Tu chon 8

-Văn tự sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm là mục đích của người viết muốn kể lại sực việc là chính còn yếu tố miêu tả, biểu cảm chỉ giúp cho việc tự sự được sinh động sâu sắc.. -Khi kể ng[r]

Chủ đề 1: Rèn luyện kĩ năng làm văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm

( Chủ đề bám sát- Thời lượng 10 tiết)

I Mục tiêu :

-Vai trò, tầm quan trọng, tác động qua lại giữa các yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảmtrong một VB hoàn chỉnh

-Cách thức vận dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong một VB tự sự

-Biết vận dụng những hiểu biết có được ở bài học tự chọn này để viết bài văn tự sự cókết hợp với miêu tả và biểu cảm

II.Tài liệu tham khảo:

-SGK: Ngữ văn 6,7,8

-Tư liệu ngữ văn, Bài tập nâng cao,

bày một chuỗi các sự việc, sự việc này dẫn đến sự việckia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc có ý nghĩa

-Tự sự giúp người kể giải thích sự việc, tìm hiểu conngười, nêu vấn đề và bày tỏ thái độ khen chê

2.Sự việc và nhân vật trong văn tự sự :

-Sự việc trong văn tự sự được trình bày một cách cụthể, sự việc xảy ra trong thời gian địa điểm cụ thể, donhân vật cụ thể thực hiện có nguyên nhân, diễn biến,kết quả, Sự việc trong văn tự sự thường được sắp xếptheo một trật tự, diễn biến sao cho thể hiện được chủ đề

tư tưởng mà người kể muốn diễn đạt

-Nhân vật trong văn tự sự là kẻ thực hiện các sự việc

và là kẻ được thể hiện trong văn bản Nhân vật chínhđóng vai trò chủ yếu trong việc thể hiện tư tưởng củavăn bản Nhân vật phụ chỉ giúp nhân vât chính hoạtđộng Nhân vật được thể hiện qua các mặt : tên gọi,tính nết, hình dáng, việc làm,

Ví dụ : văn bản « Sơn Tinh Thủy Tinh »

*Sự việc trong văn tự sự :

đầu, sự việc phát triển, sự việc

cao trào ?sự việc kết thúc ?

*Mối quan hế nhân quả của

chúng ?

*Em hãy kể tên các nhân vật

trong truyện “ Sơn Tinh, Thủy

Tinh”

*Ai là nhân vật chính? Có vai trò

quan trọng nhất?

*Ai là kẻ được nói tới nhiều nhất?

*Ai là nhân vật phụ? Nhân vật

phụ có cần thiết không? Có thể bỏ

được không?

*Nhân vật trong văn tự sự được

kể như thế nào?

*Các nhân vật trong truyện “ Sơn

Tinh Thủy Tinh” được kể như thế

nào?

*Em hãy gạch dưới từ chỉ yêu

cầu?

-Vua Hùng kén rể-Sơn Tinh, Thủy Tinh đến cầu hôn-Sơn Tinh đến trước được vợ-Thủy Tinh đến sau, tức giận dâng nước đánh SơnTinh

-Hai bên giao chiến hàng tháng trời, Cuối cùng ThủyTinh thua rút về

-Hằng năm Thủy Tinh lại dâng nước đánh Sơn Tinhnhưng đều thua

*Nhân vật trong văn tự sự :-Nhân vật trong văn tự sự là kẻ thực hiện các sự việc,vừa là kẻ được nói tới, được biểu dương hay bị lên án

-Được gọi tên, đặt tên-Được giới thiệu lai lịch, tình tình, tài năng-Được kể các hành động, việc làm, ý nghĩ, lời nói-Được miêu tả chân dung, trang phục, dáng điệu

3.Chủ đề và dàn bài :

-Chủ đề : là vấn đề chủ yếu mà người viết muốn đặt ratrong văn bản

-Dàn bài : 3 phần :+Mở bài : Giới thiệu chung về nhân vật và sự việc+Thân bài : Kể diễn biến của sự việc

+Kết bài : Kết cục của sự việc

4.Tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự :

*Đề văn tự sự :+Kể lại một câu chuyện em yêu thích bằng lời văncủa em

+Kể về một người bạn tốt+Kỷ niệm ngày thơ ấu

+Ngày sinh nhật của em+Quê em đổi mới

+Em đã lớn rồi

*Cách làm bài văn tự sự :+Tìm hiểu đề : Tìm hiểu kỹ lời văn của đề, yêu cầucủa đề bài

+Lập ý : Xác định nội dung sẽ viết theo yêu cầucủa đề, cụ thể là xác định nhân vật, sự việc, diễn biến,kết quả và ý nghĩa của truyện

+Lập dàn ý là sắp xếp việc gì kể trước, việc gì kểsau để người đọc theo dõi được câu chuyện và hiểuđược ý định của người viết

+Viết bài văn theo bố cục 3 phần : MB, TB, KB

*Rút kinh nghiệm :

Tiết 3,4: ÔN TẬP CÁC KIỂU VĂN BẢN(tt) Ngày dạy:

*Khái niệm văn miêu tả ? I.MIÊU TẢ :

*Các yếu tố cần có trong văn

miêu tả ?

