Trong kho tàng văn nghị luận Việt Nam, bài Tinh thần yêu nước của nhân dân ta của chủ tịch Hồ Chí Minh đã được đánh giá là một trong những áng văn nghị luận kiểu chứng minh tiêu biểu, m[r]
Trang 1Ngày soạn: 10/01/2020 Tiết 81
VĂN BẢN: TINH THẦN YÊU NƯỚC CỦA NHÂN DÂN TA ( TIẾT 1)
Hồ Chí Minh
-I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức
- Nét đẹp truyền thống yêu nước của nhân dân ta
- Đặc điểm nghệ thuật văn nghị luận Hồ Chí Minh qua văn bản
2 Kĩ năng
- Kĩ năng bài dạy
+ Nhận biết văn bản nghị luận xã hội
+ Đọc – hiểu văn bản nghị luận xã hội
+ Chọn, trình bày dẫn chứng trong tạo lập văn bản nghị luận chứng minh
- Kĩ năng sống: Nội dung học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh + Tư tưởng độc lập dân tộc
+ Sự quan tâm của Bác đến giáo dục lòng yêu nước cho mọi người dân Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ
3 Thái độ
- Giáo dục lòng yêu nước, tự hào với truyền thống lịch sử của dân tộc.
* Tích hợp giáo dục đạo đức: YÊU THƯƠNG, HÒA BÌNH, TRÁCH NHIỆM, TÔN TRỌNG, KHOAN DUNG, TỰ DO, ĐOÀN KẾT, HỢP TÁC Tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh
- Tư tưởng độc lập dân tộc
- Sự quan tâm của Bác đến giáo dục lòng yêu nước cho mọi người dân Việt
Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ
Tích hợp kĩ năng sống
- Tự nhận thức được những phẩm chất tốt đẹp của Bác Hồ và con người Việt
Nam;
- Làm chủ bản thân, xác định được mục tiêu phấn đấu, rèn luyện về lối sống;
Tích hợp giáo dục đạo đức
- Niềm tự hào về truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam;
- Kế thừa và phát huy truyền thống của dân tộc
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo
- Năng lực giao tiếp, hợp tác
- Năng lực giao tiếp tiếng Việt
- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mĩ
II.CHUẨN BỊ
- GV: nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, thiết kế, đọc tư liệu, sưu tầm tranh ảnh minh họa
- Hs: chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
III PHƯƠNG PHÁP/ KT
- Phương pháp thuyết trình, đàm thoại, luyện tập, dạy học nhóm, giải quyết
vấn đề, dạy học theo tình huống, dạy học định hướng hành động,
- Kĩ thuật giao nhiệm vụ, hỏi và trả lời, động não, “trình bày một phút”, tóm
Trang 2tắt tài liệu,
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp (1’)
Lớ
p
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
? Nêu những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài tục ngữ về con người và xã hội? Hiểu biết của em về câu tục ngữ “Thương người như thể thương thân”
TL: Tục ngữ về con người và xã hội thường rất giàu hình ảnh so sánh, ẩn dụ, hàm
súc về nội dung Những câu tục ngữ về con người và xã hội luôn chú ý tôn vinh giá trị con người, đưa ra nhận xét, lời khuyên về những phẩm chất và lối sóng mà con người cần phải có
“Thương người như thể thương thân”: câu tục ngữ khuyên người ta hãy sống với nhau bằng lòng bao dung và đức vị tha
3 Bài mới- Giới thiệu bài (1’)
Chúng ta đã biết văn nghị luận viết ra nhằm xác lập cho người đọc, người nghe một tư tưởng, quan điểm nào đó Muốn thế văn nghị luận phải có luận điểm rõ ràng, có lí lẽ, dẫn chứng thuyết phục Những tư tưởng, quan điểm trong bài nghị luận phải hướng tới giải quyết những vấn đề có thực trong đời sống thì mới có ý
nghĩa, có tác dụng Trong kho tàng văn nghị luận Việt Nam, bài Tinh thần yêu nước của nhân dân ta của chủ tịch Hồ Chí Minh đã được đánh giá là một trong
những áng văn nghị luận kiểu chứng minh tiêu biểu, mẫu mực nhất Áng văn ấy đã làm sáng tỏ một chân lí: Dân tộc Việt Nam nồng nàn yêu nước
* Hoạt động 1 : Tìm hiểu chung
Thời gian (10’)
Mục tiêu: HDHS tìm hiểu chung
PP: thuyết trình, vấn đáp
KT: đặt câu hỏi
GV yêu cầu HS nhắc lại những kiến thức đã
học về Hồ Chí Minh
HS trả lời, nhận xét
GV chốt kiến thức
? Nêu xuất xứ của tác phẩm? ( Đối tượng HS
