Thái độ: - HS có ý thức trau dồi và biết cách làm bài văn phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học B.CHUẨN BỊ: GV soạn bài, nghiên cứu tài liệu HS đọc tìm hiểu câu hỏi trong sách giáo khoa[r]
Trang 1Ngày 10-11-2012
Tiết 50 CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC
A MỤC TIÊU:
- Biết cách trình bày cảm nghĩ về tác phẩm văn học
- Tập trình bày một số tác phẩm văn học đã học trong chương trình
TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG.
1 Kiến thức:
- Yêu cầu của bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
- Cách làm dạng bài biểu cảm về tác phẩm văn học
2 Kỹ năng:
- Cảm thụ về tác phẩm văn học đã học
- Viết được những đoạn văn, bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
- Làm được một bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
3 Thái độ:
- HS có ý thức trau dồi và biết cách làm bài văn phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm
văn học
B.CHUẨN BỊ:
GV soạn bài, nghiên cứu tài liệu
HS đọc tìm hiểu câu hỏi trong sách giáo khoa
C.HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1.Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ: Vai trò của các yếu tố tự sự miêu tả trong văn biểu cảm
3.Bài mới: Hoạt động 1: Giới thiệu bài: Mỗi lần đọc xong một tác phẩm văn
chương, các em có cảm xúc, ấn tượng gì không? Chắc hẳn là có rồi Vậy làm sao để thểhiện cảm nhận, suy nghĩ, cảm xúc đó? Bài học hôm nay cô sẽ giúp các em cách làm bàivăn biểu cảm về một tác phẩm văn học
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH KIẾN THỨC
Hoạt động 2:Tìm hiểu chung
Gọi Hs đọc bài văn
Bài văn viết về bài ca dao nào? Hãy đọc liền
mạch bài ca dao ấy?
Viết về bài ca dao “Đêm qua ra đứng bờ ao ”
Đêm qua ra đứng bờ ao
Trông cá cá lặn trông sao sao mờ…
Buồn trông con nhện chăng tơ
Nhện ơi nhện hỡi nhện chờ mối ai?
Buồn trông chênh chếch sao mai
Sao ơi sao hỡi nhớ ai sao mờ…
Đêm đêm tưởng dải Ngân Hà
Chuôi sao Tinh Đẩu đã ba năm tròn…
I Tìm hiểu cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học Nhận xét :
Cảm nghĩ về một bài ca dao:
“Đêm qua ra đứng bờ ao”
Trang 2Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn
Tào Khê nước chảy vẫn còn trơ trơ
Bài ca dao được lược bớt 2 câu còn 8 câu Mỗi
đoạn văn tác giả trình bày 1 cặp câu 6/8
Tác giả phát biểu cảm nghĩ của mình về bài ca
dao bằng cách nào ?
? Chỉ các yếu tố tưởng tượng, liên tưởng, hồi
tưởng, suy ngẫm của người viết trong bài văn
trên?
Hai câu đầu có nội dung như thế nào?
- Tưởng tượng: Bóng một người đội khăn, mặc áo
dài, chắp tay sau lưng,quay mặt trông trời lấp lánh
sao ,bên cái cầu rửa ở bờ ao tối mờ mờ
Từ nội dung như thế tác giả có cảm xúc như thế
nào?
Hai câu 3, 4 có nội dung như thế nào?
Tác giả cảm nhận hai câu ca dao tiếp theo như thế
nào?
-Liên tưởng: …một người quen thật của tôi, có thể
là họ hàng ruột thịt đang kiếm ăn ở một phương xa
đang hướng về cố hương
Tác giả có cảm nghĩ gì về 2 câu ca dao 5 và 6 ?
