Hương khê trong hai cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc mỹ (1965 1973)

Những thắng lợi lớn của nhân dân Hơng Khê trong hai lần chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đã để lại cho bao thế hệ mai sau những bài học kinh nghiệm quý báu, những tấm gơng anh h

Trờng đại học vinh

Khoa lịch sử



dơng thanh hải

khoá luận tốt nghiệp

hơng khê trong hai cuộc chiến

tranh phá hoại của Đế quốc Mỹ (1965-

1973)

Chuyên ngành: lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam

kho¸ luËn tèt nghiÖp

h¬ng khª trong hai cuéc chiÕn

tranh ph¸ ho¹i cña §Õ quèc Mü (1965-

1973)

Chuyên ngành: lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam

Vinh,2005

Lời cảm ơn !

Trong suốt quá trình thực hiện khoá luận tốt nghiệp, do khả năng của bản thân còn hạn chế nên chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, ngoài sự nổ lực của bản thân, tôi còn nhận đợc sự hớng dẫn tận tình, chu đáo của thầy giáo - Thạc sĩ Nguyễn Khắc Thắng, cũng nh sự góp ý, động viên, giúp đỡ chân tình của các thầy cô giáo trong khoa Lịch sử, của gia đình và bạn bè

Nhân dịp khoá luận đợc hoàn thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo - Thạc sĩ Nguyễn Khắc Thắng, ngời đã trực tiếp hớng dẫn tôi trong thời gian qua Qua đây tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Lịch sử - trờng Đại học Vinh, cùng gia đình và bạn bè đã nhiệt tình giúp

đỡ tôi hoàn thành khoá luận

Vinh tháng 5/2005

Sinh viên: Dơng Thanh Hải

4 Nguån tµi liÖu vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 7

2.2 Hơng Khê trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất 25

của đế quốc Mỹ (1965 - 1968)

2.2.1 Trên mặt trận chiến đấu và phục vụ chiến đấu 25

2.2.3 Trên mặt trận giao thông vận tải 382.2.4 Trên mặt trận văn hoá giáo dục - y tế 42

2.2.5 Chi viện cho chiến trờng miền Nam 45

Chơng 3: Hơng Khê sản xuất và chiến đấu chống 48

cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế

quốc Mỹ (1969 - 1/1973)

3.1 Hơng Khê khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội sau 48

cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất

3.2 Hơng Khê chiến đấu chống chiến tranh phá hoại lần 53 thứ hai của đế quốc Mỹ (4/1972 - 1/1973)

3.2.1 Trên mặt trận chiến đấu và phục vụ chiến đấu 53

3.2.3 Trên mặt trận giao thông vận tải 603.2.4 Trên mặt trận văn hoá giáo dục - y tế 62

ssssss

A: Dẫn Luận

1 Lý do chọn đề tài:

Đại thắng mùa xuân năm 1975 đã đánh dấu mốc son chói lọi trong lịch sử dựng nớc và giữ nớc của dân tộc ta, đánh bại hoàn toàn tên đế quốc hùng mạnh nhất thế giới, non sông gấm vóc thu về một mối Thắng lợi này “mãi mãi đợc ghi vào lịch sử dân tộc ta một trong những trang chói lọi nhất, một biểu tợng sáng ngời

về sự toàn thắng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và trí tuệ con ngời, đi vào lịch

sử thế giới nh một chiến công vĩ đại của thế kỷ XX, một sự kiện có tầm quan trọng quốc tế to lớn và có tính thời đại sâu sắc”, mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc

ta, kỷ nguyên đất nớc đợc độc lập, thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội Đến nay đã trải qua 30 năm, song những thắng lợi vĩ đại của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ không bị lu mờ, mai một bởi thời gian mà ngợc lại nó đợc nâng lên với một tầm vóc mới phản ánh đúng những gì mà dân tộc ta, nhân dân ta và

Đảng ta đã làm nên

Cùng với nhân dân cả nớc, Hơng Khê tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ vô cùng oanh liệt Với vị thế là huyện giáp ranh với tuyến lửa Bình - Trị - Thiên và giáp với nớc bạn Lào, nơi đây đã án ngự các huyết mạch giao thông quan trọng nh

đờng sắt, các tuyến đờng bộ có tính chiến lợc Bắc - Nam, đặc biệt là đờng Trờng

Sơn - con đờng của huyền thoại đã làm cho các chiến lợc gia quân sự Hoa Kỳ phải tốn biết bao nơron thần kinh và giấy mực để ngăn chặn và phá hoại Vì thế Hơng Khê đã trở thành một địa bàn chiến lợc hết sức quan trọng trong hai cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đối với miền Bắc Trong thời kỳ (1965 - 1973), đế quốc Mỹ đã cho máy bay đánh phá ác liệt trên địa bàn huyện Nhiều loại bom đạn

có tính chất huỷ diệt cao đã đợc “không lực Hoa Kỳ” sử dụng phá hoại nhiều cơ

sở kinh tế, văn hoá, quốc phòng, gây nên biết bao hi sinh tổn thất cho nhân dân trong huyện Nhng bom đạn Mỹ đã không huỷ diệt đợc sức mạnh, ý chí chiến đấu

và lòng quyết tâm của nhân dân Hơng Khê

Trong bối cảnh chiến tranh ác liệt, dới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, nhân dân Hơng Khê phát huy cao độ truyền thống đấu tranh anh dũng, kiên cờng, cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất, đánh bại mọi hành động phá hoại của giặc Mỹ, góp phần chi viện ngày càng lớn cho chiến trờng miền Nam

Những thắng lợi lớn của nhân dân Hơng Khê trong hai lần chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đã để lại cho bao thế hệ mai sau những bài học kinh nghiệm quý báu, những tấm gơng anh hùng gắn với những địa danh lịch sử trong quá trình đấu tranh bảo vệ quê hơng Hơng Khê, cũng nh bảo vệ dân tộc Việt Nam

Đồng thời những thắng lợi này góp phần làm rạng rỡ thêm những trang lịch sử hào hùng của huyện Hơng Khê, luôn xứng đáng với mảnh đất có: “O du kích nhỏ gi-

ơng cao súng, thằng Mỹ lênh khênh bớc cúi đầu” Chính vì thế việc nghiên cứu lịch sử Hơng Khê trong hai cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đang là vấn

đề đặt ra trên cả hai phơng diện lý luận và thực tiễn

Để góp phần tìm hiểu và nghiên cứu lịch sử huyện Hơng Khê, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “Hơng Khê trong hai cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1973)” làm khoá luận tốt nghiệp đại học, với hy vọng góp một phần sức lực nhỏ bé của mình để làm sáng rõ thêm giai đoạn lịch sử hào hùng và oanh liệt này

2 Lịch sử vấn đề

Về vấn đề “Hơng Khê trong hai cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1973)” Cho đến thời điểm hiện nay cha có một công trình chuyên sâu nghiên cứu nào, song tản mạn trong một số cuốn sách viết vê Hơng Khê cũng đã

có đề cập đến một khía cạnh nào đó của vấn đề, chẳng hạn nh:

+) Trong cuốn “Hơng Khê 135 năm (1867 - 2002)” của PGS TS Nguyễn Bá Thành NXB Văn Hoá - Thông Tin, Hà Nội 2003 Tác giả có nêu lên một cách chung chung về thành tựu của nhân dân Hơng Khê trong hai cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

+) Trong cuốn “Lịch sử Đảng bộ huyện Hơng Khê ” do BCH Đảng bộ huyện Hơng Khê biên soạn, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội 2000 Tác phẩm có đề cập tới thời kỳ chống chiến tranh phá hoại của nhân dân Hơng Khê dới dạng khái quát.+) Trong hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lợng vũ trang nhân dân của huyện Hơng Khê cũng có đề cập đến giai đoạn lịch sử này

Ngoài ra một số báo cáo, tổng kết các nghị quyết và tập san đặc biệt của huyện uỷ, Hội đồng nhân dân huyện đã đánh giá tổng kết sơ lợc những thành tựu của nhân dân Hơng Khê trong thời kỳ (1965 - 1973) Nhìn chung các tác phẩm và tài liệu nói trên chỉ mới đề cập đợc từng khía cạnh riêng lẻ của vấn đề đang còn dới dạng sơ lợc, cha làm nổi bật đợc những thắng lợi, những đóng góp to lớn của nhân dân Hơng Khê trong hai cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của Mỹ Để có một công trình chuyên khảo về Hơng Khê trong hai cuộc chiến tranh phá hoại của

đế quốc Mỹ (1965 - 1973), đòi hỏi cần phải có sự đầu t công phu và chu đáo hơn,

đầu t thời gian nghiên cứu một cách sâu sắc, toàn diện về Hơng Khê trong giai

đoạn lịch sử oanh liệt và hào hùng này, nhằm làm toát lên những thắng lợi cũng

nh những đóng góp to lớn của nhân dân Hơng Khê trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nớc Trong khoá luận này tôi cố gắng hệ thống hoá nguồn t liệu thu thập đợc để phần nào tái hiện lại những thắng lợi và đóng góp của nhân dân Hơng Khê trong thời kỳ chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài “Hơng Khê trong hai cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965

- 1973)” nhằm đi sâu nghiên cứu những đóng góp và thắng lợi của nhân dân Hơng Khê trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1973) Với mục đích đó, trớc hết khoá luận đề cập đến những điều kiện tự nhiên, điều kiện lịch sử xã hội của huyện Hơng Khê và những tiền đề về chính trị - kinh tế - xã hội của huyện trong 10 năm xây dựng Hơng Khê theo định hớng xã hội chủ nghĩa từ (1954 - 1964), là những yếu tố có tác động mạnh mẽ đến cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của nhân dân Hơng Khê

Trọng tâm nghiên cứu của khoá luận chủ yếu đi sâu tìm hiểu những đóng góp, những thắng lợi to lớn của nhân dân Hơng Khê đợc thể hiện trên các mặt: Chiến đấu và phục vụ chiến đấu, sản xuất, đảm bảo giao thông vận tải, phát triển văn hoá - giáo dục - y tế và chi viện sức ngời, sức của cho chiến trờng miền Nam trên địa bàn huyện trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của

đế quốc Mỹ

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu “Hơng Khê trong hai cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc

Mỹ (1965 - 1973)”, tôi tập trung khai thác các nguồn tài liệu sau đây:

- Các nguồn tài liệu thành văn: Gồm những tác phẩm viết về Hơng Khê của các nhà nghiên cứu lịch sử và các đồng chí hoạt động chính trị, quân sự Một số báo cáo tổng kết của Đảng bộ huyện qua các kỳ Đại hội trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, đợc lu lại tai phòng tuyên giáo huyện Một số cuốn

“Lịch sử văn hoá truyền thống” của các xã, đặc biệt là các xã nằm sát tuyến đờng vận tải chiến lợc Trờng Sơn - đờng mòn Hồ Chí Minh nơi chiến sự diễn ra ác liệt.Tài liệu dới dạng hồi ký của những đồng chí lão thành cách mạng , các đồng chí trong ban lãnh đạo huyện trong thời kỳ(1965 - 1973) đã ghi lại hoạt động của mình

Tài liệu điều tra điền giả, là kết quả của quá trình tiếp cận những nhân chứng lịch sử, những đồng chí nguyên là lãnh đạo của huyện trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại.

