Lª Chiªu Thèng nghe theo quÇn thÇn cö hai viªn quan lµ lµ Lª Duy §¶n vµ TrÇn Danh ¸n bÝ mËt trèn sang Trung Quèc cÇu viÖn triÒu ®×nh M·n Thanh, tríc hÕt lµ viªn tæng ®èc Lìng Qu¶ng T«n S[r]
Trang 1Ngày soạn : 6 / 10 / 2007
Ngày giảng : 8 / 10 / 2007
(Ngô Gia Văn Phái)
A Mục tiêu cần đạt
1.Kiến thức
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp hào hùng của ngời anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ trong chiến công đại phá quân Thanh, sự thảm bại của bọn xâm lợc và số phận của lũ vua quan phản dân hại nớc
- Hiểu sơ bộ về thể loại và giá trị nghệ thuật của lối văn trần thuật kết hợp miêu tả chân thực, sinh động
2.Kĩ năng
-Rèn kĩ năng đọc, tìm hiểu và phân tích nhân vật trong tiểu thuyết chơng hồi qua việc kể, miêu tả lời nói, hành động
3.Thái độ
-Giúp học sinh biết yêu, trân trọng những anh hùng có công trong các cuộc kháng chiến B.Chuẩn bị
- Giáo viên: Nghiên cứu tài liệu
- Học sinh: chuẩn bị bài theo hớng dẫn của giáo viên
C.Tiến trình tổ chức các hoạt động
*Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ. ( 5’)
? Miêu tả lại cảnh ăn chơi của chúa Trịnh Sâm? Qua đó em hình dung đợc gì về cuộc sống của vua chú ngày xa?
*Hoạt động 2 : Khởi động ( 2’ )
Trong văn học trung đại Việt Nam có thể xem Hoàng Lê nhất thống chí là một tác phẩm văn xuôi chữ Hán có quy mô lớn nhất và đạt đợc những thành công xuất sắc về nghệ thuật, đặc biệt trong lĩnh vực tiểu thuyết Để giúp các em hiểu đợc một phần trong tiểu thuyết này chúng
ta cùng tìm hiểu hồi thứ 14
Trớc hồi 14 hồi thứ 12,13 đã kể về việc Nguyễn Huệ kéo ra bắc lần 2 để bắt Vũ Văn Nhậm thì vua Lê Chiếu Thống sợ hãi bỏ kinh thành Thăng Long chạy lên phía bắc chiêu mộ quân cần
v-ơng để mu tính sự nghiệp trung hng nhà Lê , nhng không đủ sức đối địch với quân Tây Sơn Lê Chiêu Thống nghe theo quần thần cử hai viên quan là là Lê Duy Đản và Trần Danh án bí mật trốn sang Trung Quốc cầu viện triều đình Mãn Thanh, trớc hết là viên tổng đốc Lỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị và Tôn Sĩ Nghị nhân cơ hội này muốn thôn tính nớc ta làm quận huyện, đã xin đi đánh quân Tây Sơn giúp vua Lê Chiêu Thống Trớc thế giặc mạnh quân Tây Sơn rút về vùng núi Tam Điệp Quân Tôn Sĩ Nghị kéo thẳng vào thành Thăng Long không gặp sự kháng cự nào nên chúng kiêu căng Lúc này Lê Chiêu Thống cũng đã trở về nhận sắc phong An Nam Quốc Vơng , nhng những giấy tờ đa đi các nơi đều dùng niên hiệu Càn Long, ngày ngày vua Lê phải chờ ở doanh trại của Nghị để nghe truyền việc quân việc nớc Nghị cũng ngông nghênh không coi ai ra gì và hồi thứ 14
đã thể hiện điều đó
*Hoạt động 3: Bài mới. ( 87’)
Hoạt động của giáo viên Hoạt đông của H/S Nội dung cần đạt
Trang 2GV yêu cầu học sinh đọc chú
thích *
? Nêu vài nét cơ bản về tác giả?
?Nêu hiểu biết của em về thể
Chí?
GVnói thêm về thể chí
GV nêu yêu cầu đọc
-Chú ý khi đọc với từng nhân vật:
Lời kể, tả trận đánh đọc giọng
khẩn trơng, phấn chấn
-Tóm tắt nội dung hồi thứ 14
?Hồi thứ 14 đợc chia làm mấy
phần? Nội dung từng phần?