học TB)
HS trả lời, nhận xét
GV chốt kiến thức
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Hồ Chí Minh (1890-1969) là lãnh
tụ vĩ đại của Cách mạng và dân tộc Việt Nam
- Vừa là nhà chính trị - quân sự thiên tài, vừa là nhà văn hóa xuất sắc, đồng thời còn là nhà văn, nhà thơ, nhà báo lỗi lạc
2 Tác phẩm
* Hoàn cảnh ra đời: Bài văn trích
từ văn kiện “Báo cáo chính trị” do
chủ tịch Hồ Chí Minh trình bày tại Đại hội lần thứ II của Đảng Lao
Trang 3Động Việt Nam họp tại Việt Bắc tháng 2/ 1951
Điều chỉnh, bổ sung giáo án
* Hoạt động 2: đọc, tìm hiểu chú thích và bố cục
Thời gian (10’)
Mục tiêu: HDHS đọc, tìm hiểu chú thích và bố cục
PP/KT: đọc diễn cảm, vấn đáp, động não
GV nêu yêu cầu đọc: giọng đọc mạch lạc, rõ
ràng, dứt khoát nhưng vẫn thể hiện tình cảm
GV đọc mẫu 1 đoạn
GV yêu cầu HS đọc, HS khác nhận xét
GV nhận xét
GV yêu cầu HS đọc các chú thích trong SGK,
tìm hiểu 1 số chú thích khó
? Ta có thể chia văn bản làm mấy phần? Nội
dung của từng phần? ( Đối tượng HS học TB)
- Có thể chia làm 3 phần:
+ Phần 1: mở bài (đoạn 1): nhận định chung về
lòng yêu nước
+ Phần 2: thân bài (đoạn 2,3): chứng minh
những biểu hiện của lòng yêu nước
+ Phần 3: kết bài (đoạn 4): nhiệm vụ của
chúng ta
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc - tìm hiểu chú thích/SGK
2 Bố cục: 3 phần
Điều chỉnh, bổ sung giáo án
Hoạt động 3: Phân tích
Thời gian (15’)
Mục tiêu: HDHS phân tích
PP/KT: đàm thoại, bình giảng, gợi mở
? Văn bản nghị luận về vấn đề gì? ( Đối tượng
HS học TB)
- Vấn đề nghị luận: tinh thần yêu nước của
nhân dân ta
? Câu nào trong bài thâu tóm nội dung của cả
văn bản? ( Đối tượng HS học TB)
- “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó
là truyền thống quý báu của ta”
? Em có nhận xét gì về câu văn này? ( Đối
tượng HS học TB)
- Câu văn chính là luận điểm của bài Câu văn
này ngắn gọn, giản dị nhưng mang tính thuyết
phục cao
GV: Lời văn ngắn gọn, vừa phản ánnh lịch sử,
3 Phân tích
a, Nhận định chung về lòng yêu nước
Trang 4vừa nhìn nhận đánh giá và nêu cảm xúc về đạo
lí của dân tộc
? Lòng yêu nước của nhân dân ta được nhấn
mạnh trên lĩnh vực nào? Tại sao lại nhấn
mạnh ở lĩnh vực đó? ( Đối tượng HS học Khá)
- Nhấn mạnh trên lĩnh vực đấu tranh chống
giặc ngoại xâm
- Vì đặc điểm của lịch sử dân tộc ta là luôn
phải chiến đâu với kẻ thù xâm lược Hơn nữa,
chỉ trong chiến tranh, tinh thần yêu nước mới
được bộc lộ rõ ràng và sâu sắc nhất
? Em hãy tìm những hình ảnh nổi bath nhất
trong đoạn văn này? ( Đối tượng HS học TB)
- “Tinh thần ấy lại sôi nổi….cướp nước”
? Em có nhận xét gì về cách dùng từ của tác
giả? Nêu tác dụng của cách dùng từ đó? ( Đối
tượng HS học TB)
- Điệp từ kết hợp với động từ, tính từ tả đúng
hình ảnh và sức công phá của làn sóng
=> gợi tả sức mạnh của lòng yêu nước, tạo khí
thế mạnh mẽ cho câu văn, thuyết phục người
đọc
- Bằng cách sử dụng những từ ngữ
hợp lí, hình ảnh so sánh cụ thể Bác
đã nêu vấn đề thật ngắn gọn, sinh động và hấp dẫn theo lối trực tiếp: yêu nước là truyền thống quý báu của dân tộc ta
Điều chỉnh, bổ sung giáo án
4 Củng cố (2’)
- Nêu lại nội dung chính của phần mở bài
Tích hợp giáo dục đạo đức
- Niềm tự hào về truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và những phẩm
chất tốt đẹp của con người Việt Nam;
- Kế thừa và phát huy truyền thống của dân tộc
5 Hướng dẫn HS học bài và chuẩn bị bài (3’)
- Ghi nhớ nội dung chính về tác giả, tác phẩm và phần 1
- Chuẩn bị bài “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta” tiết 2 HS nhắc lại những
kiến thức đã học về Hồ Chí Minh Xem trước bài và trả lời một số câu hỏi trong phiếu học tập, GV phát phiếu học tập cho HS
PHIẾU HỌC TẬP
GV hướng dẫn Hs tìm hiểu:
? Để chứng minh cho luận điểm “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quý báu của ta” tác giả đã đưa ra những dẫn chứng nào?