Trên cơ sở những nguồn tài liệu đó, thực hiện khoá luận này tôi sử dụng

ph-ơng pháp lịch sử và phph-ơng pháp logic, đồng thời áp dụng những phph-ơng pháp điều tra, phân tích, thống kê, đối chiếu, so sánh khoá luận đ… ợc kết hợp chặt chẽ giữa t liệu thành văn và t liệu thực tế để góp phần làm nổi bật, toát lên những thắng lợi, những đóng góp của nhân dân Hơng Khê trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965 - 1973)

5 Bố cục của đề tài

Khoá luận tốt nghiệp đợc trình bày trong 70 trang, gồm ba phần, trong đó ngoài phần dẫn luận, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung khoá luận đợc trình bày trong ba chơng:

Chơng 1: Hơng Khê trớc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965)

Chơng 2: Hơng Khê trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc

Mỹ (1965 - 1968)

Chơng 3: Hơng Khê sản xuất và chiến đấu chống cuộc chiến tranh phá hoại

lần thứ hai của đế quốc Mỹ (1969 - 1/1973)

Do khả năng nghiên cứu còn hạn chế, điều kiện t liệu và thời gian hết sức có hạn, chắc chắn rằng khoá luận sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tôi xin chân thành cảm ơn sự đóng góp ý kiến của tất cả những ngời quan tâm đến vấn đề này

B: Nội Dung

Chơng 1:

Hơng Khê trớc chiến tranh phá hoại của

đế quốc Mỹ (1965) 1.1 Đặc điểm địa lý tự nhiên

Hơng Khê là một huyện miền núi nằm ở phía Tây Nam tỉnh Hà Tĩnh Vị trí

địa lý của huyện Hơng Khê nằm trong khoảng 18010 phút vĩ Bắc và 105042 phút kinh Đông Phía Bắc giáp huyện Vũ Quang, phía Nam giáp huyện Tuyên Hoá tỉnh Quảng Bình, phía Đông giáp các huyện Can Lộc, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, phía tây giáp tỉnh Khăm Muộn của nớc Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào Khoảng cách từ huyện lỵ thị trấn Hơng Khê đến tỉnh lỵ thị xã Hà Tĩnh khoảng 45 km Huyện có diện tích tự nhiên là 162.400 ha trong đó rừng núi chiếm 130.000 ha, đồi trọc chiếm 17.956 ha, là một trong những huyện có diện tích tự nhiên rộng nhất tỉnh Hà Tĩnh

Địa hình huyện Hơng Khê nằm gọn trong một thung lũng hình lòng máng của hai dãy núi Trờng Sơn và Trà Sơn, bao gồm nhiều đồi núi nhấp nhô lợn sóng, xen giữa đồi gò là đồng ruộng, độ dốc thoải dần từ Nam ra Bắc

Đất đai ở Hơng Khê có thể chia thành hai nhóm cơ bản là nhóm đất đồi núi

và nhóm đất đồng bằng thung lũng Trong đó nhóm đất đồi núi chiếm phần lớn, đó

là đất Feralit hình thành chủ yếu trên đá Granit phong hoá đất khô, chua và nghèo chất dinh dỡng, loại đất này nếu đợc cải tạo sẽ thích hợp với một số loại cây ăn quả nh: Bởi, Cam, Mít đặc biệt là Bởi Phúc Trạch ngon nổi tiếng có giá trị xuất khẩu cao Nhóm đất đồng bằng và thung lũng (đất có thể làm ruộng) thờng nghèo

chất dinh dỡng lại thiếu nớc về mùa khô nên việc canh tác gặp nhiều khó khăn Loại đất này có thể sử dụng vào cộng nghiệp gạch ngói sành sứ rất tốt Nhìn chung

đất đai Hơng Khê có nhiều loại thích hợp với nhiều cây trồng khác nhau Các loại rau màu, cây ăn quả, cây lu niên, cây công nghiệp có lẽ thích hợp với đất Hơng Khê hơn các loại cây lơng thực

Hơng Khê là huyện miền núi vừa có đất trống đồi trọc, vừa có những khu rừng rậm đại ngàn với nhiều loại thực - động vật phong phú trong tổng số diện tích của toàn huyện thì đất rừng chiếm 77%, đất nông nghiệp chỉ chiếm 23% diện tích Thực tế đất canh tác thờng xuyên chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng diện tích,

điều đó nói lên khả năng khai khẩn mở rộng diện tích canh tác tác ở Hơng Khê còn rất lớn

Hơng Khê nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa rõ nét và đợc phân thành bốn mùa, trong đó mùa xuân thờng có gió rét, ma phùn; mùa hè nóng oi bức,

có gió Lào; mùa thu thờng có bão, lũ; mùa đông khô và hanh Bình quân lợng ma hàng năm là 2500 mm, cao nhất là tháng 9 và tháng 10, có ngày ma tới trên 521mm Gió Đông Bắc thờng gây ma phùn, rét từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau; nhiệt độ thấp nhất có lúc tới 50C Từ tháng 4 đến tháng 8 có gió Lào, nhiệt độ có ngày lên tới 400C [1,13]

Hệ thống sông ngòi ở Hơng Khê khá phong phú, con sông dài nhất Hơng Khê

là sông Ngàn Sâu, dài khoảng 100km Sông Ngàn Sâu bắt nguồn từ sờn Đông dãy Trờng Sơn chảy từ phía Tây Nam ra Đông Bắc của huyện, sau đó nhập với sông Ngàn Phố của Hơng Sơn tại ngã ba Linh Cảm thành Sông La, rồi Sông Lam đổ ra biển Nghi Xuân, Cữa Hội Sông Tiêm dài 40 km, bắt nguồn từ dãy Trờng Sơn, phía Tây xã Hơng Vĩnh là chi nhánh thợng lu của sông Ngàn Sâu Rào Hào, Rào Nổ bắt nguồn từ phía Đông dãy Trờng Sơn là những chi nhánh trung lu của sông Ngàn Sâu Là vùng rừng núi nên Hơng Khê có nhiều khe suối với độ dốc cao nên thờng gây lũ lụt về mùa ma làm thiệt hại về mùa màng và đời sống của ngời dân Tuy nhiên nó lại tạo thành một mạng lới tới tiêu và sinh hoạt thuận lợi cho nhân dân

trong huyện thợng nguồn của các con sông có thể xây dựng các đập nớc và các trạm thuỷ điện vừa và nhỏ.

Lòng đất Hơng Khê có nhiều khoáng sản quý nh mỏ than ở Động Đỏ (Hà Linh), mỏ Cao Lanh ở Hơng Châu (Phúc Đồng) và mỏ đá vôi kéo dài từ trung huyện đến thợng huyện, nhất là vùng La Khê, Hơng Trạch có trữ lợng lớn nhất tỉnh Đó là những tài nguyên phong phú tạo điều kiện cho việc phát triển công nghiệp địa phơng

Hệ thống đờng giao thông ở Hơng Khê khá dày và đa dạng Tuyến đờng sắt Bắc - Nam chạy qua địa bàn huyện với chiều dài 50 km, các ga trên đất Hơng Khê tính từ Bắc vào Nam lần lợt là Thanh Luyện, Chu Lễ, Hơng Phố, Phúc Trạch, Tân

ấp là ga cuối cùng tiếp giáp với Quảng Bình Đờng Trờng Sơn - Hồ Chí Minh chạy

từ huyện Vũ Quang qua các xã Phơng Mỹ, Phơng Điền, Phúc Đồng, Hơng Bình, Hơng Long, Phú Phong, Lục Yên, Hơng Đô, Phúc Trạch, Hơng Trạch rồi đi vào tỉnh Quảng Bình Ngoài ra còn có “tỉnh lộ 3” chạy từ thị xã Hà Tĩnh qua Khe Giao gặp đờng 15 lên Truông Bát, Địa Lợi cắt đờng sắt Bắc Nam ở Hơng Châu và nối với đờng mòn Hồ Chí Minh ở ngã ba Phúc Đồng Từ thị trấn Hơng Khê có đờng mới vào bản Rào Tre của ngời dân tộc thiểu số gần biên giới Việt - Lào Từ các đ-ờng ô tô chính này có nhiều đờng nhánh toả về các vùng, các xã trong huyện

Sông Ngàn Sâu, sông Tiêm, tạo thành một mạng lới giao thông đờng thuỷ khá thuận lợi cho phát triển kinh tế và tạo ra sự linh hoạt trong quốc phòng

Với hệ thống sông ngòi dày đặc nên ở Hơng Khê có nhiều cầu nh cầu Địa Lợi, cầu Đá Lậu, cầu Phúc Đồng Đây là những trọng điểm, những “chảo lửa”…

đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ trong thời kỳ chiến tranh phá hoại

Nhìn một cách tổng quát, điều kiện tự nhiên của Hơng Khê nổi lên những đặc

điểm sau:

Hơng Khê có vị trí quan trọng cả về kinh tế và an ninh - quốc phòng, có các tuyến giao thông huyết mạch chạy qua, đồng thời là bàn đạp để tiến sang nớc bạn Lào

Điều kiện tự nhiêu của Hơng Khê nhìn chung có nhiều mặt thuận lợi cho việc phát triển kinh tế với nhiều loại cây trồng, vật nuôi đặc biệt là phát triển kinh tế v-

ờn đồi, trang trại cây ăn quả, cây công nghiệp và chăn nuôi gia súc theo đàn Đồng thời phát triển một số ngành thủ công nghiệp cũng nh khai thác các tiềm năng du lịch