? Nêu đại ý của đoạn trích?
GV định hớng phân tích không
dựa triệt để vào bố cục
HS đọc từ đầu đến rồi kéo vào
thành
? Hình tợng Nguyễn Huệ hiện lên
trong văn bản qua những sự việc
lớn nào?
-Đọc chú thích
-Dựa vào sgk trình bày
-Giải thích
HS nghe -Đọc nối tiếp
-Tóm tắt
-Trình bày
HS đọc
HS phát hiện-trả lời
I Đọc-Tiếp xúc văn bản
*Tác giả
-Ngô Gia Văn Phái: Một nhóm tác gỉa thuộc dòng họ Ngô Thì ở làng tả Thanh Oai - Hà Tây
-Có hai tác giả chính Ngô Thì Chí, Ngô Thì Du
*Tác phẩm
-Chí: là một thể văn vừa có tính chất văn học vừa có tính lịch sử
-Hoàng Lê nhất thống chí: Tiểu thuyết lịch sử ( chữ Hán) thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XI X Ghi chép lại sự nhất thống của vơng triều nhà Lê (Hoàng Lê) -Tác phẩm gồm 17 hồi
+7 hồi đầu do Ngô Thì Chí viết gọi là tiền biên
+ 7 hồi tiếp theo là Ngô Thì du viết tục biên ( viết tiếp, ghi chép tiếp) + 3 hồi cuối do Ngô Thì Thuyến viết gọi là tục biên
*Đọc-Tóm tắt
*Tìm hiểu cấu trúc văn bản
- Bố cục: 3 phần
+Phần 1: từ đầu đến năm mậu thân
1788 Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế cầm quân dẹp giặc
-Phần 2: tiếp đến kéo vào thành cuộc hành quân thần tốc và chiến thắng lừng lẫy của Quang Trung
-Phần 3: còn lại sự đại bại của quân t-ớng nhà Thanh và tình trạng thảm hại của vua Lê Chiêu Thống
* Đại ý:
Đoạn trích dựng lên bức tranh chân thực và sinh động, hình ảnh anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ và sự thảm bại tất yếu của bọn xâm lợc
II Đọc- Hiểu văn bản
1.Hình t ợng ng ời anh hùng Nguyễn Huệ -Cuộc hành quân thần tốc đại phá quân Thanh
- Quang Trung trong chiến trận
*Cuộc hành quân thần tốc đại phá quân Thanh
-Đợc tin cấp báo Quang Trung giận
Trang 3?Khi đợc tin báo quân Thanh đã
đến Thăng Long, Nguyễn Huệ đã
phản ứng nh thế nào?
?Trớc lời khuyên của các tớng sĩ
ông làm ngay việc gì? Sự việc đó
vào thời gian nào?
?Trớc sự việc đó ta thấy tính cách
đầu tiên của Quang Trung là gì?
?Cuộc hành quân thần tốc diễn ra
vào thời gian nào? ở đâu? Chia
thành mấy chặng?
GV khái quát hết tiết 1
-Độc lập
HS phát hiện-trả lời
-Phát hiện khái quát
-Phát hiện
-Phân tích
lắm định câm quân đi ngay
-Nguyễn Huệ đã làm lễ tế trời lên làm vua đặt niên hiệu là Quang Trung Sự kiện này xảy ra vào ngày 25 tháng chạp năm Mậu Thân ( 1788)
-Quang trung là ngời hành động mạnh
mẽ, quyết đoán và rất biết lắng nghe
ý kiến của ngời khác
-Cuộc hành quân thần tốc diễn ra vào ngày 25 tháng chạp năm Mậu Thân (1788) và vào thành ngày 5 tết Kỉ Dậu ( 1789)
-ở Phú Xuân (Huế) nơi đóng đô của quân Tây Sơn lúc đó
-Chia làm 4 chặng:
+ Phú Xuân ra Nghệ An
+Nghệ An ra Ninh Bình
+Tiến ra vùng giáp Thăng Long.+Tiến quân vào thành Thăng Long
*Hoạt động 4: H ớng dẫn học sinh học ở nhà ( 1’ ) -Nắm chắc nội dung của hồi thứ 14
- Nghiên cứu kĩ các chặng tiến quân của Quang Trung
- Hình ảnh của vua Lê Chiêu Thống và Tôn Sĩ Nghị thất bại nh thế nào?
