ViÖc gi¶ng d¹y bµi tËp vËt lý nãi chung vµ bµi tËp quang häc nãi riªng trong nhµ trêng không chỉ giúp học sinh hiểu đợc một cách sâu sắc và đầy đủ những kiến thức quy định trong chơng tr[r]
Trang 1A - đặt vấn đề.
1 Lí do chọn đề tài
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc là mục tiêu hàng đầu trong đờng lối xây dựng phát triển của nớc ta, "Đến năm 2020 đất nớc ta về cơ bản phải trở thành nớc công nghiệp" Muốn thực hiện thành công sự nghiệp này, chúng ta phải thấy rõ nhân tố quyết định thắng lợi chính là nguồn nhân lực con ngời Việt Nam Nền giáo dục của ta không chỉ lo đào tạo cho đủ về số lợng mà cần quan tâm đặc biệt đến chất lợng đào tạo
Trớc tình hình đó, giáo dục nớc ta hiện nay đặc biệt nhấn mạnh đến việc đổi mới phơng pháp, hình thức tổ chức dạy học theo hớng phát huy tính năng động, sáng tạo của ngời học
và phát huy khả năng học tập suốt đời để chủ động tồn tại trong thế giới mới
ở Trờng Trung học cơ sở, đổi mới phơng pháp dạy học nghĩa là tạo mọi điều kiện để học sinh có thể tiếp thu kiến thức một cách tích cực, tự lực và biết vận dụng sáng tạo tri thức
để giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống Với tinh thần đó, chúng ta đang thực hiện đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng đa học sinh vào vị trí chủ thể của hoạt động nhận thức
Vật lý là một môn học quan trọng trong hệ thống các môn học ở Trờng THCS Nó cung cấp những kiến thức cơ bản về các hiện tợng vật lý, các khái niệm,các định luật, các thuyết…và góp phần hình thành thế giới quan khoa học cho học sinh Bài tập vật lý ở THCS
có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc cũng cố, mở rộng, đào sâu, hoàn thiện kiến thức lý thuyết và rèn luyện cho học sinh khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, góp phần giáo dục kỹ thuật tổng hợp Tuy nhiên thực tế việc dạy học vật lý và bài tập vật lý ở trờng phổ thông hiện nay vẫn theo phơng pháp truyền thống, cha có phơng pháp cụ thể, đặc trng cho từng loại bài tập Từ đó học sinh tiếp nhận kiến thức một cách thụ động dẫn đến giờ học trở nên nhàm chán
Chính vì vậy chúng ta cần phải liên tục cải tiến và áp dụng sáng tạo các phơng pháp mới vào giảng dạy
Chơng “Quang Học” là một chơng quan trọng trong chơng trình Vật lý lớp 7, Các kiến thức trong phần này sẽ là nền tảng để học sinh tiếp tục tiếp thu các kiến thức mới ở các lớp tiếp theo Do đó việc nghiên cứu, tìm ra biện pháp phù hợp để dạy học có hiệu quả chơng
“Quang Học” (đặc biệt là phần Bài tập Quang Học) là việc làm rất cần thiết
Vì những lí do trên cùng với mong muốn có thể góp phần nâng cao chất lợng dạy học, phù hợp với chính sách đổi mới nội dung và phơng pháp dạy học của Bộ giáo dục, Tôi chọn
đề tài: “ Phân loại bài tập Quang Học Vật lí lớp 7 “
2 Mục tiêu nghiên cứu
- Phân loại bài tập Quang Học vật lí lớp 7
- Nêu phơng pháp và giải một số bài tập Quang Học lớp 7
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn việc sử dụng bài tập trong dạy học vật lý ở trờng Trung học cơ sở
- Nghiên cứu nội dung kiến thức chơng “Quang Học” Vật lí 7
- Phân loại các dạng bài tập “Quang Học” lớp 7
- Đề xuất phơng pháp giải một số dạng bài tập “Quang Học” lớp 7
- Giải một số bài tập cơ bản và nâng cao “Quang Học” lớp 7
4 Đối tợng nghiên cứu
- Bài tập chơng “Quang Học” vật lý lớp 7
- Bài tập tham khảo thuộc phần Quang Học 7
5 Phạm vi nghiên cứu
Trong SKKN này chỉ nghiên cứu cách phân loại bài tập chơng “Quang Học” vật lý lớp 7 và các bài tập tơng tự ở sách tham khảo nhằm giúp học sinh dễ dàng nắm bắt các dạng bài tập của chơng qua đó phát huy tính tích cực, sáng tạo trong học tập cho các em
Trang 26 Phơng pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận
- áp dụng vào thực tiễn giảng dạy
- Tổng kết kinh nghiệm
B - giải quyết vấn đề.