Nhà văn Liên tưởng, hồi tưởng, suy ngẫm về những hình ảnh, chitiết trong bài ca dao
Đoạn 1 : Hai câu đầu: Tưởng
tượng ra một người đàn ông, thậm chí là một người nào đó nhớ quê hương ( Đây là cách giảđịnh, cụ thể hoá đặt mình vào trong cảnh để thể nghiệm, bày tỏ cảm xúc)
Cảm nghĩ: Người ấy rất quen, rất
thân thương ( có thể là họ hàng, ruột thịt)
Đoạn 2: hai câu 3 và 4: Liên
tưởng con người trong cảnh buồn, cô đơn ngóng trông và gọinhện thật tha thiết
Hồi tưởng lại lời thầy giáo giảng các nghĩa và các ý=> Tưởng tượng cảnh ngóng trông và tiếng kêu, tiếng nấc của người ngóng trông
Đoạn 3: Hai câu 5 và 6:Tác giả
đi thẳng vào cảm xúc: Suy ngẫm
về sông Ngân Hà, con sông chia cắt con sông nhớ thương đối với Ngưu Lang Chức Nữ qua những liên tưởng trong tưởng tượng.Tácgiả nghĩ rằng đang có một người nào đó đang mong đợi mình.Đoạn 4: Suy ngẫm về con sông Tào Khuê: tác giả liên tưởng đếncon sông Tào Khê chảy qua sôngCầu và thể hiện lòng chung thuỷ với Tào khê như chính dòng Tào khê không bao giờ cạn
Trang 3Đó chính là một bài văn biểu cảm về một tác
phẩm văn học Qua tìm hiểu bài văn hãy nêu hiểu
biết của em về cách làm biểu cảm về tác phẩm văn
học
- HS trình bày rút ra ghi nhớ
Hoạt động 3: Luyện tập
Nêu nội dung của từng phần đề bài trên
Sông chảy xiết lòng người, khiến
ai cũng phải nghẹn ngào
Tào Khê …lòng chung thuỷ của ta( Tào Khê như chính lòng Tào Khê không bao giờ cạn)
- Giới thiệu hoàn cảnh: Viết ởchiến khu Việt Bắc 1947
- Hoàn cảnh tiếp xúc: em đượchọc trong chương trình lớp 7
- Cảm nghĩ chung:Em rất thíchbài thơ bởi bài thơ giúp em hiểuđược tâm hồn và tính cách củaBác
Ánh trăng hiện lên rất đẹp và thơmộng.Ai có tâm hồn yêu thiênnhiên sẽ không khỏi đắm sayngây ngất
Hai câu cuối:
- Nội dung:?
- Cảm nghĩ: Bác đang thao thứcchưa ngủ cùng con suối vầng
Trang 4? Em rút ra bố cục của bài văn phát biểu cảm
nghĩ về tác phẩm văn học
HS trả lời rút ra ghi nhớ.
trăng, cây cổ thụ, hoa lá.Chính làBác đang thao thức cùng với nonsông đất nước, lo cho vận mệnhđất nước và nhân dân, nên âi aicũng yêu mến và kính trọng Bác
3 Kết bài :Những vần thơ của
Bác bộc lộ tình yêu thiên nhiên,yêu tổ quốc, chúng ta thật sựCảm phục Bác vô vàn …
Để đền đáp công ơn cao cả củaBác em phải làm gì?
GHI NHỚ: SGK D.CỦNG CỐ- DẶN DÒ:
- Nắm được khái niệm, cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
- Dựa vào dàn ý đã lập, HS tập viết một đoạn văn cho đề bài trên
Hướng dẫn bài viết số 3
- Hs xem lại kiểu bài văn phát biểu cảm nghĩ về người thân Chú ý: bố cục, đối tượng biểu cảm, cách làm
- Nghiêm túc khi làm bài
- Có ý thức tự giác, chu đáo khi làm bài
B.CHUẨN BỊ:
Trang 5Gv : Đề bài , đáp án.
Hs : Ôn bài chuẩn bị cho tiết kiểm tra.
- Tích hợp với các văn bản biểu cảm, kỹ năng làm bài văn biểu cảm
- Phương pháp thực hành làm bài
C.HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định:
2 Kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra sự chuẩn bị của HS
- Biểu cảm về người thân
- Lưu ý: Phải bộc lộ được tình cảm của mình đối với người thân đó Phút đó người thânhiện lên như thế nào?
- Miêu tả những nét tiêu biểu của người ấy và bộc lộ suy nghĩa của em (1,5đ)
- Kể lại nhắc lại 1 vài nét về đặc điểm ( thói quen) , tính tình và phẩm chất của người ấy(1,5đ)
- Gợi lại kỉ niệm của em với người ấy( 1,5đ)
- Nêu những suy nghĩ và mong muốn của em về mối quan hê giữa em và người thân này ( 1,5đ)
c Kết bài: (1,5đ)
- Ấn tượng và cảm xúc của em về người thân này
( Hình thức trình bày,cách diễn đạt 1đ )
- GV thu bài
- Nhận xét giờ viết bài của H/s
- Xem lại các bước làm văn biểu cảm
Về xem lại bài các dạng lập ý bài văn biểu cảm
- Xem trước bài “ Tiếng gà trưa”
****************************************
Ngày 12-11-2012
Tiết 53-54 TIẾNG GÀ TRƯA
Xuân Quỳnh
Trang 6A.MỤC TIÊU:
- Cảm nhận được vẻ đẹp trong sáng, đằm thắm của những kỉ niệm về tuổi thơ và tình bàcháu
- Thấy được nghệ thuật biểu hiện tình cảm qua những chi tiế tự nhiên, bình dị
TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG.
