thất bạicủa Napoléon trên chiến trường

Cuộc “phong toả lục địa” đã tác hại dữ dội đến đông đảo quần chúngtiêu thụ ở khắp châu Âu, làm cho giai cấp tư sản thương mại hoàn toàn phásản Hầu hết các nước này đều bị tàn phá nặng nề Đặc biệt là những nướcsống chủ yếu bằng sự buôn bán như Hà Lan

Lý do có thể giải thích cho sự thất bại của chính sách “phong toả lụcđịa” như sau:

Thứ nhất là để chống lại sự phong toả đó, các tàu chiến của Anh liền đisăn tàu buôn của Pháp và các đồng minh của Pháp

Thứ hai, nước Pháp cấm hàng hoá của Anh du nhập vào lục địa châu

Âu nên trong nhiều nước đã hình thành một nền công nghiệp to lớn Còn nhưhàng hoá của Pháp thì ít, hơn nữa còn đắt hơn hàng hoá của Anh và chấtlượng kém Các nước bèn nhập lậu hàng hoá của Anh chủ yếu qua đường TâyBan Nha và Nga

Ngay như chính phủ Pháp cũng không thể không cần hàng hoá củaAnh Quân đội Pháp mặc bằng dạ của Anh, đi dày Anh Chính phủ Phápchính thức cho phép mua một số hàng hoá làm ở Anh Nhưng mặt khác nhữngnhân Viên của Pháp lại chạy khắp châu Âu để lùng bắt bọn buôn lậu hàng củaAnh, phá dạ và đốt hàng của Anh

Có thể nói cuộc “phong toả lục địa” đã đóng một vai trò rất to lớn tronglịch sử của đế quốc Napoléon, cũng như trong lịch sử toàn châu Âu, trở thành

cơ sở của toàn bộ cuôc đấu tranh về kinh tế, chính trị và quân sự trong suốtthời gian của thiên anh hùng ca đế chế.

1.2.4 Cuộc chiến tranh với Nga 1912

Phải nói rằng Nga là một nước đế quốc phong kiến, một địch thủ đánggờm của Napoléon Bonaparte sau Anh Nga có lực lượng quân sự khá mạnhtrên lục địa châu Âu Nước Nga lại ở khá xa Pháp nên Napoléon khó vươn tayđến để kiểm soát Muốn thành công trong tham vọng của mình, Napoléonphải tiêu diệt nước Nga Đặc biệt để chính sách “phong toả lục địa” thànhcông thì nước Nga phải là một đồng minh của Pháp

Trong khi đó quý tộc, địa chủ và thương nhân Nga đang bất mãn vìcuộc bao vây lục địa ngăn cấm họ xuất khẩu lúa mì sang Anh và nhập cảngcác phế phẩm của Anh Ở châu Âu thất bại của Phổ và Áo đã làm cho cácđồng minh của Nga hoàng suy yếu Napoléon vẫn sợ nước Nga hùng mạnh.Ông muốn đánh bại nước này để lợi dụng lực lượng của nó chống lại nướcAnh và giành quyền thống trị thế giới cho tư sản Pháp Để chuẩn bị cho cuộctấn công Nga, Napoléon bắt đầu tìm kiếm đồng minh, hứa hẹn sẽ trả côngbằng đất đai chiếm được của Nga Ngày 24/02/1812, Pháp ký liên minh quân

sự với Phổ Phổ đã cử một đạo quân 2 vạn người đặt dưới quyền điều khiểncủa Napoléon Ngày 14/03/1812, Pháp cũng ký hiệp ước với Áo Theo đó, Áođóng góp 3 vạn quân Các hiệp ước trên được ký dưới áp lực thô bạo của cácnhà ngoại giao Pháp

Chính phủ Napoléon còn xúi giục Thụy Điển gây chiến tranh với Nga.Nhưng chính phủ Thụy Điển lại đứng về phía Anh và Nga vì hai nước nàyhứa là nếu thắng Pháp thì sẽ chuyển giao cho Thụy Điển nước Na Uy khi đóđang lệ thuộc vào Đan Mạch - một đồng minh của Pháp Một thắng lợi to lớncủa ngoại giao Nga là việc ký được hoà ước Bucarét với Thổ vào tháng05/1812, chấm dứt cuộc chiến tranh kéo dài trong nhiều năm giữa Nga vàThổ, cho phép Nga sử dụng những đạo quân hoạt động trên chiến trường Thổ

để chống lại quân xâm lược của Napoléon

Napoléon đã mang một đạo quân gần 6000 người, gồm binh lính nói 12thứ tiếng đi đánh nước Nga Trong đạo quân này có cả đạo quân Đức, Ý, Ba lan.

