VĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNG

VĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNG VĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNG VĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNGVĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNG VĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNGVĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNGVĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNG VĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNG VĂN HỌC KẾT CẤU TP HỒNG LÂU MỘNG

Chơng 1 Kết cấu văn bản trần thuật

của tác phẩm Hồng lâu mộng

1.1 Khái quát về khái niệm kết cấu tác phẩm văn học và đặc điểm

nổi bật của tiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc

2.2.3 Tình tiết đối xứng "vòng quay cuộc sống" và tình tiết điềm

báo "nốt thắt đời ngời"

63

2.3.1 Hệ thống nhân vật: Đối xứng và phi Đối xứng 70 2.3.2 Hệ thống nhân vật: "chính tà kiêm phu" 80 2.3.3 Nghệ thuật thể hiện nhân vật 87

Chơng 3 Tổ chức không - thời gian trong

tác phẩm Hồng Lâu Mộng

3.1 Mộng - Thực với kết cấu không gian thời gian 103

3.2 Đối ứng giữa không gian phủ Giả và hiện thực xã hội 110 3.2.1 Đối ứng với không gian sinh hoạt 110 3.2.2 Đối ứng với không gian tâm lý 114

3.3 Kết cấu vòng tròn của Mộng trong Hồng lâu mộng 118

Mở Đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Tác phẩm vĩ đại, tập đại thành của tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa

Hồng lâu mộng kể từ lúc xuất bản lần đầu tiên năm 1972 cho đến nay đã làm

tốn không biết bao giấy mực của các nhà nghiên cứu Bản thân pho “tuyệt thế

kỳ th” này đã trở thành đối tợng chuyên biệt cho một nghành nghiên cứu độclập mà ngời ta quen gọi là “Hồng học” (Hồng học ngày nay đã phát triển ở quymô học thuật quốc tế)

Ngay từ những năm ba mơi của thế kỷ trớc, Lỗ Tấn vợt lên phong khíkhảo cứu đang thịnh hành lúc bấy giờ, đã phát biểu một cách rõ ràng trong tácphẩm của mình: “Đến nh giá trị của Hồng lâu mộng, thì trong tiểu thuyết Trung

Quốc thực ra không mấy bộ đạt đến… từ khi có Hồng lâu mộng, t tởng cũng nh

lối viết truyền thống đã bị đập tan”[31,359] Nghiên cứu Hồng lâu mộng từ đó

trở đi dờng nh là một sự cố gắng chứng minh cho nhận định của đại văn hào

ở phơng Tây, trong cuốn Trung Quốc cổ tiểu thuyết luận cảo của tác giả

Hạ Chí Thanh Học giả này đã nói không tác phẩm cổ điển nào có thể so sánhvới Hồng lâu mộng

Những nhận định đó kích thích hứng thú của bất cứ nhà nghiên cứu nàoquan tâm đến Hồng lâu mộng Lẽ đơng nhiên điều đó càng hấp dẫn chúng tôi -

những ngời chập chững bớc đầu tiên trong nhiệm vụ tập làm công việc tìm hiểuvăn chơng Nói cách khác đây chính là lý do đầu tiên cho việc chọn đề tài này

1.2 Hồng lâu mộng bắt đầu lu truyền rộng vào giữa đời Càn Long (khoảng

1765, bắt đầu là các bản chép tay, giá không dới vài chục lạng vàng) Bàn về

Hồng lâu mộng lúc đó đã trở thành thời thợng “Khai đàm bất thuyết Hồng lâu

mộng, độc tận thi th diệc uổng công” (mở đầu câu chuyện mà không nóichuyện Hồng lâu mộng thì đọc ngàn vạn cuốn sách cũng uổng công) Đó là câu

nói cửa miệng của các văn nhân trí thức đơng thời Tự bấy đến giờ “Hồng học”

đã có trên một thế kỷ hình thành và phát triển Bất kể một danh sách thống kê

đơn giản hoặc một tổng kết sơ lợc đến đâu các công trình nghiên cứu Hồng lâu mộng đều tạo nên sức hấp dẫn đối với bất cứ ngời đọc nào có ý định tìm kiếm

vấn đề học thuật mới mẻ ở đề tài Hồng lâu mộng Thế nhng một số vấn đề cơ

bản- đặc biệt là các phơng diện hình thức, trong đó có vấn đề bố cục tác phẩm.Chúng tôi mạo muội cho rằng tập trung thảo luận một cách có hệ thống vấn đềkết cấu tiểu thuyết này là một hớng đi cần thiết Nó giúp ta phần nào giải thích,chứng minh cho các nhận định về giá trị và vị trí của tác phẩm mà chúng tôi đã

đề cập đến ở trên Đây là lý do thứ hai trong việc lựa chọn đề tài nghiên cứu

1.3 Hồng lâu mộng đã đợc dịch và tái bản nhiều lần ở nớc ta Tác phẩm có

mặt trong chơng trình văn khoa ở các trờng đại học, cao đẳng Học sinh trunghọc cũng có tiếp xúc bớc đầu với tác phẩm này Đóng góp một phần nhỏ bétrong công cuộc dạy và học tác phẩm Hồng lâu mộng là một kỳ vọng của chúng

tôi khi bắt tay vào thực hiện đề tài này

2 Lịch sử vấn đề

Không phải ngẫu nhiên mà ngời ta cho rằng: Trung Quốc không những là

đất nớc của thơ ca (thi ca chi bang) mà còn là đất nớc của kinh truyện (kinhtruyện chi bang) Nền văn học Trung Quốc có lịch sử phát triển 3000 năm và

đạt đợc những thành tựu rực rỡ Khi nói tới những thành tựu rực rỡ của văn họcTrung Quốc, ngời ta không thể không nói đến: tiểu thuyết Minh - Thanh Tiểuthuyết Minh - Thanh không những là thành tựu nổi bật của văn học cổ điểnTrung Quốc nói riêng mà nó còn là mốc son chói lọi, đóng vai trò rất quantrọng trong quá trình hình thành và phát triển thể loại tiểu thuyết của nền vănhọc thế giới nói chung Từ trớc đến nay tiểu thuyết Minh - Thanh đã thu hút sựquan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới trong đó có các nhà nghiên cứuViệt Nam

Hồng lâu mộng là tác phẩm đạt đợc những thành tựu nghệ thuật cao so với

các tác phẩm văn học cùng thời ở Trung Quốc Ngay từ khi lúc mới ra đời nó đã

thu hút sự quan tâm rất lớn của độc giả và giới nghiên cứu Không có một bộtiểu thuyết nào cùng thời gây đợc sự hứng thú tìm tòi cho ngời đọc nhiều đến

nh vậy Sự quan tâm của độc giả không chỉ có ở Trung Quốc mà còn lan rộngtrên thế giới trong đó có Việt Nam

Có thể nói, nghiên cứu về Hồng lâu mộng là vô cùng phong phú nhng do

điều kiện tiếp xúc còn rất hạn chế và nguồn tài liệu hết sức hạn hẹp nên chúngtôi không thể bao quát đợc toàn bộ vấn đề theo dự định Chúng tôi sẽ hệ thống ýkiến của các nhà lí luận nghiên cứu về Hồng lâu mộng nói chung và về kết cấu

nghệ thuật của tác phẩm nói riêng

2.1 Nghiên cứu Hồng lâu mộng ở Trung Quốc

ở Trung Quốc, nghiên cứu về Hồng lâu mộng đã trở thành một vấn đề có

tính chất xã hội Từ khi tác phẩm ra đời thì ở Trung Quốc cũng ra đời mộtngành học lấy Hồng lâu mộng làm đối tợng để nghiên cứu, đợc gọi là Hồng học

với nhiều trờng phái nghiên cứu khác nhau Cho nên sự bàn luận về tác phẩmnày cũng rất sôi nổi

Các lời bình trong Chi Nghiễn Trai trùng bình Thạch đầu ký các bản Giáp

Tuất(Càn Long19, 1754), Kỷ Mão(Càn Long 24), Canh Thìn(Càn Long 25) viếtngay khi Tào Tuyết Cần còn sống, thậm chí đã đợc Tuyết Cần tiếp thu phầnnào Đó có lẽ là những t liệu Hồng học sớm nhất ở Trung Quốc

Trong cuốn Trung Quốc văn học sử (tập ba) của hai tác giả Chơng Bồi

Hoàn và Lạc Ngọc Minh, đã có những ý kiến đánh giá về nội dung, về thànhtựu nghệ thuật mà tác phẩm đã đạt đợc nh: Nghệ thuật xây dựng hệ thống nhânvật, nghệ thuật miêu tả, kết cấu và nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ Các tác giảkhẳng định cuộc sống sinh hoạt đợc miêu tả trong tác phẩm là cái nền để tác giảphản ánh hiện thực xã hội và đây cũng chính là nơi để tác giả bộc lộ vốn sốngcùng tài năng xuất sắc của mình

Lỗ Tấn trong cuốn Trung Quốc văn học sử lợc (Sơ lợc lịch sử phát triển

văn học Trung Quốc) nghiên cứu tác phẩm ở góc độ loại hình Tác giả đã đặt

Hồng lâu mộng vào hệ thống tiểu thuyết nhân tình thế thái đời Thanh và cho

rằng: "Đến nh giá trị của Hồng lâu mộng thì trong tiểu thuyết Trung Quốc thực

ra không mấy bộ đạt đến Các điểm trọng yếu của nó là giám cứ thực mà miêutả, hoàn toàn không kiêng kỵ tô vẽ gì cả…" Lỗ Tấn còn khẳng định của Hồng lâu mộng so với các tác phẩm cùng thời và trớc đó về t tởng cũng nh lối viết:

"Từ khi có Hồng lâu mộng về sau, t tởng cũng nh lối viết truyền thống bị đập

tan" [31,359]

Trong cuốn: Mạn đàm về Hồng lâu mộng hai tác giả Trơng Khánh Thiện

và Lu Vĩnh Lơng đã bàn luận xung quanh các thủ pháp nghệ thuật của tác giảtrong việc miêu tả khắc hoạ tính cách nhân vật thông qua khai thác những chitiết, những sự kiện

Nh vậy, từ những tài liệu nghiên cứu của các học giả Trung Quốc chúng ta

có thể thấy: Các nhà lí luận học Trung Quốc đã đứng ở góc độ xã hội, giai cấpluận để đánh giá về nội dung nghệ thuật của Hồng lâu mộng Cũng từ những

quan niệm đó chỉ ra đợc những t tởng tiến bộ và hạn chế của nhà văn

Chúng ta thấy trong các công trình nghiên cứu nêu trên về Hồng lâu mộng,

các tác giả đề cao vai trò nghệ thuật kết cấu đối với giá trị của tác phẩm Tuynhiên hầu hết các tác giả khi nghiên cứu vấn đề này chỉ tập trung vào việc kháiquát một cách chung nhất về kết cấu của Hồng lâu mộng mà cha chỉ ra một

cách cụ thể vấn đề kết cấu bên trong cũng nh kết cấu bên ngoài (bố cục) của tácphẩm

2.2 Nghiên cứu Hồng lâu mộng ở Việt Nam

Từ lâu Hồng lâu mộng đã trở thành quen thuộc với độc giả Việt Nam qua

một số bản dịch và lời giới thiệu Tài liệu nghiên cứu nổi tiếng về Hồng lâu mộng ở Việt Nam khá phong phú

Khi nói đến tài liệu nghiên cứu về Hồng lâu mộng cuốn đầu tiên cần nhắc

đến là Lịch sử văn học Trung Quốc do Trần Xuân Đề biên soạn (2002) Tác giả

của cuốn tài liệu này đã đề cập đến tác phẩm Hồng lâu mộng dới góc độ xã hội

và giai cấp luận, dựa trên cơ sở đó các tác giả đã khái quát nội dung phản ánhcủa tác phẩm là: Phê phán chế độ phong kiến Trung Quốc trong thời đại TàoTuyết Cần đồng thời nêu lên ý nghĩa rộng lớn của tác phẩm đối với xã hội hiệnthực.

