Chất thơ trong truyện ngắn k pauxtôpxki

Đề tài mà chúng tôi lựa chọn chính đợc đặc điểm sáng tác nàycủa ông gợi ý.Nghiên cứu "Chất thơ trong truyện ngắn K.Pauxtôpxki" còn có ý nghĩathiết thực phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng

Trêng §¹i häc Vinh Khoa Ng÷ v¨n -

Tãm t¾t kho¸ luËn tèt nghiÖp

ChÊt th¬ trong truyÖn ng¾n K.pauxt«pxki

1.1.2 Bốni cảnh xã hội và văn học Xô viết thời kỳ K.pauxtôpxki khẳng

định vị trí trên văn đàn

10

1.1.3 Khái quát về quá trình sáng tạo của K.pauxtôpxki 121.2 Quan niệm của K.pauxtôpxki về chất thơ trong văn xuôi 131.2.1 Các hình thức phát biểu quan niệm 131.2.2 Những khía cạnh chính trong quan niệm của K.pauxtôpxki về

1.3 Khái quát về sự chi phối của quan niệm đề cao chất thơ trong văn

xuôi đến sáng tác của K.pauxtôpxki 20

Chơng 2 Chất thơ trong truyện ngắn của K.pauxtôpxki thể hiện ở

2.1 Chất thơ thể hiện ở cảm hứng sáng tạo 222.1.1 Chất thơ toát lên từ niềm tin vào con ngời, vào quan hệ xã hội

mới, vào tơng lai tơi đẹp

222.1.2 Chất thơ thể hiện ở niềm say mê vẻ đẹp của thiên nhiên và vẻ đẹp

của tâm hồn con ngời trong mối quan hệ với thiên nhiên 292.2 Chất thơ thể hiện ở việc lựa chọn đề tài, chủ đề 332.3 Chất thơ thể hiện ở cách triển khai xung đột trong tác phẩm 40

Chơng 3 Chất thơ của truyện ngắn K.pauxtôpxki thể hiện ở

3.1 Chất thơ thể hiện ở lớp tạo hình khách thể 42

3.2 Chất thơ thể hiện ở kết cấu tác phẩm 45

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Thắng lợi vĩ đại của cách mạng tháng Mời năm 1917 đã đa đất nớc NgaXô viết vào một thời kỳ mới - thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội Vào khoảngnhững năm 50 - 60 của thế kỷ XX, nhân dân Liên Xô đã đạt đợc những kết quả

to lớn trong công cuộc xây dựng “chủ nghĩa xã hội phát triển” Những thay đổi

về chính trị, những thành tựu xuất sắc về kinh tế, văn hoá trong giai đoạn này đãtác động mạnh mẽ tới văn học Văn học giai đoạn này tập trung phản ánh nhữngthay đổi to lớn của xã hội, ca ngợi cuộc sống mới của con ngời, ca ngợi con ng-

ời xã hội chủ nghĩa Tất cả những điều đó đã đi vào văn học Xô viết một cáchsinh động Văn học giờ đây không chỉ phản ánh chiến tranh, khai thác các khíacạnh của đề tài chiến trận, tinh thần chiến sĩ trên mặt trận chống quân thù màcòn tập trung phản ánh âm vang thời đại mới, những suy t, chiêm nghiệm, sựlắng đọng của tâm hồn, khát vọng, mơ ớc, sự biến đổi trong thế giới nội tâm củacon ngời Con ngời giờ đây đợc nhìn nhận, đánh giá và xem xét một cách toàndiện hơn Nằm trong dòng chảy chung của văn học Xô viết giai đoạn này,những sáng tác của K.Pauxtôpxki mang đặc trng chung của một nền văn họccách mạng Thông qua việc tìm hiểu những sáng tác của K.Pauxtôpxki chúng ta

sẽ hiểu hơn về văn học Xô viết những năm hoàn thành công cuộc xây dựng chủnghĩa xã hội

Đọc truyện ngắn K.Pauxtôpxki ta thấy toát lên một không khí dịu nhẹ, sựlắng đọng của một tâm hồn trong những khoảnh khắc thơ mộng, ngọt ngàonhất Tác giả không đi sâu khai thác những xung đột, những tình huống gay cấnhay cố gắng nghĩ ra một cốt truyện mang tính chất giật gân gây sự chú ý củangời đọc Tác giả cũng không khuôn mình vào kết cấu quen thuộc của truyệnngắn truyền thống (có mở đầu, cao trào, đỉnh điểm, thắt, mở nút) Điều ôngquan tâm nhất là chất thơ toả ra từ cốt truyện, sự kiện, nhân vật, cảnh sắc… Cóthể nói chất thơ là một biểu hiện đặc sắc của phong cách nghệ thuật

K.Pauxtôpxki Đề tài mà chúng tôi lựa chọn chính đợc đặc điểm sáng tác nàycủa ông gợi ý.

Nghiên cứu "Chất thơ trong truyện ngắn K.Pauxtôpxki" còn có ý nghĩathiết thực phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng dạy những tác phẩm, truyện ngắngiàu chất thơ (của văn học Nga, văn học Việt Nam hay của văn học các nớckhác) có hiệu quả hơn

Những sáng tác của K.Pauxtôpxki có ảnh hởng không nhỏ đến một sốnhà văn Việt Nam Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu về ông còn quá ít,ngoại trừ một số bài viết nhỏ cùng những ý kiến phát biểu rải rác Với khoá luậnnày, chúng tôi mong muốn đợc đóng góp phần vào việc tìm hiểu một tác giả từlâu đợc bạn đọc Việt Nam yêu quý, hy vọng cung cấp đợc những thông tin bổích về K.Pauxtôpxki

Cuối cùng, sự lựa chọn đề tài còn xuất phát từ niềm yêu thích của bảnthân đối với những sáng tác của K.Pauxtôpxki, từ mong muốn đợc tìm hiểu sâuhơn về một tác giả văn học Nga – Xô viết

2 Lịch sử vấn đề

Do hạn chế về trình độ ngoại ngữ, chúng tôi không thể tra cứu đầy đủ cáccông trình nghiên cứu cũng nh các ý kiến, các bài viết về K.Pauxtôpxki ở ViệtNam, các sáng tác của K.Pauxtôpxki, đặc biệt là truyện ngắn đã đợc các độc giảbiết đến và yêu mến từ lâu, tuy nhiên các công trình nghiên cứu về ông quá ít

Trong cuốn "Từ điển văn học, bộ mới", giới thiệu về K.Pauxtôpxki, tácgiả Đặng Thị Hảo đã nhận xét truyện ngắn của ông nh sau: "…ở truyện ngắncủa ông, ngời ta không thấy những cốt truyện đầy kịch tính, những xung độtphức tạp hay những nhân vật mang cá tính độc đáo, tuân thủ một diễn biến với

đầy đủ các khâu: thắt, đỉnh điểm, mở, v.v… thậm chí ở những sáng tác vào gian

đoạn cuối, nhà văn dờng nh còn cố ý xa rời lối kể chuyện có trớc, có sau mộtcách trọn vẹn Cốt truyện của ông không giống Puskin, Gôgôn, Gorki,… cũngkhông giống Sêkhốp với kiểu cốt truyện "là một cái gì đó có thể xảy ra, nên xảy

không bình thờng đợc hiện ra nh cái bình thờng", trong đó các yếu tố nh tìnhtiết, sự kiện, nhân vật thờng đợc triển khai theo mạch vận động của cảm xúc vàsuy tởng" [15, 1341] Đánh giá về đặc trng của truyện ngắn K.Pauxtôpxki, tácgiả Đặng Thị Hảo viết tiếp: "Chất thơ trong văn xuôi là một biểu hiện đặc sắctrong phong cách của nghệ thuật Pauxtôpxki, đó là sự kết hợp nhuần nhị cái khísắc lãng mạn - đặc điểm xuyên suốt từ những sáng tác đầu tay của ông - với bútpháp trữ tình cùng cái duyên mợt mà của một văn phong điêu luyện, làm chonhững "bài thơ văn xuôi" của ông thấm vào hồn ngời một cách nhẹ nhàng tinh

tế, và rồi cứ sau mỗi câu chuyện ngời đọc lại tìm thấy một niềm vui nho nhỏ,một chút thanh thản trong tâm hồn, xa hơn nữa, nhiều khi đó là cả một chân trờimới của cái đẹp"[15, 1341-1342]

Cảm nhận chung về âm hởng các sáng tác của K.Pauxtôpxki, tác giảPhan Hồng Giang trong bài viết "Mấy lời nói thêm về Pauxtôpxki" nhận xét:

“Đọc Pauxtôpxki, các truyện ngắn của ông, "Bông hồng vàng", "Truyện cuộc

đời", ta nh đợc nghe giọng nói khoan thai, điềm đạm Nhìn thấy trớc mắt mình

ánh mắt thông minh, đầm ấm, gặp gỡ những ý tởng lắng đọng sâu xa của ông vềcuộc đời, cùng xúc động với ông những xúc động ly ty đầy run rẩy nhất trớc vẻ