Về phía Nga , khi chiến tranh bắt đầu, Nga một mình phải đương đầuvới lực lượng vũ trang của Pháp, các đồng minh và chư hầu Pháp Cho đến18/07/1812, quan hệ liên minh giữa Nga và Anh mới được nối lại Lúc này thìquân Pháp đã đột nhập vào biên giới Nga Hơn nữa, giới cầm quyền Anh chỉchi cho Nga một số tiền nhỏ và không nhiều vũ khí

Rạng sáng 24/06/1812, không tuyên chiến, đại quân của Napoléonvượt sông Nêman, đột nhập biên giới Nga Đạo quân này có khoảng 575.000người kể cả quân dự bị, vừa tinh nhuệ mà nòng cốt của nó là quân chủ lựcPháp gồm những đơn vị đã từng chiến thắng trên mặt trận châu Âu dướinhững tướng lĩnh tài ba như Nây, Nuyra Trước nguy cơ bị xâm lược, nhàvua Nga cử Cutudốp (M.I kutuzốv) tổ chức cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc

Hỗ trợ Kutuzốv có các tướng tài như Raévsky, Bagration…

Quân Nga lúc này chỉ có 180.000 biên chế thành ba cánh cách xa nhau.Quân đội Nga vừa đánh vừa rút lui để bảo toàn lực lượng Trong trận giaochiến ở Smôlenxcơ, Napoléon phải ngạc nhiên trước sức chiến đấu của quânNga Ngày 07/09/1812, trận chiến đấu ở Brôđinô (Borodino) đã diễn ra ác liệt

và kéo dài, là một trong những trận huyết chiến kinh khủng nhất trong lịch sửthời đại đó Cả hai bên đều bị tổn thất lớn Cũng trong trận này Napoléon thấtbại thảm hại Nó làm rung chuyển lực lượng quân đội Pháp đã suy yếu và mởđầu sự thất bại của quân đội này

Những sư đoàn mới đến tiếp viện cho quân đội Pháp bằng đườngSmôlenxcơ Trong khi đó quân đội Nga còn lâu mới được bổ sung Kutuzốvcho rằng mục đích chính không phải là giữ Matxcơva (Moscow) mà là tiêudiệt quân địch Để bảo toàn lực lượng, nhà chiến lược vĩ đại Nga hạ lệnh bỏMoscow, rồi bắt đấu rút lui theo đường Riadan, để lại đằng sau kinh thành rựccháy Nhân dân Moscow không muốn ở lại thành phố bị chiếm đóng Trong số

300.000 dân chỉ có nhiều nhất là 30.000 người ở lại vì không thể tản cư được.Ngay ngày hôm sau khi chiếm đóng Moscow, thì Napoléon bắt đầu đốt phá Gặp phải sự kháng cự quyết liệt của nhân dân Nga, quân đội Napoléonnhanh chóng tan rã Quân lính vơ vét của cải ở những nhà vắng chủ, lục lọicác hầm nhà lấy rượu ra uống say tuý luý Napoléon bắt buộc phải rút khỏiMoscow Ông định rút theo đường Caluga, đến những vùng phì nhiêu ở miềnNam nhưng đã bị quân Nga chặn đường và đánh bại ở Malôiarôtxlavétdơ.Thành phố này đã tam lần bị chiếm đi chiếm lại Được tin Kutuzốv dẫn đầu80.000 quân chặn mất đường Culuga Napoléon phải rút theo đườngSmôlenxcơ đã bị tàn phá hoang tàn Quân Nga vẫn truy kích dai dẳng Họ tậphợp nhân dân và chặn đánh quân Pháp đang rút lui.