A Mục tiêu cần đạt
1.Kiến thức:
Cảm nhận đợc vẻ đẹp hào hùng của ngời anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ trong chiến công
đại phá quân Thanh, sự thảm bại của bọn xâm lợc và số phận của lũ vua quan phản dân hại nớc
- Hiểu sơ bộ về thể loại và giá trị nghệ thuật của lối văn trần thuật kết hợp miêu tả chân thực, sinh động
2.Kĩ năng
-Rèn kĩ năng đọc, tìm hiểu và phân tích nhân vật trong tiểu thuyết chơng hồi qua việc kể, miêu tả lời nói, hành động
3.Thái độ
-Giúp học sinh biết yêu, trân trọng những anh hùng có công trong các cuộc kháng chiến B.Chuẩn bị
- Giáo viên: Nghiên cứu tài liệu
Trang 4- Học sinh: chuẩn bị bài theo hớng dẫn của giáo viên tiết 23.
C.Tiến trình tổ chức các hoạt động
*Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ ( 5’ )
? Tóm tắt nội dung hồi thứ 14? Quang Trung trong cuộc hành quân thần tốc đã trải qua mấy chặng?
*Hoạt động 2 : Khởi động ( 1’ )
Để giúp các em hiểu rõ hình tợng ngời anh hùng Quang Trung qua cuộc hành binh thần tốc chúng ta cùng tìm hiểu trong tiết học
*Hoạt động 3: Bài mới ( 37’ )
Hoạt động của giáo viên Hoạt đông của H/S Nội dung cần đạt
GV khái quát nội dung đã học tiết
1
GV yêu cầu học sinh theo dõi vào
đoạn văn Ngày 29 đến không dám
hai lòng
?ở chặng thứ nhất Quang Trung dã
làm những việc gì?
GV đọc lời dụ quân của Quang
Trung
? Quang Trung đã đề cập đến
những gì trong lời dụ đó?
?Lời dụ của Quang Trung có tính
chất nh thế nào? Có ý nghĩa gì?
?Qua những việc làm ở chặng thứ
nhất ta thấy Quang Trung là ngời
nh thế nào?
GV bình khái quát chuyển ý
Từ Phú Xuân ra đến Nghệ An là
350 km mà chỉ trong 4 ngày ngày
29 đến Nghệ An, QT vừa tiến quân
(Quân toàn đi bộ ) vừa làm đợc rất
nhiều việc QT là ngời tài ba
GV yêu cầu học sinh đọc đoạn văn
Hôm sau vua Quang Trung hạ lệnh
tiến quân đến Gióng trông lên
đ-ờng ra bắc
?Đoạn văn giới thiệu chặng thứ mấy
trong cuộc hành binh?
GV giới thiệu chặng 2 từ Nghệ An
-Nghe
-Đọc
-Phát hiện
-Đọc
-Phân tích
Nêu ý nghĩa
-Khái quát
-Nghe
HS trả lời -Đọc
II Đọc - Hiểu văn bản
1.Hình t ợng ng ời anh hùng Nguyễn Huệ
*Cuộc hành quân thần tốc đại phá quân Thanh
*Chặng 1: Từ Phú Xuân ra Nghệ An -Quang Trung tuyển thêm quân mở cuộc duyệt binh lớn
-Ông cỡi voi ra doanh trại an ủi động viên quân lính
-Ra lời dụ quân lính
-Khẳng định chủ quyền của dân tộc, nêu
rõ truyền thống chống giặc ngoại xâm của cha ông, chỉ rõ hành động phi nghĩa của giặc, kêu gọi quân lính đồng tâm hiệp lực
-Lời dụ của Vua Quang Trung nh một bài hịch ngắn gọn mà ý tứ phong phú, sâu xa
-Tác động mạnh đến binh sĩ
-Quang Trung là con ngời có trí tuệ sáng suốt, một vị tớng tài ba, dụng binh
nh thần
*Chặng 2: Từ Nghệ An đến Ninh Bình.