1 Cơ sở lí luận.
Việc giảng dạy bài tập vật lý nói chung và bài tập quang học nói riêng trong nhà trờng không chỉ giúp học sinh hiểu đợc một cách sâu sắc và đầy đủ những kiến thức quy định trong chơng trình mà còn giúp các em vận dụng những kiến thức đó để giải quyết những nhiệm vụ của học tập và những vấn đề mà thực tiễn đã đặt ra Muốn đạt đợc điều đó, phải thờng xuyên rèn luyện cho học sinh những kỹ năng vận dụng kiến thức vào bài tập vào cuộc sống hằng ngày
Trong nhiều trờng hợp mặc dù ngời giáo viên đã trình bày tài liệu một cách mạch lạc, hợp lôgích, phát biểu định luật chính xác, làm thí nghiệm đúng yêu cầu, qui tắc và có kết quả chính xác nhng đó chỉ là điều kiện cần chứ cha đủ để học sinh hiểu và nắm sâu sắc kiến thức Chỉ thông qua việc giải các bài tập vật lý dới hình thức này hay hình thức khác nhằm tạo điều kiện cho học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các tình huống cụ thể thì kiến thức đó mới trở nên sâu sắc và hoàn thiện
Vì lẽ đó nên trong quá trình giảng dạy rất cần thiết phải cho học sinh vận dụng lí
thuyết vào làm các bài tập đặc biệt là các bài tập về Quang học Nếu vì một lí do nào đó cho
dù là yếu tố khách quan hay chủ quan mà làm cho học sinh bị hạn chế trong việc giải bài tập Quang học trong môn Vật lí thì Giáo Viên cần chủ động tìm phơng pháp thay thế để gây hứng thú cho học sinh trong quá trình học và làm bài tập
2 Cơ sở thực tiễn.
Qua quá trình giảng dạy bộ môn Vật lí ở trờng Trung học cơ sở Tôi nhận thấy để giải bài tập Quang học trong bộ môn Vật lí 7 thì Học sinh gặp rất nhiều khó khăn trong việc nhận dạng bài tập để áp dụng phơng pháp giải hợp lí, từ đó dẫn đến Học sinh mất tự tin và thiếu tích cực trong học tập
Trong quá trình giảng dạy bản thân đã đa ra nhiều phơng pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh trong qua trình giải , mỗi phơng pháp đều có những u điểm và nhợc
điểm nhất định Nhìn chung đối với học sinh bậc THCS thì vấn đề giải và chữa các bài tập thờng gặp khó khăn vì học sinh cha có kỹ năng nhận dạng bài tập và vận dụng đúng kiến thức Vật lí vào bài tập cụ thể Vì vậy các em giải một cách mò mẫm, không có định h ớng rõ ràng, áp dụng máy móc nên nhiều khi giải không hiệu quả
Bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp dạy bộ môn vật lí , tôi nhận thấy để giải quyết vấn
đề này thì sau khi cung cấp lí thuyết cho học sinh xong ta nên phân loại bài tập theo dạng cho học sinh, với mỗi dạng thì áp dụng những kiến thức và phơng pháp giải cụ thể
Với tinh thần đó tôi xin trao đổi phơng pháp nói trên thông qua đề tài “ Phân loại bài tập
Quang Học Vật lí lớp 7 “
3 Giải pháp thực hiện.
Nội dung : “ Phân loại bài tập Quang Học Vật lí lớp 7 “
* Tóm tắt lý thuyết.