đẹp của thiên nhiên và lòng ngời" [10, 303] Đánh giá về t tởng cốt lõi trongsáng tác của K.Pauxtôpxki, tác giả Phan Hồng Giang viết: "Trong nghệ thuậtcũng nh trong cuộc sống, Pauxtôpxki là một con ngời u ái và nhân hậu Tấmlòng yêu thơng, trân trọng con Ngời với ông là nguyên tắc cao cả nhất trongcuộc sống, là cốt lõi nghệ thuật, thiếu cái đó nghệ thuật không còn ý nghĩa gì.Pauxtôpxki đã không bỏ qua dịp nào để ca ngợi lòng nhân hậu Ông biết quýtừng cử chỉ nơng nhẹ giữa ngời với ngời… lòng tốt của Pauxtôpxki không phải

là lòng tốt thụ động theo kiểu nhà s ăn chay, tụng kinh niệm Phật, … ông biết rõrằng nói những lời đẹp to tát dễ hơn rất nhiều so với việc làm một điều tốt nhỏ

cụ thể Nói yêu cả nhân loại thì dễ, nhng biết nơng nhẹ với một giấc ngủ trẻ thơmới khó Đối với ông không có một việc nhỏ nhặt nào trong cuộc đời cũng nhtrong văn chơng" [10, 304]

Cũng trong bài viết này tác giả Phan Hồng Giang đã chỉ ra đặc trngchung về truyện ngắn của K.Pauxtôpxki: "Nói đến truyện ngắn của Pauxtôpxki,ngời ta thờng nghĩ tới thơ, nhạc, họa, … trung thành với hồn thơ của mình,Pauxtôpxki đã tránh xa những cốt truyện gay cấn, ly kỳ, đã từ chối việc kiênnhẫn lần theo sự hình thành các tính cách tuần tự, lớp lang (theo kiểu Đíchkenhay Zôla vẫn viết) ; nh một nghệ sĩ nhiếp ảnh bậc thầy ông thiên về nắm bắtnhững khoảnh khắc đáng ghi nhớ của đời ngời, làm bất tử những vẻ đẹp chợthiện ra, ghi lại diện mạo những con ngời với nét tính cách đã định hình Giácquan tinh tờng, tâm hồn nhạy cảm nh sợi dây đàn mảnh mai, sẵn sàng rung lênkhi chỉ một làn gió nhẹ thoảng qua đã đem lại cho văn xuôi ông một vẻ lạlùng"[10, 314] Về ngôn ngữ văn xuôi của K.Pauxtôpxki, tác giả Phan HồngGiang đã chỉ ra: "Ngôn ngữ văn xuôi của Pauxtôpxki ngoài cái ý nghĩa cụ thểcủa từng câu chữ, dễ nhìn nhận, nắm bắt còn có một cái vô hình khó chỉ ra nhnghoàn toàn có thể cảm thấy - cái vô hình làm nên thần thái của Pauxtôpxki - ấychính là giọng điệu của ông là âm điệu câu văn dùng tiết tấu nhịp nhàng củanó" [10,317].

Trong ý kiến phát biểu về truyện ngắn của mình, nhà văn Ts.Aimatôpcũng đã chỉ ra đặc điểm cơ bản của truyện ngắn K.Pauxtôpxki: "Hãy nhớ lạiPauxtôpxki Trong truyện ngắn của ông, dờng nh chẳng có chuyện gì xảy rakhông ai to tiếng với ai, không ai đuổi bắt ai mà cũng không ai rời bỏ ai Vậy

mà đọc truyện ta cảm thấy rất thú Đấy là một ngời có tay nghề thành thục" [8,147]

Nh vậy, khi nói về K.Pauxtôpxki, hầu hết các ý kiến đều đề cập đến cốttruyện và chất thơ trong văn xuôi của ông

Vậy chất thơ là gì?

Ngời ta thờng nói đến chất thơ trong tác phẩm văn học và trong đời sốngsinh hoạt hàng ngày Nói đến chất thơ tức là ngời ta nói đến yếu tố thuộc mặtnội dung Tuy nhiên, xác định đợc một định nghĩa về chất thơ là vấn đề không

đơn giản Bởi vì, chất thơ là một khái niệm có nội hàm rộng và đợc hiểu khá

linh hoạt tuỳ vào từng văn cảnh sử dụng ở đây, chúng tôi chỉ đa ra một vài ýkiến mà chúng tôi cho là gần với vấn đề mà mình đang nghiên cứu trong khoáluận này.

Nói về các nhân tố tạo nên chất thơ, tác giả Hà Minh Đức chỉ rõ: "Chấtthơ là một phẩm chất tổng hợp đợc tạo nên từ nhiều nhân tố Những nhân tố nàycũng có thể có trong nội dung của các thể loại khác, nhng ở thơ biểu hiện tậptrung hơn, và đợc hoà hợp, liên kết một cách vững chắc để tạo nên những phẩmchất mới" [2, 35] Cũng theo ông, chất thơ gắn liền với sự rung động và cảm xúctrực tiếp, thơ là ở tấm lòng, nhng cũng chính là cuộc sống, thơ gắn liền với trí t-ởng tợng và chất thơ cũng gắn liền với cái đẹp

Đỗ Minh Tuấn nêu quan niệm của mình: "Chất thơ của một bài thơ nằmtrong một cái đích rất mơ hồ nhng lại rất cụ thể, nó mơ hồ ở chỗ nó tan biến vàotừng câu thơ, nó chảy ra bàng bạc trong từng tác phẩm nhng nó cụ thể ở chỗ nó

tụ lại ở một "điểm ngời sáng nào đó" làm cho cái bàng bạc trải rộng kia lấp lánhlên Điểm ngời sáng đó là nơi gặp gỡ của tất cả các câu thơ, ý thơ, là nơi ngã ba,ngã bảy toả đi các câu thơ - đối với ngời làm thơ là nơi cảm xúc gặp gỡ, đối vớingời đọc thơ là nơi cảm xúc toả đi Ngời làm thơ mà không bắt nối các cảmxúc tinh tế và trải rộng đi nhiều hớng của mình khi tụ lại một điểm, thì ngời đọcthơ cứ phải sống trong một trạng thái chờ đợi vô hy vọng, phải chịu một bớchẫng thi ca" [14, 383]

Nh vậy, chất thơ đợc biểu hiện trên rất nhiều phơng diện nghệ thuật Chấtthơ có thể toát lên từ bản chất thẩm mĩ của đối tợng Xét trên phơng diện mĩ họcchất thơ đợc xem là cái đẹp của tâm hồn, của cuộc sống và cao hơn nữa là cuộcsống với một lý tởng đẹp Xét trên phơng diện cảm hứng, chất thơ gắn liền vớicảm hứng bay bổng lãng mạn Xét ở phơng diện ngôn ngữ, chất thơ gắn liền vớitính nhạc của lời văn

Nghiên cứu chất thơ của văn xuôi, xét trên một phơng diện nào đó, gắnliền với việc thừa nhận hiện tợng giao thoa thể loại nh một thực tế hiển nhiên

Đã nghiên cứu chất văn xuôi trong thơ thì cũng có thể nghiên cứu chất thơ trong

văn xuôi vậy Tìm chất thơ trong văn xuôi chính là tìm những đặc tính vốn làmnên đặc thù của của thể loại thơ vốn đợc văn xuôi tiếp nhận nhằm làm giàu cóthêm cho sự biểu đạt của văn xuôi, thuận theo một tâm thế nhìn, một kiểu cảmthụ đặc biệt về thế giới và gắn với những đối tợng miêu tả cũng có nhiều nét đặcbiệt Mỗi khi ta gặp trong tác phẩm văn xuôi (không phải thơ văn xuôi) một sự -

u tiên cho việc biểu hiện tâm tình chủ quan của nghệ sĩ (và sự biểu hiện đó đợc

đẩy lên bình diện thứ nhất), một chiều hớng miêu tả nghiêng về nắm bắt nhữngnét tinh lọc của thế giới, tâm hồn, một thái độ tôn sùng tính lý tởng và nhữngcái đợc hiểu là lý tởng, một sự thích thú đẽo gọt câu văn theo hớng đề cao sự ámgợi và tính hài hoà của mọi yếu tố ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp… là khi ta có thểnói tới cái gọi là chất thơ Quả có một giao ớc ngầm nh thế hình thành trong đờisống văn học, cả trên hai lĩnh vực sáng tác và cảm thụ, dẫu ta biết rằng thơ cũng

có ba bảy lối và không phải loại thơ nào cũng đề cao sự ngọt ngào và có thái độthành kính trớc những gì đợc gọi là lý tởng

Trên cơ sở những ý kiến về truyện ngắn của K.Pauxtôpxki, những hiểubiết về chất thơ, ở khoá luận này chúng tôi sẽ đi sâu nghiên cứu cụ thể hệ thốngnhững biểu hiện chất thơ trong truyện ngắn K.Pauxtôpxki trên cả hai phơngdiện nội dung và hình thức nghệ thuật

3 Đối tợng và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Do khuôn khổ khóa luận và thời gian có hạn nên chúng tôi chỉ khảo sátchất thơ trong truyện ngắn của K.Pauxtôpxki ở tập "Bình minh ma" (gồm 29truyện ngắn)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Chỉ rõ quan niệm của K.Pauxtôpxki về chất thơ trong văn xuôi

- Phân tích chất thơ trong truyện ngắn K.Pauxtôpxki thể hiện ở các

ph-ơng diện thuộc nội dung nh cảm hứng sáng tạo, việc lựa chọn đề tài, chủ đề, việc

- Ph©n tÝch chÊt th¬ trong truyÖn ng¾n K.Pauxt«pxki thÓ hiÖn ë c¸c ph¬ngdiÖn thuéc h×nh thøc nghÖ thuËt nh líp t¹o h×nh kh¸ch thÓ, kÕt cÊu vµ lêi v¨n.