Mùa rét đã bắt đầu càng làm cho quân đội của Napoléon ở vào tìnhtrạng nguy ngập Sau mỗi đợt đóng quân để lại hàng trăm xác chết

Lo sợ trước sự chính biến ở Paris do Milê cầm đầu, 06/12, Napoléongiao lại quân đội cho tướng Mira, vội vã trở về Pháp Các thống chế Phápđịnh tập hợp lực lượng còn lại ở Vilinô để tổ chức chống lại quân Nga đangtràn tới nhưng thất bại Không đầy hai vạn lính Pháp theo sông Nê Man tháochạy trở về

Napoléon đã chấp nhận thất bại, vượt qua Đức trong hai ngày mới trở

về đến Pháp, bỏ lại phía sau tàn quân Khi qua Vácxôvina, Napoléon thừanhận “có lẽ ta đã phạm sai lầm là tiến đến tận Moscow Có lẽ ta đã phạm sailầm là ở lại đó quá lâu Nhưng từ sự cao cả đến sự lố bịch chỉ có một bước.Việc đó để cho hậu thế suy xét” [1;189] Đạo quân khổng lồ gần 600.000người của Napoléon đã thất bại thảm hại trong cuộc chiến tranh với Nga

chiến diễn ra ác liệt quanh Laixích (Leipzig) Trong ba ngày vào tháng10/1813, khi khói súng đã tan, Napoléon phải rút quân hoàn toàn Quân Pháp

bị đánh bại, tổn thất lên tới 58.000 người

Với niềm tin mình có thể dựa vào “bộ máy cưỡng bách tòng quân”,Napoléon khước từ những lời đề nghị đàm phán hoà bình của phe đồng minhnăm 1813 Tuy nhiên, cũng trong năm này, ông đã ra lời kêu gọi trong tuyệtvọng thêm 300.000 quân nữa Nhưng thực tế nước Pháp lúc này số nam cầnthiết vượt quá số người hiện có

Vốn đang hi vọng có một sự đảo ngược tình thế, Napoléon đã chọn việcchiến đấu Ông đã lãnh đạo tài tình tàn quân nhưng vẫn hoài công Tháng03/1813, Napoléon thất bại tại Paris

Sau khi Paris thất thủ, Napoléon thoái vị và bị đày ra đảo Enbơ (Elba)

- giữa đảo Corse và Ý Nhưng 100 ngày sau Napoléon lại vượt biển trở về kêugọi nhân dân tập hợp quân đội mở một trận chiến cuối cùng chống lại cácnước châu Âu trong lúc hội nghị Vienna đang diễn ra Nhưng đây trở thànhcuộc chiến đấu cuối cùng trong cuộc đời binh nghiệp của NapoléonBonaparte Ngày 22/06/1815, Napoléon bị đánh bại hoàn toàn tại Oatéclô(Waterloo) (Bỉ) Lần này Napoléon Bonaparte bị đưa đến đảo Sanh Hêlen(Saint Hélèna) ngoài khơi Đại Tây Dương và chết ở đó năm 1821

Chương 2 TÁC ĐỘNG CỦA NHỮNG CUỘC CHIẾN TRANH NAPOLÉON

Trước hết, nói về bên trong thì Napoléon luôn phải đối phó với những

âm mưu lật đổ Cơ sở giai cấp chính quyền Napoléon ngày càng bị thu hẹp vàcuối cùng gần như không còn ủng hộ nó nữa

Nông dân Pháp nguyên là thành phần ủng hộ Napoléon nhưng hiện naythì càng ngày họ càng bất mãn Nguyên do thật dễ hiểu Có thể giải thíchrằng, cuộc chiến tranh đối ngoại kéo dài từ năm ngày qua năm khác, triềnmiên, liên tục, người nông dân Pháp phải chịu nhiều thứ thuế nặng nề, mứcsống ngày càng xuống thấp Riêng việc trưng thu tráng đinh trong nông dân điđánh giặc đã làm xuất hiện nhiều cô nhi quả phụ Người ta thường gọi đó là

“Bộ mấy cưỡng bức tòng quân” của Napoléon Mấu chốt cho những thamvọng không kiềm chế của Napoléon ở châu Âu là sự thiết lập nhà nước hànhchính hữu hiệu ở Pháp và các lãnh thổ sáp nhập của nó Việc xâm nhập củanhà nước vào vùng thôn quê dưới thời Napoléon đã có tác dụng đột ngột nhấtbằng việc lập ra “Bộ máy cưỡng bức tòng quân”, có giá trị thực sự, liên tục bổsung cho các cấp quân đội của đế quốc Việc tuyển quân đại trà của hội đồngquốc gia hồi đầu tháng 8/1783, đã thực hiện chế độ quân dịch đối với tất cảđàn ông chưa có gia đình, đủ tiêu chuẩn sức khỏe trong độ tuổi từ 18-25,tưởng rằng chỉ là một biện pháp khẩn cấp tạm thời Tuy nhiên, khi chiến tranhbắt đầu năm 1789, chế độ đốc chính đã biến “Lệnh trưng dụng tạm thời”không hàm ý cưỡng bách thành “Lệnh cưỡng bức tòng quân” khiến mọi tầng

lớp thanh niên lại phải lên đường khi nhu cầu cần đến Từ đấy, chế độ củaNapoléon đã triển khai “hệ thống cưỡng bách tòng quân” thành công Việctrốn quân dịch diễn ra tập thể ở đa số các khu quân đội thật là đáng chán Lúcđầu Napoléon khởi sự bằng quân số 60.000 người Pháp mỗi năm Nhưng từnăm 1810, chỉ tiêu này tăng dần đến 120.000 người và còn tuyển quân bổsung Riêng tháng giêng, năm 1813, Napoléon lệnh cho gọi đợt nhập ngũ năm