1/ Khái niệm cơ bản:
- Ta nhận biết đợc ánh sáng khi có ánh sáng đi vào mắt ta
- Ta nhìn thấy đợc một vật khi có ánh sáng từ vật đó mang đến mắt ta ánh sáng ấy có
thể do vật tự nó phát ra (Nguồn sáng) hoặc hắt lại ánh sáng chiếu vào nó Các vật ấy đợc gọi là vật sáng.
Trang 3- Trong môi trờng trong suốt và đồng tính ánh sáng truyền đi theo 1 đờng thẳng.
- Đờng truyền của ánh sáng đợc biểu diễn bằng một đờng thẳng có hớng gọi là tia
sáng.
- Nếu nguồn sáng có kích thớc nhỏ, sau vật chắn sáng sẽ có vùng tối
- Nếu nguồn sáng có kích thớc lớn, sau vật chắn sáng sẽ có vùng tối và vùng nửa tối
2/ Sự phản xạ ánh sáng.
- Định luật phản xạ ánh sáng
+ Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới và đờng pháp tuyến với gơng ở điểm tới
+ Góc phản xạ bằng góc tới
- Nếu đặt một vật trớc gơng phẳng thì ta quan sát đợc ảnh của vật trong gơng
+ ảnh trong gơng phẳng là ảnh ảo, lớn bằng vật, đối xứng với vật qua gơng
+ Vùng quan sát đợc là vùng chứa các vật nằm trớc gơng mà ta thấy ảnh của các vật
đó khi nhìn vào gơng
+ Vùng quan sát đợc phụ thuộc vào kích thớc của gơng và vị trí đặt mắt
* Phân loại bài tập.
Loại 1: Bài tập về sự truyền thẳng của ánh sáng.
Ph
ơng pháp giải : Dựa trên định luật truyền thẳng ánh sáng.
Thí dụ 1: Chùm sáng Mặt trời xem là chùm sáng song song chiếu xiên đến mặt đất,
hợp với mặt đất một góc 450 Một cái cọc cắm thẳng đứng trên mặt đất, phần cọc nhô lên trên mặt đất cao 1m Tính độ dài của bóng cái cọc trên mặt đất
Nhận xét: Những tia sáng bị vật chắn lại thì sau vật sẽ tạo thành bóng của vật.
Giải
Từ hình vẽ : Gọi chiều cao của cọc trên B
mặt đất là AB ,bóng cái cọc trên mặt đất là AB’
ABB’ có AB’B =450 Nên
ABB’ cân tại A nên AB’=AB =1m A B’
Vậy độ dài của bóng cái cọc là: AB’ = 1m
Thí dụ 2: Một điểm sáng đặt cách màn 1 khoảng 2m, giữa điểm sáng và màn ngời ta
đặt 1 đĩa chắn sáng hình tròn sao cho đĩa song song với màn và điểm sáng nằm trên trục đi qua tâm và vuông góc với đĩa
a) Tìm đờng kính của bóng đen in trên màn biết đờng kính của đĩa d = 20cm và đĩa cách điểm sáng 50 cm
b) Cần di chuyển đĩa theo phơng vuông góc với màn một đoạn bao nhiêu, theo chiều nào để đờng kính bóng đen giảm đi một nửa?
c) Biết đĩa di chuyển đều với vận tốc v = 2m/s Tìm vận tốc thay đổi đờng kính của bóng đen
45 0
Trang 4d) Giữ nguyên vị trí của đĩa và màn nh câu b thay điểm sáng bằng vật sáng hình cầu đ-ờng kính d1 = 8cm Tìm vị trí đặt vật sáng để đờng kính bóng đen vẫn nh câu a Tìm diện tích của vùng nửa tối xung quanh bóng đen?