Ch¬ng 1 Quan niÖm nghÖ thuËt cña K.Pauxt«pxki.

Ch¬ng 2 ChÊt th¬ trong truyÖn ng¾n K.Pauxt«pxki thÓ hiÖn ë ph¬ng

diÖn néi dung

Ch¬ng 3 ChÊt th¬ trong truyÖn ng¾n K.Pauxt«pxki thÓ hiÖn ë ph¬ng

diÖn h×nh thøc nghÖ thuËt

Nội dung Chơng 1 Quan niệm nghệ thuật của K.Pauxtôpxki

1.1 Bối cảnh sáng tạo của K.Pauxtôpxki

1.1.1 Vài nét về cuộc đời

K.Pauxtôpxki (3.V.1892 - 14.VII.1968) - nhà văn Liên Xô, sinh và mấttại Matxcơva, sinh trởng trong một gia đình Côdắc miền Đông Dapôrôgiê Bố lànhân viên ngành đờng sắt Học trung học ở Kiep đến lớp 6 thì gia đình bị khánhkiệt phải đi dạy t để kiếm sống và tiếp tục học lên Sau khi tốt nghiệp trung họcvào học khoa lịch sử tự nhiên trờng Đại học tổng hợp Kiep, hai năm sau chuyểnsang khoa luật trờng Đại học tổng hợp Matxcơva, nhng rồi bỏ dở K.Pauxtôpxkibắt đầu viết văn từ những năm cuối của bậc trung học Khoảng thời gian 1913 -

1923 K.Pauxtôpxki lang thang khắp nớc Nga và trải qua khá nhiều nghề nh: bán

vé xe điện, lái xe điện, làm y tá trên các đoàn tàu quân y, gom phế phẩm trongcác xí nghiệp sản xuất đạn trái phá, rồi học nghề đánh cá, v.v Những năm 20,

ông lại tiếp tục cho đăng bài trên các báo 1923, ông trở về Matxcơva làm biêntập viên của một tờ báo, tên tuổi ông trở nên quen thuộc với độc giả trong nớc

từ đó Ông có hơn 10 năm tham gia hớng dẫn giảng dạy tại học viện Gorki vàchính trong thời gian này ông đã thực hiện đợc mơ ớc văn chơng của mình.Những sáng tác của K.Pauxtôpxki đã để lại dấu ấn sâu đậm bao thế hệ độc giả1

1.1.2 Bối cảnh xã hội và văn học Xô viết thời kỳ K.Pauxtôpxki khẳng định vị trí của mình trên văn đàn

1.1.2.1 Bối cảnh xã hội

Sau chiến tranh, nhân dân Liên Xô đã tự lực tự cờng bắt tay vào xâydựng đất nớc, hàn gắn vết thơng chiến tranh, thực hiện các kế hoạch khôi phục

kinh tế, xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật và đã đạt đợc những thành tựu to lớntrên tất cả các lĩnh vực, kinh tế, khoa học - kỹ thuật, văn hoá.

Về chính trị, trong vòng 30 năm đầu sau chiến tranh tơng đối ổn địnhLiên Xô đã thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình và tích cực ủng hộ cáchmạng nhân dân thế giới Sau chiến tranh thế giới thứ hai, là nớc xã hội chủnghĩa lớn nhất, hùng mạnh nhất, Liên Xô trở thành thành trì của hoà bình thếgiới và chỗ dựa của phong trào cách mạng thế giới

Những thay đổi to lớn về kinh tế, chính trị văn học giai đoạn này cũngmang màu sắc mới Sau những đau thơng mà cuộc chiến tranh tàn khốc để lạicon ngời muốn tìm những giây phút th thái, thanh thản trong tâm hồn Saunhững giờ tất bật với công việc họ muốn thả hồn mình nhẹ nhàng để nghĩ vềcuộc sống yên bình, về tơng lai tơi sáng, về tình cảm thơng yêu giữa con ngờivới con ngời, giữa con ngời với thiên nhiên Chính điều đó đã tạo nên cảm hứngsáng tạo cho các nhà văn giai đoạn này

1.1.2.2 Bối cảnh văn học

Cùng với sự phát triển về kinh tế, thay đổi về chính trị, văn học cũng thay

đổi và phát triển phù hợp với cuộc sống mới, các nhà văn đã đổi mới t duy vàcách phản ánh cuộc sống Họ miêu tả, phân tích, lý giải các mâu thuẫn trongcuộc sống một cách chân xác hơn bằng những phơng tiện đặc thù của nghệthuật Chính điều đó đã thúc đẩy văn học phát triển Một trong những nét nổibật nhất của văn học Xô viết trong giai đoạn này là các nhà văn dù sáng tác theothể loại văn học nào, đều rất quan tâm đến những vấn đề tinh thần, đạo đức củacon ngời, đều cố gắng tìm hiểu và lý giải những quy luật của xã hội hiện nay.Nguyên nhân trực tiếp của hiện tợng này là những thay đổi to lớn về tinh thần

và vật chất bắt đầu diễn ra ở Liên Xô từ cuối những năm 50, đầu những năm 60của thế kỷ XX Yếu tố con ngời trong văn học giai đoạn này đợc đặc biệt đề caobởi ngời ta nhận thấy rõ ý thức làm chủ, tinh thần tích cực của hàng triệu quầnchúng có ý nghĩa quyết định đối với việc hiện thực hoá những mục tiêu lịch sửlớn lao của Đảng đề ra Văn học giờ đây bắt đầu nói nhiều tới "trách nhiệm

song trùng", "trách nhiệm của cả đôi bên", cá nhân và tập thể, con ngời và xãhội, con ngời công dân và đất nớc … Nó phát triển cả ciều rộng lẫn chiều sâu.Những đặc điểm mới của các tác phẩm văn học xuất sắc lúc đó là tính quy môcủa các khái quát nghệ thuật, tầm nhìn rộng lớn của nhà văn trong khi miêu tảmỗi con ngời trong tiến trình lịch sử

Quá trình dân chủ hoá cuộc sống tinh thần của xã hội Xô viết đã ảnh ởng mạnh mẽ tới t duy nghệ thuật Đó là việc xoá bỏ lối t duy rập khuôn, sáomòn, tự hạn chế mình trong các "truyền thống" cũ, e dè trớc cái mới, nhất lànhững tìm tòi mới về hình thức nghệ thuật Trong văn học Xô viết đã diễn raquá trình đổi mới mọi thể loại thuộc tất cả các loại hình: văn xuôi, thơ và kịch.Nét mới trong việc thể hiện tính cách, hoàn cảnh, xung đột đã dẫn tới thay đổicủa cấu trúc hình tợng và cấu trúc toàn bộ thế giới nghệ thuật của tác phẩm vănhọc

h-Do yêu cầu của thời đại, các nhà văn luôn tìm tòi những biện pháp nghệthuật mới mẻ để thể hiện một cách chân thực và sinh động các mối quan hệ vàhoàn cảnh, con ngời và cuộc sống, hiện tại và lịch sử Điều đó đợc chứng minhqua các sáng tác của các nhà văn hiện thực xã hội chủ nghĩa giai đoạn này

1.1.3 Khái quát về quá trình sáng tạo của K.Pauxtôpxki

K.Pauxtôpxki bắt đầu viết văn từ những năm cuối của bậc trung học.Truyện ngắn đầu tiên in trên tạp chí "Những ngọn lửa" của tỉnh Kiep (1912),song cũng phải 10 năm sau sự nghiệp văn chơng mới thực sự bắt đầu Đầunhững năm 20, ông cho đăng bài trên các báo "Ngời thủy thủ" (Ôđetxa), "Hải