*Phương pháp làm văn miêu

tả ?

1.Khái niệm : văn miêu tả là loại văn nhằm giúp người

đọc, người nghe hình dung những đặc điểm, tính chất nổibật của một sự vật, sự việc, con người, phong cảnh, làmcho những cái đó như hiện ra trước mắt người đọc, ngườinghe Trong văn miêu tả năng lực quan sát của người viếtthường được bộc lộ rõ nhất

Ví dụ : Chẳng bao lâu tôi đã trở thành một chàng dếthanh niên cường tráng Đôi càng tôi mẫm bóng Nhữngcái vuốt ở chân, ở khoeo cứ cứng dần và nhọn hoắt Thỉnh thoảng, muốn thử sự lợi hại của những chiếc vuốt,tôi co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ.Những ngọn cỏ gãy rạp y như có nhát dao vừa lia qua.(Tô Hoài)

-Các thao tác cần thiết trong văn miêu tả :

a Quan sátb.Tưởng tượng

c So sánh

d Nhận xét

2.Phương pháp :

-Tả cảnh-Tả người

II.Văn Biểu cảm : 1.Khái niệm : Văn biểu cảm là văn bản viết ra nhằm

biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con ngườiđối với thế giới xung quanh và khơi gợi lòng đồng cảmnơi người đọc

-Văn biểu cảm còn gọi là văn trữ tình, bao gồm các thểloại văn học như : Thơ trữ tình, ca dao trữ tình, tùy bút, -Tình cảm trong văn biểu cảm thường là những tìnhcảm tốt đẹp, thấm nhuần tư tưởng nhân văn(như tình yêucon người, yêu thiên nhiên, yêu tổ quốc, ghét những thóitầm thường, độc ác)

-Ngoài cách biểu cảm trực tiếp như tiếng kêu, lời than,văn biểu cảm còn sử dụng các biện pháp tự sự, miêu tả

để khơi gợi tình cảm

Ví dụ : từ cổng rào, lần nào tôi cũng phải dừng lại ngắmnhững cây hải đường trong mùa hoa của nó, hai cây đứng

đối nhau trước tấm bình phong cổ, rộ lên hàng trăm đóa

ở đầu cành phơi phới như một lời chào hạnh phúc

2.Đặc điểm : Chọn hình ảnh có ý nghĩa ẩn dụ, tượng

trưng ( là đồ vật, loài cây hay một hiện tượng nào đó) để gửi gắm tư tưởng tình cảm, tư tưởng, hoặc biểu đạt bằng cách bộc lộ trực tiếp những nỗi niềm, cảm xúc trong lòng

*Rút kinh nghiệm :

Tiết 5,6: SỰ KẾT HỢP CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ, MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM

Ngày dạy:

*GV cho hs nhắc lại

khái niệm về văn tự

sự, miêu tả, biểu cảm

*Hs Quan sát 3 đoạn

văn :

1.Đoạn 1 : Chẳng bao lâu tôi đã trở thành một chàng dế thanh

niên cường tráng Đôi càng tôi mẫm bóng Những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứ cứng dần và nhọn hoắt Thỉnh thoảng, muốn

*Hs trả lời câu hỏi(thực

hiện cá nhân câu a)

*Hs thảo luận nhóm, đại

điện trả lời, nhóm khác

nhận xét, Gv nhận xét

thử sự lợi hại của những chiếc vuốt, tôi co cẳng lên, đạp phanhphách vào các ngọn cỏ Những ngọn cỏ gãy rạp y như có nhátdao vừa lia qua (Tô Hoài)

2.Đoạn 2 : Thảo thương nhớ ! mới ngày nào Thảo còn ngồi

chung một bàn với Hồng ngọc thế mà nay Thảo đã theo cha vàoTPHCM, để cho mình biết bao thương nhớ.Thảo còn nhớ nhữngngày tháng chúng mình đi dạo Hồ Tây, công viên Thủ Lệ, cùngtham quan ao Vua, Thảo có nhớ một lần mình ốm dài Thảo chépbài cho mình ? (bài làm của học sinh)