Giải
a) Gọi AB, A’B’ lần lợt là đờng kính của đĩa và của bóng đen Theo định lý Talet ta có: AB
A ' B '=
SI
SI' ⇒ A ' B '= AB SI '
20 200
50 =80 cm b) Gọi A2, B2 lần lợt là trung điểm của I’A’ và I’B’ Để đờng kính bóng đen giảm đi một nửa(tức là A2B2) thì đĩa AB phải nằm ở vị trí A1B1 Vì vậy đĩa AB phải dịch chuyển về phía màn
Theo định lý Talet ta có :
A1B1
A2B2=
SI1
SI ' ⇒SI1=A1B1
A2B2 SI '=
20
40 200=100 cm Vậy cần dịch chuyển đĩa một đoạn II1 = SI1 - SI = 100-50 = 50 cm
c) Thời gian để đĩa đi đợc quãng đờng I I1 là:
t = s
II1
0,5
2 = 0,25 s Tốc độ thay đổi đờng kính của bóng đen là:
v’ = A ' B '- A2B2
0,8− 0,4
0 , 25 = 1,6m/s
d) Gọi CD là đờng kính vật sáng, O là tâm Ta có:
MI3
M I '=A3B3
A ' B ' = 20
80=
1
4⇒MI3
MI3+I3I '= 1
4 => MI3 = I3I '
3 =
100
3 cm Mặt khác MO
MI3 =
CD
A3B3=
8
20=
2
5MI3 = 2
5ì
100
3 =
40
3 cm
S
A
B
A1
B1
I
I1
A'
A2 I' B2 B'
C
A3
A’
A2
Trang 5
Hỡnh 1
=> OI3 = MI3 - MO = 100
3 −
40
3 =
60
3 =20 cm
Vậy đặt vật sáng cách đĩa một khoảng là 20 cm
- Diện tích vùng nửa tối S =
2
I ' A22− I ' A❑
¿
¿
π¿
Bài tập tham khảo:
Bài 1 Một điểm sáng S cách màn một khoảng cách SH = 1m Tại trung điểm M của
SH ngời ta đặt tấm bìa hình tròn, vuông góc với SH
a - Tính bán kính vùng tối trên màn nếu bán kính bìa là R = 10 cm
b - Thay điểm sáng S bằng một hình sáng hình cầu có bán kính R = 2cm
Tìm bán kính vùng tối và vùng nửa tối
ĐS: a) 20 cm
b) Vùng tối: 18 cm Vùng nửa tối: 4 cm
Bài 2 Một ngời có chiều cao h, đứng ngay dới ngọn đèn treo ở độ cao H (H > h) Ngời
này bớc đi đều với vận tốc v Hãy xác định chuyển động của bóng của đỉnh đầu in trên mặt
đất
ĐS: V = H
H − h ì v
Bài 3 Ngời ta dự định mắc 4 bóng đèn tròn ở 4 góc của một trần nhà hình vuông, mỗi
cạnh 4 m và một quạt trần ở đúng giữa trần nhà, quạt trần có sải cánh là 0,8 m (khoảng cách
từ trục đến đầu cánh), biết trần nhà cao 3,2 m tính từ mặt sàn Hãy tính toán thiết kế cách treo quạt trần để khi quạt quay, không có điểm nào trên mặt sàn loang loáng
ĐS: Quạt phải treo cách trần nhà tối đa là 1,15 m
Loại 2: Xác định cách bố trí Gơng phẳng
Thí dụ1 : Tia sáng Mặt Trời nghiêng 1 góc =480 so với phơng ngang Cần đặt một
g-ơng phẳng nh thế nào để đổi phg-ơng của tia sáng thành phg-ơng nằm ngang?