1814, sớm hơn một năm Việc chiến tranh liên miên, kéo dài và ngày càng ácliệt đã khiến cho “bộ máy cưỡng bách tòng quân” hoạt động ngày càng chặtchẽ, ráo riết hơn Việc trốn quân dịch, chống đối việc bắt quân diễn ra khắpnơi Đến 1810, chế độ đã phá vỡ được thói quen trốn quân dịch và việc

“cưỡng bách tòng quân” trở thành một nghĩa vụ gây sự bất mãn giống nhưviệc đóng thuế vậy

Đầu tư quá lớn cho chiến tranh, lấy sức mạnh quân sự làm nền tảng củachính quyền, Napoléon Bonaparte đã vắt kiệt nội lực của nước Pháp đổ vàonhững cuộc chiến tranh Chi phí chiến tranh ngày càng lên cao Đặc biệt vàonhững lúc gặp thảm bại, Napoléon Bonaparte phải huy động nguồn tài chínhtrong nông dân Một trong những biện pháp hữu hiệu đó là thuế Người nôngdân phải chịu nhiều thứ thuế nặng nề Mức sống ngày càng xuống thấp

Sự thống trị của Napoléon Bonaparte rõ ràng trở thành căn nguyên dẫnđến tai họa cho người nông dân

Kế đó, tầng lớp đại tư sản trong giai đoạn đầu đã ủng hộ NapoléonBonaparte nhưng nay họ cũng không còn mặn mà nữa Lý giải cho nguyênnhân này cũng không ngoài những cuộc chiến tranh kéo dài bất tận phục vụcho những tham vọng vô lối của Napoléon Bonaparte Không chỉ có nông dân

mà cả giai cấp tư sản Pháp cũng chịu những khó khăn do những cuộc chiếntranh của Napoléon đưa đến Chính cuộc chiến trên lĩnh vực kinh tế củaNapoléon là nguyên nhân hàng đầu

Cuộc “phong tỏa lục địa” đối với Anh của Napoléon Bonaparte đã đưađến bị Anh phong tỏa lại Anh đã dựa vào lực lượng hải quân to lớn của họ

làm lực lượng nước Pháp lâm vào thế yếu trong những cuộc đấu tranh về mặtkinh tế với nước Anh Thương thuyền của Pháp không chỉ đi lại tự do trênmặt biển, thậm chí sự mậu dịch của Pháp đối với những vùng đất thực dân ởhải ngoại cũng bị gián đoạn Sự suy sụp về mặt mậu dịch đối ngoại chẳngnhững làm cho hải cảng của Pháp trở nên tiêu điều, mà còn làm cho Pháp bịtiêu tốn nguyên liệu Kết cục từ 1800-1811, nước Pháp đã bùng nổ một cuộckinh tế khủng hoảng khiến nhiều công xưởng đóng cửa, làm cho các nhà tưbản chịu thiệt hại lớn

Hơn nữa các cuộc chiến tranh xảy ra liên tiếp đã làm cho các nhà tư sảnphải gánh vác thuế khóa nặng nề Điều đó cũng khiến họ không thể chấpnhận Napoléon phải huy động tiền của từ những người hữu sản Bởi vơ véttrong nhân dân không thể bù đắp nổi những tổn thất do chiến tranh mang lại.Điều này làm cho giai cấp tư sản chán nản với cái nhà nước đã từng được họủng hộ

Riêng về giai cấp công nhân thì ngay từ trước họ đã bất mãn với chínhquyền Napoléon Đến thời kì cuối của đế quốc này, người công nhân cũng bịthất nghiệp rất đông nên họ càng bất mãn Sự thất nghiệp này nguyên nhâncũng do chiến tranh của Napoléon đưa lại Hay nói cách khác, đó là hệ quảcủa những cuộc chiến tranh quân sự và kinh tế

