Vào bài: 1’Trong thực tế, ngay từ lứa tuổi mẫu giáo, các em đã làm quen với thao tác đọc thơ và cảm nhận thơ ở cấp độ đơn giản như đọc và phát biểu nhận xét về bài thơ đến bậc tiểu học, [r]
Trang 1Ngày soạn: Ngày dạy:
TiÕt 121 V¨n b¶n: Sang thu
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm và cảm nhận phân tích thơ trữ tình
c Về thái độ Giáo dục HS tình yêu TN, đất nước
2 CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:
a Chuẩn bị của GV: nghiên cứu soạn bài+ máy chiếu.
b Chuẩn bị của HS: chuẩn bị bài theo yêu cầu SGK.
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
a Kiểm tra bài cũ (5’)
* Câu hỏi ? Đọc thuộc lòng một khổ thơ mà em thích nhất trong bài:
Viếng lăng Bác và nêu ND
* Trả lời - Lòng thành kính và niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ và của tất
cả mọi người đối với Bác Hồ vào viếng lăng Bác
* Vào bài (1’)
Mùa thu vốn là đề tài muôn thuở, gần gũi và quen thuộc của các thi nhân
Ai làm thơ mà mỗi độ thu về lại chẳng có đôi câu thơ để thổ lộ tâm tình và gửilòng mình vào đó Hữu Thỉnh đã có những cảm nhận hết sức tinh tế về sựchuyển mùa từ cuối hạ sang đầu thu qua một bài thơ mang tên bình dị: Sang thu
b Dạy nội dung bài mới.
Hoạt đông của thầy và trò Kiến thức cần nhớ
? Qua sự chuẩn bị bài ở nhà Hãy nêu
hiểu biết của em về tác giả?
I Đọc và tìm hiểu chung (6’)
1 Vài nét về tác giả- tác phẩm.
- Hữu Thỉnh sinh năm 1942 quêTam Dương -Vĩnh Phúc
Trang 2->Đề tài sáng tác: con người, c/s nông
thôn, mùa thu Nhiều vần thơ của ông
mang cảm xúc bâng khuâng vấn vương
trước đất trời trong trẻo
Hoàn cảnh ra đời của bài thơ?
- Cùng giai đoạn với Ánh trăng, MX
nho nhỏ, Viếng lăng bác Lần đầu tiên
đựơc in trên báo VN, sau đó được in
nhiểu lần trong các tập thơ khác
- Chú ý hai câu thơ đầu
Hãy cho biết thời điểm mà nhà thơ có
cảm xúc khi viết bài thơ này?
->Sự chuyển biến của đất trời từ cuối hạ
sang đầu thu
Sự chuyển biến của đất trời lúc sang thu
được nhà thơ bắt đâù cảm nhận từ đâu?
-> Gió se? -> gió nhẹ, khô và hơi lạnh
-> Hương ổi: Mùi hương quê nhà mộc
mạc được gió đưa trong không gian cứ
lan toả, thoang thoảng hay nó gợi một
cái gì rất bình dị gần gũi mà lại rất trong
- Thơ của ông ấm áp tình người vàgiàu sức gợi
- Bài thơ sáng tác cuối 1977 rút từ tậpthơ “ từ chiến hào đến thành phố”
Trang 3thơ “bỗng nhận ra” một sự bất ngờ như
đã đợi sẵn, đợi từ lâu để rồi có dịp là
buông ra ngay
-> Phả: gợi hơi thở nồng ấm của con
người: Liên hệ với từ phả trong đoạn
trích “trong lòng mẹ”
- Cho HS biết một số từ đồng nghĩa có
thể thay thế từ “phả” như “thổi” “bay”
K/luận không có từ nào hay hơn từ phả
- Chú ý câu thơ thứ 3
Nhà thơ lại cảm nhận được sự chuyển
đổi của đất trời qua h/ả nào?
Nx cách dùng từ? Từ láy d/tả điều gì?
Nêu ý hiểu của em về câu thơ này?
Từ vị ngọt của hương ổi -> cái se lạnh
của gió -> cái giăng mắc mong manh
của làn sương Nhà thơ đã cảm nhận
đựơc điều gì?
Tại sao lại là “Hình như”?