Bên cạnh những tiềm năng, thế mạnh đó thì Hơng Khê cũng nh nhiều huyện khác thuộc dãi đất miền Trung, ở vào vùng thời tiết khắc nhiệt, Hơng Khê lại là một huyện miền núi nên thờng xuyên có lũ lụt về mùa ma và hạn hán về mùa khô, mùa đông nhiệt độ hạ xuống thấp gây nhiều thiệt hại cho cây trồng và vật nuôi Độ dốc của địa hình lớn nên đất đai dễ bị rửa trôi, xói mòn

Những nét cơ bản về tự nhiên trên đây, chứng tỏ Hơng Khê có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, phát triển sản xuất đem lại đời sống ấm no cho nhân dân địa phơng Nhờ những điều kiện tự nhiên thuận lợi đó cũng với sự quan tâm chỉ đạo của Đảng bộ huyện sẽ là cơ sở để xây dựng Hơng Khê thành một huyện giàu về kinh tế, vững mạnh về chính trị của tỉnh Hà Tĩnh

1.2 Đặc điểm lịch sử - xã hội

Hơng Khê là nơi thung lũng có sông sâu chảy suốt từ Tây Nam ra Đông Bắc, bao bọc bởi vùng rừng rậm đại ngàn Do đặc điểm của vùng rừng núi nên trớc kia dân c ở đây rất tha thớt, cho đến năm 1929 dân số toàn huyện mới chỉ có 3 vạn ng-

ời Làng mạc, trại ấp của c dân Hơng Khê thờng ở trong các thung lũng, rừng xanh,

có nơi cách xa nhau hàng chục cây số, hoặc ở lẻ tẻ ven các sông suối Gốc gác của

c dân Hơng Khê thờng là nông dân các địa phơng khác bị áp bức, bóc lột đói khổ chạy nạn lên kiếm kế sinh nhai, khai cơ lập nghiệp nh Đức Thọ, Thạch Hà, Can Lộc và cả Nghệ an, Thanh Hoá …

Vùng Hơng Khê xa xa thuộc bộ Việt Thờng Thời thuộc nhà Ngô (đầu công nguyên) gọi là Nam Lăng Đời Lý gọi là Đỗ Gia Thời thuộc Minh gọi là Thổ Hoàng (gồm cả Hơng Sơn) rồi tổng Thổ Hoàng thuộc huyện Hơng Sơn Thời Tây Sơn là phủ Ngọc Ma Đến năm Minh Mạng thứ 9 (1828), trong sự điều chính lớn

về hành chính, phủ Ngọc Ma đổi thành phủ Trấn Định, sau đó đổi thành châu Quy Hợp rồi trấn Quy Hợp thuộc huyện Hơng Sơn Năm 1831, vùng Hơng Khê là phủ Thổ Hoàng của huyện Hơng Sơn [1,11 - 12].

Cái tên “Hơng Khê ” xuất hiện vào năm Tự Đức thứ 20 tức năm 1867, một số tổng của huyện Hơng Sơn đợc cắt ra để thành lập huyện Hơng Khê là: Quy Hợp, Chu Lễ, Phơng Điền, Phúc Lộc, Hơng Khê Tên huyện Hơng Khê có từ đó [14,16] Phạm vi hành chính này đợc tồn tại đến tháng 8 năm 2000 thì có năm xã của huyện

là Hơng Quang, Hơng Điền, Hơng Đại, Hơng Minh, Hơng Thọ đợc cắt ra để sát nhập với một số xã của hai huyện Đức Thọ và Hơng Sơn thành huyện Vũ Quang.Hiện nay Hơng Khê gồm 22 đơn vị hành chính cơ sở trong đó có 21 xã và một thị trấn Dân số của huyện là 106.418 ngời (năm 2002), mật độ dân số là 85 ngời/km2, là huyện có mật độ dân số tơng đối thấp [23,48]

Về dân tộc Hơng Khê là huyện duy nhất ở Hà Tĩnh có dân tộc thiểu số cùng

c trú với dân tộc kinh Đó là đồng bào dân tộc Chứt (còn gọi là dân tộc Mã Liềng), dân tộc Lào, dân tộc Mờng Dân tộc thiểu số khoảng 0,9% dân số toàn huyện, họ sống chủ yếu ở các xã gần biên giới Việt - Lào Có thể nói rằng thành phần dân c ở Hơng Khê là rất phong phú, chủ yếu là dân tứ chiếng, dân góp từ các nơi đến định

c ở đây Dù nguồn gốc từ đâu, nhng đã sống trên mảnh đất Hơng Khê, cộng đồng

c dân đều mang một tình cảm quê hơng sâu nặng, tạo nên ở Hơng Khê một nền kinh tế khá đa dạng, trong đó kinh tế vờn rừng, vờn đồi và trang trại là thế mạnh của huyện

Các ngành kinh tế khác cũng có xu thế phát triển nh thơng nghiệp, thủ công nghiệp với các nghề nh: đan lát, nghề mộc, gạch ngói Đây là những nghề thủ…công truyền thống có từ lâu đời ở Hơng Khê đặc biệt là nghề đan lát và nghề mộc với một nguồn nguyên vật liệu hết sức phong phú nh gỗ, mây, tre đã tạo điều kiện thuận lợi cho ngời dân Hơng Khê phát triển các ngành nghề thủ công này

Việc học hành thi cử đã có từ lâu đời ở Hơng Khê, tuy vậy cho đến nay vẫn cha thấy tài liệu nào nói tới vùng đất Hơng Khê có ngời đỗ đạt cao nh tiến sĩ Thám

Hoa, phó bảng thời phong kiến Tuy không có những cá nhân đậu đạt để ra làm quan nhng nhân dân Hơng Khê vẫn có một truyền thống hiếu học giống nh bao làng quê khác của Việt Nam.

Về tôn giáo Hơng Khê là huyện có nhiều thành phần c dân sinh sống nên từ lâu đời t tởng nho giáo, Khổng Giáo, Phật Giáo đã đợc thịnh hành Đến thời Pháp thuộc thì Thiên Chúa giáo đợc truyền bá mạnh mẽ Năm 1930 toàn huyện đã có 11

xứ đạo và một sở đạo Thiên Chúa với 62 họ Chúa chiếm khoảng 10% dân số toàn huyện Hiện nay số tín đò theo đạo Thiên Chúa chiếm khoảng 1/4 dân số Hơng Khê Tuy vậy nhân dân Hơng Khê sống hết sức gần gũi, đùm bọc lẫn nhau tạo nên khối đoàn kết cộng đồng sâu đậm, mạng nặng tình làng nghĩa xóm Cuộc sống bình lặng dới những luỹ tre xanh, quanh chân đồi và dọc các triền sông, ngời dân Hơng Khê bao thế hệ đã chung lng đấu cật đã tạo dựng nên bản sắc văn hoá riêng Các sáng tác và sinh hoạt văn hoá dân gian nh một dòng chảy văn hoá nối liền quá khứ, hiện tại, tơng lai, nó nh những chất xúc tác truyền vào các thế hệ con ngời H-

ơng Khê, tạo nên tính cách: cần cù, chịu khó, thông minh, quảng giao mến khách, chất phác và giản dị

Trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, nhân dân Hơng Khê đã

có những đóng góp tích cực để cùng với nhân dân cả nớc lập nên những chiến công hiển hách bảo vệ quê hơng, bảo vệ nền độc lập của quốc gia, dân tộc, gìn giữ

và lu tuyền những bản sắc văn hoá Trong cuộc kháng chiến chống lại ách thống trị của giặc Minh, sử sách đã ghi nhận Hơng Khê là một địa bàn quan trọng của nghĩa quân Lam Sơn do Lê Lợi, Nguyễn Trãi lãnh đạo Nhân dân Hơng Khê đã đóng góp sức ngời, sức của tham gia nghĩa quân Lê Lợi, tạo nên thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lợc nhà Minh (1416 - 1427) Núi Vũ Kỳ, sau này gọi là núi Phù Lê nay là núi Phú Lễ (thuộc xã Hơng Trạch) là nơi đã xây dựng một kho lơng thực lớn do nhân dân Hơng Khê đóng góp nuôi nghĩa quân Lê Lợi

Đến thế kỷ XVIII khi phong trào nông dân Tây Sơn bùng nổ Lúc Bắc Bình Vơng Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc tiêu diệt quân xâm lợc Mãn Thanh (1789),

nhân dân Hơng Khê đã giúp nghĩa quân đánh giặc Ngoài ra Hơng Khê còn là bàn

đạp cho quân đội của Quang Trung khi tiến sang đất Lào đánh quân Xiêm Đồn Quy Hợp (Hơng Vĩnh) là nơi thực hiện sự bang giao giữa quốc gia Đại Việt với Ai Lao và Xiêm La thời kỳ này ở Hơng Khê hiện nay còn có đền thờ vua Quang Trung, trong đền còn lu giữ đôi câu đối mà tơng truyền là của vua Quang Trung:

“Nhất ấy sơn hà thiên lý vọng

ức niên Hơng hoả vạn gia thôn”

Sau khi thực dân Pháp xâm lợc nớc ta, Hơng Khê là đợc vua Hàm Nghi chọn làm căn cứ của phong trào Cần Vơng chống Pháp Luỹ Voi Dựa ở Đá Đen (La Khê), và thành Sơn Phòng (Phú Gia) là những chứng tích lịch sử ghi nhận nơi vua Hàm Nghi dựng cờ chống Pháp (1884 - 1885)

Hơng Khê còn là địa danh nổi tiếng với cuộc khởi nghĩa của Phan Đình Phùng và Cao Thắng trong phong trào Cần Vơng Đây là cuộc khởi nghĩa có quy mô lớn nhất, thời gian kéo dài nhất và quyết liệt nhất trong phong trào Cần Vơng,

đã nhiều lần làm cho quân Pháp phải bạt vía kinh hồn mà tiêu biểu là các trận đánh

ở Vũ Quang, chợ Nổ

Cuối thế kỷ XIX tiếp thu các phong trào cách mạng nh “phong trào Đông Du” của Phan Bội Châu, phong trào “Duy Tân” của Phan Chu Trinh, phong trào dân tộc dân chủ ở Hơng Khê phát triển mạnh Năm 1905 cụ Nguyễn Duy Phơng còn gọi là Tú Phơng ngời ở xã Hà Linh - một nhà nho yêu nớc đã hội kiến với cụ Phan Bội Châu bàn chuyện phát triển phong trào Đông Du Năm 1920 đồng chí Nguyễn Hậu và đồng chí Lê Viết Lợng đã cùng cụ Tú Phơng quyết định thành lập

tổ chức “Hội Bài Pháp”, chủ trơng đánh đuổi thực dân Pháp, thiết lập một nhà nớc dân chủ