Điều đáng chú ý nhất là các cuộc chiến tranh xâm lược của Napoléon

đã đưa đến tai họa cho người dân Pháp, không gì hơn ngoài sự chết chóc đauthương Qua các tài liệu lưu trữ và các tài liệu khác thì số công dân Pháp bịchết, bị mất tích trong các trận đánh và các chiến dịch dưới thời Napoléon lênđến 1 triệu người, không kể những người bị thương nặng, bị tàn phế, bị chếttrong các liên quân, chỉ tính nước Pháp trong đường biên giới năm 1799,không phải toàn bộ đất đai do Napoléon trị vì sau ngày 18 tháng sương mù(Bỉ, Piêmiêng), gác ra ngoài những chiến dịch đầu tiên ở Ý vào năm 1796-

1797 Những làng mạc bị thưa thớt bởi những cuộc trưng binh Binh lính cácnước chư hầu hoặc liên minh nhập ngũ trong quân đội Pháp như tất cả những

người lính Đức, Thụy Điển, Ý, Bỉ, Hà Lan, Ba Lan, Ilyri… còn bị tiêu diệtnhiều hơn Pháp Có 3 hoặc 4 triệu người ngoại quốc chiến đấu trong quân độiNapoléon Hàng triệu quân địch bị giết, bị mất tích, bị tàn phá.

Rõ ràng sự chết chóc, tàn phá đằng sau những cuộc chiến tranh xâmlược của Napoléon là rất lớn Không chỉ người dân Pháp phải gánh chịu màtất cả nhân dân các nước tham chiến, những nước bị quân đội Napoléonchiếm đóng đều phải gánh chịu những mất mát đau thương ấy Đó là nguyênnhân căn bản dẫn đến hàng loạt phong trào đấu tranh kiên cường chống lại sựxâm lược của quân đội Napoléon

Trong lúc nội bộ nước Pháp khó khăn, nhân dân nổi dậy, đặc biệtnhững lúc quân đội Napoléon thảm bại trên các chiến trường thì bên ngoài đếchế Napoléon phải đối đầu với hàng loạt các cuộc chiến tranh nổi dậy củaphong trào chống Pháp, của phong trào giải phóng dân tộc đánh mạnh vào lựclượng nước Pháp Sự xâm lược của Napoléon tất nhiên phải dẫn tới phongtrào chống Pháp cũng như những cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc Bắtđầu từ 1807, ở châu Âu đã có một số vùng bùng nổ những cuộc khởi nghĩachống Pháp mà như phần sau sẽ trình bày rõ hơn về các phong trào này

Tuy dưới thời Napoléon Bonaparte đã có những biện pháp kinh tế thuđược những hiệu quả tương đối rõ rệt, kể cả trong giai đoạn chiến tranh:Trong thời kì Napoléon thống trị, công nghiệp tư bản chủ nghĩa của nướcPháp có sự phát triển khá nhanh so với thời kì trước cách mạng Nhưng nhữngcuộc chiến tranh kéo dài liên miên đã làm cho người nông dân Pháp quá mệtmỏi, tinh thần phản chiến cũng như sự bất mãn đối với chính quyền Napoléonđâu đâu cũng thấy Đó là nhược điểm của đế quốc Napoléon, là mặt trái, là hệquả do những cuộc chiến tranh Napoléon Bonaparte đưa đến

Sự suy nhược của đế quốc Napoléon Bonaparte trong thời kì chiếntranh từ năm 1800 trở đi cũng được biểu hiện bởi hai mặt cơ bản:

Thứ nhất, bộ máy cảnh sát quan liêu trong thời kì cuối không còn hữuhiệu như lúc ban đầu nữa Việc mưu đồ tư lợi, tham ô, hủ bại của các quan

liêu là điều rất phổ biến Họ làm việc rất trì trệ, kém hiệu quả Bọn xu nịnh dùbất tài cũng được thăng quan tiến chức, luôn sung sướng Còn người ngaythẳng thì dù bản thân có tài năng cũng không ai biết tới Tuy nhiên những hiệntượng này là xu thế tất nhiên trong sự phát triển của chế độ độc tài cá nhân

Thứ hai, binh sĩ trong quân đội Napoléon chủ yếu là người ngoại quốcđược tập trung ở các quốc gia bị chinh phục Điều tất nhiên là họ không baogiờ bằng lòng bán mình cho Napoléon Một khi thời cơ đến, họ sẽ quay mũigiáo chống lại ông