-> Tất cả đều là sự cảm nhận của TG về
thời điểm từ cuối hạ sang đầu thu
Theo em, tác giả đã huy động những
giác quan nào để cảm nhận sự biến
chuyển của đất trời qua khổ thơ đầu
này?
-> Cảm nhận về mùa thu của nhà thơ
không có lá rụng trong thơ xưa, màu
=> Hơi thở của đất trời lúc sang thu
- Sương chùng chình…
-> Từ láy -> cố ý chậm lại-> Làn sương mỏng qua ngõ như cố ý
đi chậm lại hơn mọi ngày
- Hình như thu đã về
-> Cảm nhận bằng khứu giác, xúcgiác, thị giác
Trang 4vàng trong thơ mới… mà bằng những
cảm nhận rất riêng, rất mới: nhà thơ
cảm nhận = khứu giác-> xúc giác-> thị
giác-> lí trí và sâu hơn nữa là bằng cả
tấm lòng mình-> Chỉ có những người
thực sự yêu mùa thu, yêu làng quê, gắn
bó với qh đất nước mới có những cảm
nhận tinh tế như vậy
Qua PT t/p hãy cho biết tâm trạng cảm
xúc của t/g trước sự biến chuyển của đất
trời lúc sang thu?
- HS đọc khổ thơ 2
Hình ảnh thiên nhiên lúc sang thu được
tiếp tục phát hiện bằng những h/a nào?
-> Sông, chim, mây
Dòng sông ở đây được miêu tả ntn?
Theo em, nét riêng của thời điểm giao
mùa hạ, thu được tác giả thể hiện đặc
sắc qua hình ảnh, câu thơ nào?
=> Tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúcbâng khuâng, cảm nhận tinh tế của TG
về mùa thu đương đến
2 Khổ thơ 2:
- Sông - dềnh dàng -> Từ láy -> dòng sông thướt thamềm mại trôi thanh thản
- Chim - vội vã
-> Sợ lạnh phải vội vàng đi tránh rét
ở những nơi ấm áp hơn
Trang 5Hãy PT ngắn gọn hai câu thơ này để
thấy được nét đặc sắc của nó?
-> HS PT -> GV nâng cao
-> Sự thực thì không có đám mây nào
như thế… Phải chăng đây là đám mây
trong liên tưởng và tưởng tượng của TG
làm cho hình ảnh giao mùa được thể
hiện 1 cách duyên dáng và thần tình
Dường như cái dềnh dàng, chùng chình,
cái nhẹ của gió, thoảng của hương được
kết đọng trong cái “vắt nửa mình” của
đám mây trên bầu trời lúc sang thu
Em hiểu gì về cái nắng của thời điểm
giao mùa này?
-> còn nồng nhưng không còn tươi giòn
- Đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu
->Liên tưởng sáng tạo, thú vị vềkhông gian và thời gian chuyển mùa
-> Sd những từ chỉ trạng thái, t/c củacon người -> Cảnh vật trở nên sốngđộng có hồn
=> Tất cả không gian cảnh vật nhưđang chuyển mình từ từ điềm tĩnhbước sang thu
3 Khổ thơ 3:
- Bao nhiêu nắng -> vẫn còn nồng, còn sáng nhưng
Trang 6-> Không còn những cơn mưa dông ào
ạt… Từ vơi rất hay rất gợi diễn tả sự
thưa dần ít dần những cơn mưa
Cảm nhận của em về những nhận xét
này của tg?
- Chú ý 2 câu cuối
Nêu những suy nghĩ của em về 2 dòng
thơ cuối bài?
(gợi ý: ý nghĩa tả thực về TN lúc sang
-> Hàng cây đứng tuổi -> có tuổi già,
những con người khi đã từng trải đã va
vấp trong c/s thì sẽ vững vàng hơn, bình
tĩnh hơn trước những tác động bất
thường của ngoại cảnh cuộc đời -> 2
câu thơ cuối không chỉ tả cảnh sang thu
- Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hàng cây đứng tuổi -> Tả thực: cuối thu, ít sấm
-> Ẩn dụ + Sấm: vang động bất thường củangoại cảnh, cuộc đời
+ hàng cây đứng tuổi: con ngườitừng trải
Trang 7rõ rệt của đất trời từ cuối hạ sang thu.
- Lòng yêu TN tha thiết củanhà thơ
IV Luyện tập.