đăng" (Batum) Năm 1923, ông trở về Matxcơva và làm biên tập viên của một

tờ báo, tên tuổi ông trở nên quen thuộc với độc giả trong nớc từ đó Tuy vậy,

tr-ớc những năm 30, sáng tác K.Pauxtôpxki cha phải là những tác phẩm thật cógiá trị Trong những truyện "Những ngời lãng mạn", "Những đám mây lấplánh"… nhân vật chủ yếu đợc tạo dựng do óc tởng tợng lãng mạn của tác giả chứcha phải là của những con ngời có thực trong cuộc sống Sau này chính nhà văn

đã viết: "Lúc đó tôi đặt cuốn sách lên trên cuộc đời chứ không phải đặt cuộc đời

lên trên cuốn sách" Năm 1932 K.Pauxtôpxki cho ra mắt truyện dài "Kara Buga" và tiếp đó năm 1934 là truyện dài "Kônkhiđa", ca ngợi sức sáng tạo củatuổi trẻ Xô viết trong công cuộc xây dựng chế độ xã hội mới Thành công củahai tác phẩm đã gây một tiếng vang lớn, đánh dấu một bớc ngoặt quan trọngtrong những sáng tác của ông Từ đây K.Pauxtôpxki xin thôi công tác ở toàsoạn báo để dành hết thời gian cho việc viết văn

-K.Pauxtôpxki còn thờng xuyên viết về công cuộc sáng tạo nghệ thuật củangời nghệ sĩ nh họa sĩ, nhạc sĩ, nhà văn Ông đã cho in: “Ôrest Kiprenxki”(1937), “Tarax Sepsencô” (1939), “Tiểu thuyết về rừng” (1945) và “Bông hồngvàng”

Suốt hơn nửa thế kỷ lao động nghệ thuật, ông đã để lại cho đời một khốilợng tác phẩm khá phong phú, đa dạng về đề tài cũng nh thể loại, có giá trị lớn

về nội dung cũng nh nghệ thuật, cho văn học Nga nói riêng và nền văn học thếgiới nói chung2

1.2 Quan niệm của K.Pauxtôpxki về chất thơ trong văn xuôi

1.2.1 Các hình thức phát biểu quan niệm

Suốt hơn nửa thế kỷ, có một lĩnh vực hoạt động của con ngời luôn daydứt ám ảnh K.Pauxtôpxki - ấy là nghệ thuật, là nghề văn, là công việc sáng taolạ lùng, kì diệu đầy khổ ải mà cũng đầy niềm vui của chính ông và những bạn

đồng nghiệp của ông - vô luận là họ đến với văn học trớc hay sau ông

A.Sêkhốp đã từng chỉ ra cho các nhà văn rằng: Bạn hãy nhìn kĩ vào bức ờng kia bạn sẽ khám phá ra điều mới lạ Với K.Pauxtôpxki, tác giả cũng không

t-bỏ qua một hạt cát, một chiếc lá vô hình, một kiếp ngời nhỏ bé trong cuộc sống.Tác giả nâng niu, trân trọng vạn vật nh nâng niu chính vật báu thiêng liêng nhấtcủa đời mình K.Pauxtôpxki luôn lắng tai nghe những biến chuyển nhỏ nhất củatâm hồn ngời để ghi lại cảm giác bất chợt sâu lắng đó Đối với ông cuộc sốngnày chứa đầy chất thơ

2 Phần này cũng khai thác thông tin chủ yếu từ mục từ Pauxtôpxki do Đặng Thị Hảo thực hiện trong Từ điển văn học, bộ mới, NXB Thề giới, 2004, tr.1340-1342.

"Chất thơ của văn xuôi" là chữ dùng của chính tác giả ông đã phát biểuquan niệm của mình về chất thơ trong văn xuôi dới nhiều hình thức khác nhau:tiểu luận, truyện ngắn hay bài viết điểm, nêu quan niệm của các nhà văn khác

Trong các bài viết thể hiện trực tiếp quan niệm về chất thơ của văn xuôi,K.Pauxtôpxki nói rõ: "Thứ văn xuôi có sức lay động sâu xa nhất - đó là thứ vănxuôi cô đúc, trong đó loại bỏ tất cả những gì thừa, những gì có thể không nói,chỉ để lại những gì nhất thiết phải nói

Nhng để viết cho cô đọng cần phải biết đầy đủ, ngọn ngành điều mình sẽviết, sao cho có thể dễ dàng tạo ra những gì thú vị nhất, đáng kể nhất, khônghoà loãng câu chuyện trong nớc lã của những chi tiết thừa thãi Tính cô đọng là

do kiến thức đem lại" Nói về vị trí chất thơ trong văn xuôi tác giả viết tiếp:

"Văn xuôi là sợi cốt, còn thơ là sợi ngang Cuộc sống đợc miêu tả trong vănxuôi không chứa đựng chất thơ trở thành thô thiển, thành một thứ chủ nghĩa tựnhiên không cánh, không thúc gọi, không dẫn dẵn ta đi đâu cả… Nếu đã nói đếnthơ thì có lẽ chính ở đây cần phải nhắc tới ý nghĩa to lớn của thơ, hoạ vào tất cảnhững lĩnh vực gọi là nghệ thuật lân cận đối với những ngời viết văn xuôi, đốivới việc hoàn thiện văn xuôi

Mỗi ngời viết văn xuôi đều phải hiểu biết thấu đáo thơ và hoạ

Đặc biệt là thơ Từ lâu ngời ta đã thấy, do lặp đi lặp lại nhiều lần mà chữnghĩa mất đi vẻ tơi mới, sức mạnh và tính gợi cảm mà nó vốn phải có Chữnghĩa bị nhoà dần đi Từ ngữ bị cùn mòn đó chỉ để lại một phần âm thanh, nómất đi khả năng tác động lên nhận thức và trí tởng tợng của chúng ta

Không gì có thể trẻ hoá từ ngữ nh là thơ Trong các câu thơ, lời nói đã có

đợc vẻ tơi mới ban đầu, sức mạnh, nhạc điệu của nó Nhờ sự tiếp xúc với thơ màmỗi lời nói chứa đầy nội dung thực sự"

Nh vậy, K.pauxtôpxki đã chỉ ra vai trò, vị trí rất quan trọng của chất thơtrong văn xuôi ở một phạm vi nào đó có thể khẳng định chất thơ là nhân tố rấtquan trọng góp phần tạo nên giá trị sâu sắc cũng nh sức sống vững bền của một

tác phẩm tự sự Đặc biệt là đối với ngôn ngữ, chính ngôn ngữ thơ ca đã khoáclên mình lời văn, câu cú của ngôn ngữ văn xuôi một giá trị hoàn toàn tơi mới

Bên cạnh chất thơ, tác giả cũng lu ý các nhà văn phải chú ý tới chất hộihoạ trong văn xuôi ở đây có thể nói các yếu tố này cùng phối hợp chặt chẽ vớinhau tạo nên linh hồn của tác phẩm văn xuôi Ông đã đa ra ví dụ rất cụ thể:

"Một số nhà văn coi nhẹ màu sắc và ánh sáng, vì thế mà những tác phẩm của họ

để lại ấn tợng u ám, mờ xám, và chính vì thế mà thiếu sức sống Các hoạ sĩ dạychúng ta nhìn thấy hiện thực trong vẽ đa dạng đầy đặn của màu sắc và ánhsáng" K.Pauxtôpxki cho rằng: "Về thực chất mà nói thì văn xuôi chân chính,chân giá trị mà chúng ta phải nghiêng mình kính phục đều nói về một điều - vềcon ngời Họ đã cố đem lại cho con ngời tất cả những gì đẹp đẽ nhất mà họ đãtích luỹ đợc, đã đào luyện nên đợc trong tâm hồn mình, trong trái tim mình Họ

đã cố đem tới cho con ngời, diễn tả tất cả đến cùng và không đòi hỏi phần ởng, không chờ đợi đợc hoàn lại

th-Và nh các ý tởng vĩ đại bao giờ cũng sinh ra tự đáy sâu con tim, tấm lònghào hiệp của ngời viết văn cũng sẽ mãi mãi giành đợc trái tim của ngời đời”

Nghệ thuật với t cách là cuộc sống ở dạng cô đọng, cô đúc nhất, ở dạngkết tủa, kết tinh, đã là đối tợng làm đau đầu các nhân vật đợc Pauxtôpxki thểhiện nh Macximôp trong truyện "Những ngời mơ mộng", Béc trong "Những

đám mây rực rỡ", Gartơ trong "Hắc hải", là chủ đề trở đi trở lại trong 6 cuốncủa bộ "Truyện cuộc đời", trong các truyện về danh nhân về các hoạ sĩKiprenxki, Lêvitan, về các nhà thơ Lermôntôp, Septrenkô, trong vở kịch vềPuskin Quan niệm về chất thơ của văn xuôi của K.Pauxtôpxki đợc thể hiện rất

rõ trong các tác phẩm truyện ngắn của ông trên tất cả các mặt, các phơng diệnnội dung và hình thức nghệ thuật