Trang 5? Trong lịch sử, lòng yêu nước được chứng minh qua những bằng chứng nào?
? Theo em, tại sao Bác lại chỉ đưa ra các dẫn chứng trong lịch sử?
? Để chứng minh cho lòng yêu nước của nhân dân ta ngày nay, Bác đã đưa ra những dẫn chứng nào?
? Những dẫn chứng đó được trình Tích hợp kĩ năng sống
- Tự nhận thức được những phẩm chất tốt đẹp của Bác Hồ và con người Việt
Nam;
- Làm chủ bản thân, xác định được mục tiêu phấn đấu, rèn luyện về lối sống;
bày như thế nào?
- Sắp xếp theo trình tự:
? Dẫn chứng được trình bày theo cấu trúc nào? Ý nghĩa của cấu trúc đó?
?Ở đoạn cuối tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật nào?
? Theo Bác, có mấy loại lòng yêu nước? Em hiều như thế nào về các kiểu lòng yêu nước đó?
? Vậy Bác đề ra nhiệm vụ gì?
- “ Chúng ta phải ra sức động viên…”
? Cách lập luận của Bác như thế nào?
? Nội dung chính của bài là gì?
? Những nét nghệ thuật chính của bài là gì?
Trang 6Ngày soạn: 10/01/2020 Tiết 82 VĂN BẢN: TINH THẦN YÊU NƯỚC CỦA NHÂN DÂN TA (Tiếp)
Hồ Chí Minh
-I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT (Như tiết 81)
II CHUẨN BỊ (Như tiết 81 )
III PHƯƠNG PHÁP/KT (Như tiết 81)
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp (1’)
Lớ
p
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
? Nêu hiểu biết của em về tác giả Hồ Chí Minh và xuất xứ của văn bản “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta”?
TL: - Hồ Chí Minh (1890-1969) là lãnh tụ vĩ đại của Cách mạng và dân tộc Việt
Nam
- Vừa là nhà chính trị - quân sự thiên tài, vừa là nhà văn hóa xuất sắc, đồng thời còn
là nhà văn, nhà thơ, nhà báo lỗi lạc
* Hoàn cảnh ra đời: Bài văn trích từ văn kiện “Báo cáo chính trị” do chủ tịch Hồ
Chí Minh trình bày tại Đại hội lần thứ II của Đảng Lao Động Việt Nam họp tại Việt Bắc tháng 2 năm 1951
3 Bài mới- Giới thiệu bài (1’)
Hôm nay cô trò chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu tác phẩm “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta”
* Hoạt động 1 : Phân tích
Thời gian (23)
Mục tiêu: HDHS phân tích văn bản
PP/KT: Bình giảng, đàm thoại, trao đổi.
GV yêu cầu HS đọc to đoạn 2, 3
? Để chứng minh cho luận điểm “Dân ta có
một lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền
thống quý báu của ta” tác giả đã đưa ra
những dẫn chứng nào? ( Đối tượng HS học
TB)
- Dẫn chứng trong lịch sử
- Dẫn chứng trong hiện tại: cuộc kháng chiến
chống thực dân Pháp đang diễn ra
? Trong lịch sử, lòng yêu nước được chứng
minh qua những bằng chứng nào? ( Đối tượng
HS học TB)
- Thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Lê Lợi, …
=> Sử dụng phép liệt kê theo trình tự thời gian
II Đọc hiểu văn bản
3 Phân tích
b Chứng minh những biểu hiện của lòng yêu nước
Trang 7với những dẫn chứng tiêu biểu.