Nhận xét:
Ta có thể giải bài toán theo các bớc nh sau:
- Xác định góc , góc hợp bởi tia tới và tia khúc xạ
- Xác định phân giác của góc
- Kẻ đờng vuông góc với phân giác tại điểm tới ta đợc nét gơng
- Vận dụng các phép tính hình học xác định số đo các góc
- Khẳng định vị trí đặt gơng
Vấn đề cần lu ý:
- Tia sáng chiếu theo phơng ngang có hai chiều truyền: từ trái sang phải và từ phải sang trái
- Kiến thức giải toán: định luật phản xạ ánh sáng, phép toán đo góc hình học
Giải:
Gọi , lần lợt là góc hợp bởi tia sáng mặt trời với phơng ngang và góc hợp bởi tia tới
M
C
A3
B3 D
B2 B’
I’
I3
O
Trang 6I
R
Hỡnh 4
với tia phản xạ
Tr
ờng hợp 1 : Tia sáng truyền theo phơng ngang cho tia phản xạ từ trái sang phải.
Từ hình 1, Ta có: + = 1800
=> = 1800 - = 1800 - 480 = 1320
Dựng phân giác IN của góc nh hình 2
Dễ dang suy ra: i’ = i = 660
Vì IN là phân giác cũng là pháp tuyến nên ta kẻ
đờng thẳng vuông góc với IN tại I ta sẽ đợc
nét gơng PQ nh hình 3
Xét hình 3:
Ta có: QIR = 90 - i' = 90 - 66 = 24 0 0 0 0
Vậy ta phải đặt gơng phẳng hợp với phơng
ngang một góc QIR =24 0
Tr
ờng hợp 2 : Tia sáng truyền theo phơng ngang cho tia phản xạ từ phải sang trái
Từ hình 4, Ta có: = = 480
=> = 1800 - = 1800 - 480 = 1320
Dựng phân giác IN của góc nh hình 5
Dễ dang suy ra: i’ = i = 240
Vì IN là phân giác cũng là pháp tuyến nên ta kẻ đờng thẳng
vuông góc với IN tại I ta sẽ đợc nét gơng PQ nh hình 6
Xét hình 6:
Ta có: QIR = 90 - i' = 90 - 24 = 66 0 0 0 0
Vậy ta phải đặt gơng phẳng hợp với phơng ngang một góc
QIR =66
Kết luận:
Có hai trờng hợp đặt gơng:
Trờng hợp 1: đặt gơng hợp với phơng ngang 1 góc 240
Trờng hợp 2: đặt gơng hợp với phơng ngang 1 góc 660
Bài tập tham khảo:
Bài 1:
Một tia sáng bất kỳ SI chiếu tới một hệ quang
gồm hai gơng phẳng, sau đó ra khỏi hệ theo
phơng song song và ngợc chiều với tia tới nh
hình vẽ
1) Nêu cách bố trí hai gơng phẳng trong quang
hệ đó
2) Có thể tịnh tiến tia ló SI ( tức tia tới luôn luôn
với tia tới đợc không? Nếu có thì tia tới đi qua vị trí nào của hệ
Gợi ý cách giải:
S
N
i i' Hỡnh 2
S
N
i i' Hỡnh 3
P
Q
N
i i'
S
I
R
Hỡnh 5
N
i i'
S
I
R Hỡnh 6
P
Q
S
I J K
Trang 7- Hai gơng phẳng này phải quay mặt phản xạ vào nhau Vậy ta cần bố trí chúng nh thế nào (chúng hợp nhau 1 góc bao nhiêu độ?)
1) Ta có SI//JK => KNM+SMN =1800
Theo định luật phản xạ: KNM=2O'NM
=> O'NM+O'MN=90 0=> MO'N=90 0
Ph
ơng pháp giải:
- Dựa vào định luật phản xạ ánh sáng
+ Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới và pháp tuyến tại điểm tới.