Quan niệm về chất thơ của văn xuôi còn đợc K.Pauxtôpxki phát biểu quaviệc đa ra quan niệm của các nhà văn khác Trong cuốn "Bông hồng vàng" nổitiếng, tác giả đã ghi chép lại những suy nghĩ của mình về công việc của ngờiviết văn dới dạng những truyện ngắn Những suy nghĩ khi sôi nổi, sắc sảo, khi

tinh tế, thâm trầm ta còn gặp trong cuốn sách "Một mình với mùa thu" Viếtnhững tiểu luận về văn học, chân dung các nhà văn mà ông yêu thích, đối vớiK.Pauxtôpxki, là phơng tiện để chia sẻ với mọi ngời cách cảm, cách hiểu củamình về cuộc sống và nghệ thuật Với K.Pauxtôpxki, viết văn không phải là mộtnghề thủ công và cũng không phải là một thứ công việc Đó là sứ mệnh Ông rấttán thành với ý kiến của Xantkôp Sêđrin rằng, nếu nh văn học chỉ im tiếng trongmột phút thôi, thì điều đó cũng chẳng kém gì cái chết của một dân tộc Và,muốn thực hiện đợc sứ mệnh đó thì nhà văn phải đến với cuộc đời bằng tiếnggọi của trái tim mình Tiếng gọi lơng tâm và lòng tin ở tơng lai không cho phépmột nhà văn chân chính sống trên trái đất nh một bông hoa điếc và khôngtruyền đạt cho ngời khác một cách hào phóng nhất tất cả cái phong phú của t t-ởng và tình cảm tràn ngập trong chính tâm hồn nhà văn Trong quan niệm đúng

đắn về sứ mệnh của nhà văn hoàn toàn không có những cái mà bọn hoài nghi rẻtiền cố gán ép cho nó, không có cái nhiệt tình giả dối, không có cái quan niệmthổi phồng về vai trò đặc biệt của mình Và, văn chơng không dung nạp, chứa

đựng những cái có sẵn, vốn tồn tại, không chấp nhận những nhà văn chỉ biếtkhơi dòng nớc đang chảy mà chỉ có ngời nào nói đợc với mọi ngời những điềumới mẻ, có ý nghĩa và thú vị, nhìn thấy những gì và ngời khác không nhận ra,ngời đó mới là nhà văn

Viết về các nhà văn T.Sêkhốp, Guyđờ Môpatxăng, Macxim Gorki,Vichto Huygô, Mikhain Prisvin, A Grin, Eđua Bagrixly,… K.Pauxtôpxki đãthể hiện những quan điểm của họ đồng thời cũng thể hiện quan điểm nghệ thuậtcủa chính mình Theo K Pauxtôpxki, Sêkhốp không sao chịu nổi chút xíu bụibậm và vết bẩn trong văn của ông Sêkhốp đã từng nghiêm khắc chỉ ra: "Cầnphải vứt đi những cái thừa, rửa sạch câu văn khỏi những "tuỳ theo", "nhờ ở", cầnphải chú ý tới nhạc tính của văn và không để cho những chữ "thì", "là", "mà"

đứng sát nhau trong một câu Viết về Prisvin, K.Pauxtôpxki nhấn mạnh:

"Prisvin cho mình là nhà thơ bị đóng đanh trên cây thập tự của văn xuôi Nhng

ông đã lầm Văn xuôi của ông còn đầy chất thơ hơn rất nhiều so với một số lớn

những bài thơ và cả những trờng ca" Nói theo cách Prisvin thì tác phẩm của

ông là "Niềm vui vô tận của những khám phát thờng xuyên" Bí mật của cáiduyên Prisvin, pháp thuật của ông chính là ở cái sắc sảo của ông Đó là cái sắcsảo biết tìm ra trong mỗi vật nhỏ bé một điều thú vị, dới cái bề ngoài đáng ngáncủa những hiện tợng xung quanh mình một nội dung sâu sắc Mọi vật đều bónglên ánh thơ nh cỏ gặp sơng Mỗi lá liễu hoàn diệp hèn mọn đều có cuộc đờiriêng của nó

Do khuôn khổ khóa luận, chúng tôi không thể đề cập hết các ý kiến củacác nhà văn lớn mà K.Pauxtôpxki đã nhắc đến Những quan niệm nghệ thuậtcủa các nhà văn trên đây chỉ là những ý kiến điển hình đợc K Pauxtôpxki nêulên với thái độ tán đồng rõ rệt Có thể khẳng định chắc chắn một điều rằng, vớiK.Pauxtôpxki, tất cả vạn vật xung quanh ta đều chứa đựng trong nó chất thơ củacuộc sống Chất thơ nằm ngay ở trong ý tởng sáng tác của nhà văn

1.2.2 Những khía cạnh chính trong quan niệm của K.Pauxtôpxki về chất thơ trong văn xuôi

Khác với chất thơ trong đời sống thờng đợc quan niệm nh một cái gì mơmộng, lý tởng, tồn tại khách quan, chất thơ trong nghệ thuật là sự kết hợp thốngnhất giữa những phẩm chất của đối tợng khách quan với cảm hứng sáng tạo chủquan của nhà văn Thực tế khách quan đã đợc lựa chọn ở mặt kết tinh tiêu biểu,

ở những hình ảnh và chi tiết chân thực, là tiền đề trực tiếp nhất tạo nên chất thơ.Chính hiện thực khách quan với những phẩm chất tinh tuý đó của nó đã có tácdụng gây cảm xúc và góp phần biểu hiện cảm xúc Yếu tố cảm xúc và suy nghĩchủ quan của ngời nghệ sĩ là những nhân tố rất cơ bản tạo nên chất thơ cho tácphẩm Những hình tợng thơ ca chân chính đều chứa đựng một lý tởng, tình cảm

đẹp, một sức tởng tợng phong phú và những cảm xúc lắng đọng sâu xa trongtâm hồn ngời đọc Nhng đến mỗi nhà văn lại có cách cảm nhận và thể hiện cảmxúc và suy nghĩ riêng trong tác phẩm của mình

Quá trình sáng tác là liên tục và đa dạng Có bao nhiêu nhà văn là có bấynhiêu cách nhìn, nghe, cách chắt lọc tài liệu và cuối cùng là có bấy nhiêu cách

làm việc Tuy nhiên, vẫn có một số nét chung cho tất cả các nhà văn - đó là khảnăng tìm đợc cái điển hình, cái đặc thù, khả năng khái quát, làm hiện rõ lênnhững di động phức tạp nhất của tâm hồn ngời, khả năng nhìn cuộc đời lúc nàocũng nh mới, nh lần đầu tiên đợc thấy, trong tất cả dáng vẻ tơi nguyên và đầy ýnghĩa của từng hiện tợng, cho dù có vẻ nhỏ nhặt nhất Đó là cái nhìn tinh tờngthu nhận đợc mọi màu sắc, khả năng dùng ngôn ngữ và vẽ lên sự vật nh hiểnhiện, không phải phác tả mà là chỉ ra, phơi bày đợc ra hiện thực, hành vi và tâmthế của con ngời Đó là sự hiểu biết về khả năng to lớn của từ ngữ, khả năng xớilật lên đợc những lớp tầng giàu có cha hề đợc khai phá của ngôn ngữ Đó là khảnăng cảm nhận và chuyển đạt chất thơ đậm đà tản mác quanh ta Quan niệmnày đã đợc K.Pauxtôpxki thể hiện rất rõ trong các sáng tác của ông, từ việc lựachọn đề tài, đối tợng miêu tả đến việc sử dụng ngôn ngữ miêu tả.

Về đề tài, K.Pauxtôpxki chủ trơng không đi sâu vào khai thác nhữngmảng đề tài mang tính chất giật gân, to lớn, tô hồng cuộc sống mà đó là những

điều rất nhỏ, rất giản dị vẫn tồn tại xung quanh cuộc sống con ngời Với ôngnhà văn không thể coi thờng, thờ ơ với bất kỳ t liệu nào cho dù đó là những thứ

bị gọi là "điều vặt vãnh trong cuộc sống" Đối với nhà văn không có gì là nhỏnhặt cả Tất cả vấn đề là ở chỗ làm sao tìm đợc hạt nhân tiêu biểu trong mỗi cáigọi là vặt vãnh ấy K.Pauxtôpxki đi vào miêu tả ngợi ca cuộc sống mới với tấtcả vẻ đẹp giản dị, ông ca ngợi thiên nhiên, ca ngợi con ngời mới với tình ngờinhân hậu, thiết tha Ông biết quý từng cử chỉ nơng nhẹ giữa ngời với ngời Ông

ca ngợi tình yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu tiếng nói Nga

"K.Pauxtôpxki đã lắng nghe âm thanh róc rách từ trời cao của đàn sếudăng hàng mềm mại giữa mùa thu bay về phơng Nam tìm hơi ấm mặt trời Ôngbàng hoàng trớc vầng trăng lỡi liềm chợt hiện ra trong cánh rừng khi chiềuxuống lúc nào không hay biết, có tiếng súng săn lẻ loi mơ hồ vọng lại…" Tất cả