Trên đây là tình hình nước Pháp dưới tác động của những cuộc chiếntranh Napoléon Bonaparte đầu thế kỉ XIX trong mối quan hệ với các nướcchâu Âu đương thời Những cuộc chiến tranh của Napoléon làm cho tình hình

xã hội càng trở nên căng thẳng

2.2 Sự thành lập các liên minh phong kiến châu Âu nhằm chống lại các cuộc chiến tranh của Napoléon Bonaparte đầu thế kỷ XIX

Trong những năm chiến tranh của Napoléon, đã có 6 liên minh phongkiến được hình thành Lực lượng tham gia trong các liên minh có sự thay đổiqua mỗi thời kỳ Những chiến thắng của Napoléon trở thành mối lo ngại hàngđầu của các nước châu Âu, đặc biệt là Anh, Nga, Áo, Phổ Đi cùng với nhữngchiến thắng của Napoléon là sự lớn mạnh của nước Pháp Đó là sự mở rộngcương vực lãnh thổ, kéo theo đó là sự xác lập về địa vị chính trị của nướcPháp Rõ ràng, những cuộc chiến tranh của Napoléon đã nhân rộng phạm viảnh hưởng của giai cấp tư sản Pháp Vị thế của nước Pháp ngày càng đượckhẳng định trong quan hệ quốc tế đương thời Tất cả những điều này trở thànhnỗi lo sợ ám ảnh các nước châu Âu phong kiến lục địa cũng như nước Anhhải đảo

Giải thích cho mối đe doạ của các cuộc chiến tranh Napoléon đầu thế

kỷ XIX, đó là tính chất tiến bộ, tích cực mà những cuộc chiến tranh này đưađến chiến tranh của Napoléon đã làm cho trật tự phong kiến của các vùngTrung Âu, Tây Âu và Nam Âu đều bị lung lay đến tận gốc rễ Tình hình đó

ngược lại đã “sáng tạo ra một hoàn cảnh thích hợp với yêu cầu thời đại, đểcho xã hội của giai cấp tư sản Pháp phát triển trên lục địa châu Âu” [29, 178] Liên minh phong kiến thứ nhất được thiết lập trong thời kỳ cách mạng,nhưng những chiến thắng quân sự dưới sự chỉ huy của Napoléon lại có ýnghĩa quan trọng trong việc chấm dứt liên minh phong kiến này Sau khi lật

đổ chính quyền của phái Giacôbanh (Jacobins), lợi dụng thắng lợi của quânđội cách mạng và những bất đồng trong các nước tham gia liên minh chốngPháp, phái tư sản Tecmiđo (Thermido) đã ký hoà ước Baden với Phổ(05/4/1795) Phổ rút khỏi liên minh để tham gia cuộc phân chia Ba Lan lầnthứ ba với Nga và Áo, thừa nhận những thắng lợi của Pháp, cho Pháp sápnhập Bỉ và các vùng đất của Đức ở tả ngạn sông Rhire Ngày 16/5/1795, HàLan buộc phải ký hiệp ước nhượng cho Pháp Plăngđri và bồi thường một sốtiền lớn Tháng 7/1795, Tây Ban Nha cũng phải ký hoà ước nhựơng cho PhápXanhđômigô Sau đó hai bên ký hoà ước “phòng thủ và tấn công” chống Anh

Lý do đưa đến hoà ước này là do Anh ngày càng tìm cách đẩy Tây Ban Nha

ra khỏi các thuộc địa châu Mỹ Tây Ban Nha bị lôi kéo vào chiến tranh từ

1796 - 1801 và trở thành công cụ lệ thuộc Pháp

Mặc dù Phổ, Tây Ban Nha và Hà Lan rút khỏi liên minh nhưng chiếntranh vẫn tiếp tục Tháng 4/1797, sau khi thất bại năng, Áo phải ký hiệp địnhđình chiến Lêôben Vào ngày 07/10/1797, Napoléon ký hoà ước với Áo ởCampôphoócmiô (campo-Formio) Với hoà ước campo-Formio, Pháp đượcchiếm Bỉ, một số đảo ở biển Ađriatích Áo thừa nhận việc thành lập các nướccộng hoà ở Bắc và Trung Ý Những điều khoản bí mật cho phép Pháp chiếm

tả ngạn sông Rhire đến bắc Côblenxơ Áo được giữ lại Vênêxia

Như vậy là liên minh chống Pháp lần thứ nhất tan vỡ Chỉ còn lại Anhtiếp tục chiến tranh và thành lập một liên minh mới