Về nghệ thuật: Trớc hết đó là sự thành công trong việc xây dựng một hệthống nhân vật mà trong đó các nhân vật đều rất "sống động, có máu thịt, có cátính" Về nghệ thuật miêu tả tác giả cho rằng: "trong Hồng lâu mộng mọi thứ

đều sinh động, có sức sống dồi dào… cuộc sống đợc tái hiện trong Hồng lâu mộng dờng nh không hề qua tay nhà văn nào gọt giũa công phu, khắc hoạ tỉ mỉ

gì cả, mà chỉ là theo dáng dấp vốn có tràn lên mặt giấy một cách tự nhiên"[11,676] Về kết cấu nghệ thuật cũng rất tài tình, sự kết hợp giữa nhân vật, sựkiện, tình tiết cũng nh sự thành công của tác phẩm trong lĩnh vực này…“Cuộcsống đợc phản ánh trong Hồng lâu mộng gắn bó thành một chỉnh thể không

tách rời đợc, y nh cuộc sống trong thực tế… các tình tiết, các mẩu chuyện đều

đ-ợc biến thành những bộ phận phức tạp của một chỉnh thể, chúng đan cài vàonhau ẩn hiện trong tác phẩm" [11,677] Về ngôn ngữ thì đạt đến trình độ điêuluyện, tự nhiên và giàu sức biểu hiện

Trong cuốn Văn học cổ Trung Quốc hai tác giả Nguyễn Khắc Phi và Lơng

Duy Thứ đề cập đến Hồng lâu mộng Tác phẩm này phê phán chế độ phong

kiến Trung Quốc Còn về nghệ thuật các nhà nghiên cứu nói đến nghệ thuậtmiêu tả, kết cấu và về ngôn ngữ

Tiếp theo là cuốn Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc của tác giả Trần Xuân

Đề, ở đây tác giả đã đi sâu phân tích để đánh giá cái hay, cái đẹp của năm bộtiểu thuyết cổ điển nổi tiếng mà trong đó có Hồng lâu mộng Tác giả nhấn

mạnh "Trong Hồng lâu mộng - Tào Tuyết Cần cho nhân vật hoạt động trong làn

sóng đấu tranh và sự xung đột của xã hội để biểu hiện tinh thần của họ"[11,166]

Nguyễn Khắc Phi trong cuốn Thơ văn cổ Trung Hoa mảnh đất quen mà lạ đã viết về những thủ pháp nghệ thuật đợc sử dụng trong Hồng lâu mộng.

Theo tác giả thì thủ pháp "Song tề quản hạ" (cùng tiến hành một sự miêu tả

đồng thời hoặc trần thuật song song), là thủ pháp nghệ thuật đợc sử dụng kháphổ biến trong tác phẩm đặc biệt là trong quá trình xây dựng nhân vật

Trong chuyên đề Tiểu thuyết cổ điển Minh Thanh dành cho cao học và

nghiên cứu sinh - Trần Lê Bảo đã nói về một số đặc điểm thi pháp của tiểuthuyết cổ điển Minh Thanh trong đó có vấn đề kết cấu Tác giả nhấn mạnh đến

sự khác biệt của tiểu thuyết đời Thanh Nếu nh không gian trong tiểu thuyết đờiMinh (Tam quốc, Thuỷ hử) là không gian công cộng, không gian rộng lớn

chiến trờng thì không gian trong tiểu thuyết đời Thanh là không gian sinh hoạtnhỏ bé, chật hẹp Trần Lê Bảo đặc biệt chú ý đến kết cấu hình tợng, hệ thống sựkiện của tác phẩm với một số thủ pháp nghệ thuật mà tác giả Hồng lâu mộng đã

sử dụng nh: "Mạch ngầm toả vạn dặm", "các tình tiết đối xứng", "tình tiết điềmbáo", hình tợng nhân vật "chính tà kiêm phu" Và chúng tôi xem đây là nhng

định hớng qúi báu để triển khai đề tài này

Những ý kiến bàn về kết cấu nghệ thuật trong Hồng lâu mộng của tác giả

Việt Nam tuy cha có chuyên luận độc lập về nghiên cứu kết cấu tác phẩm, đặcbiệt là nghiên cứu kết cấu tác phẩm theo tinh thần của chủ nghĩa cấu trúc nhng

đã có tính chất định hớng, gợi mở và là cơ sở để chúng tôi mạnh dạn đi sâunghiên cứu đề tài này

3 Mục đích và đối tợng nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

3.1.1 Mô tả đợc một cách nhất quán và trọn vẹn bố cục của tiểu thuyết

Hồng lâu mộng Xác định bố cục tác phẩm này bằng cách phân xuất các phần

của văn bản tiểu thuyết

3.1.2 Phân tích đợc hai phơng diện kết cấu của tác phẩm:

- Phơng diện kết cấu văn bản tiểu thuyết

- Phơng diện kết cấu hình tợng tác phẩm.

3.1.3 Phân tích sự chuyển hoá hai phơng diện trên làm cơ sở cắt nghĩahình thức kết cấu tác phẩm, lý giải t tởng quan niệm nghệ thuật của tác giả,cũng nh cố gắng làm sáng tỏ chủ đề tiểu thuyết

3.2 Đối tợng nghiên cứu:

- Chúng tôi tập trung nghiên cứu hai phơng diện kết cấu của tácphẩm Hồng lâu mộng Với một nhãn quan xem tác phẩm nh một chỉnh thể hữu

cơ tạo dựng lên một sự tiếp nhận (đọc hiểu) cụ thể chuyển hoá thành một thếgiới hình tợng

4 Phơng pháp nghiên cứu

Căn cứ vào đối tợng nghiên cứu đã đợc xác định và để hoàn thành mục

đích nghiên cứu chúng tôi sử dụng một hệ thống phơng pháp bao gồm cụ thể

nh sau: Phơng pháp hệ thống, phơng pháp phân tích- tổng hợp, phơng pháp sosánh- đối chiếu, phơng pháp khảo sát- thống kê

5 Dự kiến đóng góp của đề tài

- Thông qua luận văn này tác phẩm Hồng lâu mộng đợc khảo sát một cách

có hệ thống

- Kết quả của luận văn có thể dùng tham khảo cho việc tiếp cận tác phẩm

Hồng lâu mộng trong học tập và giảng dạy ở nhà trờng

Chơng 1 kết cấu văn bản trần thuật của tác phẩm

Hồng Lâu Mộng

1.1 Khái quát về khái niệm kết cấu tác phẩm văn học và đặc điểm nổi bật của tiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc

Kết cấu là một phơng tiện cơ bản của sáng tác nghệ thuật Khi ngời ta nói

xây dựng tác phẩm, xây dựng cốt truyện, xây dựng tích cách, xây dựng cấu tứ(trong thơ) thì đã xem tác phẩm nh một công trình kiến trúc - công trình kiếntrúc bằng chất liệu nghệ thuật đặc biệt - chất liệu ngôn từ

L.I.Timôphiép - trong cuốn "Nguyên lý lý luận văn học" đã đa ra ý kiến :

"Kết cấu là điều kiện tất yếu của việc phân tích, phản ánh cuộc sống trong tácphẩm nghệ thuật Bất kể một tác phẩm nào cũng có một kết cấu nhất định dựatrên cơ sở tính chất phức tạp của hoàn cảnh sống thực tế đợc phản ánh trong đó

và sự nhận thức những mối quan hệ những nguyên nhân và kết quả của cuộcsống Những nhận thức này thuộc riêng nhà văn đó và nó quyết định nhữngnguyên tắc kết cấu của nhà văn đó" [33,125]

Lại Nguyên Ân cho rằng "kết cấu (tác phẩm văn học) là sự sắp xếp, phân

bố các thành phần hình thức nghệ thuật - tức là cấu tạo tác phẩm tuỳ theo nộidung và thể tài Kết cấu gắn kết các yếu tố của hình thức và phối hợp chúng với

t tởng kết cấu có tính nội dung độc lập Các phơng thức và thủ pháp kết cấu sẽcải biến và đào sâu hàm nghĩa cái đợc mô tả " [1, 169]

Các tác giả: Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi cho rằng: Kết cấu

là "toàn bộ tổ chức phức tạp và sinh động của tác phẩm Thuật ngữ kết cấu thểhiện mặt nội dung rộng rãi phức tạp Tổ chức tác phẩm không chỉ giới hạn ở sựtiếp nối bề mặt, ở những tơng quan bên ngoài giữa các bộ phận, chơng, đoạn màcòn bao hàm sự liên kết bên trong nghệ thuật kiến trúc nội dung cụ thể của tácphẩm" [12,131]

Nh vậy, kết cấu tác phẩm văn học trớc hết là toàn bộ tổ chức nghệ thuậtsinh động của tác phẩm Nhà văn là ngời có nhiệm vụ nhào nặn vốn sống đểxây dựng thành những sinh mệnh nghệ thuật tái hiện lại những bức tranh giàutính khái quát và tổ chức tác phẩm Trong quan hệ giữa kết cấu và chủ đề t tởngcủa tác phẩm thì chủ đề t tởng bao giờ cũng đóng vai trò chủ đạo và chi phối kếtcấu, thông qua ý thức của nhà văn mà quy định hình thức kết cấu của tác phẩm

Ngợc lại kết cấu cũng có tính độc lập tơng đối Nhiệm vụ quan trọng nhất củakết cấu là phải tổ chức tác phẩm sao cho chủ đề thống nhất và có nghệ thuật Chúng tôi nhìn nhận nh sau khi khảo sát vấn đề: xem tiểu thuyết là mộthoạt động của nghệ thuật tự sự ngôn từ kết cấu tiểu thuyết phải đợc tìm hiểutrên cơ sở quan sát cả ba bình diện: Sáng tác (viết), văn bản (tác phẩm tri giácbằng sự đọc), tiếp nhận (đọc hiểu và giải mã) Mong muốn sẽ xác định đợc mộtmô thức lý luận rõ ràng, cần thiết cho việc phân tích kết cấu tiểu thuyết.

Bản thân thuật ngữ kết cấu đợc mợn từ hội họa và kiến trúc Kết cấu chính

là tổ hợp những tài liệu khác nhau trong một không gian nhất định nhằm hoànthành công trình hợp lý tối đa về cấu trúc, thoả mãn đến mức cao nhất mục đíchcông trình Trên đại thể, hoàn toàn có thể nhìn nhận kết cấu tác phẩm văn họcdới góc độ nh vậy Thực tế công việc sáng tác tác phẩm văn học chính là “nhàotrộn” kinh nghiệm đời sống nhân sinh trong vật liệu ngôn từ để xây dựng thànhtác phẩm cụ thể Kết cấu một sáng tác ngôn từ chính là mô thức chỉnh thể nghệthuật cá biệt, cụ thể

Phân tích kết cấu văn học, chúng ta phải "phân tích kết cấu văn bản trầnthuật và kết cấu hình tợng tác phẩm" [27,101] và cũng cần chú ý tách bạch haiquá trình khác biệt - quá trình sáng tác (viết tác phẩm) và quá trình tiếp nhận(đọc tác phẩm) Cả hai phơng diện cần phải đợc đón nhận lần lợt trong cả haiquá trình

Trong quá trình sáng tác, tác giả tổ chức tài liệu sống và kinh nghiệm nhânsinh, bỏ đi chỗ “thừa” và lấy vào chỗ “thiếu” dung hợp thành bức tranh nghệthuật đợc khái quát theo những quy luật thẩm mĩ nhất định Việc tổ chức nàychính là quá trình xây dựng kết cấu hình tợng tác phẩm Nói cụ thể đó chính lànghệ thuật đem lại những nội dung khác biệt về không gian, thời gian thốngnhất lại với nhau, đem các nhân tố: Tinh thần và Vật chất ; Sống động, Luânchuyển và Tĩnh tại ; Hữu hạn và vô hạn; Chủ quan và Khách quan kết hợpthành hình tợng tác phẩm thống nhất Theo ý nghĩa này mà nói, kết cấu chính là

sáng tác, kết cấu hình tợng sản sinh đồng thời với ý đồ nghệ thuật và đợc cụ thểhoá theo sự tiến triển của hình tợng Sau cùng kết cấu hình tợng sẽ đợc xác địnhbằng văn bản tác phẩm thể hiện ở sắp xếp bố cục và đem nội dung hình tợngtrong thực tế phân bố thành các phiến đoạn trần thuật mà truyền thống vẫn gọibằng các thuật ngữ: chơng, đoạn, khổ truyện Đây chính là quá trình kết cấu vănbản trần thuật Nhà văn không phải là sáng tạo xong “kết cấu hình tợng tácphẩm” rồi sau mới tiến hành “kết cấu văn bản trần thuật” Trong thực tế hai việc

đó là đồng thời, kết cấu phản ánh quá trình nhằm biểu đạt một chân lý nghệthuật trong một cấu trúc chỉnh thể ngôn từ cụ thể mà hiến thân cho cuộc vật lộnvới các tài liệu kinh nghiệm nhân sinh Kết cấu đơng nhiên cũng là thể hiệnchính quá trình vận động của t duy nghệ thuật nhà văn T tởng sinh động củanhà văn thể hiện ở kết cấu Chọn một phơng án kết cấu nào, chung quy là nhằmnâng cao sức tác động của tác phẩm