âm thanh, mùi vị hơi thở của nhiên nhiên, của cuộc sống mới, con ngời mới đềutrở thành đối tợng trong sáng tác

Về ngôn ngữ trong truyện ngắn, K.Pauxtôpxki nhấn mạnh, nhà văn thựcthụ đều phải hiểu biết thấu đáo thơ và hoạ - tức ngôn ngữ truyện ngắn phải giàuchất thơ và gợi lên cái đẹp Viện sĩ hàn lâm Nga, nhà ngôn ngữ học nổi tiếngA.Pôtépnha (1835 - 1891) đã nói với đôi chút cờng điệu nhng rất đúng đắn,rằng: "Mỗi từ, bản thân nó là một tác phẩm nghệ thuật" Không phải ngẫu nhiên

mà câu nói đó trở thành châm ngôn của K.Pauxtôpxki Nói đến tác phẩm nghệthuật là nhấn mạnh tính đơn nhất, tính không lặp lại Mỗi từ trong văn xuôi ởdạng lý tởng phải là từ duy nhất, không thể có sự cong vênh dù nhỏ nào giữa cái

vỏ từ và cái lõi nội dung, và mỗi chữ phải đợc lọc ra "từ hàng tấn quặng từ thôthiển" nh Maiakôpxki đã nói

K.Pauxtôpxki thờng hay nhắc lại rằng nếu ngời ta thờng nói "Văn là ời" thì cũng có thể nói "Ngôn ngữ là ngời" Con ngời làm sao lời ăn tiếng nóilàm vậy Muốn tạo ra chất thơ, tính nhạc trong ngôn ngữ văn xuôi, thổi vào vănxuôi một luồng sinh khí mới, một sức sống, hơi thở mới thì điều đó phụ thuộcvào khả năng riêng từng nhà văn

ng-K.Pauxtôpxki đã chỉ ra hạn chế của những nhà văn trẻ: thông thờng cácnhà văn mới vào nghề rất hay sa đà vào việc dùng hình ảnh và việc dùng từ

Điều này đã đem lại cho sáng tác của họ vẻ sặc sỡ giả tạo, vẻ đèm đẹp ớt át,hoặc lố lăng ồn ào Tức là mất đi vẻ chân xác ông khuyên các nhà văn: "Cầnphải có sự mạnh bạo đa vào những hình dung từ tơi nguyên, chỉ ra đợc tính chấtmới của sự vật hay hiện tợng mà nhà văn đã nhận ra Những hình dung từ sốngrất lâu"

K.Pauxtôpxki rất quan tâm đến việc thờng xuyên luyện tập, trau dồi ngônngữ văn học, phải thờng xuyên viết và viết Tình yêu quê hơng đất nớc gắn liềnvới tình yêu ngôn ngữ dân tộc, vì vậy thiên chức của nhà văn là phải đứng ởhàng đầu trong cuộc đấu tranh cho sự phát triển của ngôn ngữ, bảo vệ nó thoátkhỏi sự nhiễm bẩn, giữ gìn sự trong sáng của nó K.Pauxtôpxki từng nói rằng:

"Không gì có thể trẻ hoá từ ngữ nh là thơ" Đọc truyện ngắn của ông ta thấy rõ

điều đó

Về xây dựng hình tợng nhân vật, lựa chọn các tình tiết, sự kiện và cáchtriển khai xung đột truyện, ở truyện ngắn K Pauxtôpxki cũng mang một dấu ấnriêng Nó giản dị, gần gũi, nhẹ nhàng mà sâu sắc, không căng thẳng, ngột ngạt,gấp gáp mà chậm rãi, nhịp nhàng, phảng phất niềm xúc cảm êm dịu trong lòngngời đọc.

Tất cả các khía cạnh trong quan niệm nghệ thuật của ông sẽ đợc chúngtôi đi sâu phân tích rõ ở các chơng sau

1.3 Khái quát về sự chi phối của quan niệm đề cao chất thơ trong văn xuôi đến sáng tác của K.Pauxtôpxki

Đặc trng văn chơng là phản ánh hiện thực cuộc sống bằng hình tợng vănhọc, thông qua hình tợng văn học Hiện thực cuộc sống thay đổi, để tồn tại vàphù hợp với thời đại thì các nhà văn cũng phải thay đổi cách nhìn, cách t duy vàphơng thức phản ánh Tuy nhiên, trớc một hiện tợng, một sự việc, một biến cốlịch sử của thời đại thì mỗi nhà văn lại có cách nhìn nhận riêng và tơng ứng với

điều đó là cách thể hiện, phản ánh không khí thời đại, tinh thần thời đại cũngkhông giống nhau

Quan niệm chất thơ trong văn xuôi của K.Pauxtôpxki trớc hết là do điềukiện khách quan của cuộc sống mang lại Thời đại đã đổi khác, ngời dân đợc

đứng ở vị thế làm chủ đất nớc, làm chủ vận mệnh ở cuộc đời họ Họ có điềukiện để mơ ớc, để hớng về một tơng lai tơi sáng Chính điều đó đã khơi gợi cảmxúc, chắp cánh cho sáng tạo của K.Pauxtôpxki Nhng không phải tất cả các nhàvăn cùng thời với K.Pauxtôpxki, cùng sống trong không khí của thời đại mới đó

đều tạo ra đợc chất thơ của văn xuôi Bởi vì cuộc sống luôn tồn tại các mặt đốilập, mâu thuẫn với nhau Do đó bên cạnh những con ngời mới, con ngời tiến bộvẫn tồn tại con ngời của quá khứ - con ngời bảo thủ, lạc hậu; bên cạnh nhữngmặt tích cực xã hội vẫn tồn tại mặt tiêu cực Để phản ánh điều đó, rõ ràng mỗinhà văn phải có một cách nhìn riêng về cuộc sống đang tồn tại xung quanh họ.K.Pauxtôpxki có quan niệm nh vậy là do cách nhìn nhận cuộc sống đầy thi vị,

nghệ thuật của nhà văn Và trong quá trình sáng tạo, dù là truyện ngắn, tiểuthuyết hay bút ký K.Pauxtôpxki cũng tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc sáng tác,quan niệm nghệ thuật của mình Có thể nói, chất thơ trong văn xuôi là một biểuhiện đặc sắc trong phong cách nghệ thuật của K Pauxtôpxki Đó là sự kết hợpnhuần nhị cái khí sắc lãng mạn với bút pháp trữ tình của một văn phong điêuluyện Ông đã thấy cái đẹp của tình ngời, niềm tin và hy vọng vào tơng lai,hạnh phúc của con ngời ngay trong giờ khắc hiểm nguy nhất, gian nan nhất.K.Pauxtôpxki đã nhìn cuộc sống bằng đôi mắt yêu thơng, đằm thắm với mộttâm hồn lạc quan và nhạy cảm Chính điều đó đã làm cho những "bài thơ vănxuôi" của ông thấm vào hồn ngời một cách nhẹ nhàng, tinh tế, và rồi cứ sau mỗicâu chuyện ngời đọc lại tìm thấy một niềm vui nho nhỏ, một chút thanh thảntrong tâm hồn, xa hơn nữa, nhiều khi đó là "Cả một chân trời mới của cái đẹp".

Đó cũng chính là đóng góp, là cống hiến lớn lao của K.Pauxtôpxki cho nền vănhọc Nga – Xô viết nói riêng, cho nhân loại nói chung Các sáng tác của ông,cùng với tên tuổi ông sống mãi trong lòng độc giả

Chơng 2 Chất thơ trong truyện ngắn K.Pauxtôpxki

thể hiện ở phơng diện nội dung

2.1 Chất thơ thể hiện ở cảm hứng sáng tạo

Xung quanh khái niệm cảm hứng có nhiều ý kiến khác nhau Puskin nói

về cảm hứng một cách đơn giản: "Cảm hứng là trạng thái tâm hồn thích hợp cho

sự tiếp nhận một cách sinh động những ấn tợng, do đó cho sự lĩnh hội một cáchnhanh chóng những ý kiến tức là những cái tạo điều kiện cho việc giải thíchnhững ấn tợng nói trên" Đối với K.Pauxtôpxki, "Cảm hứng chính là trạng thái

lao động nghiêm túc nhng có màu sắc thơ riêng biệt của nó” Quả vậy,K.Pauxtôpxki thật có lí khi ông so sánh cảm hứng với mối tình đầu, khi tim tarộn ràng trớc đôi mắt đẹp, nụ cời và câu nói ngập ngừng dang dở Nh vậy,ngay trong khi đi tìm cảm hứng cho sự sáng tạo, chất thơ đã hiện diện bên cạnhngời nghệ sĩ.