Liên minh phong kiến lần thứ 2 được thiết lập năm 1798, giữa các nước

Áo, Ý, Nga, Thổ, Hà Lan, về sau có sự tham gia của Thụy Điển Vấn đề Ý và

Ai Cập là cái cớ để liên minh phong kiến lần 2 được thiết lập

Nguyên nhân trực tiếp hình thành liên minh phong kiến lần 2 là nhữngthắng lợi của Pháp đã đe doạ vị trí của Nga ở châu Âu và Cận Đông nên Ngatham gia liên minh nhằm đánh đuổi quân Pháp ra khỏi Ý, lật đổ nền cộng hoà

và khôi phục triều đại Buốcbông (Bourbons) ở Pháp

Nước Pháp lại bị đe doạ giống như năm 1792-1793 Cuộc khủng hoảnglần này đã đưa đến chính biến ngày 09/11/1799 Trong lịch sử gọi đó là chínhbiến tháng Bruyme - tháng sương mù Napoléon trở thành tổng tài thứ I vớiquyền hành rất lớn

Nước Pháp dường như đã nằm trong sự lãnh đạo tuyệt đối củaNapoléon, tiến hành chiến tranh với liên minh phong kiến lần 2 Do mâuthuẫn với Áo về vấn đề Ý, năm 1800, Nga rút khỏi liên minh Quan hệ Nga -Anh cũng xấu đi do Anh chiếm đảo Manta Lợi dụng mâu thuẫn trong pheliên minh, Napoléon giành được một loạt các chiến thắng mà nổi bật là thắnglợi tại trận Marengô, ngày 04/6/1800, mở đường cho quân Pháp đến thủ đôVienna của nước Áo Ngày 09/02/1801, Áo bắt buộc phải ký “hoà ướcLuynêvin (Lunéville)” với Pháp, rút lui khỏi liên minh chống Pháp, xác địnhlại những điều khoản của “hoà ước Campôphoócmiô (Campo-Formio)”

Do mất đi một đồng minh đắc lực, nước Anh bắt buộc phải ký hoà ướcvới Pháp Ngày 25/3/1802, Anh - Pháp ký kết “hoà ước Amiêng (Amiens)” Sau trận Marengo, Napoléon giành hết tâm trí cho ngoại giao Lí do làlúc này hơn bao giờ hết Napoléon thiết tha tăng cường sự đoàn kết quốc tế vớicác nước Napoléon cần đến nó để ổn định nền tài chính và còn vì đa phầnnhân dân Pháp khát khao hoà bình Cuối cùng, Napoléon Bonaparte hi vọngmột cuộc tạm ngừng chiến để thực hiện cái mà ông ta đang ôm ấp trù tính

Để thực hiện các mục đích nói trên, với tài năng ngoại giao khôn khéo,Napoléon đã làm cho đường lối chính trị của Nga thay đổi Hoàng đế Paven I

bị lời lẽ của Napoléon mê hoặc đã phái tướng Xpơrenpoócten đến Paris vàotháng 12/1800 Nhằm khoét sâu sự đồng tình giữa Nga và Anh, Napoléon đã

ra lệnh thả tù binh Nga bắt được trong chiến dịch 1799 về nước Nga hoàng

Paven I bắt đầu hiệp thương về một liên minh chống Anh, đề ra kế hoạchchiếm đất của Thổ, đồng thời thiết lập ảnh hưởng của hai nước ở Trung Âu vàNam Ý Nga hoàng còn quyết định đưa quân Côdắc sang Ấn Độ để đánh Anh.Nhưng việc cắt đứt quan hệ thương mại với Anh đe doạ lợi ích của quý tộc vàđịa chủ Nga nên đã gây ra phản ứng của giới quý tộc cung đình và quý tộcquân sự Đó là lý do quan trọng dẫn đến việc sát hại Paven I (23/03/1801) Nga hoàng Alêchxăng I (Alexander I) lên ngôi, đã từ bỏ liên minh vớiNapoléon nhưng ký với Napoléon thoả ước trên cơ sở thừa nhận nguyên tắc vềảnh hưởng chung của Nga và Pháp đối với Trung Âu và Nam Ý Quan hệ ngoạigiao giữa Nga và Anh được nối lại Anh hứa rút quân khỏi Manta và Ai Cập Không thể chịu đựng sự căng thẳng của chiến tranh kéo dài, những chiphí lớn cho các nước đồng minh, việc không ngừng tăng cường hạm đội làmcho ngân khố cạn kiệt, để bù đắp, chính phủ phải vay nợ và tăng thuế Do đó,

sự bất bình trong nước ngày càng tăng, xu hướng thoả hiệp tăng lên trong giới

tư sản với hi vọng là hòa giải với Pháp sẽ mở rộng thị trường châu Âu chohàng hoá Anh Năm 1801, Anh bắt đầu hoà bình thương lượng với Pháp Với

“hoà ước Amiens”, Anh vẫn giữ Xây Lan và Tơriniđát nhưng không được canthiệp vào công việc của Hà Lan, Ý, Thụy Sĩ Pháp từ bỏ tham vọng ở Ai Cậpnhưng được lấy lại quần đảo Ăngty Quần đảo Iôniêng biến thành nước cộnghoà bảy đảo đặt dưới sự bảo trợ của Nga và Thổ

Hoà bình được lặp lại ở châu Âu nhưng chỉ là tạm thời, Pháp còn chiếmnhiều đất đai, nhất là Bỉ, Hà Lan được ví như “một khẩu súng lục’’ chĩa vàotrái tim nước Anh Vì vậy, tháng 5 năm 1803, chiến tranh giữa Anh và Pháplại tiếp diễn

Những chiến thắng quân sự của Napoléon đối với liên minh phong kiến lầnthứ 2 củng cố địa vị độc tài của ông ta Năm 1804, Napoléon trở thành hoàng đế

và đế chế I được thiết lập ở Pháp Những thắng lợi của Pháp trên lục địa châu Âucòn chưa được vững chắc chừng nào lực lượng của Anh và Nga - những đối thủmạnh và nguy hiểm nhất của Pháp còn chưa bị đánh bại hoàn toàn

Rõ ràng, sự hoà bình giữa Anh và Pháp chỉ là tạm thời Đến tháng04/1805, Anh lại tổ chức liên minh chống Pháp lần thứ ba Những ý đồ mởrộng xâm lược của Pháp đã dẫn đến sự thành lập một liên minh mới Gia nhậpliên minh chống Pháp lần thứ ba, thành lập năm 1805, gồm Anh, Nga, Áo,Napôli (Naples), Thụy Điển Tây Ban Nha do chịu sự áp lực của Pháp nên đãtrở thành đồng minh của Pháp Lần này, Napoléon quyết tâm chinh phục nướcAnh chính là đối thủ của Pháp Năm 1803, ông đã tập trung 160.000 quân tạicảng Bu-Lô-Nhơ (Boulongne) – Tây Bắc Pháp, lại tập kết hạm đội tại một hảicảng của Pháp trên eo biển Anh (Engllish) và 50.000 quân chuẩn bị phối hợpvới hải quân Tây Ban Nha đổ bộ lên đất Anh Nhưng chiến thuyền của Pháp

và Tây Ban Nha vào ngày 21/10/1805, đã bị hải quân Anh tiêu diệt Việc đổ

bộ lên đất Anh đã trở thành ảo ảnh Lời tuyên bố của Napoléon “chỉ cần bangày sương mù ta sẽ làm chủ Luân Đôn của nghị viện và ngân hàng Anhquốc” [23;33] đã không thể thành hiện thực Điều quan trọng làm nên thắnglợi của Anh ngoài ưu thế về hải quân còn có điều quan trọng là Anh khôngđơn độc trong cuộc đối đầu với Pháp

Tuy nhiên, quân đội Pháp đã tiến quân một cách thuận lợi trên lục địachâu Âu Năm 1805, quân Pháp thọc thẳng vào đất Áo Ngày 13/11, quânPháp chiếm được Vienna Tiếp đó, ngày 02/12, Napoléon đã tập trung quânlực đánh nhau một trận với liên quân của Nga và Áo tại Aoxteclích Một “trậnđánh kiểu mẫu” theo đánh giá của các sử gia quân sự Đức

Áo bắt buộc phải cầu hoà Ngày 26/12/1805, đôi bên Áo, Pháp ký hoàước Nước Áo chịu những điều khoản nặng nề, phải bồi thường cho Pháp 400triệu Franc Đồng thời phải cắt cho Pháp nhiều vùng đất quan trọng Ngày06/8/1806, dưới áp lực của Napoléon, nước Áo chính thức xoá bỏ vương hiệuhoàng đế La Mã thần thánh

Để củng cố sự thống trị của mình ở Trung Âu nói chung và nước Đứcnói riêng, vào năm 1806, Napoléon đã xây dựng cái gọi là “liên minh sông