+ Góc phản xạ bằng góc tới.
- Dựa vào tính chất ảnh của vật qua gơng phẳng:
+ Tia phản xạ có đờng kéo dài đi qua ảnh của điểm sáng phát ra tia tới.
Thí dụ 1: Cho hai gơng phẳng G1 và G2 đặt .
song song với nhau (nh hình vẽ) Vẽ đờng đi
của một tia sáng phát ra từ S sau hai lần phản xạ
trên gơng G1 và một lần phản xạ trên gơng G2
thì qua một điểm M cho trớc
Nhận xét :
Ta có thể giải bài toán theo các bớc giải bài toán nh sau:
Bớc 1: Xác định liên tiếp các ảnh của S qua hai
gơng (2 ảnh trên gơng G1, 1 ảnh trên gơng G2)
Bớc 2: Vận dụng điều kiện nhìn thấy ảnh để vẽ tia
sáng phản xạ trên các gơng Từ đó xác định điểm cắt nhau trên các gơng
Bớc 3: Từ S nối lần lợt đến các điểm cắt nhau trên
các gơng đến M ta sẽ thu đợc đờng truyền tia sáng cần tìm
S
S’
S
M
1 G
2 G
S
3
S
1
S
M
H
I
K ( )G1
2
( )G
O N
M O'
I
2 1
S K
K
I
Trang 8Vấn đề cần lu ý:
- Điều kiện nhìn thấy ảnh: Ta nhìn thấy ảnh của vật khi tia
phản xạ lọt vào mắt có đờng kéo dài qua ảnh của vật đó
- Vận dụng tính chất ảnh tạo bởi gơng phẳng để xác định ảnh:
khoảng cách từ ảnh tới gơng bằng khoảng cách từ vật tới gơng
Giải:
Dựng ảnh liên tiếp của S qua (G1 ) và (G2):
Ta có sơ đồ tạo ảnh nh sau:
Phơng pháp vẽ:
Nối M với S3 cắt G1 tại K
Nối K với S2 cắt G2 tại I
Nối I với S1 cắt G1 tại H
Nối S, H, I, K, M (nh hình vẽ )ta đợc đờng đi của tia sáng từ S tới M
Kết luận:
Đờng truyền tia sáng từ S phản xạ trên gơng G1 hai lần và trên gơng G2 một là là đờng nối
từ S lần lợt đến các điểm H, I, K và M
Thí dụ 2:
Cho 2 gơng phẳng M và N có hợp với nhau một góc α và có mặt phản xạ hớng vào nhau A, B là hai điểm nằm trong khoảng 2 gơng Hãy trình bày cách vẽ đờng đi của tia sáng
từ A phản xạ lần lợt trên 2 gơng M, N rồi truyền đến B trong các trờng hợp sau:
a) α là góc nhọn b) α lầ góc tù c) Nêu điều kiện để phép vẽ thực hiện đợc
Giải
a,b) Gọi A’ là ảnh của A qua M, B’ là ảnh của B qua N
Tia phản xạ từ I qua (M) phải có đờng kéo dài đi qua A’ Để tia phản xạ qua (N) ở J đi qua điểm B thì tia tới tại J phải có đờng kéo dài đi qua B’ Từ đó trong cả hai trờng hợp của
α ta có cách vẽ sau:
- Dựng ảnh A’ của A qua (M) (A’ đối xứng A qua (M)
- Dựng ảnh B’ của B qua (N) (B’ đối xứng B qua (N)
- Nối A’B’ cắt (M) và (N) lần lợt tại I và J
- Tia A IJB là tia cần vẽ
A’
A B
O
I
(M)
A
A’
B I
(M)
2
S
1 ( )G (G2)
I
B
B I
O
Trang 9c) Đối với hai điểm A, B cho trớc Bài toán chỉ vẽ đợc khi A’B’ cắt cả hai gơng (M) và(N)