Ngày 20 tháng 11 năm 1930 Tại Trúc Lâm, đại hội lần thứ nhất Đảng bộ huyện Hơng Khê Đảng cộng sản Việt Nam huyện Hơng Khê Sự ra đời của Đảng

bộ huyện đã đánh dấu một bớc ngoặt vĩ đại đối với phong trào cách mạng ở Hơng Khê Dới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Hơng Khê đã liên tiếp vùng lên đấu

tranh và giành đợc những thắng lợi to lớn Trong thời chống lại ách thống trị của thực dân Pháp, nhân dân Hơng Khê đã lập nên nhiều chiến công xuất sắc trong các phong trào cách mạng: 1930 - 1931; 1936 - 1939; 1939 - 1945 Tháng 8 năm 1945, toàn thể nhân dân đã nổi dậy cớp chính quyền ở Hơng Khê, góp phần vào thắng lợi chung của cả nớc lật đổ ách thống trị của thực dân Pháp, Phát xít Nhật và bọn tay sai phong kiến, khai sinh ra nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1954), Hơng Khê là hậu phơng thuộc vùng tự

do Thanh - Nghệ - Tĩnh, và là nơi đặt ATK (an toàn khu) của uỷ ban hành chính Trung Bộ Các thế hệ thanh niên Hơng Khê đã nô nức lên đờng chiến đấu bảo vệ quê hơng đất nớc, anh dũng chiến đấu trên khắp các chiến trờng góp phần vào những thắng lợi chung của cả nớc Sau này mặc dù đế quốc Mỹ với một tiềm lực kinh tế, quân sự hùng mạnh trong hai lần tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc, song nhân dân Hơng Khê đã cùng với nhân dân miền Bắc đánh bại những âm mu

và thủ đoạn thâm độc của chúng, góp phần chi viện cho chiến trờng miền Nam, hoàn thành sự nghiệp thống nhất nớc nhà

Nh vậy, mảnh đất Hơng Khê vốn đã để lại nhiều dấu ấn trong lịch sử, con

ng-ời Hơng Khê đã đợc tắm mình trong truyền thống đấu tranh dựng nớc và giữ nớc oanh liệt của dân tộc từ bao đời, lại đợc rèn đúc trong quá trình xây dựng quê hơng nên đã sớm tạo cho con ngời Hơng Khê đức tính dũng cảm, chịu thơng, chịu khó

và nhạy bén trớc thời cuộc Với những truyền thống tốt đẹp đó sẽ là tiền đề vững chắc, là nền móng sức mạnh cho nhân dân Hơng Khê trong thời kỳ lịch sử mới

1.3 Những tiền đề về chính trị - kinh tế - xã hội Hơng Khê trớc khi bớc vào cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ (5/1954) lẫy lừng, làm chấn động địa cầu, đã

đa đến việc ký hiệp định Giơnevơ (7/1954), miền Bắc nớc ta đợc hoàn toàn giải phóng, chuyển sang làm cách mạng xã hội chủ nghĩa, miền Nam do đế quốc Mỹ

và tay sai đã thế chân thực dân Pháp thống trị nên tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân

Trong những năm từ 1954 - 1964, cùng với miền Bắc nhân dân Hơng Khê đã bớc vào thực hiện nhiệm vụ cách mạng mới: Cách mạng xã hội chủ nghĩa trong

điều kiện hoà bình, chính quyền cách mạng ngày càng vững mạnh, trởng thành và

đợc tôi luyện trong quá trình kháng chiến chống thực dân Pháp Bên cạnh những thuận lợi căn bản đó, Hơng Khê còn phải đơng đầu với rất nhiều khó khăn thử thách to lớn Đó là nền kinh tế hết sức nghèo nàn, lạc hậu, tuy không phải là chiến trờng trực tiếp song hậu quả của chiến tranh để lại cho nhân dân Hơng Khê cũng hết sức nặng nề, nó làm đảo lộn cuộc sống của nhân dân Việc khắc phục những khó khăn đó không phải chỉ đơn giản một sớm, một chiều mà đòi hỏi phải có nhiều thời gian và sức lực, thêm vào đó thiên tai mất mùa thờng xuyên xẩy ra, ngay sau khi hoà bình lập lại các thế lực thù địch bên ngoài cấu kết với bọn phản động trong nớc để chống phá lật đổ chính quyền cách mạng

Hơng Khê vốn là huyện có thành phần c dân phức tạp, số ngời theo đạo Thiên Chúa đông chiếp gần 1/4 dân số toàn huyện, các thế lực thù địch, phản động đã dựa vào đây để chia rẽ khối đoàn kết trong cộng đồng c dân, gây nên mâu thuẫn giữa đồng bào giáo và đồng bào lơng Năm 1954 chúng đã lợi dụng chính sách tập kết của chính phủ ta để xúi giục đồng bào Thiên Chúa giáo di c vào miền Nam theo chiêu bài “chúa đã vào Nam” Vì vậy, ở Hơng Khê không ít ngời đã nghe theo, tìm cách bỏ quê hơng di c vào Nam gây nên nguy cơ xáo động trong nhân dân vùng Thiên Chúa giáo Trớc tình hình đó theo chủ trơng của tỉnh Hà Tĩnh,

Đảng bộ huyện Hơng Khê đã thành lập ban chống di c, cử các cán bộ có uy tín về vùng đồng bào theo đạo để tuyên truyền, giải thích những chủ trơng đúng đắn của

Đảng, chính phủ Mặt khác phối hợp chặt chẽ với bộ đội địa phơng và các lực lợng

an ninh kiên quyết đập tan mọi âm mu của kẻ thù để trấn an quần chúng

Từ trong kháng chiến, Hơng Khê đã thực hiện một phần quan trọng cuộc phát

động quần chúng triệt để giảm tô, bớc đầu cải cách ruộng đất, đa lại nhiều kết quả

có lợi cho nông dân Sau ngày hoà bình lập lại, thực hiện chủ trơng của trung ơng

Đảng, Đảng bộ Hơng Khê đã quán triệt và thực hiện cuộc cải cách ruộng đất sâu

rộng trên quy mô toàn huyện Đầu năm 1955, cùng với toàn tỉnh Hà Tĩnh, huyện Hơng Khê thực hiện cải cách ruộng đất đợt ba và đã thu đợc nhiều thắng lợi Tịch thu một khối lợng lớn tài sản, hàng ngàn mẫu ruộng của địa chủ chia cho dân nghèo không có ruộng Tính đến cuối năm 1957 số hộ gia đình đợc chia ruộng đất

là 4671 hộ, số hộ đợc chia trâu bò là 2841 hộ, số hộ đợc chia nhà là 1287 hộ, số hộ

đợc giúp làm nhà mới là 146 hộ [1,177] Bà con nông dân đã phấn khởi hồ hởi đòn nhận và chăm lo sản xuất trên những thửa ruộng của mình Trong sản xuất dấy lên phong trào “khai hoang phục hoá”, đã đa tổng diện tích trồng trọt, canh tác lên 8.210,2 ha Bên cạnh đó việc áp dụng kỷ thuật mới trong sản xuất đợc chú trong, công tác thuỷ lợi đã trở thành khâu then chốt nhằm đảm bảo tới tiêu cho nhiều cánh đồng lúa và hoa màu trong huyện Thời kỳ này hệ thống thuỷ lợi từ đập, hồ

đến kênh mơng đợc tu sửa và làm thêm, nhiều hồ chứa nớc đợc làm mới ở các xã nh: Hơng Giang, Hơng Long, Hơng Thuỷ, Phúc Trạch Nhờ vậy sản l… ợng lơng thực tăng lên, góp phần khắc phục nạn đói có tính chất kinh niên ở Hơng Khê.Thực hiện nghị quyết của hội nghị Trung ơng lần thứ 14 năm 1958, về việc cải tạo chủ nghĩa xã hội và kế hoạch 3 năm phát triển kinh tế (1958 - 1960) Cùng với các địa phơng khác trong tỉnh, nhân dân Hơng Khê bớc vào thời kỳ khôi phục

và phát triển kinh tế - văn hoá, Hơng Khê đã thành lập đợc các hợp tác xã nông nghiệp và thủ công nghiệp, những nơi vốn có phong trào cách mạng mạnh từ các thời kỳ trớc đợc huyện chọn làm thí điểm xây dựng hợp tác xã nh Hơng Long, H-

ơng Thanh, Hơng Hà, Hơng Phố, Hơng Thuỷ Đến năm 1960 hầu hết các xã…trong huyện đều có hợp tác xã thu hút sự tham gia của đông đảo nông dân Nhờ sự vận động tích cực của cấp uỷ, chính quyền và các ngành, đoàn thể, do đó đến tháng

12 năm 1960, Hơng Khê căn bản kết thúc kế hoạch hợp tác hoá bực thấp Toàn huyện có 8.678 hộ trên tổng số 12.400 hộ vào hợp tác xã, đạt tỷ lệ 77,2%, trong số

210 hợp tác xã thì có 2 hợp tác xã bậc cao, đạt tỷ lệ 1,9% [1,187] Các trung tâm thơng nghiệp của huyện nh: Chu Lễ, chợ Trúc đã thành lập hợp tác xã theo ngành nghề Chính con đờng làm ăn tập thể dới hình thức hợp tác xã đã dẫn đến quan hệ

sản xuất mới đợc hình thành đa năng suất lao động tăng lên Năm 1959 năng suất lúa bình quân ở Hơng Khê đạt 1.588 kg/ha, sản lợng đạt 17.956 tấn, bình quân đầu ngời đạt 331kg, tạo cơ sở vơn lên giải quyết vấn đề lơng thực ở huyện