Trong quá trình hoàn tất tác phẩm và trớc lúc đợc đọc, tác phẩm tồn tại dớidạng chuỗi ngôn từ với trờng độ nhất định mà kết cấu của nó hãy còn cha đợctái phát hiện Chỉ lúc nào văn bản tác phẩm đợc tiếp nhận, kinh qua sự đọc tácphẩm mới đợc tổ chức và xây dựng lại bởi một hoạt động t duy đọc - tiếp nhận

có tính chất tái kết cấu đối tợng Trong quá trình tiếp nhận tác phẩm bằng việc

đọc tồn tại hoạt động tơng hỗ giữa kết cấu văn bản trần thuật và kết cấu hình ợng Văn bản tác phẩm thông qua sự đọc trở thành văn bản kết cấu Kết cấutrong thực tế dờng nh là một thuật ngữ chỉ chung những hoạt động sinh thành

t-đa chiều chứ không thể là một từ với hàm nghĩa cứng đờ Đặt tác phẩm trongquá trình “sáng tác/ viết” – “tiếp nhận/ đọc”để tìm hiểu, chúng ta mới thấy đợckết cấu tác phẩm chính là một quá trình, quá trình mà trong đó nó đợc "tháo dỡ"

- "lắp ghép" liên tục Độc giả luôn đọc tác phẩm với vốn nhận thức cá biệt, cụthể Đọc chính là trong phạm vi tri giác kết cấu văn bản làm tái hiện, sản sinhnên một kết cấu hình tợng tác phẩm Đây là một quá trình luôn luôn đổi mới.Một bạn đọc bình thờng hoàn toàn có thể kiểm chứng điều đó chỉ dựa vào kinh

nghiệm đọc lại một lần tác phẩm nào đó Một mặt, chính vốn hiểu biết riêngphát huy lúc đọc làm cho sự đổi mới ấy diễn ra không ngừng Mặt khác, chínhtrong quá trình đọc sức lý giải đối với các nhân tố văn bản tác phẩm ngày mộttăng, điều đó cũng sẽ không ngừng tác động đến nhận thức độc giả Và thế là

độc giả lại tiến vào một vòng tuần hoàn mới của sự kết cấu hoá tác phẩm Giờ

đây thay thế về nói kết cấu - chính là sáng tác, ta lại nói đọc - chính là kết cấu.Cả hai hành động đó đều là để tạo dựng tác phẩm Nh vậy kết cấu không thể là

cố định hóa trên nguyên tắc Kết cấu tồn tại trên cơ sở một văn bản cố định

nh-ng sinh thành và tác dụnh-ng tronh-ng quá trình tiếp nhận Theo cách hiểu nh vậy vềkết cấu, chúng ta thấy mọi đơn vị tổ chức tác phẩm từ một ký hiệu văn tự nhỏnhất cho đến cả hệ thống hình tợng, tất cả đều nằm trên phạm vi kết cấu

Phê bình, giải thích và phân tích tác phẩm về mặt kết cấu chủ yếu là xác

định kết cấu văn bản trần thuật và quan sát sinh thành kết cấu hình tợng tácphẩm trong tiếp nhận Việc xác định kết cấu văn bản trần thuật tiến hành đợc lànhờ căn cứ vào việc phân tích chuỗi ngôn từ văn bản tồn tại khách quan Nhànghiên cứu trên cơ sở một nhận thức chung về phong cách thể loại, sẽ đặc biệtchú ý đến những tín hiệu thông tin có tính cách đánh dấu hình thức để tìm hiểukết cấu văn bản tờng thuật Những thông tin có tính chất đánh dấu nh ở trongchuỗi ngôn từ trần thuật văn bản Hồng lâu mộng là: Các yếu tố câu đối đề mục,

đối ngẫu kết thúc hồi, chuyển hồi, thậm chí một số từ, cụm từ nào đó kết cấuvăn bản trần thuật này làm hình thành kết cấu hình tợng bao gồm trong đó hệthống hình tợng nhân vật, trật tự chuỗi sự kiện, hệ thống tình tiết trong mộtkhung không gian, thời gian nhất định chúng nhập thành một chỉnh thể trong

ký ức ngời tiếp nhận nhờ vào việc đọc - hiểu tác phẩm

Quan điểm thông thờng về kết cấu tác phẩm văn học thờng lẫn lộn hai bìnhdiện kết cấu Chúng tôi cho rằng trong quá trình đọc hiểu đặc thù nghiên cứuphê bình nhận thức về kết cấu tự sự phải lu tâm đến các điểm sau:

1) Cái gọi là kết cấu của nhà văn thờng lại đợc phán đoán dựa trên văn bảnkết cấu hoá mà nhà phê bình xác định cho mình sau khi đọc tác phẩm Đọc tức

là chuyển một văn bản văn tự (nh ta thấy đại đa số tác phẩm tự sự ngày nay đều

in thành sách) thành một truyện trong tởng tợng, câu chuyện trong tởng tợngnày chính là cái mà chúng tôi gọi là văn bản kết cấu hoá vừa nói ở trên

2) Nhà phê bình nhận diện và mô tả kết cấu văn bản trần thuật rồi phântích kết cấu hình tợng tác phẩm Mục đích cao nhất là xác định một cái khungnhận thức phù hợp với thực tế tác phẩm Sự hình thành kết cấu hình tợng từ vănbản diễn ra nhờ vào sự đọc và tiếp nhận của ngời đọc trong quá trình này khó

mà nói đến sự cố định Thế nhng cái mà nhà phê bình theo đuổi chính là mộtcách đọc, tiến dần tới cái dờng nh là cách đọc chung đối với tác phẩm cụ thể.Nhà phê bình càng đặc biệt chú trọng quan sát văn bản, để tâm theo dõi và tìmkiếm thông tin có tính cách đánh dấu hình thức trong văn bản tự sự Nhà phêbình càng xuất phát từ một lập trờng tiếp nhận đợc ý thức cao độ, chú ý đặc biệt

đến mối quan hệ chuyển hoá không ngừng giữa kết cấu văn bản trần thuật vàkết cấu hình tợng

Nhìn theo quan điểm chủ nghĩa cấu trúc, kết cấu văn bản trần thuật và kếtcấu hình tợng tác phẩm đều thuộc kết cấu bề nổi, tức kết cấu của tổ chức hệthống lời nói sản sinh trên cơ sở của một cấu trúc tầng sâu ngôn ngữ cụ thể Chủnghĩa cấu trúc có tham vọng phát hiện các quan hệ hữu hạn trong cấu trúc tầngsâu đó, hy vọng dùng một số quan hệ ngôn ngữ để giải thích hiện tợng văn học

cụ thể Không thể phủ nhận đợc những cống hiến của các nhà cấu trúc luậntrong việc phân tích kết cấu tầng sâu văn học (trừ truyện dân gian, tác phẩm tự

sự văn học viết kinh điển đến thơ trữ tình nói chung) thế nhng trong quá trìnhtìm hiểu những nhân tố cấu trúc phổ quát, chủ nghĩa cấu trúc đã xem nhẹ biểuhiện sinh động và vẻ đẹp cá biệt của kết cấu tác phẩm cụ thể Kết cấu tác phẩm

cụ thể có thể phản ánh những quan hệ nằm sâu trong lòng một cấu trúc ngôn

ngữ, thậm chí là cấu trúc của cả một nền văn hóa, thế nhng kết cấu cụ thể đóbao giờ cũng là một vẻ đẹp cá biệt không lặp lại t duy nghệ thuật

Mặt khác với t cách là một phơng diện của hình tợng nghệ thuật, kết cấucũng không thể chỉ là hệ thống của các kỹ xảo và thủ pháp đợc tổng kết Kếtcấu tác phẩm phục vụ cho nhiệm vụ nghệ thuật cụ thể, nó không thể thoát khỏi

sự biểu đạt nội dung nhất định Kết cấu tác phẩm là tổ chức ngôn ngữ thể hiệnmột vẻ đẹp cá biệt bởi vì nó không chỉ tổ chức theo khuôn mẫu một truyềnthống thể tài Chủ yếu nó là sản phẩm trực tiếp của sự phát hiện và tái tạo môhình thế giới bên trong bằng nghệ thuật Giá trị thực sự của sự tồn tại kết cấu tácphẩm cụ thể là ở chỗ kết cấu đó khác biệt với kết cấu của các tác phẩm khác.Ngôn ngữ học cấu trúc luận đã đề xuất sự đối lập giữa ngôn ngữ và lời nói,

đó chính là sự đối lập giữa bình diện ngữ đoạn và bình diện ngữ nghĩa Bìnhdiện ngữ đoạn chỉ quan hệ kết hợp tức là quan hệ giữa các yếu tố đặt trên trụctuyến tính có tính chất hoán dụ Còn bình diện ngữ nghĩa chỉ quan hệ liên tởngtức là quan hệ giữa tất cả các yếu tố hiện diện trong văn bản với các yếu tố tơng

đồng hoặc tơng phản tồn tại trong văn cảnh - mỗi quan hệ có tính chất ẩn dụ.Xét từ góc độ đó, ta thấy kết cấu văn bản trần thuật của tác phẩm văn họchiện diện trên bình diện ngữ đoạn, còn kết cấu hình tợng tác phẩm thì tồn tạitrên bình diện ngữ nghĩa Vì vậy kết cấu văn bản trần thuật mang đặc trng củaquan hệ ngữ đoạn, nó là một chuỗi tổ hợp các ký hiệu mặc định với một độ dàituyến tính cụ thể, không đảo lộn trật tự trên dới, tồn tại một cách biểu hiện.Phân tích kết cấu trần thuật chính là thao tác trên trục ngữ đoạn, mà việc đầutiên là mô tả đợc trên tổng thể bố cục văn bản tác phẩm… Phân tích kết cấu hìnhtợng tác phẩm lại diễn ra trên bình diện ngữ nghĩa Kết cấu hình tợng có những

đặc trng mang quan hệ ngữ nghĩa, nó là một tập hợp ký hiệu tồn tại biểu hiệnnhờ liên tởng, nó phụ thuộc vào ngữ cảnh, ngữ thức của tiếp nhận đọc Nói mộtcách đơn giản, mỗi một tác phẩm chính là sự kết hợp giữa sáng tác và tiếp nhận,kết hợp giữa viết và đọc, giữa chữ và nghĩa, giữa từ và vần

Sự kết hợp đó ảnh xạ vào trong hai phía bên này cũng nh bên kia Trongquá trình sáng tác sự hình thành kết cấu trần thuật diễn ra trên trục ngữ đoạnnhà văn sáng tác chính là kể/ viết hoặc nói, biến một câu chuyện thành truyện.Công việc kết cấu hình tợng chính là xâm nhập đề tài, sắp xếp, tổ chức kiến lập

hệ thống nhân vật sự kiện Cả kết cấu hình tợng lẫn kết cấu trần thuật đều đợctiến hành đồng thời không thể nào phân biệt đợc với nhau Tác giả Hồng lâu mộng chẳng hạn, xuất phát từ một góc nhìn riêng, một quan niệm nghệ thuật

riêng, tự “khoanh” lấy cho mình một vùng riêng trong khoảng bao la của hiệnthực nhân sinh Ông tinh lọc, lựa chọn cho tác phẩm các tài liệu, chất liệu đờisống cần thiết Trên thực tế, tác giả đang tiến hành phân đoạn, “khoanh vùng”các phơng tiện đời sống, tái cấu trúc chúng bằng ký hiệu ngôn từ, văn tự cụ thể,

kế đó rất có thể ông lại tiếp tục sắp xếp các nội dung, các mảng hình tợng theomột trật tự nhất định, móc nối các câu chuyện, cơ cấu tất cả vào một khung vănbản có các hồi nối kết với nhau Hồng lâu mộng là một mô hình hữu hạn đợc

tạo nên từ một thế giới vô hạn Trong mô hình đó, hồi đầu cũng nh hồi kết thúc,xét về mặt công năng mô hình hoá văn bản là tơng tự nh khung của bức tranhhay đờng viền sân khấu diễn kịch Và nh thế chính chúng ta đã bớc vào quátrình tiếp nhận đọc - lý giải tác phẩm rồi

Trong quá trình tiếp nhận đọc - giải thích tác phẩm, sự phân tích của chúng

ta đối với kết cấu văn bản trần thuật cũng không biệt lập với nhau, chúng là

đồng thời tơng hỗ tơng thành Về mối quan hệ hỗ trợ giữa hai phơng diện kếtcấu trong tiếp nhận đọc chúng tôi đã phân tích qua Nếu nh tiến thêm một bớcsuy nghĩ đến sự phân biệt hai bình diện ngữ nghĩa và ngữ đoạn thì chúng ta cóthể nói thêm rằng - hành vi đọc và tiếp nhận tác phẩm khiến cho chuỗi ngôn từtrần thuật tuyến tính chuyển hoá thành một bức tranh, nói đúng hơn là một cuộnphim, một thế giới hình tợng Kết cấu trần thuật mặt chữ trên giấy thông qua sự

đọc chuyển hoá thành kết cấu lập thể trong ký ức cá nhân Chúng tôi cho rằngmọi hành động phê bình - đọc tác phẩm tất thể đều đề cập đến nhận thức, phân

tích kết cấu tác phẩm Mọi vấn đề của phê bình văn học hiện đại hay truyềnthống Từ thuyết thi học truyền thống đến việc sử dụng điển tích, điển cố, từcách đọc văn bản tác phẩm cụ thể trong thế tơng giao với văn bản khác (đồng

đại hoặc lịch đại) tất thảy đều tự giác hay bản năng bị cuốn hút vào trong quátrình nhận thức và phân tích kết cấu Thực ra sử dụng điển cố, mô típ hoặc cách

đọc liên văn bản đã đợc giải thích triệt để trong lý luận liên văn bản củaM.Bakhtin V.Shkhlovsky từng nói rằng một loạt tác phẩm văn học khác cũng

nh năng lực liên tởng của độc giả mỗi thời đại tạo cho chúng ta một bối cảnhvăn hoá để đọc hiểu một tác phẩm văn học cụ thể

Ngoài ra khi nói đến kết cấu hình tợng tác phẩm chúng ta cần phải đặc biệtchú ý đến tính đặc thù của kết cấu văn học Có thể nói, bất cứ một nghệ thuậtnào kiến lập trên cơ sở tổ hợp ký hiệu đều là sản phẩm của các quan hệ sự kếthợp và liên tởng Nhng văn học khác với các nghệ thuật khác ở chỗ là nó khôngphải là hệ thống tợng trng cơ sở mà là một hệ thống tợng trng thứ cấp Trên một

ý nghĩa nhất định mà nói, nghệ thuật văn học không giống với nghệ thuật trựctiếp sử dụng ký hiệu trực quan, khả cảm nh hội hoạ, điêu khắc Văn học sửdụng ngôn từ phổ thông hay văn xuôi thực dụng Trong văn học đặc biệt làtrong tiểu thuyết, không một phát ngôn nào, câu nói nào có thể đợc hiểu mộtcách trực tiếp nh là một câu nói sinh hoạt thực tế Điều này khiến cho tác phẩmvăn học khác với các tác phẩm nghệ thuật khác về bản chất và đặc trng kết cấu.Việc kết hợp chuyển hoá giữa văn bản và hình tợng đã nói ở trên suy cho cùngcũng đợc thực hiện thông qua sự đọc (phê bình nghiên cứu trên cũng là một sự

đặc thù)

Một số đặc điểm nổi bật của tiểu tiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc:

Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc là một thể thuộc loại tác phẩm tự sự dàihơi của Trung Quốc, thịnh hành vào thời Minh - Thanh Minh - Thanh đợc xem

là thời đại hoàng kim của tiểu thuyết "sự phồn vinh của tiểu thuyết thời đại nàybắt nguồn sâu xa từ quá trình phát triển có đến hàng chục thế kỷ của thể loại,

nhng mảnh đất để nó đơm hoa kết trái là đời sống xã hội hai triều đại MinhThanh" [6,6] Cho nên, những bộ tiểu thuyết ra đời trong thời kỳ này có tênchung là tiểu thuyết Minh- Thanh Gọi tiểu thuyết Minh - Thanh là tiểu thuyếtchơng hồi vì loại tiểu thuyết đợc chia thành nhiều hồi nh: Tam quốc diễn nghĩa

gồm 120 hồi; Hồng lâu mộng gồm 120 hồi ; ngoài ra còn phải kể đến: Thuỷ hử

120 hồi, Tây du ký 100 hồi Tiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc đã đạt đến trình

độ hoàn chỉnh, mẫu mực bởi vậy nó còn đợc gọi là tiểu thuyết cổ điển Cái gọi

là tiểu thuyết cổ điển khẳng định thắng lợi của xu hớng dân chủ hoá nền vănhọc, cũng khẳng định sự trỗi dậy mạnh mẽ dòng văn học bình dân Tóm lại batên gọi tiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc, tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc vàtiểu thuyết Minh Thanh đều là một, không hề có sự khu biệt về bản chất

Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc có một dòng mạch phát triển riêng, có cộinguồn hình thành và phát triển trong một thời gian khá dài Thuật ngữ "tiểuthuyết" xuất hiện ở Trung Quốc từ thế kỷ III trớc công nguyên Nhng những tácphẩm văn xuôi của thời đó không phải là tiểu thuyết theo đúng nghĩa của nó.Tuy nhiên nó cũng góp phần quan trọng cho sự phát triển của tiểu thuyết TrungQuốc về sau Qua nghiên cứu ta thấy nếu tính từ Ngụy Tấn cho đến MinhThanh thì tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc có bề dày khoảng 1800 năm Tiểuthuyết cổ điển Trung Quốc có một đời sống lịch sử riêng của mình và đạt đếnnhững thành tựu rực rỡ là những bộ tiểu thuyết chơng hồi thời kỳ Minh - Thanhtiêu biểu là: Tam quốc diễn nghĩa (La Quán Trung) và Hồng lâu mộng (Tào

Tuyết Cần) Và ngay từ đầu tiểu thuyết Trung Quốc đã nhấn mạnh, chú trọngvấn đề xây dựng nhân vật Sự phát triển của tiểu thuyết Trung Quốc có thể nóicũng chính là lịch sử của nghệ thuật xây dựng nhân vật bằng ngôn từ tự sự.Thời kỳ Minh - Thanh có khoảng hơn ba trăm bộ tiểu thuyết Nhìn mộtcách khái quát, tiểu thuyết Minh - Thanh là thành tựu nổi bật của văn học cổ

điển Trung Quốc Nó là sản phẩm của văn hoá Trung đại, nó là bớc phát triểntrung gian giữa chuyện kể sử thi và tiểu thuyết hiện đại Kết cấu của tiểu thuyết

cổ điển là kết cấu theo trình tự thời gian, việc trớc nói trớc, việc sau nói sau, đôikhi tạm ngừng kể việc này để kể sang một việc khác, để sau đó lại kế tiếp bằngcách “lại nói” Tính cách của nhân vật cũng thờng đợc hiện dần qua ngôn ngữ

và hành động của chính nhân vật, tác giả ít xen vào những đoạn giới thiệu, ítchú trọng miêu tả tâm lý Nhân vật hoạt động trong một địa bàn rộng lớn, trong

sự xung đột sâu sắc giữa các thế lực đối lập Trong cách mô tả, lý giải thờng sửdụng phổ biến các công thức và ớc lệ thờng thấy trong các tác phẩm cổ trung

đại Cuối mỗi hồi có câu: "Hạ hồi phân giải", kết thúc vào những mâu thuẫnphát triển đến cao trào Mở đầu là kể khái quát từ những chuyện của thời xa xôirồi mới đi vào triều đại liên quan đến cốt truyện Dẫn truyện bằng mấy câu thơ,kết thúc bằng một vài bài vịnh

Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc thuộc thể loại tự sự văn xuôi nói chung, cótác giả xác định (nghĩa là nó đợc hình thành bởi một ngòi bút, một văn phongnhất quán, chịu sự phối hợp của một thế giới quan, nhân sinh quan nhất định, đ-

ợc thẩm thấu và gia công bởi trái tim, khối óc của một ngời nghệ sỹ), có cốttruyện hoàn chỉnh với năm thành phần tự sự thờng thấy, đợc thể hiện bằng mộtthứ ngôn ngữ kết hợp nhuần nhuyễn khẩu ngữ với văn viết

Khi xác định đặc điểm thể loại của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc cũngcần phải phân biệt sự khác nhau giữa tiểu thuyết Minh và tiểu thuyết Thanh.Tiểu thuyết Minh gần với văn học trung cổ đại, phần lớn là những sáng tác dângian đợc nhà văn học viết lại, có căn cứ sử sách và nhìn chung dấu ấn chuyện kểrất rõ Tiểu thuyết Thanh gần với tiểu thuyết hiện đại hơn, phần lớn là sáng táccá nhân, ít bị sử sách ràng buộc Có thể thấy từ tiểu thuyết Minh sang tiểuthuyết Thanh đã có một bớc phát triển tiến bộ Vì vậy mà nhà Hán học Xô ViếtV.I Semanôp gọi tiểu thuyết Minh là "tiểu thuyết anh hùng", tiểu thuyết Thanh

là "tiểu thuyết sinh hoạt"

1.2 Kết cấu văn bản và t tởng kết cấu của Tào Tuyết Cần trong Hồng

lâu mộng

"Kết cấu văn bản nghệ thuật của tác phẩm văn học là sự phân bố thế giớihình tợng qua một văn bản ngôn từ nhằm đạt đợc hiệu quả t tởng thẩm mỹ Vănbản nào cũng có mở đầu và kết thúc đó là một trật tự cố định không thể thay

đổi" [1,7] chính sự kết hợp giữa hình tợng và văn bản đã làm cho kết cấu tácphẩm có thêm những bình diện đặc thù Để nghiên cứu kết cấu tác phẩm, taphải xem xét trên nhiều bình diện Trớc tiên chúng ta phải nắm đợc bố cục tổngthể, hình dung đợc hệ thống các thành phần trần thuật, cách tổ chức điểm nhìntrần thuật của nhà tiểu thuyết Trên thực tế kết cấu rất đa dạng Khi nghiên cứuphải kết hợp các đặc điểm kết cấu thể loại và phong cách nhà văn Nhất là phảixem xét theo chức năng biểu hiện nội dung của tác phẩm Chỉ có vậy mới pháthiện đợc nội dung sâu sắc của tác phẩm và nắm bắt đợc những hình thức kết cấu

có giá trị

Khi nói tới kết cấu văn bản trớc hết phải đề cập đến bố cục và các thànhphần của trần thuật Trần thuật chính là sự trình bày liên tục bằng lời văn cácchi tiết, sự kiện, tình tiết, quan hệ, biến đổi và xung đột nhân vật một cách cụthể, hấp dẫn theo một cách nhìn, cách cảm nhất định Trần thuật hay cũng chính

là sự thể hiện hình tợng văn học, truyền đạt nó tới ngời thởng thức Bố cục trầnthuật là sự sắp xếp, tổ chức, sự tơng ứng giữa các phơng diện khác nhau củahình tợng và thành phần khác nhau của văn bản

Văn bản tác phẩm tiểu thuyết là một chuỗi ngôn từ gồm nhiều chơng, tiết,

đoạn, hàng, câu Mỗi đoạn nh vậy tơng ứng với một nội dung nhất định, vật chấthoá những phần nhất định của thế giới hình tợng

Tuy thành phần của trần thuật trớc hết là ứng với thành phần cốt truyện,nhng chúng không phải là khớp nhau một cách máy móc Nó bao gồm các sựkiện, biến đổi, các đoạn văn ứng với các sự kiện đó

Nhiệm vụ hàng đầu của bố cục là phải giải quyết mối quan hệ giữa thờigian cốt truyện và thời gian trần thuật theo một trật tự sau trớc Tuy nhiên trongtác phẩm văn học điểm mở đầu và điểm kết thúc của trần thuật không phải bao

giờ cũng trùng hợp với điểm mở đầu và điểm kết thúc của cốt truyện Việc xác

định đúng điểm mở đầu và điểm kết thúc của trần thuật sẽ có ý nghĩa lớn để làmnổi bật chủ đề

Ngoài tơng quan đầu- cuối, sự luân phiên của các thành phần còn có tơngquan các tuyến của cốt truyện, mạch lạc của các chơng cũng đều là những vấn

đề khác nhau của bố cục trần thuật trong kết cấu văn bản

Kết cấu văn bản còn đợc xem xét ở việc tổ chức điểm nhìn trần thuật Ngờinghệ sỹ không thể miêu tả, trần thuật các sự kiện đời sống nếu không xác địnhcho mình một điểm nhìn sự vật, hiện tợng ở góc độ xa hay gần, từ bên trong haybên ngoài vì thế điểm nhìn trần thuật là một trong những yếu tố hàng đầu củasáng tạo nghệ thuật Trong sáng tác, hai loại điểm nhìn (tác giả và nhân vật)nhiều khi không tách rời nhau mà phối hợp luân phiên nhau trong một hệ thốngtrần thuật phức tạp ở phơng diện điểm nhìn tâm lý, chúng ta có thể phân biệt

điểm nhìn bên trong và điểm nhìn bên ngoài Hệ thống điểm nhìn trần thuậtthức chất là tổ chức cách tiếp cận hình tợng cho ngời đọc Nó quy định tínhchất, t tởng cảm xúc và quan hệ thẩm mỹ của hình tợng Điểm nhìn trần thuậtcơ bản nhất, quán xuyến tất cả trong tác phẩm tự sự Hồng lâu mộng là điểm

nhìn từ quan niệm của hai vị S - Đạo

T tởng kết cấu của Tào Tuyết Cần trong Hồng lâu mộng

Dới những ảnh hởng của t duy nghệ thuật Phơng Đông, Tào Tuyết Cần khiviết Hồng lâu mộng đã dựa trên nguyên tắc lấy một câu chuyện kỳ ảo, kỳ lạ để

xây dựng nên tác phẩm Vì thế cho nên cái lạ của Hồng lâu mộng là cái lạ đời

thờng nhuốm màu sắc tôn giáo luân hồi Kỳ lạ, kỳ ảo là yếu tố mang đậm tínhdân tộc trong nghệ thuật, trong văn học nói chung và trong thể loại tiểu thuyếtnói riêng Có thể nói rằng yếu tố kỳ lạ, kỳ ảo nhuốm màu sắc tôn giáo trong

Hồng lâu mộng là quan niệm nghệ thuật và cũng là phơng tiện nghệ thuật Vậy

xét về góc độ kết cấu thì yếu tố kỳ lạ mang t tởng nghệ thuật và quan niệm nghệthuật đó đợc hiểu nh thế nào?

Hiểu theo một cách chung nhất: Quan niệm, t tởng nghệ thuật là cách nhìn,cách đánh giá về con ngời và cuộc sống của nhà văn thông qua hình tợng nhânvật, thông qua hệ thống tín hiệu nghệ thuật T tởng nghệ thuật của nhà văn làcả bầu tâm huyết với cuộc sống con ngời, là lý tởng thấm nhuần tình cảm thẩm

mỹ, là nhận thức đầy nhiệt huyết, nói nh Krapchenko: "t tởng nghệ thuật gắnliền với cách nhìn cuộc sống bằng hình tợng với những biểu tợng về tính chấtcủa con ngời, về những mối quan hệ giữa họ Và t tởng đó bắt nguồn từ nhữnghiện tợng của hiện thực, sau đó trở thành kim chỉ nam cho mọi sự tìm tòi sángtạo của nhà văn để xây dựng tác phẩm" [18,96] Nh vậy rõ ràng rằng sự nghiệpsáng tác của nhà văn chịu ảnh hởng từ t tởng nghệ thuật T tởng nghệ thuật,quan niệm nghệ thuật của Tào Tuyết Cần đợc thể hiện nh thế nào qua tiểuthuyết Hồng lâu mộng? Và quan niệm đó đợc hình thành trên cơ sở nào?

Có thể nói t tởng nghệ thuật của Tào Tuyết Cần chịu ảnh hởng của ba yếutố: T duy nghệ thuật phơng Đông, hoàn cảnh xã hội và hoàn cảnh gia đình Tào Tuyết Cần trớc hết thuộc về thời đại ông đang sống, trong ông cónhững cảm nhận về cuộc sống nh bao ngời Trung Quốc đơng thời Nhng hơn aihết Tào Tuyết Cần còn có nhiều điều khiến ông có thể phát biểu ra bằng nghệthuật quan niệm về cuộc đời h ảo một cách đầy đủ và thuyết phục Những tàiliệu ít ỏi về thân thế Tào Tuyết Cần cho thấy ông xuất thân trong một gia đìnhquý tộc phong kiến, song sự hng thịnh của gia tộc chỉ tồn tại đến năm ông mời

ba tuổi Trải qua nhiều cơn gia biến anh em họ Tào bị hạ xuống mức thấp nhấttrong xã hội Cảnh túng quẫn bất đắc chí của Tào Tuyết Cần còn đợc ghi lại cho

đến những năm cuối đời Cái chết của ông cũng rất thơng cảm ông để lại ngời

vợ nghèo và tám mơi hồi Thạch đầu ký còn dang dở Có thể nói tiểu sử Tào

Tuyết Cần đã đợc phản ánh trong Hồng lâu mộng một cách gián tiếp, phức tạp

và tinh tế Nhiều nghiên cứu đã khẳng định rằng nếu bản thân không phải sinh

ra từ "Bách niên vọng tộc" thì chắc hẳn Tào Tuyết Cần không thể có đợc nhữngtrang viết tinh tế đến nh vậy về cuộc sống xa hoa trong phủ Giả, từ việc khái

quát phong khí chung đến việc đi sâu vào những chi tiết nhỏ nhặt nhất, càngkhông thể có những trình bày uyên thâm đến mức tạo nên một "Bách khoa toànth" về văn hoá truyền thống Trung Quốc trong tác phẩm Điều này mỗi độc giả

đều nhận thấy khi so sánh tám mơi hồi đầu của tác phẩm do Tào Tuyết Cần viết

và bốn mơi hồi sau do Cao Ngạc viết - dù về kết cấu chung Cao Ngạc đợc đánhgiá là tỏ ra rất trung thành với ý đồ nghệ thuật ban đầu của Tào Tuyết Cần Tấtnhiên điều quan trọng ở đây không chỉ là những trải nghiệm thực tế của TàoTuyết Cần đợc diễn tả một cách thức nào trên trang giấy mà còn là những chân

lý đợc tác giả rút ra từ những trải nghiệm đó Và đây mới chính là nơi thể hiện

rõ nét nhất quan niệm riêng của tác giả, thứ quan niệm vừa mang tính kinhnghiệm nhân sinh, vừa mang tính triết lý, cũng là thứ quan niệm độc đáo khôngthể bị trùng lặp bởi một tác giả nào, giống nh Hồng lâu mộng không thể bị

nhầm lẫn với bất cứ một tiểu thuyết nào

Tiểu thuyết duy nhất của Tào Tuyết Cần để lại cho đời là tập Thạch đầu ký

với tám mơi hồi còn dang dở Có thể khẳng định rằng Tào Tuyết Cần sáng táctrớc hết là để giải toả lòng mình Điều này hoàn toàn phù hợp với những tâm sự

về quá trình sáng tác: "Mời năm đọc bộ sách dới hiên Điện Hồng, thêm bớt nămlần" [16,22] Cũng nh câu thơ đề từ của tác giả trong tiểu thuyết cũng thể hiệntrực tiếp vấn đề đó:

Đầy trang những chuyện hoang đờng Tràn trề nớc mắt bao dờng chua cay

Thậm chí có ý kiến cho rằng : "Có lẽ trong lịch sử Trung Quốc ngoại trừ TMã Thiên viết Sử ký, thì không còn ai giống Tào Tuyết Cần đã dốc hết tình sâu

xa vào việc trớc tác" [15,64] Điều này có lý do riêng là khí chất con ngời TàoTuyết Cần thông minh, nhạy cảm Những tơng truyền còn lại cho biết ngay cảkhi rơi vào hoàn cảnh túng quẫn Tào Tuyết Cần vẫn thờng uống rợu giải sầu vànhìn bọn ngời dung tục bằng con mắt khinh bỉ Trong xã hội có nhiều thăngtrầm, không ít gia tộc suy vong không ít những con ngời tài hoa mệnh bạc nhng

để lại cho đời thì chỉ có duy nhất một bộ Hồng lâu mộng mà thôi Có thể nói

chính bản tính vừa thâm trầm, vừa nhạy cảm trong con ngời Tào Tuyết Cần đãgiúp ông khi đứng giữa những dòng xoáy thăng trầm, vinh nhục dễ dàng thấu đ-

ợc cái “thực” để đi sâu vào chiều “mộng” của cuộc sống Đúng nh Lu Hiệp đãtừng nói: "Ngời ta do chỗ tình cảm và bản tính đào luyện, do giáo dục và ảnh h-ởng bên ngoài tích luỹ lại mà lời văn và sáng tác của mỗi ngời mỗi khác "[13,25]

Tào Tuyết Cần sáng tác Hồng lâu mộng bằng tâm huyết của cả cuộc đời

mình, qua Hồng lâu mộng ông đã gửi gắm cách nhìn, quan niệm của mình về

con ngời Quan niệm của Tào Tuyết Cần về cuộc đời, về con ngời ảnh hởng đặcbiệt của quy luật âm dơng, sự chuyển đổi của quy luật âm dơng và Phật giáo.Chính quan niệm đó đã chi phối t tởng kết cấu của tác phẩm mà t tởng kết cấuchính là lấy hai mảnh hợp thành: Thái - Bỉ; Hng - Suy; Vinh - Nhục TàoTuyết Cần đã sắp xếp hệ thống nhân vật, tổ chức chi tiết, sự kiện theo kiểukết cấu đối xứng - phi đối xứng để thể hiện ý đồ nghệ thuật của mình theo t t-ởng chủ đề của tác phẩm

Tiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc vốn bao hàm nhiều sự kiện, tình tiết

Đây thậm chí còn đợc coi là một tiêu chí đánh giá tài năng của tác giả, sự kiệnlớn nhỏ càng đa dạng, tình tiết càng nhiều thì tài xử lý nh tạo hoá của ngời viếtcàng có cơ hội bộc lộ Kim Thánh Thán, một nhà phê bình văn học cổ điểnTrung Quốc đã từng so sánh ngời viết tiểu thuyết với thợ may, so sánh việc kếtkết cấu tác phẩm nh ngời ta sắp xếp những hạt ngọc to nhỏ vào mâm ngọc là vìvậy

1.3 Hồng lâu mộng kết cấu theo lối liên kết các hồi theo một trật tự

xác định

Hồng lâu mộng toàn sách bao gồm một trăm hai mơi hồi, đợc hợp thành

một bố cục chỉnh thể có thể chia thành : Phần đầu, phần chính văn và phần kết

Bố cục này đem lại sự hoàn chỉnh của câu chuyện Hồng lâu mộng Câu chuyện

về gia đình họ Giả trong hai phủ Vinh - Ninh đợc “định vị” trên một toạ độkhông - thời gian nhất định Những câu chuyện nhỏ trong “giấc mộng lầuhồng” đợc tổng hợp móc xích thông qua các hồi trở thành một chuỗi liên kết.Khảo sát kỹ lỡng văn bản trần thuật tác phẩm ta thấy rõ ràng nhà tự sự d-ờng nh cứ sau một đơn vị trần thuật quan trọng lại cấu tạo nên một bố cục chỉnhthể cho văn bản, khéo léo dùng một kết thúc ngữ nào đó thể hiện sự ám thị vớinội dung chủ yếu cũng nh tình điệu chung của tiết đoạn trần thuật tiếp theo Kếtthúc ngữ thờng là những cặp đối ngẫu kèm theo câu trứ danh của tiểu thuyết ch-

ơng hồi "cha biết (rốt cuộc) chuyện sau nh thế nào, hẵng nghe hạ hồi phângiải" Nhng trong Hồng lâu mộng nhà tự sự đã thay đổi thông lệ chuyển sang

dùng thơ và câu văn xuôi Đây chính là một đặc điểm khác biệt của kết cấu vănbản trần thuật Hồng lâu mộng bởi vì trong tiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc thì

việc sử dụng các cặp đối ngẫu truyền thống là một nét tiêu biểu Phát hiện cáctiêu chí có tính chất đánh dấu văn bản này là cơ sở để chúng tôi tiến hành phân

đoạn bố cục tác phẩm

Có ý kiến cho rằng kết cấu chung của Hồng lâu mộng cha thật chặt chẽ, ví

dụ nh các sự kiện dồn nén vào bốn mơi hồi cuối mà lại tản mạn ở tám mơi hồi

đầu, một số đoạn ngâm vịnh sa đà, mô tả quá chi li vụn vặt (nh đoạn kê thuốccho Tần Thị) Thế nhng nhìn chung các nhà nghiên cứu đều cho rằng đó là mộtkết cấu đồ sộ và tinh vi, khác với các bộ truyện mà quy mô của nó phụ thuộcvào độ dài của thời gian lịch sử, chiều rộng của không gian sự kiện, đây là sángtác cá nhân quy mô tác phẩm hoàn toàn tuỳ thuộc vào khả năng sáng tạo của tácgiả ở đây vấn đề là tơng quan giữa thời gian trần thuật và thời gian câu chuyện,

xử lý tơng quan đó cũng phản ánh t tởng kết cấu của nhà tiểu thuyết Đó chính

là quan hệ giữa “kết cấu hình tợng” (sự kiện - nhân vật) và “kết cấu văn bản

“(lời kể) Trên ý nghĩa đó thì Hồng lâu mộng là một tác phẩm thực sự đồ sộ Tài

năng kết cấu của nhà tự sự thể hiện không chỉ ở chỗ từ nhiều góc độ có thể môtả câu chuyện tám năm của một gia đình mà đạt đến quy mô của những tác

phẩm viết về câu chuyện một trăm năm của ba nớc trong Tam quốc Hơn thế

còn thể hiện ở tính tập trung của kết cấu, tác giả đề cập đến mọi mặt đời sốnggia đình họ Giả nhng bao giờ cũng tập trung xoay quanh câu chuyện tình tay ba(Giả Bảo Ngọc - Tiết Bảo Thoa - Lâm Đại Ngọc) Câu chuyện tình bi thảm ấytrở thành sợi dây xuyên suốt tác phẩm, vừa có ý chắp nối sự kiện, vừa có tácdụng gắn kết hai chủ đề của tác phẩm đó là sự sa đoạ, ruỗng nát của một gia

đình thợng lu và sự trong sáng đẹp đẽ của một mối tình mà ở đó gia đình càng

đen tối, ruỗng nát bao nhiêu thì tình yêu càng trở nên cao đẹp, đáng quý bấynhiêu Ngợc lại tình yêu càng lâm vào tình thế bi kịch càng có sức tố cáo sự lỗithời và kệch cỡm của gia tộc phong kiến: Đó chỉ là mạch ngoài dễ thấy, trênthực tế tác phẩm còn đợc liên kết bởi những "mạch ngầm toả vạn dặm" làm chodấu vết của một sự kiện có khi mơ hồ, ẩn hiện nhng tựu trung tất cả đều có đầumối của nó Mở đầu tác phẩm là một câu chuyện hoang đờng về hòn đá và câytiên thảo nh một cái án phong lu dẫn đến chuyện tình duyên đầy trắc trở và nớcmắt để rồi chấm dứt nh một sự trả nợ kiếp phong trần Gạt ra ngoài t tởng duytâm định mệnh thì đây là một biện pháp kết cấu đợc a chuộng Tác giả còn mợn

số phận của nhân vật Anh Liên (con gái của Chân Sỹ ẩn) làm khúc dạo đầu báohiệu và kết thúc số phận hồng nhan Có hai nhân vật nh là cái bóng từ đầu đếncuối tác phẩm đó là Không Không đạo nhân và Chân Sỹ ẩn Họ trở thành ngờichứng kiến quá trình đi từ thịnh đến suy của phủ Giả, ngời theo dõi và quan sát

sự kiện, ngời mở đầu triển khai và kết thúc các số phận Tất cả những thủ phápnghệ thuật đã tạo nên tính tập trung của kết cấu tác phẩm, làm cho sự việc nhiều

mà không rối, câu chuyện nhiều chiều hớng mà có vẫn mạch lạc, chủ để t tởngcủa tác phẩm đợc thể hiện kín đáo sâu sắc

Tiểu thuyết Hồng lâu mộng bản một trăm hai mơi hồi lu hành ngày nay

nh giới nghiên cứu đã thống nhất chính là cuốn sách chung của hai tác giả TàoTuyết Cần và Cao Ngạc Điều quan trọng là không phải cuốn sách đợc viếtchung ngay từ đầu, truyền thống vẫn cho rằng Tào Tuyết Cần viết dang dở bộ

tiểu thuyết đến hồi tám mơi và Cao Ngạc đã hoàn thành nó bằng bốn mơi hồitiếp theo Chuyện đó dĩ nhiên cũng đem đến cho việc nghiên cứu kết cấu tiểuthuyết này nhiều điều thú vị Cả Tào Tuyết Cần và Cao Ngạc đều xuất thân từquý tộc, nhập tịch vào Mãn Châu, nhng Tào Tuyết Cần sống một cuộc đờinghèo túng, cô độc và bất đắc chí còn Cao Ngạc thì đỗ tiến sĩ, làm quan con đ-ờng rộng mở Tuy hai tác giả có hoàn cảnh khác nhau nhng không làm hai phầncủa tác phẩm có dấu vết chắp vá Nh chúng ta đã biết một tác phẩm văn học kiệtxuất đúng nghĩa luôn là sản phẩm có một không hai trong lịch sử văn học và in

đậm dấu ấn cá nhân ở đây chúng ta tạm thời không nói đến những tác phẩmkhuyết danh bởi lẽ đối tợng đang đợc bàn đến là Hồng lâu mộng, vốn là một

điển hình của tiểu thuyết Minh- Thanh "đợc gọi là một tiểu thuyết hẳn hoi nghĩa

là đợc hình thành bởi nó có tác giả hẳn hoi, nghĩa là đợc hình thành bởi mộtngòi bút văn phong nhất quán" [35] Mặc dù bốn mơi hồi sau của tiểu thuyết là

do tác giả khác viết tiếp, cho đến nay vẫn có những đánh giá khác nhau về mặt

đợc và mặt cha đợc của bốn mơi hồi này, nhng có thể nói toàn bộ tác phẩm vẫn

là một chỉnh thể nghệ thuật khá thống nhất, từ đó ta có thể “đọc” đợc một quanniệm và nét riêng biệt của ngời viết Độc giả vẫn đợc tiếp cận với một kết cấuvăn bản rất hoàn chỉnh, từ mở đầu cho đến kết thúc đều nằm gọn trong đơn vịhồi của tiểu thuyết, rõ ràng đây không chỉ đơn giản là thủ pháp bố cục tácphẩm, nó còn là kết quả thực sự của nhãn quan tự sự nhất định Nh vậy có thểnói rằng bốn mơi hồi sau của Cao Ngạc là một sự “tiếp tục” di cảo Tào TuyếtCần và đã đa tác phẩm hớng đến một sự hoàn thiện Chúng tôi cho rằng CaoNgạc đã thực sự hoà nhập vào “giấc mộng lầu hồng” của Tào Tuyết Cần để đếnvới “đời sống” đầy ấn tợng Có thể nói Cao Ngạc hiểu rõ cần phải kết thúc câuchuyện đợc ghi trên đá (Thạch đầu ký) ra sao

Tiểu thuyết chơng hồi dới thời Minh - Thanh chịu ảnh hởng sâu sắc củaPhật giáo ở thời đại đó Phật giáo - đặc biệt là phái Tịnh Thổ Tông cực thịnh,phái này cổ xuý nghiệp báo luân hồi T tởng đó có tác dụng ít nhiều đến kết cấu

nhân quả trong tiểu thuyết đơng thời Biểu hiện ở chỗ tiểu thuyết thời đó thờngmợn bút tích "chuyển kiếp đầu thai" để làm khung cho câu chuyện tiểu thuyết.Nhiều khi việc đó vì lạm dụng mà trở thành khuôn sáo ở Hồng lâu mộng thì

ngợc lại tác giả của nó đã xử lý xuất sắc lối kết cấu này

Nhìn chung mợn thuyết "chuyển kiếp đầu thai" để làm khung kết cấu bênngoài là nhằm lý giải tất cả mọi sự kiện trong câu chuyện là tiền định và kếtcục tất yếu Lối kết cấu này tìm kiếm cho nhân vật chính trong truyện một tiềnduyên, choàng lên câu truyện một khung viền khép kín Trong nhiều trờng hợp,việc này đã thành khuôn sáo, tháo bỏ những cái đó vẫn không ảnh hởng đến hệthống tình tiết và chủ đề chung Hồng lâu mộng cũng mô phỏng mô thức này

những đã thổi vào đó một sức sống mới

Chuyện hòn đá hoá kiếp ngời xuống trần ngộ, giác lẽ “sắc không”; vàchuyện “cây Giáng Châu” đầu thai cõi thế lấy lệ báo ân “đá Thần Anh” đã đợc

đan cài vào trong cái một cái khung viền khép kín Toàn bộ câu chuyện hngthịnh, suy vong của Giả phủ cũng nh câu chuyện tình “Cây” - “Đá” - “Vàng”

đều lồng trong khung kết cấu đó Lý giải về truyền thuyết giữa Thần Anh vàGiáng Châu giúp độc giả hiểu đợc gốc rễ mối tình bi thơng giữa Đại Ngọc vàBảo Ngọc

1.3.1 Cặp đối ngẫu làm đề mục hồi

Hồng lâu mộng đợc chia thành một trăm hai mơi hồi Việc bố cục tác

phẩm theo kiểu chơng hồi đợc thể hiện ở chỗ: các hồi của truyện đợc mở đầubằng các câu văn, câu thơ Hay nói đúng hơn ở đầu mỗi hồi xuất hiện phầnnhập thoại Hình thức của phần nhập thoại là một cặp đối ngẫu, chủ yếu là kháiquát nội dung cơ bản sẽ diễn ra trong một hồi truyện Điều quan trọng ở trong

Hồng lâu mộng phần nhập thoại tác giả đã gợi lên đợc nội dung hay sự kiện cơ

bản nhất Qua khảo sát chúng tôi thấy phần nhập thoại phản ánh rất nhiều nộidung, nhng cơ bản nhất là nội dung câu chuyện phủ Giả, chiếm tới 90% cốttruyện Hồng lâu mộng Chúng ta có thể nhanh chóng tìm hiểu đợc nội dung của

các hồi thông qua phần nhập thoại Phần nhập thoại nh là một sự dẫn đờng củatác giả, thật khó để tìm hiểu sự kiện, biến cố trong một trăm hai mơi hồi nếukhông có nó Sự phân loại và quy nạp hình thái các cặp đối ngẫu mở hồi cũnggiúp ta tìm hiểu sâu hơn kết cấu của tiểu thuyết này Tuy cùng có kết cấu giốngnhau nhng nội dung thể hiện của các cặp đối ngẫu làm đề mục trong tác phẩm

Hồng lâu mộng có thể chia thành các loại nh sau:

- Những cặp đối ngẫu nhập thoại gắn liền với tên của nhân vật chính tronghồi Có tới bảy mơi chín cặp đối ngẫu mang hình thức này, chẳng hạn:

Hồi năm mơi hai:

Bình Nhi cố tình dấu việc mất ngọc

Tình Văn đơng ốm, vùng dậy vá áo cừu

Hình thức nhập thoại mở đầu hồi này đề cao và xoáy sâu vai trò trung tâmcủa nhân vật trong chuỗi các câu chuyện Đặc điểm đáng chú ý ở đây là trongmỗi cặp đối ngẫu nh thế tác giả tự sự luôn để cho hai nhân vật song hành vớinhau tạo nên sự đối xứng về cả nội dung và hình thức Hồi thứ nhất và hồi mộttrăm hai mơi trùng hợp có vẻ ngẫu nhiên nhng lại không ngẫu nhiên chút nào,

đó phải chăng thuộc ý đồ kết cấu của tác giả Hai hồi này không còn là nhữngcặp đối ngẫu riêng lẻ nữa, mà đó còn là cặp đối ngẫu lớn bao trùm cả tác phẩm

Có thể xem đây là một kết cấu mở đầu và kết thúc rất “chỉnh” và hoàn hảo củaTào Tuyết Cần trong “Giấc mộng lầu hồng”

- Những cặp đối ngẫu nhập thoại giới thiệu khái quát nội dung câu chuyện

đợc kể trong hồi Có tới bốn mơi mốt hồi sử dụng phần nhập thoại đối ngẫukiểu này, xét về mặt trực quan nó có tác dụng nhấn mạnh sự kiện Cách viết quynạp, tóm lợc nội dung một cách ngắn gọn đã đem lại hiệu quả thẩm mỹ bất ngờ.Ngay khi tiếp cận với những lời nhập thoại thì độc giả đã bị lôi cuốn bởi sức hấpdẫn ly kỳ của nó Mỗi cặp sự kiện nh vậy ta thờng thấy có hai sự kiện song hànhvới nhau tạo nên sự cân đối hài hoà

Hồi tám sáu:

ăn của đút, quan già thay áo kiện Giữ tình riêng, gái trẻ giảng cầm th

Hồi thứ năm:

Chơi cõi ảo mời hai thoa chỉ đờng mê

Uống rợu tiên mộng lầu hồng diễn thành khúc

Những cặp đối ngẫu này nêu rõ nội dung sự kiện sẽ đợc đề cập đến tronghồi đã tạo nên sức lôi hấp dẫn đối với độc giả

- Những cặp đối ngẫu nhập thoại nêu địa danh nhằm nhấn mạnh không

gian Loại câu nhập thoại này tuy xuất hiện không nhiều trong tác phẩm, nhng

đã góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng về hình thức thể hiện của tác phẩm:Hồi một trăm linh hai:

Phủ Ninh Quốc, ruột thịt bị tai ơng Vờn Đại Quan, phù thuỷ trừ yêu quái

Hồi hai mơi bảy:

Đình Trích Thuý, Dơng Phi đùa bớm trắng

Mộ Mai Hơng, Phi Yến khóc hoa tàn

Với những danh từ xác định rõ địa điểm trong những câu nhập thoại tạonên sự mới lạ về cả nội dung và hình thức đó không những chỉ là những ấn tợngtrên bề mặt văn bản mà còn tạo dấu ấn sâu sắc về địa danh trong tác phẩm

Nh vậy, ngoài tính khái quát nội dung của từng hồi thì các cặp đối ngẫucòn có ý nghĩa về mặt kết cấu Vì thế phần nhập thoại trong tiểu thuyết chơnghồi nói chung, Hồng Lâu Mộng nói riêng có tác dụng rất thiết thực, đó chính là

cách tạo nên một tình điệu, một ấn tợng ban đầu cho độc giả trớc lúc bớc vàotừng hồi truyện

1.3.2 Cặp đối ngẫu kết thúc hồi

Tác giả có thể ngừng, ngắt hay kết thúc mỗi hồi ở những tình tiết quantrọng Điều này thể hiện rõ trong cách miêu tả cuộc sống nơi phủ Giả Tuynhiên, những chỗ ngừng ngắt ấy thực ra là những kết thúc mở của các hồi Cóthể sắp xếp các cặp đối ngẫu kết thúc hồi của tác phẩm thành năm dạng nh sau:

- Thứ nhất: Kết thúc theo kiểu truyền thống của tiểu thuyết chơng hồi

Đây là kiểu xuất hiện rất nhiều trong tiểu thuyết chơng hồi của Trung Quốcnh: Tam quốc diễn nghĩa, Tây du ký Hồng lâu mộng tuy số lợng các câu kết

thúc hồi theo kiểu truyền thống không nhiều nhng dấu vết của nó tồn tại trongmột số hồi chẳng hạn:

-"Giả Dung nghe nói, mới cho ngời đi bốc thuốc sắc cho Tần Thị uống, chabiết bệnh tình sau này ra sao"(Hồi 10)

-"Bảo Thoa trả lời thế nào, hồi sau sẽ rõ"(Hồi 34)

Không lặp đi lặp lại các cụm từ "hạ hồi phân giải" nh các tiểu thuyết chơnghồi khác Tào Tuyết Cần với sự sáng tạo của mình đã góp phần làm mới chotiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc, cụ thể ở đây là hình thức những câu chuyểnhồi vừa móc xích giữa hồi này với hồi khác đồng thời tạo nên khung kết cấu chotác phẩm Từ đó sẽ làm cho tác phẩm không có sự rời rạc chắp ghép mà trởthành một chỉnh thể nghệ thuật có quy mô đồ sộ Ngời đọc không chỉ đợc thởngthức câu chuyện lớn Hồng lâu mộng mà còn đợc cảm nhận sự lý thú của nó

thông qua kết cấu chuyển hồi

-Thứ hai: Kiểu kết thúc bằng lời bình của tác giả

Kiểu kết thúc này rất cô đọng và hàm súc có thể coi nó tơng đơng nh mộttiểu kết trong tiểu thuyết hiện đại Những lời bình này có tác dụng kết cấu rõràng, nó tạo nên khoảng lặng trần thuật, di chuyển điểm chú ý của ngời nghe từmải mê theo dõi câu chuyện chuyển sang suy ngẫm ý vị chủ đề Với cách kếtthúc hồi nh vậy kết cấu văn bản trần thuật của tác phẩm đợc xác định một cáchsáng rõ và sự tồn tại của nhà tự sự đợc khẳng định Nó giúp độc giả cảm nhậnsâu hơn, lập thể hơn về kết cấu hình tợng Tác giả tiểu thuyết đã trực tiếp thamgia vào tác phẩm nh một nhân vật thực thụ:

Chính là: Bởi tại cùng cành tham sắc dục

Gây nên liền gốc nổi gơm đao.

Thật là: Sớm phấn đêm thêu nào nghĩ đến

Nhìn trăng hứng gió lại thêm buồn

Những cặp đối ngẫu này là sự đồng cảm của tác giả đối với số phận củanhân vật, hoặc là sự xác nhận một lập trờng, t tởng nhân sinh nào đó cần để duytrì trạng thái giao lu giữa ngời kể và ngời nghe, giữa độc giả và nhà tiểu thuyết -Thứ ba: Kết thúc hồi bằng câu trần thuật

Kiểu kết thúc này chiếm tỉ lệ rất nhỏ trong toàn bộ tiểu thuyết: 2/120

Nh-ng cũNh-ng góp phần làm phoNh-ng phú thêm kết cấu kết thúc hồi của Hồng lâu mộng:

+ "Tiệc tan mọi ngời ra về"(Hồi 22)

+ "Khi xem chị em thả xong ai nấy mới về, Đại Ngọc về phòng mệt lử

nét gần gũi nhất của Hồng lâu mộng với tiểu thuyết hiện đại Câu kết thúc của

hồi này liên kết một cách nhịp nhàng với câu mở đầu của hồi kế tiếp:

+"Phong Túc nghe thấy sợ tái ngời, không biết có tai vạ gì" (Hồi 1) ->

"Phong Túc nghe thấy tên công sai gọi, vội vàng chạy ra cời hỏi " (Hồi 2) +“Vơng phu nhân gọi mẹ Kim Xuyến đến, đa bọc quần áo mang về’’ (Hồi33) – “Vơng phu nhân gọi mẹ Kim Xuyến đến, cho mấy cái trâm vàng và bảonhà s đến đọc kinh siêu độ cho nó” (Hồi 34)

Các câu chuyện đợc liên kết với nhau rất chặt chẽ, ngời đọc không còn bịchi phối bởi sự phân chia các hồi mà bị cuốn vào dòng chảy của tác phẩm nh

đọc một cuốn tiểu thuyết hiện đại

Không thể phủ nhận giá trị mà kết cấu tiểu thuyết chơng hồi đem lại, nótạo nên nét đặc trng cho tác phẩm Hồng lâu mộng, có tác dụng đóng khung kết

cấu văn bản hồi truyện Thông thờng đó là một cách tóm tắt câu chuyện vừa kể

và cũng là một cách bày tỏ thái độ của ngời kể truyện Điều này rõ ràng là mộtthủ pháp kết cấu quan trọng không chỉ trong cấu trúc văn bản trần thuật mà tấtnhiên còn có tác dụng lớn trong cấu trúc hình tợng tác phẩm Đồng thời thôngqua quá trình khảo sát trên ta còn thấy đợc nét mới mẻ mà Tào Tuyết Cần đã

đem đến cho tiểu thuyết chơng hồi Trung Quốc cụ thể là trong Hồng lâu mộng.

1.4 Xác định bố cục và Miêu tả tổng thể tác phẩm

Bố cục là một vấn đề thuộc phạm trù kết cấu tác phẩm Một tác phẩm văn

học vẫn thờng đợc hình dung chí ít là trên hai cấp độ: Cấp độ ngôn từ và cấp độhình tợng Cấp độ ngôn từ chọn sự chi phối của thể loại Tổ chức ngôn từ củatác phẩm ngay từ đầu bao hàm trong đó hai ý thức, ý thức của nhà làm sách và ýthức của ngời kể truyện ý thức nhà làm sách (ngời viết tiểu thuyết) bộc lộ rất

rõ nét trong Hồng lâu mộng đợc biểu hiện rất rõ Tác giả Hồng lâu mộng cho

độc giả thấy nguyên uỷ của cuốn sách, lý do tại sao viết ra, chính xác là kể lạihay chép lại, (thậm chí cả tên cụ thể của cuốn tiểu thuyết) và ý thức của ngời kểchuyện Vì vậy tên sách, câu mở đầu một thiên truyện, nhập đề của một cuốn

tiểu thuyết đều là những dấu hiệu quan trọng trong quá trình tìm hiểu bố cụctiểu thuyết Ngợc lại cấp độ hình tợng của tác phẩm chính là chỉ bức tranh đờisống đợc dựng lên trên / trong cấp độ ngôn từ cụ thể.

Cấp độ hình tợng tạo cho độc giả ảo giác về một hình thức của bản thân đờisống Hai cấp độ này chuyển hóa và nơng tựa vào nhau Sự chuyển hoá và tồntại trong nhau của chúng đợc thực hiện bởi vai trò của kết cấu, mà biểu hiệntrực tiếp, vật chất của kết cấu chính là bố cục

Bố cục thực hiện sự sắp xếp toàn bộ mọi yếu tố ngôn từ thành một văn bảntiểu thuyết xác định Sự phân tích bố cục thoạt trông có vẻ nh chỉ là một sự môtả lại cấp độ ngôn từ, thế nhng trên thực tế lại không phát huy đợc một tiếp nhậnhình tợng tởng tợng duy trì nhờ vào việc đọc văn bản Vì vậy phân tích bố cụcchính là bớc đầu của phân tích kết cấu tác phẩm

Lồng tất cả câu chuyện lớn nhỏ, có liên quan hoặc không liên quan, tiếpnối hoặc không tiếp nối với nhau vào trong một cái khung chung - đó chính làphơng pháp bao hàm toàn thể Tác giả Hồng lâu mộng đã dùng một khung hai

lớp để khuôn chụp vô số các mảng mảnh hình tợng vào trong khuôn chỉnh thểtiểu thuyết Cái khung hai lớp đó chính là câu chuyện hòn đá vá trời hoá ngọcxuống trần gian rồi trở về chốn cũ và chuyện cây Giáng Châu báo đáp ơn ThầnAnh bằng nớc mắt tình yêu chốn hồng lâu Tất cả những chuyện lớn nhỏ trongtác phẩm - các câu chuyện đợc bao hàm trong cái khung toàn thể đó lại đợc bốtrí lại với nhau theo cách gối móc hoặc liền kề Khung kết cấu bao hàm toàn thểngoại hiện hoặc nói bố cục ra thành phần đầu và phần kết tiểu thuyết Tác giả

Hồng lâu mộng khéo léo gói gọn hai phần này trong đơn vị một hồi truyện Vì

vậy - đệ nhất hồi - (hồi thứ nhất ) "Chân Sỹ ẩn mộng ảo thức thông linh / Giả

Vũ Thôn phong trần hoài khuê tú" (Chân Sỹ ẩn trong mộng ảo biết đá thiêng /Giả Vũ Thôn lúc phong trần mơ ngời đẹp) - Không chỉ đơn thuần là ở - đệ nhấthồi - (hồi thứ nhất), tơng tự - đệ nhất bách nhị thập hồi - (hồi 120) "Chân Sỹ ẩn

tờng thuyết thái h tình / Giả Vũ Thôn quy kết Hồng lâu mộng" (Chân Sỹ ẩn kể

rõ cảnh thái h / Giả Vũ Thôn kết thúc Hồng lâu mộng) cũng không đơn giản chỉ

ra hồi thứ một trăm hai mơi (bản dịch tiếng Việt chỉ dùng chữ thứ từ hồi một

đến hồi mời, sau đó đều nhất loạt gọi thẳng hồi bằng số hồi, ví dụ: Hồi mờimột Hồi một trăm hai mơi) Nói cách khác hai hồi này tồn tại với hai t cách,hồi đầu tiên và hồi cuối cùng trong chuỗi hồi đợc trật tự hoá cấu thành văn bảntiểu thuyết t cách mở đầu và khép kết một chỉnh thể tự sự

Bố cục ba phần tác phẩm Hồng lâu mộng có thể mô tả thành một sơ đồ tối

giản nh sau:

Phần mở đầu Phần thân Phần kết thúc (hồi thứ nhất) (hồi thứ 2 ->hồi thứ 119) (hồi thứ 120)Hai phần mở đầu và kết thúc của bố cục tác phẩm này đối ứng so sánhnhau qua phần thân tác phẩm Tính chất đối ứng tơng sánh giữa hai hồi nàyphần nào đã thể hiện ngay trên bản thân hai cặp đối ngẫu làm đề mục cho haihồi Sự lựa chọn một cách cố ý về từ ngữ cho ta thấy rõ ràng điều đó: Một nửa

vế đầu của mỗi cặp đối ngẫu đều để nguyên tên của hai nhân vật: Chân Sĩ ẩn Giả Vũ Thôn Bản thân chúng chứa đựng một sự đối lập tự tại: Đối lập giữa việcthực (Chân sự) với chuyện bịa (Giả ngữ); Đối lập giữa thế giới hiện thực, câuchuyện từng trải, tính chất tự truyện với ớc mộng tởng tợng, h cấu tiểu thuyết.Nửa vế sau mỗi cặp đối ngẫu làm đề mục hồi này cũng tiếp tục đối ứng vớinhau: "Đá thông linh" và "Thái H ảo Cảnh" với "Khuê tú" và "Hồng lâumộng" Sự đối ứng này hình thành tuỳ theo chiều liên tởng của độc giả Độc giả

-có thể liên tởng theo chiều dọc mỗi bên để thấy đợc liên hệ giữa "Đá thônglinh" và "Cảnh thái h"; "Hòn đá" (Thạch đầu) đó là một bộ phận trong cõi TháiH; "Khuê tú" (bản tiếng Việt dịch: Ngời đẹp) và "Giấc mộng lầu hồng" Liên t-ởng theo chiều ngang cho độc giả thấy rõ quan hệ giữa "Đá thông linh" (tức

Ngọc, Bảo Ngọc) với thế giới "Khuê tú" (gồm Bảo Thoa Kim và Đại Ngọc Mộc) thấy rõ quan hệ giữa "Thái H ảo Cảnh" và "Lầu hồng"

-Bố cục là sự sắp xếp các yếu tố văn bản vào những vị trí tối u nhất thì hành

động trên đây của tác giả Hồng lâu mộng - Cái hành động đợc thực hiện một

cách cố ý tại những vị trí then chốt trong tác phẩm - Cần phải đợc phân tích kỹlỡng chứ không thể dừng lại ở việc bình luận về cái gọi là "chơi chữ hài âm"(Chân Sĩ ẩn và Giả Vũ Thôn) hay đối ngẫu theo thông lệ

Chúng tôi sẽ phân tích cụ thể hơn bản thân kết cấu mỗi phần mở đầu và kếtthúc Kết cấu nội bộ của phần thân tác phẩm mà có lúc chúng tôi tạm gọi làphần chính văn sẽ đợc phân tích ở mục riêng

Phần mở đầu (tơng ứng với hồi một) và phần kết thúc (tơng ứng với hồimột trăm hai mơi) đợc bố cục nh thế nào ?

Chú thích đầu tiên trong bản dịch tiếng Việt- (chú thích 1)- gợi ý chochúng tôi phân tích từng phần bố cục tiểu thuyết này - "Hồi thứ nhất có thể chialàm hai phần Phần thứ nhất bắt đầu từ câu "Ngời làm sách xin nói" đến câu

"Ai hay thú vị chứa đầy ở trong", nói tóm tắt nguyên uỷ nội dung của cuốntruyện và dụng ý của tác giả Thí dụ Chân Sĩ ẩn, Giả Vũ Thôn v.v đều là báotrớc những điều sẽ nói ở hồi hai Đây là một lối văn ký thác, ẩn ẩn - hiện hiện,thực thực - h h, một nghệ thuật đặc biệt, khác với các tiểu thuyết diễn nghĩa;Còn phần thứ hai mới bắt đầu vào chính chuyện" [16,17] Quả thực hồi mộtngày có thể chia làm hai phần, nói chính xác hơn là tác giả Hồng lâu mộng đã

cố ý bố cục phần mở đầu của cuốn tiểu thuyết thành hai phần Tất nhiên, dịchgiả bản tiếng Việt chỉ giới hạn tầm nhìn vào một vấn đề có tính chất cục bộ -

"Hồi này có thể chia làm hai phần" Vì vậy, cách nói "Chân Sỹ ẩn, Giả VũThôn v.v đều là báo trớc những điều sẽ nói ở hồi hai” vừa có chỗ đúng màcũng có chỗ không đúng Thực ra nhìn trong bố cục toàn tác phẩm thì: Chân Sỹ

ẩn, Giã Vũ Thôn ở đây phải nói là báo trớc những điều quan trọng sẽ nói đến

trong phần chính của tiểu thuyết; Đặc biệt nó trực tiếp liên quan đến chuyện ởhồi kết thúc Và nếu ta hiểu truyện hoặc nh chính từ dùng trong chú thích này -

"cuốn truyện" là một cuốn tiểu thuyết hoặc nói tác phẩm tự sự thì trên thực tếphần thứ hai của hồi một cũng không phải "mới bắt đầu chính truyện" Chínhtruyện thực ra đã bắt đầu từ những dòng đầu tiên của phần một hồi một: "mợntruyện Hòn đá thiêng mà viết ra bộ Thạch đầu ký này; vì vậy đặt nhân vật củatôi là Chân Sỹ ẩn " [16,17] Mở rộng tầm quan sát toàn bộ bố cục trong tácphẩm ta mới có thể lý giải đợc từng bộ phận Bởi vì phần kết thúc (tức hồi mộttrăm hai mơi) cũng đợc bố cục một cách tơng tự - tức cũng đợc ghép từ haiphần Đơng nhiên xuất phát từ yêu cầu bố cục toàn sách - tức bố cục tổng thểtác phẩm - tác giả tiểu thuyết đã đảo vị trí của các phần Nếu ta gọi phần đầucủa hồi một - phần giới thiệu nguyên uỷ nội dung cuốn truyện; xuất xứ quátrình hình thành bộ sách là A phần kế tiếp dẫn vào chuỗi các câu chuyện đợc kểdần trong tiểu thuyết là B, thì trật tự A/B này đợc đảo thành B/A ở phần kếtcuốn sách Tức là “hồi kết” cũng đợc bố cục thành hai phần, phần đầu chủ yếu

kể chuyện Bảo Ngọc thi xong đậu cử nhân rồi bỏ đi tu, gặp lại Giả Chính đangtrên đờng về nhà mà không nhận cha nữa, phần này nối liền với chuyện kể nhânvật Tập Nhân hay tin Bảo Ngọc không về đổ quỵ xuống giờng Phần đầu này vềtính chất và nội dung tự sự của nó tơng đồng với phần B của hồi một, trong lúc

đó phần B của hồi kết thúc lại tơng đồng tính chất và nội dung tự sự với phần Acủa hồi một Phần thứ hai của hồi một trăm hai mơi bắt đầu từ câu ''Hẵng nóichuyện Giả Vũ Thôn … không kể chuyện Tập Nhân từ đó lại ở trong cảnh ngộnhân" [16,906] Vì vậy có thể thấy rõ bố cục của hai phần mở đầu và kết thúctiểu thuyết là giống nhau - đều chia làm hai, chỉ có điều vị trí của hai phần ởmỗi hồi đã thay đổi Có thể sơ đồ hoá thành:

Chuỗi các câu chuyện chính của

Hồng lâu mộng

Câu chuyệncuối cùngtrong tiểuthuyết

Cuốn sách

đợchoàn thành

Bố cục này cho ta thấy tác giả không chỉ kể về câu chuyện thế giới đợc viếtvào trong tiểu thuyết mà còn kể rõ chuyện cuốn tiểu thuyết đã đợc sáng tác nhthế nào? Nói cách khác bố cục đó khiến cho tác giả tiểu thuyết có thể kể đến

độc giả một lúc hai câu chuyện: - Một câu chuyện về số phận của các nhân vậttrong sách, một câu chuyện về bản thân cuốn sách

Sự phân tích bố cục tiểu thuyết cho ta thấy một cách tơng đối rõ ràng điều

đó Trên thực tế văn bản, việc tách bạch và hình dung phân minh hai câuchuyện, đó là điều rất khó do kỹ xảo tự sự đợc sử dụng một cách có hệ thốngtrong suốt cuốn sách Một trong những kỹ xảo đó là mơ hồ hoá các toạ độkhông thời gian giữa hai câu chuyện và lối kể nớc đôi khó xác định là nói đến

đối tợng nào Chẳng hạn trong những câu: "tình duyên vẫn cha xong, nhng vậtxuẩn ngốc ấy đã trở về rồi Còn phải đa nó về chỗ cũ, rồi ghi rõ việc sau này của

nó để không uổng công nó đã xuống cõi trần bấy lâu Sỹ ẩn nghe xong váichào từ biệt Hoà thợng và Đạo sĩ lại mang ngọc đến dới núi Thanh Ngạnh, đặtviên "bảo ngọc" ấy ở chỗ Nữ Oa luyện đá vá trời, rồi đi vân du" [16,26] Trongnguyên văn cuốn tiểu thuyết ta không thể xác định đợc bảo ngọc ở đây là viênngọc hay nhân vật Bảo Ngọc (bản dịch tiếng việt hiểu đó là viên ngọc nên dịchthành viên bảo ngọc, và đặt từ "bảo ngọc" vào trong dấu ngoặc kép) Hoặc trong

đầu đề hồi một trăm hai mơi, nguyên văn "Giả Vũ Thôn quy kết Hồng lâumộng" thì độc giả cũng không thể quả quyết cho rạch ròi là nhân vật Giả VũThôn xuất hiện trở lại để kết thúc cho cuốn sách là Hồng lâu mộng hay nhân

vật xuất hiện để quy câu chuyện “Giấc mộng lầu hồng” về điểm kết Và nộidung của phần B (hồi một trăm hai mơi) này cũng cho phép ta hiểu theo haicách (bản dịch tiếng Việt chọn cách hiểu nhân vật Giả Vũ Thôn kết thúc cuốntiểu thuyết Hồng lâu mộng Trong bản in Hồng lâu mộng đợc viết hoa chữ Hồng và in nghiêng chứng tỏ là tên sách).

Cách bố cục nh trên là khác hoàn toàn với tất cả những bộ tiểu thuyết

ch-ơng hồi nổi tiếng khác Có thể nói không một tiểu thuyết gia chch-ơng hồi nào lại

có ý thức cao độ đồng thời cả hai vấn đề: Tự sự cái gì và tự sự nh thế nào nh tácgiả Hồng lâu mộng Cái bố cục thoạt trông tởng nh đơn giản đó đã chứa đựng

trong nó mọi tính chất của tiểu thuyết chơng hồi từ diễn nghĩa, tự truyện kýthác, đến ký- truyện Văn bản tiểu thuyết này cũng mang trong nó bóng dángcủa những thành phần bố cục thờng có trong một cuốn tiểu thuyết phơng Tây-

từ Tựa, Lời nhà xuất bản, Cùng bạn đọc đến Vĩ thanh, Bạt

Nh vậy chúng ta đã có một cái nhìn tổng quát về bố cục của tác phẩm

Hồng lâu mộng, về phần mở đầu và phần kết thúc nh trên đã nói rất rõ ràng còn

bố cục phần chính văn (phần thân) của tiểu thuyết này có thể hình dung nh sau:

Hồng lâu mộng trên đại thể bố cục thành chuỗi hai mơi hồi tiếp nối hai mơi hồi,

luỹ tiến cho đến kết thúc ở hồi một trăm hai mơi Cuối mỗi nhóm hai mơi hồithờng bố trí những sự kiện quan trọng có tác dụng đến mạch truyện cơ bản Vídụ: Hai mơi hồi đầu hoàn thành nhiệm vụ tổng mở màn cho toàn bộ sân khấulớn của các nhân vật chính Cuối nhóm hồi này kể chuyện xây dựng Đại QuanViên Đại Quan Viên bối cảnh quan trọng nhất của "giấc mộng lầu hồng" độngthổ ở hồi mời sáu đem vào sử dụng ở hồi mời tám Rối loạn trong "Đại QuanViên" bắt đầu từ hồi sáu mơi (cuối nhóm hai mơi hồi thứ ba), hết tai này đếnnạn kia bắt đầu làm rung chuyển thế giới lý tởng của các nhân vật Cho đến hồitám mơi những đợt gió đầu tiên của cơn bão sắp đổ xuống hai phủ, xoá bằng

"Đại Quan Viên" đã bắt đầu thổi đến Đến cái chết của Đại Ngọc ở hồi chín tám