(Chú ý: Đối với bài toán dạng này ta còn có cách vẽ khác là:
- Dựng ảnh A’ của A qua (M)
- Dựng ảnh A’’ của A’ qua (N)
- Nối A’’B cắt (N) tại J
- Nối JA’ cắt (M) tại I
- Tia AIJB là tia cần vẽ
Thí dụ 3: Hai gơng phẳng (M) và (N) đặt song song quay mặt phản xạ vào nhau và
cách nhau một khoảng AB = d Trên đoạn thẳng AB có đặt một điểm sáng S cách gơng (M) một đoạn SA = a Xét một điểm O nằm trên đờng thẳng đi qua S và vuông góc với AB có khoảng cách OS = h
a) Vẽ đờng đi của một tia sáng xuất phát từ S phản xạ trên gơng (N) tại I và truyền qua O
b) Vẽ đờng đi của một tia sáng xuất phát từ S phản xạ lần lợt trên gơng (N) tại H, trên gơng (M) tại K rồi truyền qua O
c) Tính các khoảng cách từ I, K, H tới AB
Giải
a) Vẽ đờng đi của tia SIO
- Vì tia phản xạ từ IO phải có đờng kéo dài đi qua S’ (là ảnh của S qua (N)
- Cách vẽ: Lấy S’ đối xứng với S qua (N) Nối S’O’ cắt (N) tại I Tia SIO là tia sáng cần vẽ.
b) Vẽ đờng đi của tia sáng SHKO
- Đối với gơng (N) tia phản xạ HK phải có đờng kéo dài đi qua ảnh S’ của S qua (N)
- Đối với gơng (M) để tia phản xạ từ KO đi qua O thì tia tới HK phải có đờng kéo dài đi qua
ảnh O’ của O qua (M)
Vì vậy ta có cách vẽ:
B’
O
B’
A’
A
O
I
J
A’’
B
O
I
H S’
S
C
K
O’
(N) (M)
Trang 10- Lấy S’ đối xứng với S qua (N); O’ đối xứng với O qua (M) Nối O’S’ cắt (N) tại H cắt (M) tại K Tia SHKO là tia cần vẽ
c) Tính IB, HB, KA
Vì IB là đờng trung bình của Δ SS’O nên IB = OS
2 =
h
2 Vì HB //O’C => HB
O ' C=
BS'
S ' C => HB =
BS'
S ' C O' C=
d − a
2 d .h
Vì BH // AK => HB
AK=
S ' B
S ' A ⇒ AK= S ' A
S ' B .HB=
(2 d −a)
(d −a)
2 d h=
2 d −a 2d .h
Thí dụ 4: Bốn gơng phẳng G1, G2, G3, G4 quay mặt sáng vào nhau làm thành 4 mặt bên của một hình hộp chữ nhật Chính giữa gơng G1 có một lỗ nhỏ A
a) Vẽ đờng đi của một tia sáng (trên mặt phẳng giấy vẽ)
đi từ ngoài vào lỗ A sau khi phản xạ lần lợt trên các gơng
G2 ; G3; G4 rồi lại qua lỗ A đi ra ngoài
b) Tính đờng đi của tia sáng trong trờng hợp nói trên
Quãng đờng đi có phụ thuộc vào vị trí lỗ A hay không
Giải
a) Vẽ đờng đi tia sáng
- Tia tới G2 là AI1 cho tia phản xạ I1I2 có đờng kéo dài đi qua A2 (là ảnh A qua G2 )
- Tia tới G3 là I1I2 cho tia phản xạ I2I3 có đờng kéo dài đi qua A4 (là ảnh A2 qua G3)
- Tia tới G4 là I2I3 cho tia phản xạ I3A có đờng kéo dài đi qua A6 (là ảnh A4 qua G4)
(G1)
A
(G2)
(G3) (G4)
A
I1
I2 I3
A3
A5 A6