Công tác quân sự địa phơng đợc chú trọng, mỗi năm Hơng Khê có trên dới

100 thanh niên lên đờng nhập ngũ Phong trào tập luyện quân sự trong dân quân tự

vệ đợc duy trì

Trên các lĩnh vực văn hoá - xã hội của Hơng Khê thời kỳ này cũng có nhiều bớc khởi sắc nhanh chóng và toàn diện Hầu hết con em các gia đình đều đợc đến trờng học, các xã đều có trờng phổ thông cấp I, đến năm 1960 một số xã có trờng cấp II nh: Hơng Phố, Hơng Bình, Hơng Trạch, Hơng Thanh Công tác bình dân…học vụ đợc duy trì và cũng cố, cán bộ, đảng viên, thanh niên đi đầu trong phong trào học tập và xây dựng đời sống mới Bên cạnh đó công tác chăm lo sức khoẻ cho nhân dân đợc quân tâm hơn, ngoài bệnh viện huyện một số bệnh xá, nhà hộ sinh cũng đợc xây dựng ở các xã, phong trào vệ sinh phòng bệnh đợc tuyên truyền và thực hiện ở nhiều xã, số lợt ngời đợc tiêm chủng, phát thuốc sốt rét tăng hơn trớc, việc phun thuốc DDT diệt muỗi đợc thực hiện Hơng Khê luôn chú trọng đến công tác xây dựng và kiện toàn bộ máy chính quyền các cấp, các ban ngành đoàn thể, xây dựng khối đoàn kết trong Đảng, thờng xuyên tổ chức các lớp huấn luyện bồi d-ỡng t tởng đạo đức cho những đoàn viên và quần chúng u tú để kết nạp vào Đảng, kiên quyết loại bỏ những Đảng viên thoái hoá, biến chất Nhờ đó niềm tin của nhân dân đối với Đảng luôn đợc giữ vững, chủ trơng đờng lối của Đảng đợc toàn dân h-ởng ứng thực hiện

Trong việc thực hiện kế hoạch nhà nớc 5 năm lần thứ nhất từ 1961 - 1965 do

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 3 đề ra, nhân dân Hơng Khê đã hăng hái sản xuất tiếp tục đẩy mạnh công tác thuỷ lợi, phân bố nguồn lao động trên địa bàn huyện Vì thế nhiều vùng đất bỏ hoang đã đợc khai khẩn đa vào sử dụng sản xuất, nhờ vậy diện tích trồng lúa năm 1965 tăng 149 ha so với năm 1961 Đồng thời kết hợp với việc vận động quản lý các hợp tác xã, huấn luyện bồi dỡng trình độ kỹ thuật cho

cán bộ và nhân dân Năng suất lúa năm 1965 đạt 1.657 kg/ha, đa sản lợng lúa cả năm tăng 25,9% Tổng sản lợng lơng thực quy ra thóc đạt 13.392 tấn, bình quân l-

ơng thực đạt 331 kg/ngời [1,209] ngoài ra một số ngành thủ công bớc đầu sản xuất

có hiệu quả, trong hợp tác xã thủ công thu hút sự tham gia của đông đảo nhân dân.Công tác giáo dục có bớc khởi sắc, năm 1964 huyện đã xây dựng đợc một tr-ờng cấp III Nhiều xã có trờng cấp II, bình quân cứ 3 đến 4 xã thì có một trờng cấp

II Huyện tổ chức bồi dỡng các lớp bổ túc văn hoá cấp II và cấp III Mạng lới y tế

đợc mở rộng, mỗi trạm y tế, hộ sinh ở các xã có từ 1 - 2 cán bộ chuyên trách

Trong khi đẩy mạnh sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế - văn hoá, Hơng Khê luôn coi trọng nhiệm vụ bảo vệ và cũng cố quốc phòng, trật tự trị an, tăng c-ờng xây dựng cơ sở Đảng ở trong nông thôn, tăng cờng công tác kiểm tra cánh gác,

động viên huấn luyện lực lợng dân quân dự bị tại địa phơng, sẵn sàng đối phó với mọi tình huống trong tình hình mới

Trong 10 năm (1954 - 1964) xây dựng hậu phơng toàn diện về mọi mặt, trong

đó xây dựng kinh tế - chính trị - xã hội là nhiệm vụ hàng đầu, đã tạo cho Hơng Khê thế và lực mới vững vàng bớc vào cuộc chiến đấu gay go , quyết liệt với đế quốc Mỹ trong hai cuộc chiến tranh phá hoại trên quê hơng, đồng thời làm tròn nhiệm vụ hậu phơng lớn đối với tiền tuyến miền Nam

Chơng 2:

Hơng Khê trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ

nhất của đế quốc Mỹ (1965- 1968) 2.1 Tình hình chính trị - xã hội, yêu cầu nhiệm vụ đặt ra cho huyện H-

ơng Khê

Đầu năm 1965, chiến lợc “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ đứng trớc nguy cơ phá sản hoàn toàn, đặt Nguỵ quân trớc sự tan rã và chế độ Nguỵ quyền có nguy cơ sụp đổ Để cứu vãn tình thế, chúng quyết định tăng cờng lực lợng quân viễn chinh

Mỹ, quân của các nớc ch hầu thân Mỹ nh: Hàn Quốc, Philippin, ốtxtrâylia , cùng…với một khối lợng vũ khí và phơng tiện chiến tranh vào miền Nam nhằm thực thi

chiến lợc “chiến tranh cục bộ”, đồng thời tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân và hải quân nhằm phá hoại công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, ngăn chặn sự chi viện từ bên ngoài vào miền Bắc và cắt đứt nguồn chi viện của hậu phơng miền Bắc cho chiến trờng miền Nam.

Tiến hành chiến lợc “chiến tranh cục bộ”, Mỹ hi vọng sẽ khuất phục đợc miền Nam Việt Nam, đồng thời đè bẹp ý chí chống Mỹ cứu nớc của cả dân tộc ta, nhng Mỹ đã không tránh khỏi “vết xe đổ” đã liên tiếp thất bại Thua đau ở miền Nam, Mỹ đã tăng cờng các hoạt động chống phá miền Bắc Ngày 5 tháng 8 năm

1964, Mỹ dựng lên sự kiện “vịnh Bắc Bộ” cho không quân đánh phá một số địa

điểm ở miền Bắc Tháng 2 năm 1965, Mỹ đã thực hiện chiến dịch “Mũi lao lữa” cho máy bay bắn phá một số nơi ở miền Bắc Việt Nam Ngày 13/2/1965 máy bay

Mỹ đã ném bom bắn phá khu vực từ Vĩnh Linh đến đảo Cồn Cỏ và một số địa

điểm khác thuộc địa phận tỉnh Hà Tĩnh

Sau hơn 10 năm sống trong hoà bình cùng với nhân dân miền Bắc, quân dân

Hà Tĩnh phải bớc vào một cuộc chiến đấu mới với những nhiệm vụ cách mạng mới

đầy cam go và thử thách

Là một trong những địa bàn xung yếu của tỉnh Hà Tĩnh nên đối với Hơng Khê, giặc Mỹ đã có những hoạt động khiêu khích phá hoại từ trớc đó Trong các năm 1963 - 1964, máy bay Mỹ đã nhiều lần bay lợn trinh sát trên bầu trời Hơng Khê Đầu năm 1965 đế quốc Mỹ cho máy bay ném bom ồ ạt miền Bắc, Hơng Khê

là một trong những trọng điểm bắn phá của chúng Từ đó cho đến năm 1968 tất cả các làng, các xã trong huyện đều bị máy bay Mỹ bắn phá Cả Hơng Khê đã trở thành một “toạ độ lửa khốc liệt” Thi trấn Chu Lễ, nông trờng 20 - 4, các xã Hơng Trạch, Hơng Đô, Lộc Yên bị đánh phá hết sức nặng nề, đặc biệt là xã Hơng Trạch

và Hơng Đô nơi có bộ t lệnh binh đoàn 559 đóng quân Các tuyến vận tải đờng sắt,

đờng sông, đờng ô tô, các cầu cống, bến phà cũng nh các công trình công cộng bị

đánh phá h hỏng nặng nề, nhiều trờng học, bệnh viện, nhà thờ Thiên Chúa giáo bị

đánh phá Thiệt hại về ngời và của do đế quốc Mỹ gây ra cho Hơng Khê trong thời

kỳ 1965 - 1968 là rất lớn, trong đó có 477 ngời bị bom Mỹ giết hại, 653 ngời bị

th-ơng [1,238]

Tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc, kẻ thù muốn dùng sức mạnh tàn bạo để bắt nhân dân ta phải khuất phục, Mỹ đã huy động tất cả những loại vũ khí và phơng tiện chiến tranh hiện đại nhất nh B 52, F111, tiến hành đánh phá mọi lúc, mọi nơi, mọi thời tiết với cờng độ mỗi lúc một tăng Ngoài việc đánh tập trung các mục tiêu có chọn lọc, chúng còn đánh phong toả khắp nơi gây ra tổn thất to lớn, đồng thời thủ đoạn chiến tranh tâm lý cũng đợc chúng ráo riết thực hiện Bằng các phơng tiện thông tin hiện đại, chủ yếu là phát sóng truyền thanh kết hợp với dùng máy bay rải truyền đơn, nhằm đánh vào tâm lý nhân dân, xuyên tạc những đ-ờng lối, chủ trơng chính sách của Đảng và nhà nớc với mục đích làm cho nhân dân

ta giảm lòng tin vào Đảng và chính phủ Chúng không ngừng ca ngợi sức mạnh quân sự “bất khả xâm phạm” của Hoa Kỳ Dùng thủ đoạn trên rõ ràng Mỹ muốn đ-

a miền Bắc trở lại “thời kỳ đồ đá” Nhng chúng đã lầm! dới sự lãnh đạo tài tình và chỉ đạo kịp thời của Đảng, nhân dân miền Bắc nói chung và nhân dân Hơng Khê nói riêng đã cùng nhau đoàn kết, chung sức chung lòng cùng với nhân dân miền Nam từng bớc đánh bại giặc Mỹ