1 Kiến thức:
- Sơ giản về tác giả Xuân Quỳnh
- Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiếnchống
Mĩ: Những kỉ niệm tuổi thơ trong sáng, sâu nặng nghĩa tình
- Nghệ thuật sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp câu trong bài thơ
2 Kĩ năng:
- Đọc - hiểu phân tích văn bản thơ trữ tình có dử dụng các yếu tố tự sự
- Phân tích các yếu tố biểu cảm trong văn bản
2 Kiểm tra bài cũ:
Đọc thuộc bài thơ “Cảnh khuya” và trả lời:
- Bức tranh cảnh khuya được tác giả miêu tả như thế nào?
- Tâm trạng con người trong bài thơ ra sao?
Đọc thuộc bài thơ “Rằm tháng giêng” và trả lời:
- Biện pháp nghệ thuật chủ yếu của bài thơ?
- Biện pháp ấy có tác dụng gì?
- Qua bài thơ em thấy phong thái của Bác ra sao?
3.Bài mới: Hoạt động 1 : Giới thiệu bài mới
Như chúng ta cũng đã biết vào những năm đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc
Mỹ trên cả nước Cũng có nhiều bài thơ viết về lòng yêu nước và sự cổ vũ tinh thầnchiến đấu của nhân dân ta Nhưng trong bài thơ này Xuân Quỳnh lại khai thác cảm xúc
từ những điều gần gủi, bình dị, những kĩ niệm của chính mình, để từ đó góp phần vàonhững tình cảm chung của thời đại Bài thơ ''Tiếng gà trưa'' chắc hẳn được gợi ra từnhững kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà của tác giả Cụ thể ntn chúng ta tìm hiểu nội dungbài học hôm nay
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH KIẾN THỨC
Hoạt động2.Tìm hiểu chung
Nêu hiểu biết của em về tác giả Xuân Quỳnh?
- Mồ côi mẹ từ thuở ấu thơ, cha thường vắng
nhà đi làm ăn xa, hai chị em sống với bà suốt
tuổi nhỏ ở La Khê - Hà Tây - một làng có
nghề dệt the nổi tiếng
I Tìm hiểu chung
1.Tác giả: Xuân Quỳnh (1942-1988)
Quê : La Khê - Hà Đông - Hà Tây
- Là nhà thơ nữ xuất sắc trong nềnthơ hiện đại Việt Nam
- Thơ Xuân Quỳnh thường viết về
Trang 7Thơ Xuân Quỳnh là hồn thơ trẻ trung, tha
thiết, sôi nổi mà mạnh bạo, giàu nữ tính
Thể hiện khát khao hạnh phúc cũng nhiều dự
cảm lo âu trước những đối thay, biến suy của
mạnh điệp câu, điệp ngữ Chú ý giọng đọc
vui, bồi hồi, phân biệt lời mắng yêu của bà
với lời kể, tả trữ tình của nhà thơ trong vai
anh bộ đội nhớ nhà, nhớ quê
GV đọc mẫu - Học sinh đọc -> học sinh nhận
+ sương muối: sương đọng thành những hạt
băng trắng xóa, phủ lên mặt đất và cây cỏ
trông như muối, chỉ xuất hiện khi thời tiết rất
lạnh, là loại sương có hại
+ chéo go: vải dày, trên mặt vải có những
đường dệt chéo song song
+ trúc bâu: vải trắng dày dệt bằng sợi bông
thường
Cảm hứng của tác giả trong bài thơ được
khơi gợi từ sự việc gì?
- Tiếng gà trưa
Vì sao tiếng gà trưa lại gợi cảm hứng cho
người chiến sĩ?
- Tiếng gà trưa đã gắn với những kỉ niệm tuổi
thơ của chiến sĩ, những kỉ niệm êm đẹp của
một thời gắn bó với người bà yêu thương
Mạch cảm xúc ấy được diễn biến theo quy
luật nào?
- Quy luật hồi tưởng
Từ hiện tại: Tiếng gà trưa bên xóm nhỏ trên
đường hành quân, tác giả nhớ đến quá khứ:
những tình cảm gần gũi bình dị ->bộc lộ những rung cảm, khát vọngcủa trái tim chân thành, đằm thắm,tha thiết
* Mạch cảm xúc của nhà thơ: Diễn
biến theo quy luật tự nhiên của tâm
lý, từ hiện tại=>quá khứ=>hiện tại=>tương lai
Trang 8những kỉ niệm hiện lên theo âm thanh của
tiếng gà trưa
Từ hiện tại đến tương lai: tiếng gà trưa giục
anh cầm chắc tay súng chiến đấu cho tổ quốc
và quê hương
Theo em văn bản này thuộc kiểu văn bản
nào?
Biểu cảm
Tác giả lập ý theo cách nào?
- Liên hệ hiện tại với quá khứ và hiện tại với
tương lai
? Trong bài câu thơ nào được lặp đi lặp lại?
Điều đó có ý nghĩa gì trong việc thể hiện nội
dung bài thơ?
Câu thơ “Tiếng gà trưa” chỉ có 3 chữ được lặp
lại 4 lần ở đầu mỗi khổ thơ như gợi ra một
hình ảnh trong kỉ niệm tuổi thơ lại vừa như
điểm nhịp cho dòng cảm xúc của nhân vật trữ
tình
? Từ mạch cảm xúc đó, em hãy nêu bố cục
của bài thơ?
? Theo em nội dung nào được phản ánh chân
thực và xúc động nhất?
- Những kỉ niệm tuổi thơ gắn với tiếng gà
trưa
Hoạt động2 Tìm hiểu văn bản
? Nhân vật trữ tình nghe được tiếng già trưa
trong hoàn cảnh nào?
Tại sao trong vô vàn âm thanh của làng quê,
tâm trí của người chiến sĩ lại bị ám ảnh bởi
tiếng gà trưa?
Tiếng gà vọng vào tâm trí người chiến sĩ vào
một buổi trưa nắng trong một xóm nhỏ trên
đường hành quân vào chiến trường khói lửa
đầy gian khổ Đó là một âm thanh quen thuộc
của làng quê gợi bao gợi lên được bao nỗi
niềm,
? Và đó là những nỗi niềm nào trong lòng
người chiến sĩ? Tác giả sử dụng biện pháp
II Tìm hiểu văn bản 1.Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê:
- Biện pháp điệp từ “nghe”, ẩn dụ
Trang 9Tiếng gà làm dịu bớt cái nắng trưa gay gắt,
xua tan những mệt mỏi, làm vơi đi nỗi vất vả
của người chiến sĩ và nhất là gợi lại những kỉ
niệm êm đềm của tuổi thơ=> gợi lại những
năm tháng hồn nhiên, tươi đẹp nhất của đời
người
Và người chiến sĩ đã nghe tiếng gà trưa không
chỉ bằng thính giác mà bằng cả cảm xúc tâm
hồn Bởi tiếng gà đã gọi về trong lòng người
cả một tuổi thơ yêu dấu
Điều này chứng tỏ tác giả có tình cảm thế
nào đối với quê hương?
Một tình cảm quê hương thiết tha và sâu nặng
? Tiếng gà trưa đã gợi lại trong tâm trí
người chiến sĩ những hình ảnh và kỉ niệm
nào của tuổi thơ?
Kỉ niệm về những con gà cũng rất đáng yêu,
nào là hình hài màu sắc của mấy chị gà mái
Kỉ niệm về bà được hiện lên qua chi tiết nào?
Qua lời mắng của bà em có cảm nhận gì về
tình cảm bà dành cho cháu ở đây?
Hình ảnh về người bà còn hiện lên như thế
nào?
Vì sao bà lo đàn gà toi và mong trời đừng
sương muối
Bà tần tảo chắt chiu chăm sóc nâng đỡ từng
quả trứng, từng chú gà con, nâng đỡ những
ước mơ đơn sơ nhỏ bé của đứa cháu yêu, tất
cả chỉ để dồn vào cho cháu; niềm vui được
nhen lên từ cái quần cái áo…cháu được bộ
quần áo mới là do công lao nuôi gà của bà ban
tặng, làm cho người cháu vô cùng cảm động
sung sướng và hạnh phúc biết bao ước mơ ấy
đi vào cả trong giấc ngủ tuổi thơ
Tình cảm bà cháu là tình cảm hết sức bình dị,
sâu nặng, tha thiết Tình cảm đó được thể hiện
là tình cảm của những người thôn quê nghèo
khó nhưng đậm đà, sắt son bà là hiện thân
của người phụ nữ Việt Nam với những phẩm
chất đẹp đẽ
? Em nghĩ gì trước những hình ảnh đó?