3.Đoạn 3 :Xe chạy chầm chậm

Từ ngã tư đầu trường học về nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đãhỏi tôi và tôi trả lời với mẹ những câu gì Nguyên Hồng (Nhữngngày thơ ấu)

a Ba đoạn văn trên mỗi đoạn biểu đạt nội dung gì ?-Đoạn 1 : miêu tả

-Đoạn 2 : Biểu cảm-Đoạn 3 : Tự sự có yếu tố miêu tả, biểu cảm

*Đoạn 1 : miêu tả hình dáng khỏe khoắn, rắn chắc của Dế Mèn ở

độ tuổi đang lớn, sung mãn

*Đoạn2 : Nỗi nhớ thương về người bạn thân đã chuyển đến mộtnơi xa qua những kỷ niệm

*Đoạn 3 : Kể lại cảnh bé Hồng gặp lại mẹ

b Hãy tìm yếu tố miêu tả, biểu cảm trong đoạn văn 3 ?

-Yếu tố miêu tả :

+Xe chạy chầm chậm+Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe tôi ríu

cả chân lại

+Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước

da mịn, làm nổi bật màu hồng của 2 gò má

+Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngã vào cánhtay mẹ tôi

+Khuôn miệng xinh xắn

-Yếu tố biểu cảm :

+Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn xa ôm ấp cáihình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như còn sungtúc ? (suy nghĩ)

+Hơi quần áo mẹ tôi mà những hơi thở ở khuôn miệng xinh

*Gv chốt lại kiến thức

cơ bản

xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường (cảm nhận)+Phải bé lại và lăn vào lòng của một người mẹ, áp mặt vàobầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay mẹ vuốt ve từ trán xuốngcằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êmdịu vô cùng.(phát biểu cảm tưởng)

=>Trong đoạn kể có đan xen miêu tả, biểu cảm giúp cho việc kểlại cuộc gặp gỡ giủa bé Hồng và mẹ sinh động và sâu sắc cảmđộng

Từ những ví dụ trên em hãy cho biết thế nào là văn tự sự kết hợpvới miêu tả và biểu cảm ?

*Ghi nhớ :

-Văn tự sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm là mục đích của ngườiviết muốn kể lại sực việc là chính còn yếu tố miêu tả, biểu cảmchỉ giúp cho việc tự sự được sinh động sâu sắc

-Khi kể người ta thường đan xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm,đánh giá

*Rút kinh nghiệm :

Tiết 7,8: THỰC HÀNH TÌM ĐOẠN VĂN TỰ SỰ CÓ KẾT HỢP CÁC YẾU TỐ

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM Ngày dạy:

-Lão Hạc-Nam Cao

1.Văn bản: “ Tôi đi học”-Thanh Tịnh

a.Yếu tố miêu tả:

-…đám mây bàng bạc…bầu trời quang đãng-…buổi mai đầy sương thu và gió lạnh… đường làng dài và hẹp,mấy em nhỏ rụt rè nép dưới nón mẹ,…

-…Chiếc áo vải dù đen…áo quần tươm tất-…sân trường Mĩ Lý dày đặc cả người,…áo quần sạch sẽ vàsáng sủa,… sân rộng, cao

b.Yếu tố biểu cảm:

-…Lòng tôi lại náo nức những kỷ niệm mơn man

-…Lòng tôi lại tưng bừng rộn rã-…Con đường… tự nhiên thấy lạ

-Cảnh vật chung quanh thay đổi

-Cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn

-… Chắc chỉ có người thạo mới cầm nồi bút thước

-…trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng

-…trường oai nghiêm… lo sợ vẩn vơ

-…Cảm thấy mình bơ vơ… lúng túng

-…Quả tim ngừng đập giật mình lúng túng

-…Người tôi lúc ấy tự nhiên thấy năng nề một cách lạ

-…Tôi chưa lần nào xa mẹ như lần này

-…nhìn bàn ghế lạm nhận, người bạn không cảm thấy xa lạ

2.Văn bản “ Tức nước vỡ bờ”-Ngô Tất Tố

-Gõ đầu roi xuống đất

-Chị dậu run run

-Cai lệ… trợn ngược hai mắt

-Chị Dậu xám mặt,… chạy đến đỡ lấy tay hắn

-Cai lệ tát vào mặt chị Dậu, đánh bốp,… nhảy vào cạnh danhDậu, ấn dúi ra cửa Sức lẻo khẻo, sức xô đẩy,…hắn ngả chỏng quèotrên mặt đất…

-Người nhà Lý trưởng… ngã nhào ra thềm

b.Yếu tố biểu cảm:

- Khốn nạn! Nhà cháu … trông lại!

-Mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem!

-Thà ngồi tù….tôi không chịu được

3.Văn bản “ Lão Hạc”-Nam Cao

a.Yếu tố miêu tả:

-Lão cố làm ra vẻ vui vẻ,… lão cười như mếu và đôi mắt ầngầng nước

-Mặt lão đột nhiên co rúm lại Những nếp nhăn xô lại với nhau,

ép cho nước mắt chảy ra Cái đầu lão ngẹo về một bên và cái miệngmóm mém của lão mếu như con nít

-, Lão Hạc đang vật vã ở trên giường, đầu tóc rũ rợi, quần áo

xộc xệch, hai mắt long sòng sọc Lão tru tréo, bọt mép sùi ra, khắpngười chốc chốc lại bị giật mạnh một cái, nảy lên, lão vật vã.

-“Hỡi ơi Lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liềunhư ai hết,… đáng buồn”

*Rút kinh nghiệm :

Tiết 9,10: LUYỆN TẬP XÂY DỰNG ĐOẠN VĂN, BÀI VĂN TỰ SỰ CÓ KẾT HỢP

CÁC YẾU TỐ MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM Ngày dạy:

*Gv cho Hs chép đoạn văn và

thực hiện theo yêu c

Bài tập 1: Cô giáo chép lên bảng một đoạn văn ngắn

tự nhiên tôi thấy cay cay nơi khóe mắt Và trong lòngtôi chợt thổn thức: Làm sao con có thể chia sẻ nỗinhọc nhằn của mẹ, mẹ ơi!

Đọc đoạn văn, Đạt cho đó là phương thức miêu tả,Lâm cho là phương thức tự sự, Quang cho là phương

2.Ngôi kể3.Thứ tự kể4.Yếu tố miêu tả, biểu cảm5.Viết đoạn.

Bài tập 3: Nếu là người chứng kiến cảnh Lão Hạc

kế chuyện bán chó với ông giáo trong truyện ngăn của Nam Cao thì em sẽ ghi lại câu chuyện đó như thế nào?

*Gợi ý:

-Thể loại: tự sự-Ngôi kể: thứ nhất(xưng tôi)-Kết hợp yếu tố miêu tả, biểu cảm

1.Mở bài: Sáng hôm nay Lão Hạc vừa bán chó và

lão sang nhà tôi kể

-Lão Hạc chết thật dữ dội

3.Kết bài:

-Lão Hạc chết tôi cũng rất buồn vì mất đi mộtngười bạn, một người cha.

-Suy nghĩ của tôi (Ông giáo)

*Rút kinh nghiệm :

Tuần 2- Tiết 4

Soạn:

Dạy:

A/ Mục tiêu: Qua tiết học, HS nắm được

- Nắm được cách viết cụ thể để viết các đoạn văn tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảmtrong bố cục một bài văn

III) Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn

tự sự có kết hợp với miêu tả và biểu

cảm( tiếp)

2- Viết đoạn văn tự sự có kết hợp

miêu tả và biểu cảm trong bố cục

một bài văn

a Đoạn mở bài

- GV cho HS hoạt động nhóm tìm ra

các cách viết đoạn mở bài

- Thảo luận nhóm kết hợp tham khảocác VB tự sự kết hợp miêu tả và biểucảm đã học để nêu các cách viết đoạn

mở bài

- Đại diện các nhóm lần lượt phát biểu

 GV bổ sung và chốt lại mỗi cách cho

HS

* Cách 1: Dùng phương thức tự sự kết

hợp với miêu tả để giới thiệu sự việc,

nhân vật và tình huống xảy ra câu

chuyện

VD: Sách “ Một số kiến thức, kĩ năng

và bài tập nâng cao - Ngữ văn 8”

* Cách 2: Dùng phươngthức tự sự là

chính có kết hợp với biểu cảm để nêu

kết quả của sự việc hoặc kết cục số

phận của nhân vật lên trước; sau đó

dùng một vài câu dẫn dắt để quay về từ

đầu diễn biến cốt truyện

là chính để dẫn dắt vào truyện ( thường

dành cho những câu chuyện có tính

chất hồi tưởng, hoài niệm)

VD: VB “ Tôi đi học”

b Thân bài

? Cách viết các đoạn thân bài như thế

nào? Yếu tố nào đóng vai trò chủ đạo?