? Theo em, tại sao Bác lại chỉ đưa ra các dẫn chứng trong lịch sử? ( Đối tượng HS học khá)
- Dẫn chứng trong lịch sử để chúng ta tự hào
về truyền thống đó, đồng thời phải ghi nhớ và phát huy
GV: đoạn văn mở đầu còn nhắc nhở toàn dân cần phải ghi nhớ công lao, uống nước nhớ nguồn, các vị anh hùng dân tộc và phải phát huy những truyền thống vẻ vang ấy
GV: Lịch sử dân tộc anh hùng mang truyền thống vẻ vang từ ngàn xưa được nối tiếp theo dòng chảy của thời gian, của mạch nguồn sức mạnh của dân tộc được biểu hiện bằng câu
chuyển ý “Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ tiên ta ngày trước” Câu văn
chuyển ý tự nhiên, chặt chẽ
? Để chứng minh cho lòng yêu nước của nhân dân ta ngày nay, Bác đã đưa ra những dẫn chứng nào? ( Đối tượng HS học giỏi)
- Tất cả mọi người đều có lòng yêu nước: + Từ cụ gài tóc bạc…cháu nhi đồng
+ Từ kiều bào… vùng tạm bị chiếm
+ Từ chiến sĩ ngoài mặt trận…
? Những dẫn chứng đó được trình bày như thế nào? ( Đối tượng HS học TB)
- Sắp xếp theo trình tự:
+ Lứa tuổi: cụ già - nhi đồng
+ Không gian: trong nước (miền ngược, miền xuôi), ngoài nước (kiều bào)
+ Nhiệm vụ - công việc: chiến sĩ, công nhân, nông dân, điền chủ, công chức, phụ nữ, thanh niên…
? Dẫn chứng được trình bày theo cấu trúc nào? Ý nghĩa của cấu trúc đó? ( Đối tượng HS học TB)
- Trình bày theo cấu trúc “Từ … đến…”
- Phép liệt kê
=> thể hiện tinh thần yêu nước có ở tất cả mọi người
GV: Bác có cách liệt kê, dẫn chứng rất phong phú, toàn diện, vừa khái quát, vừa cụ thể, đã nêu bật được tinh thần yêu nước có ở mọi con người Việt Nam, không phân biệt tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp… hễ ai là người Việt Nam thì đều có lòng yêu nước Truyền thống đó có
Trang 8từ ngàn xưa và đến nagỳ nay vẫn còn được gìn
giữ và phát huy
?Ở đoạn cuối tác giả sử dụng biện pháp nghệ
thuật nào? ( Đối tượng HS học TB)
- Biện pháp so sánh “Lòng yêu nước cũng như
các thứ của quý”
=> Làm cho người đọc dễ hình dung, hiểu
được giá trị của lòng yêu nước
? Theo Bác, có mấy loại lòng yêu nước? Em
hiều như thế nào về các kiểu lòng yêu nước
đó?
( Đối tượng HS học TB)
- Có 2 loại lòng yêu nước:
+ Lòng yêu nước được trưng bày: lòng yêu
nước nhìn thấy được (hành động)
+ Lòng yêu nước cất trong rương: lòng yêu
nước không nhìn thấy ( tinh thần)
? Vậy Bác đề ra nhiệm vụ gì? ( Đối tượng HS
học TB)
- “ Chúng ta phải ra sức động viên…”
=> Động viên, khích lệ, biến tinh thần yêu
nước thành hành động yêu nước cụ thể
? Cách lập luận của Bác như thế nào?
- Hình ảnh để diễn đạt gần gũi, dễ hiểu, dễ đi
vào lòng người
GV: Kết luận của bài nghị luận được rút ra
một cách tự nhiên, hợp lí, sâu sắc và tinh tế
nhưng cũng hết sức thuyết phục.
- Với cách liệt kê dẫn chứng phong phú, toàn diện, liên tục, vừa khái quát, vừa cụ thể, hệ thống, Bác đã minh chứng hùng hồn và thuyết phục cho vấn đề:
“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quý báu của ta”
c, Nhiệm vụ của chúng ta
- Bằng biện pháp so sánh cụ thể, sinh động, Bác đã nêu ra nhiệm
vụ cần phải làm đó là: tuyên truyền, khích lệ để biến tinh thần yêu nước thành hành động yêu nước cụ thể
Điều chỉnh, bổ sung giáo án…
Hoạt động 4: Tổng kết
Thời gian (5’)
Mục tiêu: HDHS tổng kết bài học
PP/KT: vấn đáp, thuyết trình.