Cái nhìn trong sáng, hồn nhiên của một tâm
chuyển đổi cảm giác Đánh thứcnhững kỉ niệm xa xưa, gọi về tuổithơ
2 Tiếng gà trưa khơi dậy kỉ niệm tuổi thơ:
* Kỉ niệm:
+ ổ rơm hồng những trứng: Mái mơ,mái vàng => Hình ảnh quen thuộcgần gũi với làng quê
+ Về bà:
- Tiếng bà mắng=> Bà là người gầngũi, lo lắng dạy bảo cho cháu mọiđiều
-Tay bà khum soi trứng
Trang 10hồn thơ trẻ đã dựng lên một bức tranh vô cùng
bình dị mà cũng lóng lánh sắc màu
Bài thơ tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật
nào? từ đó nói lên tình cảm bà dành cho cháu
như thế nào?
Em có biết bài thơ nào nói về tình cảm bà
cháu như bài này không?
- Bài thơ ‘ Bếp lửa” - Bằng Việt
? Người cháu trong kỉ niệm tuổi thơ là một
đứa bé ra sao?
Hồn nhiên, ngây thơ trong sáng và hết mực
yêu quý bà Đó là những con người giản dị ,
được lớn lên trong tình thương yêu , nâng đỡ
của quê hương, của những người ruột thịt
Được hưởng hạnh phúc ấy, họ thực sự cảm
động và mãi nhớ ơn quê hương, ông bà, cha
mẹ Đối với tác giả mối tình sâu nặng và ân
nghĩa nhất là tình bà cháu.Là người biết ơn bà
nên tác giả viết lên kỉ niệm đẹp đến thế
? Tiếng gà trưa còn gợi cả suy tư của con
người Đó là những suy tư nào?
? Vì sao t/giả cho rằng “ Tiếng gà trưa”
mang bao nhiêu hạnh phúc?
Tiếng gà, những ổ trứng hồng là h/ả của c/s
bình yên, no ấm Tiếng gà thức dậy t/c gia
đình, quê hương, là âm thanh bình dị của quê
Trở lại cuộc sống và con người hiện tại
Tiếng gà trưa đã trở thành tiếng nói của quê
hương, của một người ruột thịt, của cả dân tộc
và đất nước lúc bấy giờ nhắc nhở giục giã
người cầm súng háy chắc tay súng tiến lên
Điệp ngữ “ Tiếng gà trưa”
=> Bà tần tảo, chắt chiu trong cảnh nghèo khó.Bà đã dành trọn tình yêu thương để chăm lo cho cháu
=> Là người cháu rất thương yêu, quýtrọng và biết ơn bà
3 Những suy tư từ tiếng gà trưa:
* Gợi về hạnh phúc vì:
Gợi cuộc sống bình yên, no ấmThức dậy tình cảm bà cháu, gia đình, quê hương
Âm thanh bình dị của làng quê
* Gợi về mục đích của cuộc chiến đấu
Cháu chiến đấu vì:
Trang 11chống kẻ thù xâm lươc, bảo vệ gia đình, làng
xóm quê hương và nền độc lập tự do của tổ
- Học thuộc lòng bài thơ
- Nắm các nội dung bài
- Soạn các nội dung còn lại (câu 3,4)
- Làm bài tập luyện tập
****************************************
Ngày 14 -11-2012 Tiết 55 ĐIỆP NGỮ
A.MỤC TIÊU:
- Hiểu thế nào là phép điệp ngữ và tác dụng của nó
- Biết cách sử dụng phép điệp ngữ vào thực tiễn nói và viết
TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG.
- Phân tích tác dụng và sử dụng được phép điệp ngữ phù hợp với ngữ cảnh
3 Thái độ: Giáo dục ý thức trau dồi ngôn ngữ Tiếng Việt.
Gv : Treo bảng phụ ghi khổ thơ đầu của bài
thơ “Tiếng gà trưa”
GV: Đọc lại khổ thơ đầu và khổ thơ cuối của
I Tìm hiểu chung 1.Điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ
a VD
Trên đường hành quân xa Dừng chân bên xóm nhỏ