Cuộc chiến tranh bằng không quân và hải quân nhằm phá hoại miền Bắc của

đế quốc Mỹ đã làm tình hình từ một nữa nớc có chiến tranh, một nữa nớc hoà bình biến thành tình hình cả nớc có chiến tranh với hình thức và mức độ khác nhau ở mỗi miền Đứng trớc tình hình mới, Ban chấp hành trung ơng Đảng lao động Việt Nam đã họp hội nghị lần thứ 11 (27/3/1965), hội nghị lần thứ 12 (12/12/1965), khẳng định: “quyết tâm đánh bại cuộc chiến tranh xâm lợc của đế quốc Mỹ trong bất kỳ tình huống nào hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân…trong cả nớc, tiến tới việc thực hiện hoà bình, thống nhất nớc nhà” [18,65] Đồng thời chỉ rõ nhiệm vụ cấp bách của miền Bắc lúc này là: “phải ra sức xây dựng chủ nghĩa xã hội và tăng cờng lực lợng quốc phòng, kịp thời chuyển hớng nền kinh tế,

ra sức tăng cờng phòng thủ trị an, bảo vệ miền Bắc, kiên quyết đánh bại kế hoạch

ném bom bắn phá, phong toả miền Bắc, ra sức chi viện cho cách mạng miền Nam” [21,113] Phơng châm xây dựng và bảo vệ miền Bắc lúc này là: vừa xây dựng kinh

tế, vừa sản xuất, vừa chiến đấu

Trong tình hình và điều kiện cách mạng của cả nớc, ngày 12/7/1965, tỉnh uỷ

Hà Tĩnh đã họp hội nghị mở rộng quyết định chuyển hớng mạnh mẽ, toàn diện và cơ bản hơn nữa nhiệm vụ xây dựng và phát triển kinh tế, tăng cờng quốc phòng trong 3 năm (1965 - 1967) nhằm tăng cờng tiềm lực kinh tế và quốc phòng, xây dựng hậu phơng xã hội chủ nghĩa vững mạnh Chủ trơng nêu rõ cần: “hết sức coi trọng xây dựng cơ sở vật kỷ thuật của chủ nghĩa xã hội, tiếp tục cũng cố quan hệ sản xuất, đẩy mạnh kinh tế đặc biệt là sản xuất nông nghiệp, tăng cờng tiềm lực quốc phòng, xây dựng hậu phơng vững mạnh” [20,131] Tiếp đó ban thờng vụ tỉnh

uỷ Hà Tĩnh ra chỉ thị tăng cờng công tác t tởng và tổ chức ra sức chuẩn bị chiến

đấu và chiến đấu thắng lợi trong mọi tình huống

Dới ánh sáng của nghị quyết trung ơng Đảng, thực hiện chủ trơng của tỉnh uỷ cùng với các huyện khác trong tỉnh, Hơng Khê đã nhanh chóng chuyển mọi hoạt

động trên địa bàn huyện từ thời bình sang thời chiến Huyện uỷ Hơng Khê đã mở nhiều hội nghị đi sâu nghiên cứu nắm vững thực tiễn địa phơng, nghiêm chỉnh chấp hành đờng lối chủ trơng của Đảng để đẩy mạnh sản xuât, bảo đảm làm tròn nghĩa vụ trớc những yêu cầu ngày càng lớn lao của sự nghiệp chống Mỹ cứu nớc Theo chỉ đạo của tỉnh uỷ Hà Tĩnh, huyện uỷ Hơng Khê đã xác định rõ hơn đặc

điểm tình hình của huyện để đề ra nhiệm vụ phù hợp cho từng vùng, từng điạ

ph-ơng, trên cơ sở nhiệm vụ chung nhất là phát triển nông nghiệp, đẩy mạnh thâm canh, tăng năng suất cây trồng vật nuôi

Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Hơng Khê lần thứ XII (tháng 3/1965) đã xác

định nhiệm vụ của huyện trong thời kỳ này là:

+) Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị cho cán bộ, đảng viên

và nhân dân để nhận rõ âm mu thủ đoạn của đế quốc Mỹ

+) Đẩy mạnh sản xuất, ra sức xây dựng lực lợng về mọi mặt nhất là xây dựng lực lợng dân quân tự vệ, giữ vững an ninh địa bàn, chú trọng xây dựng Đảng, chính quyền và các đoàn thể quần chúng.

+) Tiếp tục đẩy mạnh công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, ra sức ủng hộ, chi viện cho cách mạng miền Nam

Tháng 3/1967, tại Hơng Bình, Đảng bộ Hơng Khê tổ chức Đại hội lần thứ XIII, xác định rõ thêm nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ này là:

+) Thực hiện cuộc chiến tranh nhân dân, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lợc

+) Ra sức duy trì sản xuất, công tác, học tập trong mọi tình huống, kiên quyết

đảm bảo giao thông vận tải

+) Động viên sức ngời, sức của chi viện cho tiền tuyến, tiếp tục đẩy mạnh công tác xây dựng Đảng, chính quyền và các đoàn thể, đảm bảo cuộc sống về mọi mặt cho nhân dân

Những nhiệm vụ này có mối quan hệ biện chứng với nhau trong lúc cách mạng thời bình chuyển sang thời chiến, vừa đẩy mạnh sản xuất vừa chiến đấu tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội, chi viện cho miền Nam, cần phải tăng cờng cơ sở vật chất, tăng cờng quốc phòng Quá trình phát triển kinh tế trong thời chiến cần

đảm bảo: sản xuất, bảo vệ thành quả lao động, bảo vệ thành quả xây dựng kinh tế, với ý nghĩa đó Hơng Khê đã đề ra những chủ trơng phù hợp

2.2 Hơng Khê trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc

Mỹ (1965 - 1968).

2.2.1 Trên mặt trận chiến đấu và phục vụ chiến đấu

Trớc sự phá sản của chiến lợc “chiến tranh đặc biệt”, tổng thống Mỹ Giôn xơn đã nhanh chóng đa ra chiến lợc chiến tranh mới “chiến tranh cục bộ”, với sự tham gia trực tiếp của quân đội Mỹ và quân của các nớc ch hầu trên chiến trờng miền Nam, đồng thời tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc Hà Tĩnh là một trong những địa điểm nằm trong tầm ngắm

chiến lợc của đế quốc Mỹ Nơi đây đợc xem là “iết hầu” nối liền Bắc - Nam, mà Hơng Khê là huyện giáp ranh với tuyến lửa Bình - Trị - Thiên nên giữ một vị trí chiến lợc hết sức quan trọng, nơi đây có đờng Trờng Sơn chạy qua có bộ t lệnh binh đoàn 559 đóng quân và là nơi trú ẩn của các chuyên gia Lào Do đó Hơng Khê đã trở thành “cái rốn” hứng chịu bom đạn của giặc Mỹ trong quá trình chiến tranh leo thang ra miền Bắc Chính vì vậy đế quốc Mỹ đã trút xuống đây hàng ngàn tấn bom đạn các loại, tàn phá nặng nề mảnh đất Hơng Khê, tất cả các xã trong huyện đều bị bom đạn Mỹ cày xớí có những nơi đã bị bom Mỹ San bằng không còn sự sống Không bất kể ngày hay đêm, máy bay Mỹ luôn gầm rú, quần

đảo liên tục trên bầu trời Hơng Khê mọi lúc, mọi nơi, mọi thời tiết Những trận ma bom bảo đạn của Mỹ đã tàn phá khốc liệt, gây thiệt hại to lớn về của cải vật chất và cớp đi hàng ngàn sinh mạng con ngời, sự sống và cái chết chỉ là trong khoảng khắc, không khí cuộc chiến tranh bao phủ toàn huyện Nhân dân Hơng Khê lại bớc vào một cuộc chiến đấu mới với những thử thách mới

Đứng trớc tình hình đó, nhiệm vụ đặt ra cho Đảng bộ và nhân dân Hơng Khê

là phải đứng lên chiến đấu và đánh trả máy bay Mỹ, bảo vệ quê hơng xóm làng, góp phần cùng với nhân dân miền Bắc làm tròn nghĩa vụ hậu phơng đối với tiền tuyến miền Nam

Nhận rõ sứ mệnh lớn của mình mà lịch sử dân tộc đang giao phó, cùng với sự chỉ đạo kịp thời, sáng tạo của Đảng bộ huyện, quân và dân Hơng Khê đã nhanh chóng chuyển mọi hoạt động sang thời chiến, công tác đầu tiên là chuẩn bị chiến

đấu và sẵn sàng ứng phó với mọi âm mu thủ đoạn của kẻ thù, vừa đề ra phơng án

đánh trả địch, đồng thời phải biết cách phòng tránh nhằm hạn chế tổn thất cho nhân dân Bằng cách khảo sát thực tế địa phơng, huyện uỷ Hơng Khê và ban chỉ huy quân sự huyện đã xác định các địa điểm có tính chiến lợc trên toàn địa bàn huyện Từ đó chỉ thị cho các xã bố trí trận địa chiến đấu, các đơn vị pháo cao xạ,

75 ly, súng máy 12 ly 7 đợc bố trí kiên cố tại các địa điểm xung yếu nh: lèn Phú

Lễ (Hơng Trạch), Nông Trờng 20- 4 dọc tuyến đờng 15 và những nơi có các đầu

mối giao thông quan trọng nh: phà Địa Lợi (Hà Linh), cầu Đá Lậu (Lộc Yên) tại…các địa điểm có độ cao có thể phát hiện và đánh trả địch nh: lèn Phú Lễ (Hơng Trạch), Cồn Rạp (Hơng Thọ) đều đợc đặt đài quan sát báo hiệu kịp thời và xây dựng trận địa pháo Mỗi xã trong huyện đợc xem là một trận địa chiến đấu có trang

bị vũ khí và xây dựng lực lợng đó thành các trung đội dân quân “vừa sản xuất, vừa chiến đấu” Lực lợng dân quân này khi không có máy bay địch đánh phá thì họ bám đất bám ruộng hăng say sản xuất, ngoài ra họ còn tập trung luyện tập chiến

đấu vào ban đêm, hầu hết họ đều đợc trang bị súng trờng Mỗi khi máy bay địch xuất hiện trên bầu trời quê hơng họ sẵn sàng bớc vào hàng ngũ chiến đấu, trên trận tuyến dân quân đã phối hợp chặt chẽ với bộ đội địa phơng lập nhiều chiến công xuất sắc

Trong khi quân và dân Hơng Khê đang khẩn trơng chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ thì ngày 26/3/1965, quân và dân thị xã Hà Tĩnh, Đèo Ngang

đã nổ súng đánh Mỹ trận đầu, bắn rơi 12 máy bay của chúng

ở Hơng Khê từ đầu năm 1965, máy bay Mỹ thờng xuyên bay lợn trinh sát tuyến vận tải đờng sắt, đờng ô tô, đờng sông Ngàn Sâu và các cơ sở quân sự, dân

sự nh doanh trại bộ đội các công - nông - lâm trờng phát hiện lực l… ợng phòng không của chúng ta có hạn, ngày 31/3/1965, chúng đã cho máy bay ném bom phá hoại doanh trại quân đội ở Hơng Hà và một số nơi khác gây cho ta nhiều thiệt hại

về tài sản Xác định cuộc chiến đấu sẽ hết sức khốc liệt và lâu dài, những tổn thất

hy sinh do kẻ thù gây ra không kể xiết Để nâng cao hơn nữa hậu quả chiến đấu, công tác huấn luyện và trang bị vũ khí cho nhân dân luôn là vấn đề đợc quan tâm hàng đầu của Đảng bộ huyện Nhiều đồng chí lãnh đạo huyện cùng với các chiến

sĩ bộ đội thờng xuyên tổ chức hớng dẫn nhân dân cách sử dụng các loại vũ khí chiến đấu Nhờ đó trong thời kỳ (1965 - 1968), hầu hết dân quân các xã đã sử dụng thành thạo các loại vũ khí tơng đối nặng, ở một số xã dân quân đã biết sử dụng súng máy 12 ly 7 Công tác vũ trang trong nhân dân đợc thực hiện tốt đã tạo điều

kiện cho nhân dân Hơng Khê vững vàng trong chiến đấu lập nên nhiều chiến công vang dội ngay trên mảnh đất quê hơng.