 GV chốt

Viết các đoạn thân bài: Yếu tố tự sự

đóng vai trò chủ đạo ( có sự việc, nhân

vật); miêu tả và biểu cảm chỉ được vận

dụng khi cần thiết làm tăng sức hấp dẫn

cho truyện

c Kết bài

và bổ sung cho nhau

- Nghe, kết hợp tự ghi những kiến thức

cơ bản

- Suy nghĩ, phát biểuYếu tố tự sự đóng vai trò chủ đạo ( sựviệc, nhân vật); miêu tả và biểu cảm chỉvận dụng khi cần thiết làm tăng sức hấpdẫn và sinh động cho truyện

- Cho HS thảo luận nhóm, tìm ra các

cách viết đoạn kết bài

 GV bổ sung, chốt lại

Cách viết đoạn kết bài

* Cách 1: Dùng phương thức tự sự kết

hợp với biểu cảm để nêu kết cục và

cảm nghĩ của người trong cuộc ( Người

kể chuyện hay một nhân vật nào đó)

* Cách 2: Dùng phương thức biểu cảm

là chính để bày tỏ thái độ, tình cảm của

người trong cuộc

? Các cách viết đoạn mở bài, thân bài, kết bài trong bài văn tự sự kết hợp

miêu tả và biểu cảm ? Trong bố cục này có nhất thiết đoạn văn nào

cần đưa yếu tố miêu tả và biểu cảm vào không?

A/ Mục tiêu: Qua tiết học, HS nắm được

- Củng cố và bổ sung kĩ năng viết đoạn văn tự sự và bài văn tự sự có kết hợp miêu tả vàbiểu cảm

- Vận dụng các kĩ năng để thực hành viết các đoạn cụ thể thông qua bài tập

- Biết phát hiện và xác định được các đoạn văn tự sự có xen yếu tố miêu tả và biểu cảm

B/ Chuẩn bị:

- GV : Tài liệu tham khảo, một số đoạn văn mẫu và một số bài tập

- HS: Nắm chắc kiến thức để vận dụng làm bài tập

C/ Hoạt động trên lớp

1, Ổn định tổ chức: KT sĩ số ( 1 phút)

2, KT bài cũ: ( 5 phút)

- Nêu các cách viết đoạn mở bài

3, Bài mới ( 36 phút)

- GV nêu ng n g n n i dung c a ti t trắ ọ ộ ủ ế ướ đểc chuy n t p n i dung b i h c ể ế ộ à ọ

IV) Vận dụng luyện tập

1- Phát hiện, xác định được các yếu

tố trong đoạn văn

- GV cho đoạn văn ngắn ( ghi trên

bảng phụ hoặc máy chiếu), yêu cầu HS

đọc và trả lời các câu hỏi ở cuối đoạn

văn

- GV phân lớp thành 2 nhóm, mỗi

nhóm thực hiện yêu cầu của một đoạn

a Đoạn văn 1: Bài tập 1 ( Sách “ Một

số kiến thức kĩ năng và bài tập năng

cao Ngữ văn 8” )

Câu hỏi:

? Đọc đoạn văn, theo em có những

phương thức biểu đạt nào? Phương

thức nào là phương thức biểu đạt

chính? Phương thức nào chỉ đóng vai

trò bổ trợ?

b Đoạn văn 2: Bài tập 2- Sách đã nêu

Câu hỏi:

? Xác định yếu tố miêu tả và biểu cảm

trong đoạn văn tự sự trên

- GV tổng kết chung và nêu yêu cầu

cần đạt ở mỗi bài tập

Bài tập 1: Đoạn văn 1

+ Đoạn văn sử dụng cả 3 phương thức

biểu đạt là tự sự, miêu tả và biểu cảm

Tự sự: Kể lại những suy nghĩ, tâm

trạng của người con khi mẹ đi làm về

muộn

- Đọc các đoạn văn

- Suy nghĩ câu hỏi ở cuối đoạn văn củanhóm mình đượcgiao

- Thảo luận nhóm, tìm ra hướng trả lời

và cử đại diện phát biểuBài tập 1: Đoạn văn 1Cần chỉ rõ sự thể hiện của các yếu tốtrong đoạn văn

Bài tập 2: Đoạn văn 2Yêu cầu tìm dẫn chứng cụ thể để minhhoạ cho các yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Các nhóm có thể bổ sung, sửa chữacho nhau nếu sai hoặc chưa đầy đủ

- Nghe kết hợp tự bổ sung, sửa chữavào vở