2.1.1 Chất thơ toát lên từ niềm tin vào con ngời, vào quan hệ xã hội mới, vào tơng lai tơi đẹp

Nh chúng tôi đã giới thiệu, lịch sử đã thay đổi, cuộc sống con ngời Xôviết đã thay đổi Con ngời đang vợt qua những khó khăn của đời sống kháchquan và những thử thách của chính mình Họ dang hồ hởi trong niềm vui đợccống hiến sức mình vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, đợc hởng lấynhững thành quả do chính mình tạo nên, những giá trị về vật chất và tinh thần.Sau tất cả những gì đã trải qua trong chiến tranh, họ hào hứng đón chào mộtngày mới với tất cả niềm tin và sức sống của mình Họ muốn cuộc sống mãibình an Chế độ mới - chế độ xã hội chủ nghĩa đã mang lại niềm hạnh phúc lớnlao đó của nhân dân Họ tin vào chế độ mới

Sống trong môi trờng hoà bình và tự do, cảm thấy gần gũi thơng yêunhau hơn, họ chia sẻ với nhau niềm tin, nỗi buồn và niềm tự hào K.Pauxtốpxki

đã không bỏ lỡ một dịp nào để ca ngợi tình ngời tha thiết đó, ca ngợi âm vangcủa thời đại mới đang ôm trùm cả bầu trời Xô viết Tất cả điều đó đã đi vàotruyện ngắn K.Pauxtôpxki với một luồng sinh khí mới

Trong truyện ngắn "Cây tờng vi", K.Pauxtôpxki đã đồng cảm với tâmtrạng của Masa - một cô gái vừa tốt nghiệp đại học lâm nghiệp ở Lêningrat

đang trên đơng đi về vùng hạ lu sông Vonga để trồng rừng cho một nông trờng.Masa cảm thấy buồn - một nỗi buồn khó hiểu mà không thể giải thích rõ và côthấy lo sợ - nỗi lo sợ của một cô sinh viên vừa tốt nghịêp đại học, nơi cô chỉ biếtmơ mộng đến những điều tốt đẹp trong tơng lai, giờ đây cô đang chập chững b-

ớc vào đời sống thực tế, để vận dụng vốn hiểu biết đã học ở nhà trờng của mình.Một cuộc sống hoàn toàn mới đang chờ đợi cô Masa hình dung khu vực làm

việc của mình nh thế nào và ông phụ trách khó tính ra sao Cô còn dự đoán rabiết bao nhiêu là câu hỏi mỉa mai mà ông phụ trách có thể dành để đón tiếp cô.Nhng rồi Masa cũng quen dần đi với cái ý nghĩ rằng ngời phụ trách cô sẽ là mộtngời cau có, mặc dù, mặc áo vét đen, rồi cuối cùng cô không thấy sợ ông tanữa Masa không biết rằng đấy không hẳn là cái buồn, mà là một cảm giác cha

có tên gọi đích xác: "Cái cảm giác lòng ta se lại trớc một tơng lai cha biết rõ,

tr-ớc vẻ đẹp giản dị của đất ntr-ớc với những dòng sông, những màn sơng mù, những

đêm thăm thẳm và tiếng lá liễu rì rào bên sông" Một cảm giác miên man lantoả trong lòng Masa Đất nớc thật đẹp, một vẻ đẹp giản dị với những dòng sôngcuộn sóng, những màn sơng mù và những đêm sâu thăm thẳm Cảm giác đó bấtchợt dấy lên trong lòng Masa khiến cô không định vị đợc đó là gì.K.Pauxtôpxki thật tài tình khi diễn tả cảm giác bất chợt của Masa Thời đại đã

đổi khác Những ý nghĩ, cảm giác êm đềm, đẹp đẽ luôn thờng trực trong mỗicon ngời ngay cả khi ta đang bị một nỗi lo lắng xâm chiếm tâm hồn

Trên chuyến tàu cùng đi, Masa đã làm quen rất nhiều hành khách Cô bắt

đầu bình tĩnh để đón chào cuộc sống đang diễn ra xung quanh Masa đứngngắm hình mình, cô thấy bầu trời đẹp quá "Trên nền chân trời ánh vàng, ngôisao cuối cùng lấp lánh sáng nh giọt bạc" Không gian đầy thơ mộng đã tác độngmạnh mẽ đến Masa Cô chợt giật mình và suy nghĩ "Bắt đầu t hôm nay- Masa tựnhủ - mình sẽ sống khác hẳn Từ trớc đến nay, mình cha nhận xét đợc gì cả Từbây giờ trở đi mình sẽ để ý, ghi nhớ tất cả và sẽ giữ lại mãi trong lòng" Tất cảnhững gì trong của cuộc sống mà cô đã đi qua và đợc chứng kiến khiến cô cảmthấy cuộc sống này đáng yêu biết mấy Bấy lâu nay cô đã để nó đi qua vô íchtrong suy nghĩ của mình Giờ đây cô sẽ tận hởng, đón nhận nó bằng tất cả tìnhyêu cuộc sống đang trào dâng trong cô Một cảm giác lâng lâng, nhẹ nhàng

đang xâm chiếm tâm hồn Masa Cô thấy tất cả xung quanh mình đều thật đẹpbiết bao Masa không làm sao quen đợc với ý nghĩ là cuộc đời mới của mình đãbắt đầu một cách tốt đẹp nh thế, một ngày kia lại có thể đổi khác đi Masa thấymọi vật hiện ra trớc mắt cô tơi đẹp biết bao Trên bớc đờng cô đang đi đầy ắp h-

ơng vị ngọt ngào của cuộc sống mới Nó dự báo một tơng lai tràn đầy hạnhphúc đang đón đợi cô Chất thơ toát lên từ tình yêu cuộc sống, từ cái nhìn lạcquan về cuộc đời của con ngời là vậy.

Trong truyện ngắn "Gió biển", các nhân vật đã nói đến vẻ đẹp của thànhphố và cung điện Kremli - một vẻ đẹp lung linh huyền ảo "Thành phố vùngthoát khỏi bóng tối trong giây phút Tất cả những gì mà những ngời dân ở trênnhững ngôi nhà cao nhìn thấy hằng ngày vụt hiện ra: cung Kremli, những chiếccầu vồng, những ngôi nhà thờ và nhà của khu phía nam thành phố trên hữu ngạnsông Maxcơva… Cung Kremli nh treo lơ lửng trong không khí và rất nhẹ…những toà nhà đồ sộ mất trọng lợng Chúng hiện ra nh những ánh chớp trongkhói thuốc pháo sáng Trông chúng nh làm bằng đá trắng, đợc chiếu sáng từ bêntrong bằng một thứ lửa hồng Khi một ánh chớp tắt đi thì những toà nhà cũng tắtnốt, y nh chính chúng là nguồn sáng của ngọn lửa bập bùng kia vậy" Cảnh vật

nó vẫn tồn tại một vẻ đẹp nh thế, nhng trong cuộc sống đời thờng con ngời đã

có lúc vô tình lãng quên đi không nhìn ra vẻ đẹp đó Ngời ta chỉ có thể chiêmngỡng tận hởng hơng vị cuộc sống ngọt ngào khi trong lòng thanh thản mà thôi.K.Pauxtôpxki không chỉ đơn giản miêu tả lại vẻ đẹp của thành phố Maxcơva,của cung Kremli mà tác giả đã ghi lại cái hồn của cuộc sống, hơi thở mới củathời đại bằng chính cảm xúc sâu lắng của lòng ngời Cảm hứng đó đã tạo ra chấtthơ cho những dòng văn xuôi trong truyện ngắn "Gió biển" của ông

Chiến tranh đã lùi vào quá khứ, đau thơng và tang tóc giờ chỉ còn là hoàiniệm Đã qua rồi cái thời sự sống chạy đua cùng bom đạn, giờ đây con ngời đợchởng cuộc sống bình an Họ hạnh phúc và mãn nguyện với những gì họ đang

có Họ yêu cuộc sống mới của họ, yêu quê hơng đất nớc tơi đẹp, anh hùng của

họ biết bao Trong truyện ngắn "Bình minh ma" nhân vật Kuzmin bỗng thấyyêu cái nơi chàng sinh ra tha thiết Đã bốn mơi năm chàng bôn ba, lênh đênhnay đây, mai đó trên chiếc tàu thuỷ, đợc về thăm lại làng quê, lòng chàng bỗngthấy xốn xang: "Chàng yêu những tỉnh lỵ Nga, nơi đứng ở thềm nhà cũng nhìnthấy những cánh đồng cỏ bên kia sông, những con đờng rộng bò lên núi, những

chiếc xe chở rơm trên những chuyến phà" Tình yêu ấy cũng làm cho chínhchàng phải ngạc nhiên Sự ngạc nhiên bắt nguồn từ những bất ngờ về sự đổithay của cái làng quê xa kia chàng đã sống, về chính những xúc cảm đang tràodâng trong lòng chàng Đó là tình yêu quê hơng, đất nớc- chất thơ toát ra từ đó