? Nội dung chính của bài là gì?
( Đối tượng HS học TB)
Tích hợp giáo dục đạo đức
- Niềm tự hào về truyền thống
yêu nước, tinh thần đoàn kết và
những phẩm chất tốt đẹp của con
người Việt Nam
- Kế thừa và phát huy truyền
thống của dân tộc
? Những nét nghệ thuật chính của
4 Tổng kết
a, Nội dung
Truyền thống yêu nước quý báu của nhân dân ta cần được phát huy trong hoàn cảnh lịch sử mới để bảo vệ đất nước
b, Nghệ thuật
Trang 9bài là gì? ( Đối tượng HS học TB)
GV cho HSđọc ghi nhớ/ SGK
HS đọc nội dung ghi nhớ/ SGK
TÍCH HỢP (7’)
? Qua văn bản em hiểu thêm gì
về chủ tịch Hồ Chí Minh?
- Thêm yêu và kính trọng tấm lòng
của Bác với nước với dân; hiểu
thêm phần nào về trí tuệ và tài
năng của Người
? Là những học sinh trong thời
bình, em làm gì để thể hiện lòng
yêu nước của mình?
- Học tập tốt, rèn luyện tu dưỡng
đạo đức chính là cách tốt nhất để
thể hiện lòng yêu nước của học
sinh trong thời đại ngày nay
- Xây dựng luận điểm ngắn gọn, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng toàn diện, tiêu biểu, chọn lọc theo các phương diện:
+ Lứa tuổi
+ Nghề nghiệp
+ Vùng miền
- Sử dụng từ ngữ gợi hình ảnh ( làn sóng, lướt qua, nhấn chìm ), câu văn nghị luận hiệu quả (câu có từ quan hệ từ đến ).
- Sử dụng biện pháp liệt kê nêu tên các anh hùng dân tộc trong lịch sử chống ngoại xâm của đất nước, nêu các biểu hiện về lòng yêu nước của nhân dân ta
c, Ghi nhớ/ SGK III LUYỆN TẬP
Điều chỉnh, bổ sung giáo án
4 Củng cố (2’)
- Bài học em rút ra từ văn bản này là gì?
5 Huớng dẫn HS họcbài và chuẩn bị bài (3’)
- Học thuộc ghi nhớ/ SGK
- Hoàn thiện bài tập phần luyện tập
- Chuẩn bị bài “Câu đặc biệt” Xem trước bài và trả lời một số câu hỏi trong phiếu học tập, GV phát phiếu học tập cho HS
PHIẾU HỌC TẬP
GV hướng dẫn Hs tìm hiểu:
BÀI: CÂU ĐẶC BIỆT
Trang 10? Câu in đậm có cấu tạo như thế nào?
? Em hiểu thế nào là câu đặc biệt?
? Xem bảng trong sgk, chép vào vở rồi đánh dấu X vào ô thích hợp?
+ Một đêm mùa xuân
+ Tiếng reo Tiếng vỗ tay
+ Trời ơi!
+ Sơn! Em Sơn! Sơn ơi!
+ Chị An ơi!
? Câu đặc biệt thường được dùng để làm gì?
LUYỆN TẬP: BÀI 1
? Tìm câu đặc biệt và câu rút gọn?
? Vì sao em biết đó là câu rút gọn?
? Mỗi câu đặc biệt và rút gọn em vừa tìm được trong bài tập trên có tác dụng gì?
? Viết đoạn văn ngắn khoảng 5-7 câu, tả cảnh quê hương em, trong đó có 1 vài câu đặc biệt?
+Hs đọc ví dụ 2.
? Trong những câu in đậm dưới đây, thành phần nào của câu được lược bỏ? Vì
sao?
HDHS tự học
Gv yêu cầu HS đọc lại bài “tinh thần yêu nước của nhân dân ta”
Yêu cầu HS xác định:
? Bài văn gồm mấy phần? Mỗi phần mấy đoạn? Mỗi đoạn có những luận điểm nào?
? Qua đó em hãy cho biết bố cục bài văn gồm mấy phần? Nhiệm vụ của từng phần
là gì?
? Dựa vào sơ đồ trong SGK, hãy cho biết các phương pháp lập luận được sử dụng trong bài văn?
? Từ đó rút ra các phương pháp có thể sử dụng trong bài văn nghị luận?
Ngày soạn: 10/01/2020 Tiết 83
TIẾNG VIỆT: CÂU ĐẶC BIỆT
Tự học có hướng dẫn: TLV: BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN