VĂN học nước mắt lâm đại NGỌC TRONG HỒNG lâu MỘNG

Có người lại yêu Lâm Đại Ngọc vì nàng là một người tình lãng mạn, một Tây Thiốm yếu… Lâm Đại Ngọc cũng như Tiết Bảo Thoa, Gỉa Bảo Ngọc, đã chiếm được tình cảm của những ai yêu tiểu thuyế

LỜI MỞ ĐẦUHồng lâu mộng là kiệt tác văn học vĩ đại của đất nước Trung Hoa và của cả thế giới Với hơn 400 nhân vật trong tác phẩm, có lẽ ai cũng tim cho mình một nhân vật yêu thích Người ta thích Bảo Thoa vì nàng là một người phụ nữ mẫu mực, một người vợ, người con dâu lí tưởng của thời đại Có người lại yêu Lâm Đại Ngọc vì nàng là một người tình lãng mạn, một Tây Thi

ốm yếu…

Lâm Đại Ngọc cũng như Tiết Bảo Thoa, Gỉa Bảo Ngọc, đã chiếm được tình cảm của những ai yêu tiểu thuyết Minh-Thanh, yêu Hồng Lâu Mộng Nỗi khổcủa nàng, tâm sự và tính cách của nàng đã lay động tình cảm của nhân loại Nói đến Lâm Đại Ngọc là nói đến nước mắt, nghĩ đến Lâm Đại Ngọc là nhớ đến những giọt lệ đau khổ rơi đầy trên từng trang sách

Tìm hiểu nước mắt Lâm Đại Ngọc là cách để giải mã những gửi gắm của Tào Tuyết Cần, đồng thời khám phá thế giới nội tâm vô cùng phong phú

ở nhân vật này

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ NÉT CHÍNH VỀ

TÁC GIẢ - TÁC PHẨM 1.1 Tác giả:

1.1.1 Tào Tuyết Cần - trải nghiệm và sáng tác

Tào Tuyết Cần (1716- 1763), tên Triêm, tự là Mộng Nguyễn, hiệuTuyết Cần, ngoài ra ông còn có hiệu là Cần phố, Cần Khê Ông sinh ra trongmột gia đình thi thư vọng tộc lâu đời Ông cố của ông là Tào Tỉ, có bà vợ làmbảo mẫu của vua Khang Hi Nhờ mối quan hệ đặc biệt đó, khi Khang Hy lênngôi, gia đình ông được hưởng nhiều ân sủng, hơn sáu mươi năm làm GiangNinh chức Tạo, trở thành người thân tín của vua Lợi lộc thu được từ tất cảcác ngành dệt tơ lụa ở vùng Giang Nam làm cho nhà họ Tào giàu lên nhanhchóng Sáu lần Khang Hy đi du tuần ở Giang Nam thì năm lần gia đình TàoDần tiếp giá, lần nào cũng dốc tiền bạc xây dựng lăng tẩm, chuẩn bị chỗ ở,nơi nghỉ ngơi cho vua, tiền bạc bỏ ra không biết bao nhiêu mà kể Khang Hycũng hiểu điều đó nên cho gia đình thông gia của nhà họ Tào làm luôn chứcTạo còn lại, hưởng lợi lộc từ việc thu thuế và lệnh cho lúc nào nhà họ Tàothiếu thốn thì phải giúp đỡ

Sinh ra trong hoàn cảnh như vậy, được sống thời niên thiếu của mộtcậu ấm, ông được nếm trải và hiểu thấu tường tận cuộc sống vương giả quýtộc Thế nhưng, cuộc sống phồn vinh đó chỉ kéo dài đến lúc Tào Tuyết Cần

13 tuổi Sau khi vua Khang Hy chết, Ung Chính lên ngôi đã ra tay thanh toán

những người thân tín của vua Khang Hy Nhà họ Tào bị kết tội “vơ vét những

phí tổn, làm khổ các trạm dịch, các khoản hàng dệt bị thiếu thốn rất nhiều”,

nên bị cắt chức Gia đình ông chuyển về Bắc Kinh, ban đầu còn được hưởngchút bổng lộc, nhưng về sau thì sa sút dần

Cuộc sống của Tào Tuyết Cần ngày càng khốn khó, phải lưu lạc khắp

nơi, gia đình sống trong cảnh “cả nhà ăn cháo, tiền rượu thường mua chịu”.

Khi đứa con trai yêu qua đời, ông quá buồn khổ nên cũng tạ thế, để lại người

vợ góa và một cuốn tiểu thuyết còn dang dở

Cuộc sống từ cực thịnh đến cực suy đã tác động đến tư tưởng và tìnhcảm của Tào Tuyết Cần Ông nhận thấy bản chất xấu xa, giả dối, tàn bạo củagiai cấp phong kiến ở buổi hoàng hôn của chế độ, nhận thấy được mâu thuẫnsâu sắc không thể giải quyết trong lòng xã hội mà ông đang sống Sự trải

nghiệm cuộc sống nghèo khổ khiến ông có thể “từ góc nhìn khác của lập

trường giai cấp mình nhìn lại sự phát triển và vận mạng tất yếu của xã hội

cực phú quý xa xỉ, sản nghiệp phá tan hết để về già thành một lão đồ nghèo, sống cảnh nhà tranh vách nát, tiếc thời vàng son mà trút hết nỗi lòng lên trên

Tuy ý thức được bản chất và sự sụp đổ tất yếu của xã hội, nhưng ở ôngvẫn tồn tại những dấu vết giai cấp khó mà xóa mờ Dù nhìn thấy sự thối nátcủa giai cấp mình nhưng ông không thể cắt đứt quan hệ với nó

Những trải nghiệm của chính bản thân tác giả đã trở thành một nguồn

tư liệu phong phú để sáng tác Trong Hồng Lâu Mộng, Tào Tuyết Cần đãmiêu rất sinh động, rất chi tiết cảnh sống sung túc của Giả phủ Khu vườn Đạiquan viên, cảnh đón Nguyên phi về tỉnh thân là những khúc xạ trong hồi ứccủa ông về 5 lần đón tiếp Khang Hy Những lần sinh nhật, hội hè đình đámđược miêu tả trong tác phẩm cũng là những hồi tưởng về những bữa tiệc linh

1 Vương Tuệ Mẫn (2007) 100 Danh nhân có ảnh hưởng đến lịch sử Trung

Quốc Tp Hồ Chí Minh: Nxb văn hoá thông tin.

2 Lâm Ngữ Đường (1994) Nhân sinh quan và thơ văn Trung Hoa Nxb vănhoá

đình mà hồi nhỏ ông được tham dự Cuộc sống của các tiểu thư công tử, từ đồ

ăn thức uống cho đến các thứ vải vóc mặc trên người phải chăng là kí ức củaTào Tuyết Cần về những ngày còn là cậu ấm khi gia đình đang làm chức tạothu thuế tơ lụa ở Giang Ninh

“Sinh trong nhung lụa, sống trong bùn lầy”, là một khái quát về cuộc đời của

Tào Tuyết Cần, “một cuộc đời niên thiếu sống trong đỉnh cao của quyền lực,

1.1.2 Cao Ngạc – sự tiếp bút thành công

Tào Tuyết Cần sau bao bão tố cuộc đời vùi dập, “ông đã chọn con

đường sáng tạo nghệ thuật – phương thức duy nhất để tái tạo lại bản thân của những bậc thiên tài bị số phận bất hạnh chà đạp” Nhưng tiếc thay, ông

chỉ mới hoàn thành được 80 trong 120 hồi như dự thảo bản Thạch đầu kí,người viết tiếp 40 hồi sau để cho ra mắt độc giả một bộ tiểu thuyết hoàn chỉnhnhư ngày nay là Cao Ngạc

Cao Ngạc (1738?-1815?) tên chữ là Lan Thự cũng có khi kí Hồng lâumộng ngoại sử, đỗ tiến sĩ năm 60 niên hiệu Càn Long

Trong số hơn 40 bộ sách viết tiếp, hơn 20 bộ phỏng tác Hồng Lâu Mộng thì

bộ của Cao Ngạc được xem là thống nhất với ý tưởng của Tào Tuyết Cầnnhất

Đa số những người nghiên cứu Hồng học cho rằng 40 hồi sau của CaoNgạc không thể sánh với 80 hồi đầu của Tào Tuyết Cần về mặt nghệ thuật.Đặc biệt trong 40 hồi sau, Cao Ngạc đã sửa đi một số chỗ làm cho tác phẩmkhông giống như dự thảo ban đầu của Tào Tuyết Cần Chẳng hạn việcPhượng Thư lập mưu trộm long tráo phụng là không đúng với ý của Tào

Tuyết Cần Theo Trương Khánh Thiện và Lưu Vĩnh Lương trong “Mạn đàm

3 Dương Bồi Hoàn- Lạc Ngọc Minh, 2000 Trung Quốc văn học sử, tập3 XbPhụ nữ

Hồng lâu mộng” thì ở những hồi đầu, bằng một số chi tiết về lời nói và hành

động của Phượng Thư, Tào Tuyết Cần đã xác nhận Phượng Thư là người ủng

hộ cuộc lương duyên mộc - thạch Rồi việc Cao Ngạc để cho Giả phủ phục

hồi, lại có thêm “các tình tiết gội ơn vua, lan quế sum vầy” là cũng không

đúng tinh thần của nguyên tác

Tuy nhiên, dù thế nào đi nữa thì chúng ta cũng phải công nhận nhữngđóng góp và tài năng của Cao Ngạc khi đã tiếp nối được ý tưởng của TàoTuyết Cần, hoàn chỉnh cốt truyện, thể hiện một cách xúc động tấn bi kịchtrong tác phẩm Sự khác biệt giữa Cao Ngạc và Tào Tuyết Cần suy cho cùngcũng là do sự khác nhau về hoàn cảnh Cao Ngạc đang làm quan to, đượchưởng bổng lộc của triều đình, do vậy thái độ của ông đối với xã hội tất nhiên

là khác Ông vẫn mong ước có được sự hồi sinh của xã hội phong kiến Hơn

nữa khi chưa trải qua “cuộc bể dâu” như Tào Tuyết Cần, Cao Ngạc khó mà

hiểu được những chân lý rút ra từ trải nghiệm ấy

Sau khi hoàn thành tác phẩm, Cao Ngạc đã đổi tên Thạch đầu kí thànhHồng lâu mộng Việc viết tiếp một bộ tiểu thuyết có nhiều tầng sâu như Hồnglâu mộng đã là một sự mạo hiểm, nhưng việc dám “đọ bút” với một thiên tàinhư Tào Tuyết Cần thì lại càng phải xem là dũng cảm Vì thế thành công củaCao Ngạc chứng tỏ ông cũng là một nhân tài xuất chúng

1.2 Tác phẩm

1.2.1 Sự nở rộ của tiểu thuyết Minh –Thanh với thành công đỉnh cao

là nghệ thuật xây dựng nhân vật.

Tiểu thuyết ngay từ khi ra đời đã chịu cái nhìn khắt khe của các nhà

nho Nó không được xem là một thể loại văn học chính thống mà chỉ là “lời

4 Lương Duy Thứ (1990) Để hiểu 8 bộ tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc NxbKHXH và Nxb Mũi Cà Mau

thành và phát triển, tiểu thuyết ngày càng khẳng định được vị trí của mìnhtrong lòng bạn đọc, giành được quyền bình đẳng như các thể loại văn họcchính thống đương thời.

Thời đại và nhu cầu của con người thay đổi luôn kéo theo sự thay đổicủa văn học Thời Minh-Thanh với sự phát triển mạnh mẽ của mầm mống tưbản chủ nghĩa đã không còn sản sinh ra đề tài cho các thể loại văn học chínhthống với hàng loạt thơ từ, tản văn mà nội dung chỉ là ca ngợi cảnh thái bìnhthịnh vượng của chế độ phong kiến Đặc biệt sự xuất hiện của tầng lớp thị dânvới nhu cầu thưởng thức văn nghệ mới đã tạo ra mảnh đất màu mỡ cho tiểuthuyết phát triển

Thời Minh- Thanh là thời kì nở rộ của tiểu thuyết với sự ra đời của cáctác phẩm kinh điển như Tam quốc diễn nghĩa (La Quán Trung), Thủy hử (ThiNại Am), Tây du kí (Ngô Thừa Ân), Chuyện làng nho (Ngô Kính Tử) Tiểuthuyết thời kì này không chỉ phát triển về số lượng (300 bộ), mà còn đạt đượcnhiều thành tựu về nội dung tư tưởng cũng như nghệ thuật, khác xa với cácthể loại chí nhân chí quái trước kia Khẳng định cái hay của các bộ tiểu thuyếtcũng chính là khẳng định sự sáng tạo của các tiểu thuyết gia thời kì này Đến

với các bộ tiểu thuyết thời kì này, “chúng ta không chỉ thấy ở trong đó nội

dung phong phú, giá trị hiện thực sâu sắc mà còn thấy tập trung ở đó những biểu hiện đặc sắc của nghệ thuật dân tộc Trung Quốc và thủ pháp muôn màu muôn vẻ”5

Thành công đáng được khẳng định nhất là các bộ tiểu thời kì này đãxây dựng được một thế giới nhân vật sinh động, trở thành những con người cómáu thịt bằng những thủ pháp nghệ thuật độc đáo:

5Lương Duy Thứ (2008) Văn học Trung Quốc Tp Hồ Chí Minh: Nxb Đại

học quốc gia Tp Hồ Chí Minh

Trước tiên, hầu hết các tác giả thời kì này đã khắc họa tính cách nhânvật từ hành động nhân vật Do hành động nhân vật không giống nhau nên tínhcách nhân vật cũng trở nên sinh động Cách xây dựng này vì thế tạo ra được

sự đa dạng trong tính cách nhân vật Điều này giải thích vì sao độc giả khôngthấy khô khan nhàm chán khi đọc những bộ tiểu thuyết trường thiên củaTrung Quốc

Bên cạnh đó, một điều dễ thấy ở các bộ tiểu thuyết thời kì này nữa làhầu hết các tác giả đều tạo ra sự xung đột giữa lực lượng mới và cũ, tiến bộ vàphản động, từ đó tạo ra đia bàn cho tính cách nhân vật được thể hiện Chẳnghạn, qua những xung đột trong trận Xích Bích, La Quán Trung đã khắc họađược sự thận trọng và lòng quả đoán của Tôn Quyền, sự hẹp hòi, nhỏ nhencủa Chu Du, một lần nữa cho thấy tài hùng biện của Khổng Minh, đồng thờikhắc họa được một lũ hủ nho khoác lác, hư danh, bip bợm Nhờ lợi dụngđược mâu thuẫn này mà tác giả có cơ hội thể hiện tư tưởng của mình

Thêm nữa, ở tiểu thuyết Minh- Thanh, các tiểu thuyết gia đã gắn việcmiêu tả hoàn cảnh khách quan với việc miêu tả tính cách nhân vật Tào TuyếtCần là người đã vận dụng thành công quan hệ hỗ trợ giữa tình và cảnh ở TiêuTương quán để miêu tả tính cách nhân vật Lâm Đại Ngọc Thi Nại Am thì qua

sự tàn bạo, bất công của xã hội lúc bấy giờ đã khắc hoạ thành công tính cáchcủa các đấng anh hùng hảo hán…

Ngoài ra, việc vận dụng hình thức tượng trưng khi xây dựng nhân vật,các tác gia thời kì này đã tạo ra hàng loạt tính cách điển hình, ăn sâu và gắn

bó với đời sống và tình cảm của đông đảo độc giả như Trương Phi “nóngnảy”, Tào Tháo “nham hiểm, đa nghi”, Đại Ngọc “khóc”, Bảo Ngọc “ngây”…

Tuy nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật ở Tây Du Ký, Tam Quốc DiễnNghĩa, Thuỷ Hử chưa đạt đến độ tinh xảo nhưng với Hồng Lâu Mộng, tiểu

thuyết Minh- Thanh cũng đã khẳng định sự trưởng thành của nghệ thuật miêu

tả tâm lí nhân vật

Những thành tựu trên của tiểu thuyết Minh- Thanh đã chứng tỏ sự sángtạo không mệt mỏi của một dân tộc giàu truyền thống thi ca, để khi nhớ đếnvăn họcTrung Quốc, người ta nhớ đến thành công của từng thời đại: Hán phú,Đường thi, Tống từ, Minh- Thanh tiểu thuyết

1.2.2 Hồng Lâu Mộng- những thành công vượt thời đại.

Ra đời vào thế kỷ XVI, Hồng Lâu Mộng đă trở thành đỉnh cao của tiểuthuyết hiện thực Trung Quốc Ngay từ khi ra đời, Hồng Lâu Mộng đã chiếmđược tình cảm của đông đảo độc giả yêu văn học Trung Quốc, yêu tiểu thuyếtMinh- Thanh Sự ra đời của nghành Hồng học vừa cho thấy sức hấp dẫn củaHồng Lâu Mộng, vừa cho thấy sự quan tâm của độc giả và giới nghiên cứu

Đi vào Hồng Lâu Mộng là đi vào khám phá thế giới bí ẩn mà con người từ lâuvẫn khao khát tìm tòi

Xoay quanh bi kịch tình yêu của Lâm Đại Ngọc và Giả Bảo Ngọccùng với số phận của các nhân vật nữ chính, tác giả đã phản ánh sự thịnh suycủa tứ đại gia tộc, trong đó nổi bật nhất là bi kịch của gia đình họ Giả Đócũng là quá trình đi từ thịnh đến suy rồi sụp đổ không thể cứu vãn của xã hộiphong kiến Trung Hoa Cuộc sống trong Giả phủ chính là bộ mặt của xã hộiphong kiến đầy mâu thuẫn, càng đi đến hồi cáo chung thì càng thối nát

Như N S Konrat nói, Hồng Lâu Mộng thật sự là bộ bách khoa về vănhoá, xã hội Trung Quốc Đọc tác phẩm, ta thấy được hình ảnh của cả xã hộiphong kiến Trung Quốc với những quan hệ kinh tế, quan hệ xã hội đầy mâuthuẫn Ở đó có vô vàn những xáo động, những hỗn tạp của thời đại cái cũkhông còn phù hợp nhưng cái mới ra đời lại chưa đủ sức thay thế nó

Qua những lần các cô gái trong Đại quan viên làm tửu lệnh, Hồng Lâu Mộngcũng cho độc giả thấy một đất nước Trung Quốc giàu truyền thống thơ ca, cónhiều những con người yêu thơ ca.

Đó còn là bức tranh muôn màu về tâm lí và trái tim con người Qua đờisống nội tâm phong phú của các nhân vật nữ, tác giả đã phản ánh một cáchsâu sắc tình cảm và ước mơ của mọi lớp người trong xã hội: đó là con ngườiđứng ở đỉnh cao của quyền lực và địa vị; là kẻ tuy sống trong nhung gấm lụa

là nhưng không khi nào có được giây phút bình yên trong lòng (Lâm ĐạiNgọc); là những thân phận cùng khổ dưới đáy xã hội (tầng lớp a hoàn), … Đặc biệt, thông qua số phận của 3 nhân vật chính và bi kịch của các nữ nhânvật trong tác phẩm_bi kịch mang tính nhân loại, Hồng Lâu Mộng đã lên tiếng

tố cáo lễ giáo phong kiến, lễ giáo cương thường, yêu cầu tự do hôn nhân, bìnhđẳng nam nữ, tôn trọng cá tính

Nhưng điểm đáng khẳng định nhất của Hồng Lâu Mộng vẫn là ở nghệthuật tiểu thuyết đạt đến độ mẫu mực Có thể nói, trong kho tàng tiều thuyếtMinh- Thanh, Hồng Lâu Mộng là một trong số ít tác phẩm là sáng tác của cá

nhân Vì vậy, Hồng Lâu Mộng là tài năng, là vốn sống, là tâm huyết “chữ chữ

xem ra đều là máu, mười năm gian khổ chẳng tầm thường” của tác giả.

Trong cuốn Hồng Lâu Mộng quyết vi, Hồng Thu Phiên đã viết :“ Hồng Lâu

Mộng lập ý mới, bố cục khéo, từ ngữ đẹp, đầu mối rõ, khởi kết kì, đan cài diệu, miêu tả thật, sắp xếp tài,kể việc thực, nói tình tiết, đặt tên sát,dùng bút kín, cái tài tình thật không kể xiết.[…]kể chuyện ma không cảm thấy hoang đường, kể sự việc không thấy chồng chất, không lời nào tự mâu thuẫn, không việc nào bất trúng nhân tình Ngoài ra những viêc như chúc tết, mừng tuổi […] cho đến những việc vặt vãnh gia thường, tư tình nhi nữ, không có việc gì

mà không ghi đủ, đến như cầm kì thi hoạ, y bốc tính bệnh, giải quyết rất tinh, sắp xếp rất xác đáng Nhưng tôi đặc biệt cho rằng không có tài gì khéo hơn

là tài thơ từ câu đối hoành phi, lệnh phạt rượu, câu đố đèn, kèm thêm văn từ, điểm thêm hí khúc, không một chỗ nào là không ám hợp vời lí chính, nhất bút song quan, quả là một cuốn sách không tiền tuyệt hậu, độc tuyến trên đời”.

Thôi Đạo Di cũng nhận xét: "Đối với tôi, không một tác phẩm nào có thể so

tài với Hồng Lâu Mộng về cách sáng tạo câu chuyện và nhân vật chân thật, sống động, bền bỉ” Lỗ Tấn thì cho rằng: “Từ khi Hồng Lâu Mộng ra đời, cách viết và cách tư duy truyền thống đã bị phá vỡ”….

Có thể nói rằng, giới nghiên cứu đã dành hết những ngôn từ đẹp nhất

để ca ngợi cái hay của Hồng Lâu Mộng Thế nhưng dường như nói bao nhiêucũng vẫn thấy không đủ, bởi Hồng Lâu Mộng là một tác phẩm thành côngtrên nhiều mặt

Thành công đáng kể đầu tiên là nghệ thuật xây dựng nhân vật đạt đếnmức tinh xảo Hồng Lâu Mộng có hơn 400 nhân vật nhưng người đọc khôngthể nhầm lẫn nhân vật nào với nhân vật nào Tình Văn cũng thẳng thắn và cátính như Đại Ngọc nhưng người đọc vẫn thấy ở Tình Văn và Đại Ngọc haitính cách, 2 cá tính riêng biệt; Tập Nhân giống Bảo Thoa ở sự nhu mì nhưngngười ta vẫn thấy Tập Nhân chỉ là cái bóng của Bảo Thoa; …

Nghệ thuật tổ chức nhóm nhân vật điển hình cũng đã đạt tới trình độ

“áo trời không thấy mũi kim, búa đẽo không để lại dấu vết” Tổ chức củanhóm điển hình, tính hài hoà và phân cách của tính cách, sự kết hợp hoàn mĩcủa tính cách cá nhân với nhóm, sự vận hành của nhóm đat đến trình độ caotrong lịch sử tiểu thuyết Trung Quốc Ở đây cá tính và nhóm điển hình đềutiến triển theo tình tiết, theo sự biến động của hoàn cảnh, cùng tác động qualại mà phát triển Hồng Lâu Mộng đã hình thành kết cấu trường thiên cận đại,

các nhân vật không có tiểu sử như trong Thuỷ hử mà dựa vào hoàn cảnh, tình

tiết để dệt nên cá tính

Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật ở Hồng Lâu Mộng, như đã nói, đạtđến độ mẫu mực Tào Tuyết Cần dụng công miêu tả dài dòng, tỉ mỉ, chứkhông thoáng qua như các tác giả khác Họ Tào cũng như Cao Ngạc đã phơibày thế giới nội tâm nhân vật một cách sinh động, nhấn mạnh được cá tínhcủa từng nhân vật Lâm Đại Ngoc và Vương Phượng Thư là 2 nhân vật cótâm lí sinh động nhất Tâm lí của Phượng thư là tâm lí của một kẻ giàu sang,quyền lực và hiếu thắng, cô ta có thừa mưu kế để dìm chết những ai độngchạm đến danh dự và địa vị của mình Tâm lí của Lâm Đại Ngọc là tâm lí củamột kẻ ăn nhờ ở đậu, của một cô gái yêu đương tha thiết nhưng lại không thểthổ lộ.

Tào Tuyết Cần còn tài tình ở chỗ tạo ra một loạt cặp nhân vật đối xứngnhau, tính cách của nhân vật này làm nổi bật tính cách của nhân vật kia.Chẳng hạn, xây dựng một Bình Nhi ôn hoà, tốt bụng bên cạnh Phượng Thư là

để làm nổi bật cái tàn nhẫn của Phượng Thư; xây dựng một Sử Tương Vân vô

tư, bộc trực là để làm nổi bật một Đại Ngọc đa sầu đa cảm; để một Tình Vănthẳng thắn cùng Tập Nhân hầu hạ Bảo Ngọc là để làm nổi bật cái nhu mì ởTập Nhân vậy

Đăc biệt, việc khắc họa nhân vật qua các vở tuồng cổ hay ám chỉ tínhcách, số phận của nhân vật qua việc đặt tên cũng là một nét độc đáo trong

phong cách Tào Tuyết Cần Vì thế, “chấm tuồng cũng có thể chấm ra tính

Có thể nói “Hồng Lâu Mộng đã sáng tạo ra một loạt hình tượng nhân

6Trương Khánh Thiện- Lưu Vĩnh Lương Mạn đàm Hồng Lâu Mộng Nxb

Thuận Hoá Trang 292

7Vương Tuệ Mẫn (2007) 100 danh nhân có ảnh hưởng đến lịch sử Trung

Quốc Tp Hồ Chí Minh: Nxb văn hoá thông tin.

Trong Hồng Lđu Mộng, góc kể chuyện của tâc giả đê thay đổi TăoTuyết Cần không kể theo lối toăn tri, tức lă người kể biết hết mọi chuyện, mẵng dùng lời kể hạn chế, tức lă thông qua nhđn vật để thuật lại sự việc Ở hồi

2, hình ảnh của Lđm Đại Ngọc hiện lín qua con mắt đa tình của Bảo Ngọc Ởhồi thứ 65 tính câch câc nhđn vật lại xuất hiện qua sự đânh giâ của thằngHưng_ người hầu của Giả Liễn

Nếu như Ngô Thừa Đn vă La Quân Trung dùng những chi tiết li kì, hấpdẫn để lôi cuốn người đọc thì Tăo Tuyết Cần lai hấp dẫn người đọc bằngnhững chi tiết giản dị đời thường Bức tranh sinh họat ở Giả phủ được miíu tảchđn thực, không tô vẽ, tung hứng Chính vì thế mă Lđm Ngữ Đường cho

rằng “cuộc sống trong Hồng Lđu Mộng thật đến phi nghệ thuật” 8

Ngôn ngữ ở trong Hồng Lđu Mộng đạt đến độ trong sâng, giău sức biểuhiện, ngôn ngữ nhđn vật chiếm phần lớn vă ngôn ngữ đối thoại lại chiếm tỉ lệcao Lời của tâc giả hết sức ngắn gọn, đóng vai trò kết nối câc tình tiết vớinhau

Về kết cấu, bín cạnh kết cấu theo trình tự thời gian như câc bộ tiểuthuyết cùng thời, kết cấu “mộng trong mộng” đê tạo nín sự hấp dẫn, lôi cuốncủa Hồng Lđu Mộng

Có thể nói, với những thănh công trín, Hồng Lđu Mộng lă một bướctiến mới của nghệ thuật tiểu thuyết thế giới, xứng đâng đứng ngang với câckiệt tâc của nhđn loại

Chương 2 NHỮNG ÂM CHỈ VỀ CUỘC ĐỜI ĐẦY NƯỚC MẮT CỦA LĐM ĐẠI NGỌC.

8Lđm Ngữ Đường (1994) Nhđn sinh quan vă thơ văn Trung Hoa Nxb

văn hoâ

Kết cấu trong Hồng Lâu Mộng, như đã nói là vô cùng chặt chẽ TàoTuyết Cần một khi đã nói, đã tả, đã kể cái gì thì đều dụng công, tỉ mỉ, chi tiết.Khi xây dựng nhân vật Lâm Đại Ngọc với dụng ý là cuộc đời nàng sẽ là mộtkiếp người đầy nước mắt, Tào Tuyết Cần đã đưa vào tác phẩm những ám chỉthú vị.

2.1 Lời thề của cỏ Giáng Châu

Khi đá Thần anh bị bỏ rơi ở núi Thanh Nghạnh, các đạo nhân, ẩn sĩ đãđem về Thái hư cảnh ảo, cho sống vui vẻ ở cung Xích Hà Ở bên cạnh hòn đáTam sinh có cây cỏ Giáng Châu, hàng ngày đá Thần Anh lấy nước Cam Lồtưới cho cỏ Giáng Châu Cây cỏ này vì thế tươi tốt, tu luyện lâu ngày thànhcon gái, suốt ngày rong chơi ở ngoài cõi trời Li Hận, đói thì ăn quả MậtThanh, khát thì uống nước bể Quán Sầu Khi đá Thần Anh xuống trần để

hưởng vinh hoa phú quý, cỏ Giáng Châu cũng xuống trần với lời thề “chàng

đã ra ơn mưa móc mà ta không có nước để trả lại Chàng đã xuống trần làm người, ta cũng phải đi theo Ta lấy hết nước mắt của đời ta để trả lại chàng,

Cỏ Giáng Châu chính là Lâm Đại Ngọc, đá Thần Anh chính là Giả BảoNgọc Nàng Giáng Châu xuống trần, không phải là để hưởng mọi vinh hoaphú quý ở đời như đá Thần Anh, nàng xuống trần là để trả món nợ tưới tiêu

mà chỉ có dùng nước mắt mới trả nổi Xây dựng chi tiết này, tác giả đã tạo ramàu sắc thần kì, tiền duyên, định mệnh cho số phận của Lâm Đại Ngọc, đồngthời cũng hé mở một cuộc tình đầy nước mắt

9Tào Tuyết Cần Hồng Lâu Mộng, 3 tập,Vương Bội Hoàng dịch Nxb văn

học Tập 1, trang……

2.2 Tiêu Tương _điển tích về nước mắt

Lâm Đại Ngọc đến Kim Lăng, vào sống ở Đại quan viên, Tào TuyếtCần lại “bố trí” cho nàng sống bên cạnh những giọt nước mắt Những cảnhnhững vật xung quanh nàng là những ám chỉ đầy nước mắt

Đại quan viên là công trình đồ sộ do hơn 300 thợ giỏi ở các nơi về xâydựng đón Nguyên phi về tỉnh thân Đại quan viên là hình ảnh của Thái hư ảocảnh ở trần gian, nơi tập trung đủ thập nhị kim thoa để làm nên cái án phonglưu

Theo lời của nguyên phi, Giả Chính cho Bảo Ngọc và bọn con gái vàovườn để vui chơi, học hành Mỗi người chọn cho mình một nơi phù hợptrong khu vườn tráng lệ được bao bọc bởi vô số thành quách, đền đài BảoThoa sống ở Hành Vu uyển, Lí Hoàn sống ở Đạo Hương thôn, Thám Xuân ởLục Phong hiên, Diệu Ngọc ở am Lũng Thuý, Bảo Ngọc ở Di Hồng viện.Còn Đại Ngọc thì sống ở Tiêu Tương quán, một nơi phong cảnh tịch mịch, u

buồn, chỉ thấy “hai bên đường trúc rủ rườm rà, rêu xanh phủ kín, ở giữa có

Tiêu Tương là tên của một danh lam thắng cảnh nổi tiếng trong hội hoạ

và thi ca Trung Hoa Tiêu Tương thực chất là khúc hai con sông Tiêu vàTương hợp nhất, thuộc tỉnh Hồ Nam Sông Tương còn mang điển tích về mốitình buồn giữa Lương Ý Nương và người anh con cô con cậu là Lí Sinh thờinhà Chu, đời Ngũ Quý Mối tình vụng trộm của họ bị phát hiện và ngăn cấm

Ý Nương bị gia đình đưa xuống phía Nam sông Tương, Lí Sinh ở mạn Bắc.Không được gặp nhau, Ý Nương hớp từng ngụm nước sông Tương mà nhớđến mối tình ở đầu nguồn và làm bài thơ nói rằng sông Tương dù sâu còn cóđáy chứ nỗi nhớ của nàng thì vô tận:

“Chàng ở đầu sông Tương

10 Tào Tuyết Cần Hồng Lâu Mộng, 3 tập Nxb văn học

Thiếp ở cuối sông Tương Nhớ nhau không gặp được Cùng uống nước sông Tương”.

Tiêu Tương Quán lại là nơi trồng nhiều cây trúc có vân rất đẹp Cây trúcngoài ngụ ý nói về sự cương trực, thẳng thắn của Đại Ngọc, nó còn gợi chongười đọc nhớ về một điển cố buồn

Điển cố này xuất phát từ chuyện hai bà Nữ Nga và Hoàng Anh khócvua Thuấn Nữ Nga và Hoàng Anh là 2 con gái cưng của vua Nghiêu, do vuaNghiêu yêu quý Thuấn nên đã gả con gái mình cho Thuấn Tục truyền rằng,vua Thuấn khi tuần thú ở phương Nam, đã mất ở đất Thương Ngô (mộthuyện của tỉnh Quảng Tây ngày nay) Hai bà vợ cùng khóc chồng đến chảymáu mắt trên bến Tiêu Tương Người đời sau có lập đền thờ hai bà trên bếnTiêu Tương và kể lại rằng, giọt lệ hai bà nhỏ trên bờ trúc ven sông làm trúcnổi vân thật đẹp Từ đó về sau, trúc mọc trên bờ tiêu tương nổi tiếng có vânquý và nước mắt đàn bà gọi là mạch tương

2.3 Nhân vật Tử Quyên và nước mắt chim đỗ quyên.

Trong Hồng Lâu Mộng, Tào Tuyết Cần rất hay dùng tên của chim, cácloài hoa để đặt tên, hay đặt biệt hiệu cho các nhân vật của mình, qua đó bộc

lộ ngụ ý của mình

Việc đặt tên cho Uyên Ương cũng nằm trong mục đích đó Dùng têncủa một loài chim tượng trưng cho đời sống tình ái mĩ nhân hạnh phúc,chung thuỷ để đặt tên cho một nhân vật có số phận bất hạnh, bị bức đến mức

phải “thề dứt bạn uyên ương”, tác giả đã thể hiện lời châm biếm sâu sắc, lời

tố cáo đầy phẫn nộ

Dùng tên chim đặt cho người còn có nhân vật Tử Quyên Tử Quyên

là a hoàn của Giả mẫu nhưng vì Giả mẫu thấy tính tình nhanh nhẹn nên đemtặng cho Đại Ngọc Tử Quyên là tên của loài chim Đỗ Quyên hay còn gọi là

Đỗ Vũ Đây là loài chim thường kêu vào lúc đêm trăng thanh cuối xuânsang hạ, giọng kêu ai oán, buồn thảm não nuột, gợi cho người lữ khách thaphương nhớ quê hương đến da diết, đứt ruột Chim Đỗ Quyên còn có mộtđiển tích rất huyền thoại và lâm li: Vào thời Xuân Thu có một nước gọi là

Cổ Thục nằm sâu trong vùng thung lũng sông Hán Thuỷ, theo truyền thuyết

kể thì nước này có vị vua là Đỗ Vũ, hiệu là Thục Đế Thục Đế tư tình với

vợ của Miết Linh_một vị tướng tài của mình Thục Đế vì cảm thấy hổ thẹnvới của hành vi bất chính của mình nên đã nhường ngôi lại cho Miết Linhrồi cùng vợ Miết Linh mai danh ẩn tích, lúc đó khoảng tháng hai âm lịch.Thời gian trôi qua, vợ Miết Linh trốn về với Miết Linh Thục Đế sống trong

cô đơn, một mình hối lỗi và tiếc nhớ ngai vàng da diết Thục Đế lâm bệnh

và chết đi, hồn hoá thành chim Đỗ Quyên kêu thảm thiết vào những đêmtrăng mờ cuối xuân

Rõ ràng, Tào Tuyết Cần đặt cho a hoàn thân tín và cũng là người bạn

tri kỉ của Đại Ngọc cái tên đó là hoàn toàn có dụng ý “Theo tiếng kêu buồn

đến chảy máu của chim đỗ quyên người ta nghĩ ngay đến nước mắt đầm đìa

bi thảm của Đại Ngọc, nỗi bất hạnh kêu khóc thảm thiết đến khô nước mắt

mà chết” 12

2.4 Dáng vẻ của Đại Ngọc_ bể nước mắt không bao giờ cạn.

Bên cạnh những ám chỉ vừa phân tích thì tướng mạo của Lâm ĐạiNgọc cũng là một ám chỉ về một cuộc đời không mấy hạnh phúc Trong conmắt của Bảo Ngọc, nàng hiện lên với sự yếu đuối mong manh như một giọt

nước: “má hơi lúm vẻ âu sầu, người hơi mệt trong càng tha thướt Lệ rớm

11 12 Trương Khánh Thiện- Lưu Vĩnh Lương Mạn đàm Hồng Lâu Mộng Nxb

Thuận Hoá.Trang 305

12

rưng rưng, hơi ra nhè nhẹ, vẻ thư nhàn hoa rọi mặt hồ, dáng đi đứng liễu

thấy cũng muốn che chở Đôi mắt nàng là một thế giới tâm hồn phong phú,nhạy cảm, là một bể nước mắt không bao giờ cạn Chân dung Lâm Đại Ngọcchính là một dự báo về số phận và tính cách

Như vậy, những ám chỉ vừa phân tích trên đây như là một gợi ý để đivào tìm hiểu số phận cũng như nước mắt Lâm Đại Ngọc: nước mắt củaLương Ý Nương, Nữ Nga và Hoàng Anh là những giọt lệ tình đau khổ; nướcmắt chim Đỗ Quyên là nước mắt của một nỗi lòng cô đơn nơi viễn xứ; dángdấp của nàng lại là hiện thân của giọt nước mắt đa sầu đa cảm; và cây trúcxanh là hiện thân của giọt nước mắt cá tính Nhưng những ám chỉ mà TàoTuyết Cần tạo ra trong tác phẩm cũng như những yếu tố mộng ảo trong tiểuthuyết chỉ mang giá trị kết cấu, giá trị nghệ thuật chứ không chi phối cuộcđời, số phận của nhân vật Vì điều mà Tào Tuyết Cần hướng đến là hiện thựcđời sống với bộ mặt thật của nó, là số phận mang tính thời đại của con ngườichứ không phải là một cái gì xa xôi ngoài hiện thực Vì thế, nước mắt củaLâm Đại Ngọc không phải là giọt nước mắt tiền định, mà là giọt nước mắtcủa cuộc đời có quá nhiều bất hạnh, cô đơn, của một tâm hồn đa sầu, đa cảm

Đó là nước mắt hiện thực, nước mắt của số phận và tính cách

Chương 3: CUỘC ĐỜI ĐẪM NƯỚC MẮT CỦA LÂM ĐẠI NGỌC TRONG PHỦ GIẢ.

3.1 Lâm Đại Ngọc đến Kim Lăng

13 Tào Tuyết Cần Hồng Lâu Mộng, 3 tập, Vương Bội Hoàng dịch Nxb văn học

Lâm Đại Ngọc là tiểu thư của một gia đình thi thư môn đệ đất TôChâu Ngay từ nhỏ đã được cha mẹ thương yêu chiều chuộng, lớn lên cho

đi học như một cậu bé Năm 11 tuổi mẹ mất, Đại Ngọc được gửi đến KimLăng sống nhờ nhà bà ngoại, mong trên có người dạy bảo, dưới có chị emgiúp đỡ, hi vọng cuộc sống đông vui, nhộn nhịp trong Giả phủ sẽ giúp nàngvơi bớt nỗi buồn mồ côi mẹ Thế nhưng, hành trình đến với Giả phủ cũng làhành trình đến với những buồn tủi, cô đơn nhất là từ khi cha nàng mất đi.Nàng vào sống trong Đại quan viên, làm một Tiêu Tương phi tử vănchương không ai sánh kịp, được Giả Mẫu thương yêu, được a hoàn hầu hạnhư các chị em khác Thế nhưng, những điều đó không thể bù đắp được nỗiđau của nàng, không làm vơi bớt nỗi nhớ nhà, nỗi thương thân của nàng.Cuộc sống đoàn viên, sum vầy trong Giả phủ luôn làm một người con xa xứnhư nàng cảm thấy chạnh lòng Do có tính kiêu kì, cô độc, lại thẳng thắn,nàng trở nên lạc lõng và cô đơn, ngoài Bảo Ngọc và Tử Quyên, không ai làngười có thể hiểu và thông cảm với nàng Thế nhưng Bảo Ngọc người yêunàng chân thành và cũng là người nàng yêu tha thiết lại không phải là nơilúc nào nàng cũng có thể tìm đến để giải bày mọi tâm tư, tình cảm

Điều duy nhất có thể mang lại niềm vui cho Đại Ngọc là tình yêu Thếnhưng mối tình của nàng không phải lúc nào cũng đem đến hạnhphúc Ngược lại, cuộc tình đó làm cho nàng luôn sống trong tình cảnh buồnvui lẫn lộn, ghen tuông giận hờn, phập phồng lo sợ, hi vọng rồi lại thất vọng

và kết thúc trong đau khổ căm hờn

3.2 Tiếng khóc cô đơn, lạc long

Điểm qua 98 hồi Đại Ngọc sống trong tác phẩm, có thể liệt kê nhữnglần Đại Ngọc khóc một cách tổng quát như sau:

Hồi 18 Đại Ngọc tưởng Bảo Ngọc cho mấy đứa hầu cái túi hương mà

mình đan tặng nên khóc lóc

Hồi 20 Khi Sử Tương Vân đến, Bảo Ngọc sang bên chỗ Bảo Thoa về, Bảo

Ngọc và Đại Ngọc cãi nhau, Bảo Thoa đến kéo Bảo Ngọc đi, ĐạiNgọc ngồi khóc

Hồi 23 Khi con nghe hát diễn tuồng, có câu: “Trước sau hồng tía đua

chen Giờ sao giếng lấp tường nghiêng thế này”, Đại Ngọc nghĩ

đến câu: “Nước chảy hoa tàn khéo hững hờ, người đẹp như hoa,

tuổi trôi như nước” rồi thấy buồn tủi nên nước mắt giàn dụa.

Hôi 26 Khi Bảo Ngọc đọc hai câu trong Tây sương ký: “Nếu tôi cùng tiểu

thư đa tình sum vầy phượng loan, quyết chẳng để chị trải nệm quạt nan”, Đại Ngọc xúc động, tủi thân mà khóc.

Hồi 28 Tình văn không mở cửa, Đại Ngọc nghĩ Bảo Ngọc giận mình nên

Hồi 30 Bảo Ngọc đến xin lỗi Đại Ngọc, Đại Ngọc thương cảm Bảo Ngọc,

lại thương cho mình nên khóc mãi cùng Bảo Ngọc

Hồi 32 Khi nghe Bảo Ngọc nói cùng với Sử Tương Vân, “không bao giờ

cô Lâm lại nói những câu như thế” Đại Ngọc mừng mừng, sợ sợ,

tủi tủi khóc

Hồi 34 Bảo Ngọc bị Giả Chính đánh, Đại Ngọc sang thăm Thấy Bảo

Ngọc bị đánh nặng nên khóc nức nở

Hồi 35 Đại Ngọc đứng dưới bóng hoa nhìn đoàn người đổ về Di hồng viện

thăm Bảo Ngọc, Đại Ngọc nghĩ đến mình cô đơn nên khóc

Hồi 45 Bảo Thoa cho người sang biếu Đại Ngọc yến sào, “Đại Ngọc nằm

nghĩ cảm ơn Bảo Thoa, lại mừng cho chị ta còn có anh, có mẹ”,

nhưng nghĩ đến tình cảnh của mình thì nước mắt lai tràn ra

Hồi 49 Bảo Cầm và Tiết Khoa đến Kim Lăng, Đại Ngọc nghe mọi người

vui vẻ kể chuyện nhà, “trước còn vui, sau nghĩ người ta ai cũng có

bà con, chỉ có mình là trơ trọi, nước mắ tự nhiên lại chảy ra.”

Hồi 50 Bảo Ngọc đến nhờ Đại Ngọc giảng mấy câu trong Tây sương kí,

Đại Ngọc kể về thái độ của Bảo Thoa đối với mình, “lại nghĩ đến

việc mình không có cụi em nên không cầm được nước mắt”.

Hồi 57 Tử Quyên lừa Bảo Ngọc là Đại Ngọc sắp vế Nam, Bảo Ngọc đâm

ốm, “Đại Ngọc thấy thế khóc luôn mấy lần”.

Tử Quyên ở bên chỗ Bảo Ngọc về, kể lại tình hình cho Đại Ngọcnghe và khuyên Đại Ngọc nên lo liệu chuyện hôn nhân trước đi,

Đại Ngọc mắng Tử Quyên, “chờ cho Tử Quyên đi ngủ rồi Đại

Ngọc nằm khóc suốt đêm, gần sáng mới chợp mắt”.

Tiết phu nhân và Bảo Thoa đến thăm, 2 người nói chuyện vui vẻ,

Bảo Thoa trêu Đại Ngọc mấy câu, “Đại Ngọc nhỏ nước mắt thở

dài: chị ấy giở những trò ấy ra là để trêu tức cháu không có mẹ,

cố ý nêu cái cảnh khổ của cháu ra.”

Hồi 64 Đại Ngọc cúng lễ tháng 7, Bảo Ngọc sang thăm, nói lỡ lời làm

Đại Ngọc buồn, Bảo Ngọc nghĩ “mình sang đây cốt làm cho Đại

Ngọc vui, giờ lại để cô ấy buồn nên khóc”, Đại Ngọc thấy Bảo

Ngọc khóc nên khóc theo

Hồi 67 Bảo Thoa đem đồ Tiết Bàn đưa từ Giang Nam về sang biếu, Đại

Ngọc thấy vậy nhớ nhà nên khóc

Hồi 76 Đêm trung thu, Đại Ngọc và Sử Tương Vân thưởng trăng, Đại

Ngọc nghĩ đến Bảo Thoa về nhà, mẹ con anh em sẽ vui vầy thưởng

trăng, “Đại Ngọc bất giác ngắm cảnh chạnh buồn, tự mình đứng

tựa lan can rơi lệ”.

Hồi 81 Nghênh Xuân về nhà kể chuyện bị đánh đập, Bảo Ngọc buồn rầu