- Đọc diễn cảm bai thơ
c Củng cố, luyện tập.(3)
- Từ cảm nhận ở bài thơ em thấy các mùa biến đổi theo quy luật ntn
- Nêu cảm nhận của em về bài thơ và cách viết của tác giả?
d Hướng dẫn HS tự học ở nhà (2’)
- Học thuộc lòng + PT bài thơ
- Làm bài tập luyện tập
- Chuẩn bị bài cho tiết sau: Nói với con
Ngày soạn: Ngày dạy :
TiÕt 122 V¨n b¶n : Nãi víi con
bề bỉ của dân tộc mình qua lời thơ Y Phương
- Bước đầu hiểu được cách diễn tả độc đáo, giàu hình ảnh cụ thể, gợi cảm của thơ ca miền núi
Trang 8b Về kỹ năng.
- Rèn kĩ năng đọc, PT thơ
* GDKNS: - Tự nhận thức đc cội nguồn sâu sắc của c/s chính là gia đình
- làm chủ bản thân, đánh giá, bình luận những lời tâm tư của người cha, về vẻ đẹp những hình ảnh thơ trong bài
c Về thái độ.
- Giáo dục HS tình yêu cha me, quê hương, gia đình
2 CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:
a Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu soạn bài.
b Chuẩn bị của HS: Chuẩn bị bài theo hướng dần SGK
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
a Kiểm tra bài cũ (5’)
* Câu hỏi Đọc thuộc lòng bài thơ Sang thu? G/trị ND,NT của bài thơ?
* Trả lời.
- Từ cuối hạ sang đầu thu, đất trời có những chuyển biến nhẹ nhàng mà
rõ rệt Sự biến chuyển này được Hữu Thỉnh gợi lên bằng cảm nhận tinh tế qua những hình ảnh giàu sức biểu cảm trong bài Sang thu
* Giới thiệu bài
b Dạy nội dung bài mới.
Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cần nhớ
?
Gv
?
Nêu những nét khái quát về TG?
Nêu yêu câu đọc
Chủ đề?
-> Lời người cha nói với con về lòng
yêu thương con cái, mong ước thế hệ
mai sau tiếp nối xứng đáng truyền thống
2 Đọc bài thơ.
Trang 9?
?
của tổ tiên, quê hương là tình cảm cao
đẹp của người VN suốt bao đời nay
Mượn lời nói với con, nhà thơ gợi về cội
nguồn sinh dưỡng mõi con người, gợi
về sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quê
hương mình
Bố cục bài thơ đã thể hiện ý tưởng đó
như thế nào?
- Đoạn 1: Từ đầu -> trên đời =>Con lớn
lên trong tình yêu thương, sự nâng đỡ
của cha mẹ, trong cuộc sống lao động
nên thơ của qh
- Đoạn 2: Còn lại =>Lòng tự hào về sức
sống mạnh mẽ, bền bỉ về truyền thống
cao đẹp của qh và niêm mong ước con
sẽ kế tục xứng đáng truyền thống ấy
-> Với bố cục này, bài thơ đi từ tình
cảm gia đình nảy nở ra là tình cảm quê
hương, từ kỉ niệm gần gũi thiết tha mà
nâng lên lẽ sống cảm xúc, chủ đề bài thơ
được bộc lộ dẫn dắt một cách tự nhiên,
có tầm khái quát nhưng vẫn thấm thía
- HS đọc đoạn 1
Tìm những câu thơ nói lên con được lớn
lên trong tình yêu thương của cha mẹ?
Bốn câu thơ này giúp em hình dung
Chân phải bước tới cha.
Chân trái bước tới mẹ Một bước chạm tiếng nói.
Hai bước tới tiếng cười
-> Con lớn lên từng ngày trong tình
Trang 10Tìm những chi tiết trong đoạn thơ 1 thấy
được sự trưởng thành trong cuộc sống
lao động, trong thiên nhiên thơ mộng và
Người cha nói với con về những đức
tính cao đẹp gì của người đồng mình?
Đức tính này đc t/hiện qua câu thơ nào?