Chất thơ trong truyện ngắn K.Pauxtôpxki không chỉ đợc gợi lên từ cảmhứng về thời đại mới, niềm tin vào chế độ, tin vào tơng lai tơi đẹp, vào cuộcsống của con ngời trong xã hội mà nó còn đợc gợi lên trong mối quan hệ tốt đẹpgiữa những con ngời mới- con ngời chủ nghĩa xã hội Cảm hứng đó in đậm dấu

ấn xuyên suốt các sáng tác của ông Đọc K.Pauxtôpxki ta thấy tình ngời hiệnlên thật đẹp , thật thánh thiện

Trong "Âm nhạc Vécđi" hình ảnh các nhân vật đợc nói đến nh những vìsao sáng Họ là những con ngời trong thời đại mới, những con ngời có lơng tâm,phẩm chất tốt đẹp và giàu tài năng, nghị lực Những con ngời cùng chung lý t-ởng xây dựng một đất nớc đẹp giàu Đó là hình ảnh vị T lệnh tuần dơng hạm, làanh chàng Tsukhốp, là cô ca sĩ tài năng Xônxeva và các chiến sĩ hải quân Họ

đã sống cùng nhau chia sẻ với nhau nỗi niềm trong cuộc đời, giúp đỡ nhau trongvợt qua khó khăn, hoạn nạn Không những là các chàng trai mà đó còn là nhữngcô gái trẻ cũng đang hăm hở, hăng say lao động, cống hiến cho công cuộc xâydựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng quê hơng, đất nớc Masa trong truyện ngắn

"Cây tờng vi" vừa tốt nghiệp đại học và cô hào hứng đón chào công việc mới dùcô biết phía trớc cô có rất nhiều khó khăn đang chờ Thực tế cuộc sống chính làtrờng học lý tởng mà ở đó mỗi ngời cô gặp là một ngời bạn tốt, một ngời thầygiỏi của cô Cô yêu cái công việc mà cô đang làm biết bao."Dải rừng vừa ơm

nh một con sông cạn xanh nhờ nhờ lao qua các đỉnh núi cao và xuôi xuốngnhững vùng thảo nguyên khô cằn nơi bụi cỏ cuốn lên từng đám trên những con

đờng lớn Công việc đang dồn dập cần phải xới tỉa lớp đất giữa những hàng sồinon lên để trồng keo vào đấy Masa đã làm tất cả những việc đó với một sự chu

đáo đặc biệt, có thể nói, với tất cả một niềm trìu mến đối với những mầm câynon nớt này" Niềm tin của cô, tình cảm của cô, tâm hồn cô dồn cả vào những

mầm cây non Cô nâng niu chăm sóc chúng với một hi vọng tốt đẹp vào tơnglai của chúng Đó cũng chính là niềm tin của cô vào ngày mai rạng rỡ vậy Từmột cô sinh viên chỉ biết cuộc đời qua trang sách đầy thơ và mộng, Masa đã đổikhác hoàn toàn khi cô bớc vào thực tế cuộc sống đầy niềm vui và hứng khởi Cô

đã trở thành một ngời lao động thực thụ, một con ngời mới, con ngời xã hội chủnghĩa: "Masa đen cháy đi Những bím tóc của cô bạc trắng mặt trời Bây giờ cô

đã giống nh một cô gái thực thụ của đồng cỏ áo cô, đôi bàn tay cô, mọi vậtxung quanh cô đều toát ra mùi cây ngải cứu Mùi ngải cứu bốc lên từ đám lông

xù của con chó Nardan chuyên canh gác toa tàu khi ngời đi làm ngoài thảonguyên" Đó là anh phi công đợc tặng thởng đầy huân huy chơng nhng tìnhnguyện về vùng hạ lu sông Vônga để "đánh nhau với lũ chuột" Đó là bàVácvara cả đời lo lắng, gửi gắm tình yêu thơng duy nhất của mình ở đứa cháumình muôi nấng - chú bé Vania Ghêraximốp trong "Trái tim nhút nhát" và saunày bà đã đợc đền bù xứng đáng, Vania đã trở thành anh hùng dũng cảm cứusống tất cả trẻ con trong khu phố của chàng trớc cái chết mà quân Đức mangtới Đó là niềm tự hào to lớn của bà về đứa cháu thơng yêu

Trong truyện ngắn "Lời cầu nguyện của Mađam Bôvê" K.Pauxtôpxki lạinói về niềm tin chiến thắng, niềm tự hào Tổ quốc, tấm lòng luôn hớng về quê h-

ơng yêu dấu của ngời phụ nữ Pháp Mađam Bôvê xúc động chờ đợi giây phút

đ-ợc nhìn thấy nớc Pháp tơi đẹp ngày xa Mađam Bôvê khát khao đđ-ợc trở về cănnhà yêu thơng của mình, đợc ngắt những bông hoa tơi thắm điểm tô trên ngôi

mộ của Saclơ yêu dấu của bà Chất thơ toát lên từ trong niềm thổn thức, cảmxúc trào dâng trong lòng ngời, niềm tin hy vọng và mơ ớc của Mađam Bôvê.Hình ảnh những con ngời mới trong thời đại mới còn là những cô gái trẻ đam

mê với công việc của mình, cho cái đẹp, cho lẽ sống của cuộc đời nh Naxtiatrong truyện ngắn "Bức điện" Niềm đam mê nghệ thuật đã khiến Naxtia dũngcảm đấu tranh bảo vệ cái đẹp Naxtia là một cô gái thông minh, giàu tài năng và

đầy bãn lĩnh Cô biết đồng nghiệp của mình - anh chàng Timôfêép là một tàinăng khó thấy trong giới nghệ thuật nhng anh đang bị đè nén không có cơ hội

thể hiện, khẳng định mình Sau cuộc nói chuyện với Timôfêép, Naxtia hiểu rằngnàng phải có trách nhiệm với số phận của con ngời rất đặc biệt kia Một ý nghĩkiên quyết, nung nấu tâm can nàng: dù sao mặc lòng, nàng cũng phải đa conngời tài năng kia ra ngoài ánh sáng Naxtia là mẫu ngời của con ngời chủ nghĩaxã hội – con ngời tài năng và trách nhiệm, có khát vọng, mơ ớc và dũng cảmbảo vệ tài năng, lẽ phải Niềm tin thật hồn nhiên của cô bé Varusa trong truyệnngắn “Chiếc nhẫn bằng thép” vào phép màu, vào sức mạnh của chiếc nhẫn bằngthép khiến cô thấy cuộc sống của mình yên bình, tơi đẹp và hạnh phúc hơn Đeochiếc nhẫn vào ngón tay giữa, cô bé chạy nhanh về nhà Từ xa Varusa đã trôngthấy cụ Kudơma trong một trạng thái thật khoẻ mạnh yêu đời Cụ đã ra đi khỏinhà, ngồi trên đống gỗ và nhả ra những làn khói thuốc lá màu lam lan toả trongkhông gian, tởng nh sức sống của mùa xuân đang trỗi dậy trong tâm hồn cụ.Hai ông cháu Varusa lại bình yên, thanh thản trở về với công việc hàng ngày.

Ông cụ đã khỏi bệnh Cả ngày Varusa đeo chiếc nhẫn ở ngón giữa để làm cho

cụ Cudơma đợc khoẻ hẳn Varusa muốn đợc đón nhận một niềm vui lớn Thế làcô bé đã đeo chiếc nhẫn vào ngón thứ t và niềm vui lớn đó đã đến bên cạnhVarusa khiến cô bé không kịp nhận ra Đó là sức sống mới của mùa xuân với

ánh mặt trời bừng sáng, tơi vui, rực rỡ sắc màu của vạn vật “Bầu trời chan hoà

ánh sáng đến nỗi mắt cụ Kudơma thu hẹp lại và cụ luôn cời vui vẻ Và sau đótrong khắp rừng, tận các nội cỏ và các khe mơng muôn ngàn đoá hoa nở rộ nh

có ai rắc lên đó một thứ nớc thần” Phép màu nhiệm của chiếc nhẫn bằng thépkhông phải gì khác mà đó chính là nó đã thắp lên niềm tin yêu cuộc sống tronglòng hai ông cháu Varusa Chính niềm tin, tình yêu cuộc sống đã giúp cụCudơma khoẻ mạnh hơn Varusa muốn đợc thấy muôn vàn cảnh lạ tuyệt trầncủa trái đất, nhng nhìn những bông hoa ấy, những nõn lộc cây bạch dơng, bầutrời trong vắt và ánh nắng ấm áp, cô bé không muốn đánh đổi lấy cái gì nữa,Varusa chợt nghĩ “ Không ở đâu trên thế gian này này có thể đẹp bằng làngMokhova” của cô Thật là tuyệt vời biết bao Cô thấy ông Kudơma thật có lýkhi bảo rằng “nơi ông đang sống là một thiên đờng và chẳng đâu có một mảnh