Trong cuộc chiến này Mỹ đã sử dụng nhiều loại vũ khí hiện đại có sức công phá lớn, các loại máy bay nh B52, F111, còn đợc gọi là “thần sấm”, “con ma” chở khối lợng lớn bom đạn trút xuống miền Bắc Đế quốc Mỹ đã từng rêu rao về sức mạnh bất khả chiến bại của “không lực Hoa Kỳ”, song dới bầu trời Hơng Khê chúng đã bị đánh bại nhiều trận Nhân dân Hơng Khê với vũ khí thông thờng, thô sơ nh: súng bộ binh, súng trờng và các công cụ sản xuất hàng ngày của ngời dân cũng đợc dùng vào việc bắt giặc lái Mỹ Dù thua kém kẻ thù về nhiều mặt nhng với phơng châm: lấy ít đánh nhiều, lấy thô sơ đánh hiện đại, bám thắt lng địch mà

đánh Nhân dân Hơng Khê không quản hi sinh gian khổ, đã anh dũng chiến đấu lập nên nhiều chiến công lẫy lừng, hạ nhiều máy bay, bắt sống nhiều giặc lái Mỹ ngay tại quê nhà

Trong thời gian từ 1965 đến 1968, bộ đội địa phơng và dân quân Hơng Khê

đã bắn rơi hàng chục máy bay Mỹ và làm nhiều chiếc khác bị thơng, bắt sống nhiều giặc lái Nhân dân các xã đã hăng hái xông pha trận mạc, bằng súng bộ binh

đã bắn rơi máy bay Mỹ trở thành một kỳ tích trong lịch sử, điển hình nh ở các xã Hơng Trạch, Hơng Đô, Nông Trờng 20 - 4, Hơng Thuỷ, Lộc Yên, Hơng Vĩnh, H-

ơng Long riêng tự vệ xí nghiệp đá Phú Lễ vào ngày 18/10/1965, với 2 viên đạn…súng trờng đã bắn rơi máy bay phản lực Hoa Kỳ, tên giặc lái bị bắt tại chổ, đây là lần đầu tiên ở miền Bắc máy bay Mỹ bị bắn rơi bằng súng trờng Ngày càng có nhiều máy bay Mỹ bị bắn rơi, bắn cháy trên đất Hơng Khê, từ đó đã tạo thêm niềm tin và tiếp thêm sức mạnh cho nhân dân Hơng Khê tiến lên giành những thắng lợi tiếp theo

Bớc sang năm 1966, cuộc chiến tranh diễn ra ngày càng ác liệt ở trong Nam cũng nh ngoài Bắc, máy bay và tàu chiến Mỹ đánh phá với mức độ ác liệt hơn nhiều, chỉ tính riêng đầu năm 1966 số lợng bom đạn Mỹ trút xuống đã bằng cả năm 1965 Nhận thấy đánh vào ban ngày bị quân và dân ta băn rơi quá nhiều, địch

đã chuyển sang đánh phá ban đêm là chủ yếu, chỉ cần phát hiện thấy một tia sáng

le lói ở một địa điểm nào đó bất kỳ ngay lập tức chúng cho máy bay ném bom, xả

đạn ồ ạt Hành động phá hoại dồn dập của kẻ thù hòng gây nên tâm lý hoang mang, căng thẳng và mệt mỏi cho nhân dân Có chiến thắng nào mà không phải trả giá bằng máu và nớc mắt, trong chiến tranh đau thơng mất mát, tổn thất là điều không thể tránh khỏi, nhân dân Hơng Khê quyết tâm biến đau thơng thành hành

động cách mạng Toàn huyện dấy lên phong trào “nhằm thẳng máy bay địch mà bắn” phấn đấu hạ nhiều máy bay bắt sống nhiều giặc lái Mỹ Ngoài các đơn vị trực chiến, các trận địa pháo cao xạ và các đơn vị dân quân, nhân dân các xã đều tự trang bị vũ khí sẵn sàng đánh trả máy bay địch khi chúng xâm phạm bầu trời quê hơng Vì thế trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại lần thứ nhất, nhiều

đơn vị dân quân cùng nhân dân các xã lập nên những chiến công to lớn

Liên tục trong các tháng giữa năm 1965, máy bay Mỹ đã dồn dập đánh phá các mục tiêu ở Hơng Khê , nh bắn cháy trờng cấp II Hơng Thanh, đánh cầu Thanh Luyện, phà Địa Lợi, cầu 30 Thớc, cầu Cửa Rào, thị trấn Chu Lễ Đây chính là lúc…quân dân Hơng Khê lập đợc nhiều chiến công xuất sắc, phong trào bắn máy bay

Mỹ đợc thực hiện với hàng chục đội dân quân trực chiến, nhất là các xã dọc các tuyến đờng vận tải, nơi trọng điểm giao thông, khu vực Nông - Lâm trờng, xí nghiệp khẩu hiệu “tay cày tay súng”, “tay búa tay súng” đ… ợc nông dân, công nhân Hơng Khê thực hiện sinh động, hiệu quả trên thực tế

Lúc 10 giờ 30 phút ngày 31/3/1965, máy bay Mỹ đã ném bom phá huỷ bệnh viện Hơng Khê, sát hại một số phụ sản sắp sinh con không thể chạy ra hầm trú ẩn

đợc Song các cán bộ của bệnh viện mà chiến công đầu tiên là của những ngời thầy thuốc, đã khẩn cấp thực hiện ca mổ trong khói lửa bom đạn, đa thai nhi ra khỏi bọng mẹ, cứu sống em bé [1,279]

Ngày 20/9/1965, quân và dân các xã Hơng Vĩnh, Hơng Xuân và tự vệ công nhân Nông Trờng 20 - 4 đã phối hợp với bộ đội chủ lực thuộc trung đoàn phòng không 230 bắn rơi chiếc máy bay phản lực F4, giặc lái nhảy dù xuống địa phận

Nông Trờng 20 -4 Bất chấp nguy hiểm, tự vệ Nông Trờng 20 - 4 với 10 tay súng

do đồng chí Trần Văn Thái chỉ huy đã làm một việc mà mọi ngời phải kính phục là trèo lên cây cao để quan sát và bắn máy bay trực thăng khi chúng thả thang cứu giặc lái Quân dân ta đã bắn rơi 2 máy bay (1 F4 và 1 trực thăng H43), bắt sống 6 giặc lái trong đó có 5 tên đến cứu Đây là trận bắt sống nhiều giặc lái Mỹ nhất ở miền Bắc, thể hiện tinh thần, ý chí và lòng quyết tâm của quân và dân Hơng Khê [7,97] Hình ảnh “O du kích nhỏ giơng cao súng” đang giải tên phi công Mỹ cao lớn cúi đầu là bức ảnh nổi tiếng do nhà nhiếp ảnh Phan Thoan ghi đợc trong sự kiện này Đó là biểu tợng nói lên khí phách chiến thắng của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc

Với chiến công này quân dân Hơng Khê đợc thởng huân chơng quân công hạng Ba, Nông Trờng 20 - 4 và quân dân Lộc Yên đợc tặng huân chơng quân công hạng Ba, đội 6 Lâm Trờng Chúc An, dân quân Hơng Phong đợc tặng huân chơng chiến công hạng Nhất, quân dân xã Hơng Xuân, tự vệ phòng giao thông, bộ đội địa phơng huyện đợc tặng huân chơng chiến công hạng Hai, các xã Hơng Đô, Hơng Lạc đợc tặng huân chơng chiến công hạng Ba, xã Hơng Lĩnh và tự vệ cơ quan huyện đợc tặng bằng khen [1,220-221]

Trên địa bàn các xã, các cấp chính quyền cùng với nhân dân tổ chức các trận

địa chiến đấu, lập nhiều chiến công tiêu biểu: Ngày 18/10/1960, tự vệ xí nghiệp đá Phú Lễ với 2 viên đạn súng trờng đã bắn rơi một máy bay phản lực Mỹ khi nó bổ nhào vào trận địa đánh phá Chiếc máy bay rơi tại chỗ, tên giặc lái bị bắt sống [5,91] với chiến công này, quân dân Hơng Khê đã mở đầu cho phong trào dùng súng bộ binh bắn rơi máy bay phản lực Hoa Kỳ

Ngày 15/7/1967, bọn gián điệp, biệt kích Nguỵ quyền Sài Gòn đột nhập khu vực rừng núi Vũ Quang, dọc biên giới Việt - Lào nhằm thu thập tài liệu để chỉ

điểm cho máy bay Mỹ đánh phá hòng ngăn chặn con đờng từ Hơng Khê sang Lào, chi viện cho chiến trờng miền Nam và chiến trờng Lào của hậu phơng miền Bắc Quân dân Hơng Khê đã phối hợp cũng với quân dân Hơng Sơn và cách mạng Lào

truy quét, vây bắt cả toán gồm 11 tên [22,109] Từ trong khói lửa chiến tranh nhân dân Hơng Khê đợc rèn luyện và trởng thành về nhiều mặt, chiến đấu có hiệu quả hơn, số lần máy bay Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Hơng Khê cũng tăng lên

Ngày 2/8/1967, 10 cô gái dân quân xã Hơng Thuỷ đã chiến đấu anh dũng,

đồng loạt nổ súng bắn rơi 1 máy bay phản lực loại FR47C của Mỹ khi lao xuống ném bom phá hoại cầu Tân (Chu Lễ), sau chiến công này họ đã đợc mệnh danh là

“10 cô gái cầu Tân” [6,86]

Ngày 28/8/1968, trận chiến đấu phối hợp giữa tự vệ Lâm Trờng Trại Trụ và

bộ đội phòng không bắn rơi chiếc máy bay cánh cụp, cánh xoè F111A của không lực Hoa Kỳ Đây là một chiến công hết sức tiêu biểu của quân và dân Hơng Khê vì

đó là lần đầu tiên loại máy bay cánh cụp, cánh xoè bị bắn rơi trên miền Bắc [1,281]

Với ý đồ đè bẹp Bắc Việt Nam bằng mọi giá, càng thua Mỹ càng cố gắng tìm cách giành lại u thế trên chiến trờng, Mỹ tăng cờng đánh phá ác liệt hơn Vì thế một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng là phải đánh trả máy bay địch, nhng cũng phải biết cách phòng tránh nhằm giảm thiệt hại về ngời và của cho nhân dân Dới sự chỉ đạo trực tiếp của Đảng bộ huyện, công tác phòng không đợc thực hiện khắp nơi, đặc biệt là ở những trọng điểm địch đánh phá ác liệt Huyện đã huy động toàn dân với hàng vạn ngày công đóng góp sửa chữa, tu bổ và làm nhiều hầm mới,

hệ thống hào chiến đấu đợc đào đắp kỹ càng xuyên suốt giữa các xã đến công sự chiến đấu Trong nhân dân vang lên khẩu hiệu: “Hầm hào cha đủ ăn ngủ không yên”, “mở rộng nhà bếp, thu xếp nhà to, chăm lo hầm hào” đã có tác dụng động viên phong trào kịp thời Sau vụ máy bay Mỹ ném bom trờng cấp II Hơng Phúc, một phong trào phòng không sơ tán đợc huyện uỷ, uỷ ban hành chính huyện chỉ

đạo ráo riết, đợc toàn dân triệt để thi hành Khẩu hiệu: “nhà che ma che nắng, hầm

hố che máu che xơng” trở thành hiện thực Nhà nhà đào hầm, ngời ngời thực hiện phòng không nhân dân, các hợp tác xã đều chi công điểm cho xã viên đi đào hầm ở các vùng trọng điểm giao thông, nơi sản xuất gần các khu vực địch đánh phá, làm

trờng lớp hầm hào, đắp luỹ cho các lớp học, các trạm xá, nhà hộ sinh, chợ búa… Chỉ trong một thời gian ngắn Hơng Khê đã xây dựng đợc hàng ngìn hầm chữ A và nhiều loại hầm khác, nhà nhà đều có hầm trú ẩn đúng tiêu chuẩn, quy cách Dọc các tuyến giao thông, các bến phà, cầu cống đều đ… ợc đào hầm trú ẩn cho ngời và phơng tiện Dọc sông Ngàn Sâu, nhân dân đã tạo ra nhiều cái hầm lớn để cất dấu hàng hoá và cho thuyền trú ẩn khi máy bay địch bắn phá Trong các cơ quan nh: bệnh viện, trờng học cũng đợc xây dựng hầm và hệ thống giao thông đờng hào để

di chuyển học sinh khi có chiến sự xảy ra, các lớp học ở Hơng Khê thời kỳ này đợc hạ thấp xuống sơ với mặt đất, chung quanh có luỹ cao bao bọc Học sinh tự giác không mặc quần áo sáng màu, lúc đi học đều có mủ rơm ánh sáng của đèn, của bếp đợc che chắn cẩn thận đề phòng địch phát hiện Việc nguỵ trang đợc toàn dân thực hiện cả lúc đi cày, đi cấy Học sinh trờng cấp III Hơng Khê đã tự túc vào rừng

đốn gỗ, chặt nứa, cắt tranh để về làm lớp học, làm hầm luỹ Nhân dân các nơi đều sẵn sàng cu mang đồng bào sơ tán và học sinh đến học tập Mọi nhà đều là nơi để hàng hoá, nơi đóng quân, nơi nghĩ ngơi của bộ đội, thanh niên xung phong, dân công Nhờ thực hiện nghiêm túc và tích cực công tác phòng không nhân dân nên

đã hạn chế đến mức thấp nhất sự tàn sát của kẻ thù

Trong chiến tranh phá hoại miền Bắc, Mỹ đã không từ bỏ bất cứ mục tiêu nào, chúng cho máy bay bắn phá ác liệt với nhứng hành động hết sức man rợ, chúng đánh đi đánh lại nhiều lần các tuyền đờng giao thông, thậm chí nhiều trờng học, nhiều khu chợ đông dân cũng bị ném bom rất tàn bạo Tháng 1/1966 Mỹ ném bom bắn cháy trờng cấp II Hơng Thanh, tháng 12/1967 chúng ném bom vào xã H-

ơng Vĩnh đúng khu sơ tán của trờng cấp III Hơng Khê Đặc biệt nghiêm trọng là ngày 2/9/1966, Mỹ đã cho ném bom vào các lớp học của trờng cấp II xã Hơng Phúc, làm chết 33 em, bị thơng 24 em học sinh và 1 thầy giáo [23,107] Hành động

đó của chúng đã bị d luận trong nớc và thế giới kịch liệt lên án

Từ trong đau thơng mất mát, tinh thần cách mạng của nhân dân đợc khơi dậy hào hùng Cuộc chiến đấu chống trả hành động phá hoại của kẻ thù trên quê hơng

Hơng Khê đã huy động đợc sự tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu của mọi từng lớp nhân dân bất kể là già trẻ, gái trai, hễ có giặc đến là đứng lên đánh bại chúng Thời kỳ này xuất hiện nhiều tấm gơng “trẻ xông phá, già mẫu mực”, anh dũng chiến đấu bảo vệ quê hơng, có nhiều cụ già tuổi đã ngoài 60 vẫn xung phong tham gia trực chiến để bắn máy bay địch, nguyện đóng góp sức lực còn lại của mình cho quê hơng, cho tổ quốc Các chị, các mẹ không ngại khó khăn, vất vả ngoài việc lao động sản xuất trên đồng ruộng, còn tình nguyện phục vụ cơm nớc nuôi quân Ngày hăng say sản xuất, đêm đến các chị tham gia vận chuyển đạn dợc, kéo pháo lên các trận địa Những đơn vị bộ đội chiến đấu trên địa bàn huyện hay các chiến sĩ hành quân vào chiến trờng, nghĩ chân tại đây đợc nhân dân đón tiếp nhiệt tình, thể hiện tình quân dân sâu sắc Hàng ngàn lợt bộ đội từ nhân viên y tế

đến các thơng binh, bệnh binh đã sống “3 cùng” với nhân dân địa phơng trong những năm tháng không thể nào quên vì bom đạn, vì khó khăn gian khổ trong tình cảm quân dân Nhiều mẹ già đã chăm sóc thơng binh, bệnh binh nh chăm sóc con

đẻ của mình Trong chiến tranh không ít gia đình đã tự nguyện dùng ngôi nhà của mình làm kho chứa lơng thực, vũ khí của nhà nớc, địch đánh phá ác liệt nhiều tuyến giao thông h hỏng nặng, có những đoạn đờng bùn lầy lội, xe cộ qua lại khó khăn, nhân dân đã chặt cây, giỡ cột nhà, cánh cửa dùng để lát đờng cho xe qua với tinh thần “xe cha qua nhà không tiếc”

Phát huy truyền thống tốt đẹp của ông cha, các thế hệ nam nữ thanh niên

H-ơng Khê xông pha khắp các chiến trH-ơng Nhiều trận địa chiến đấu, bắn máy bay chủ yếu là nữ thanh niên và họ đã lập đợc những chiến công xuất sắc, điển hình

nh 10 cô gái dân quân xã Hơng Thuỷ đã anh dũng chiến đấu bắn rơi máy bay phản lực FR47C của Mỹ khi lao xuống ném bom phá hoại cầu Tân và họ đã đợc mệnh danh là “10 cô gái cầu Tân”

Vai trò của dân quân tự vệ, của thanh niên trở nên hết sức quan trọng Thanh niên dân quân đợc huy động làm nhiệm vụ trực phòng không, trực chiến bắn máy bay và cứu trợ lúc địch đánh phá giao thông, làng mạc Các chòi canh gác, báo

động máy bay đợc bố trí khắp các làng, các trạm truyền thanh, phát thanh đợc tổ chức để phục vụ cho tuyên truyền tin tức và báo động khi máy bay địch xuất hiện Tất cả thanh niên đều tham gia dân quân tự vệ, đợc biên chế thành các tiểu đội, trung đội, đại đội và có trang bị vũ khí ngày càng hiện đại Nhiều địa phơng có đội trực chiến quy củ, túc trực suốt 24/24 giờ, sẵn sàng độc lập tác chiến bắn máy bay

địch bảo vệ trọng điểm và phối hợp với quân chủ lực lập thành các trận địa phòng không đánh địch Cơ quan quân sự huyện đợc tăng cờng cả về quân số lẫn vũ khí Tiểu đoàn bộ đội địa phơng huyện đợc xây dựng, sau các khoá huấn luyện đã lên

đờng bổ sung cho bộ đội chủ lực Mỗi năm đều có vài ba đợt tuyển quân với hàng ngàn thanh niên trẻ khoẻ lên đờng nhập ngũ Hàng trăm nam nữ thanh niên đã lên

đờng đi thanh niên xung phong làm nhiệm vụ trên các tuyến giao thông vận tải.Vào thời điểm năm 1966 - 1967, cuộc chiến ở miền Nam vô cùng khốc liệt, lực lợng thanh niên trai tráng ở Hơng Khê lên đờng chiến đấu Nhng không phải vì thế mà công việc sản xuất và chiến đấu tại quê hơng bị ngng trệ, ngợc lại chính những ngời phụ nữ vốn tần tảo, đảm đang, chất phác đã sắn sàng nhận mọi nhiệm

vụ về mình, làm thay công việc của chồng con Họ vừa chăm chỉ cần cù lao động sản xuất, lại hăng hái tham gia phục vụ chiến đấu ở quê nhà để chồng con yên tâm vào chiến trờng miền Nam cũng nh sang chiến trờng Lào đánh Mỹ Không ít chị

em phụ nữ của huyện đã tham gia chiến đấu trong các đơn vị pháo, dân quân du kịch và đi dân quân hoả tuyến

Trong suốt cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ với khẩu hiệu “tiếng hát át tiếng bom”, các đội văn nghệ của huyện và các xã đã tiến hành đi biểu diễn nhiều đêm trên khắp các trận địa phục vụ các chiến sĩ bộ đội, các

đơn vị dân quân nhằm khích lệ tinh thần chiến đấu, làm vơi đi sự mệt nhọc sau những ngày lao động vất vả

Nh vậy, trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất của đế quốc

Mỹ, với phơng châm toàn dân đánh giặc với thế trận chiến tranh nhân dân, Hơng Khê đã đánh bại cuộc tập kích bằng không quân của Mỹ trên địa bàn huyện Thắng