=> Bằng hình ảnh cụ thể ->Tạo khôngkhí gia đình đầm ấm quấn quýt
- Người đồng mình…
- Đan lờ…
- Vách ken…
-> Cuộc sống LĐ cần cù, tươi vui ->
ĐT cài, ken vừa miêu tả cụ thể, vừanói lên sự gắn bó quấn quýt
Rừng cho hoa Con đường cho những tấm lòng
-> Rừng núi quê hương thật thơ mộng
và nghĩa tình, thiên nhiên ấy đã chechở, đã nuôi dưỡng con người cả vềtâm hồn, lối sống
2 Những đức tính cao đẹp của người đông mình và mong muốn của người cha với con (10 ’ )
Trang 11Em cảm nhận như thế nào về t/cảm của
người cha với người con trong bài thơ?
-> Tình cảm yêu thương trìu mến, thiết
tha và niềm tin tưởng của cha qua lời
nói với con
Điều lớn nhất mà người cha muốn
truyền lại cho con?
Sống trong thung… nghèo đói”
Còn q/hương thì làm phong tục”
-> NT điệp từ, cách so sánh cụ thểkết hợp với kiểu câu dài ngắn # nhau
=> Người miền núi sống vất vả vàmạnh mẽ khoáng đạt như thiên nhiên,gắn bó với quê hương dẫu quê hươngcòn gian khó
* Mong muốn của người cha
- Mong con phải có tình nghĩa thuỷchung với quê hương, biết chấp nhận
và vượt qua những gian nan thử tháchbằng ý chí và niềm tin của mình
- Mong con biết tự hào với truyềnthống quê hương, dặn con cần tự tin
mà vững bước trên đường đời
Trang 12?
-> Chính là lòng tự hào về sức sống
mạnh mẽ, bền bỉ về truyền thống cao
đep của quê hương và niền tự tin khi
bước vào đời
Nhận xét nét đặc sắc về nghệ thuật của
bài thơ?
Nội dung?
III Tổng kết- Ghi nhớ.(4 ’ )
1 Nghệ thuật.
- Giọng điệu tha thiết, trìu mến
- XD các hình ảnh cụ thể mà có tính khái quát mà vẫn giàu chất thơ
- B/cục chặt chẽ, dẫn dắt tự nhiên
2 Nội dung.
- Thể hiện tình cả gia đình ấm cúng,
ca ngợi truyền thống cần cù, sức sống mạnh mẽ của quê hương và DT mình
c Củng cố, luyện tập (5)
- Đọc diễn cảm bài thơ - Từ bài thơ về tình cha con của tác giả em hãy phát biểu cảm nghĩ của mình về tình cha con của bản thân ở nhà mình d Hướng dẫn HS tự học ở nhà (3’)
- Học thuộc lòng bài thơ - Phân tích bài thơ - Chuẩn bị bài cho tiết sau: Nghĩa tường minh và hàm ý. * RÚT KINH NGHIỆM SAU KHI GIẢNG ………
……….…….………
……….
………
Trang 13……….…….………
………
………
……….…….………
………
………
Ngày soạn: Ngày dạy:
TiÕt 123
1 MỤC TIÊU:
a Về kiến thức.
- Giúp HS nắm được nghĩa tường minh và hàm ý
- Các kiểu hàm ý và những đặc tính cơ bản của hàm ý
b Về kỹ năng.
- Kĩ năng biết cách sử dụng hàm ý trong g/tiếp hằng ngày và trong viết văn
c Về thái độ - Giáo dục HS yêu thích môn học
2 CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:
a Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu soạn giảng, SGK, SGV, tài liệu tham khảo.
b Chuẩn bị của HS: Chuẩn bị bài theo yêu cầu của GV và SGK
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
a Kiểm tra bài cũ (3’) ( Kiểm tra sự chuẩn bì bài của HS)
b Dạy nội dung bài mới.
Hoạt động của Gv và Hs Kiến thức cần nhớ
- HS đọc VD SGK
I Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý.(20 ’ )
1 Ví dụ.
Trang 14Qua câu: “Trời ơi, chỉ còn năm phút”
em hiểu anh thanh niên muốn nói điều
gì?
Bám vào nội dung văn bản giảng…
Vì sao anh không nói thẳng điều đó
với hoạ sĩ và cô gái?
-> Anh không dám nói thẳng có thể
vì ngại ngùng muốn che giấu tình cảm
của mình
Điều anh thanh nien muốn nói có đc
diễn đạt trực tiếp bằng các từ ngữ có
trong câu đó không?
Cách nói như vậy gọi là hàm ý…
Hàm ý là gì?
Trả lời
Hàm ý giúp người nói có thể nói tế nhị
mà không cần phải nói thẳng ra điều
mình muốn nói vì lí do nào đó(ngại
ngùng, xấu hổ )
Câu nói thứ hai của anh thanh niên có
ẩn ý gì không?
Khái quát: Đó là Nghĩa tường minh?
Thế nào là nghĩa tường minh? Hàm ý?
Trang 15-> Dựa vào ghi nhớ để HDHS nhận
ra điểm giống và khác nhau
Đưa một số ví dụ:
a - Khách: nóng quá!
- Chủ quán: mất điện rồi!
b (một câu trích trong VBHCCV)
c “Vợ chàng quỷ quái tinh ma….
Mưu sâu cũng trả nghĩa sâu cho vừa”
Trong các vd trên, ví dụ nào dùng hàm
ý, vd nào dùng nghĩa tường minh?
Em hiểu nghĩa tường minh trong 2 vd
b Trong câu cuối đoạn văn, những
từ ngữ miêu tả thái độ của cô liên quantới chiếc khăn mùi xoa là
- Mặt đỏ ủng (ngượng)
Trang 16Hs
Hs
Đọc yêu câu bài tập - HĐ cá nhân:
Đọc yêu câu bài tập?
Đọc yêu câu bài tập?
- Nhận lại khăn (k0 tránh được)
- Quay vội đi (quá ngượng) -> Qua các hình ảnh này, có thể thấy
cô gái đang bối rối đến vụng vì ngượng
Cô ngượng vì định kín đáo để lại đểkhăn lại làm vật kỉ niệm cho ngườithanh niên, thế mà anh lại quá thật thàtưởng cô bỏ quên, nên gọi cô để trả lại
2 Bài tập 2.
- Tuổi già… sớm quá
=>Hàm ý: Ông hoạ sĩ già chưa kịpuống nước chè đấy
3 Bài tập 3.
- Câu: “Cơm chín rồi” chứa hàm ý,
đó là “Ông vô ăn cơm đi”
c Củng cố, luyện tập.(3)
- HS nhắc lại khái niệm ; Viết 1 đoạn hội thoại có chứa hàm ý
d Hướng dẫn HS tự học ở nhà.(3 ’ )
- Nắm chắc thế nào là nghĩa tường minh, hàm ý
- Hoàn thiện các bài tập
- Chuẩn bị bài cho tiết sau : Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
* RÚT KINH NGHIỆM SAU KHI GIẢNG
………
……….…….………
……….
Trang 17………
………
……….…….………
………
Ngày soạn : Ngày dạy :
TiÕt 124
Tëp lµm v¨n: NghÞ luËn vÒ mét bµi th¬, ®o¹n th¬
1 MỤC TIÊU
a Về kiến thức.
- Giúp HS rõ thế nào là nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
- Nắm vững các yêu cầu đối với một bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ đã
có cơ sở tiếp thu, rèn luyện tốt về kiểu bài này ở các tiết tiếp theo
b Về kỹ năng.
- HS có kiến thức và kỹ năng viết bài văn nghị luận về bài thơ, đoạn thơ tốt
c Về thái độ GDHS yêu thơ văn hơn
2 CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:
a Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu soạn bài
b Chuẩn bị của HS: Chuẩn bị bài theo yêu cầu SGK.
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
a Kiểm tra bài cũ (2’) Kiểm tra sự chuẩn bị bài của HS.
Vào bài: (1’)Trong thực tế, ngay từ lứa tuổi mẫu giáo, các em đã làm quen
với thao tác đọc thơ và cảm nhận thơ ở cấp độ đơn giản như đọc và phát biểu nhận xét
về bài thơ đến bậc tiểu học, mức độ cảm thụ của các em được nâng lên một bước: biết đọc diễn cảm một bài thơ, biết chỉ ra cái hay, cái đẹp trong thơ, biết phát hiện các BPNT được các nhà thơ sử dụng trong bài Sang chương trình ngữ văn THCS các em
đã làm quen với thao tác đọc hiểu VB, từng bước tiếp cận với việc khám phá những giá trị ND- NT của VB thơ Đây là những bước quan trọng để các em đến với kiểu bài
NL về một đoạn thơ, bài thơ
* b Dạy nội dung bài mới.
- Cho HS đọc lại bài thơ MX
nho nhỏ
I Tìm hiểu bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ (30’)
1 Văn bản.