Trang 5đến vùng núi Tam Điệp Ninh bình
khoảng 150 kem mà quân chỉ đi mất
1 ngày, ngày 30 quân đã đến Ninh
Bình
?Khi hai tớng Sở, Lân ra đón " đều
mang gơm ra chịu tội" QT đã xử sự
nh thế nào?
?Tại vùng núi Tam Điệp Quang
Trung đã làm gì
?Qua tất cả sự việc trên em nhận
thấy Quang Trung có thêm tính cách
gì?
GV bình chuyển ý
GV đọc đoạn văn từ Khi quân đến
sông Gián đến vào thành
?Đến sông Gián quân lính nhà Lê
trấn thủ ở đó tan vỡ Đến sông
Thanh Gián quân Thanh đi do thám
cũng bỏ chạy Vua Quang Trung đã
làm gì?
?Việc làm này có tác dụng gì?
?Nửa đêm 3 và rạng sáng ngày 5 tết
Kỉ Dậu Quang Trung đã làm những
việc gì?
?Kết quả trận đánh đồn Ngọc Hồi là
gì?
?Hình ảnh vua Quang Trung trong
trận đánh đồn Ngọc Hồi đợc miêu tả
thế nào?
?Cảm nhận của em về hình ảnh ngời
anh hùng Quang Trung trong trận
đánh đồn Ngọc Hồi?
?Trớc sức mạnh của quân Tây Sơn
tra 5 tết đã tiến vào thành Thăng
Long lúc này quân tớng nhà Thanh
và vua Lê Chiếu Thống đợc miêu tả
nh thế nào?
?So sánh với hình ảnh của vua
Quang Trung ta thấy điều gì?
? Qua tìm hiểu phần 1 nhất và 4
chặng hành binh thần tốc của vua
Quang Trung em nhận thấy Quang
Trung có những tính cách gì?
-Nhận xét
-Phát hiện
-Khái quát
-Nghe -Đọc
-Phát hiện
-Suy luận
-Phát hiện
-Suy luận
-Miêu tả
\ Nêu cảm nhận
-Miêu tả
-So sánh
-Khái quát h/ả Quang Trung
-Ông khen chê đúng ngời đúng tội
- Khẳng định chắc chắn "Phơng lợc tiến
đánh đã có tính sẵn "
-Tính sắn kế hoạch ngoại giao sau khi chiến thắng đối với nớc láng giếng -Mở tiệc khao quân, chia làm 5 đạo quân, hẹn ngày 7 tháng giâng vào thành
ăn mừng
-Quang Trung là ngời thông minh am hiểu bề tôi, có tầm nhìn xa trông rộng
*Chặng thứ 3, 4: Tiến ra vùng giáp Thăng Long, tiến đánh thăng Long
-Đuổi theo bắt sống đợc hết, không để tên nào trốn thoá
-Ngăn chặn đợc tin bảo, đảm bảo bí mật -Vây kín làng Hà Hồi, bắc loa truyền gọi làm cho quân linh trong đồn hoang mang
-Lấy 60 tấm ván ghép liền 3 bức làm 1 mời ngời khiêng tiến đánh đồn Ngọc Hồi
-Quân Thanh chống không nổi bỏ chạy tán loạn, giày xéo lên nhau mà chết Thái thú Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử -Mờ sáng cỡi voi đốc thúc
-Ngời anh hùng hiện lên với tính cách quả cảm, mạnh mẽ, trí tuệ sáng suốt, nhạy bén
-Ngời anh hùng lẫm liệt, quân nghiêm minh, xông xáo, dũng mãnh đối lập với quân tớng nhà Thanh và vua Lê trễ nải, run sợ, xộc xệch
-Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật Vua Lê cùng bề tôi rút chạy cớp thuyền -Quang Trung là ngời hành động mạnh
mẽ, quyết đoán và rất biết lắng nghe ý kiến của ngời khác
Có trí tuệ sáng suốt, một vị tớng tài ba, dụng binh nh thần
-Thông minh am hiểu bề tôi, có tầm nhìn
xa trông rộng
Trang 6GV: Các tác giả Ngô Gia văn phái là
những cựu thần chịu ơn sâu nghĩa
nặng của nhà Lê nhng tại sao lại viết
về Quang Trung hay nh thế
?Theo em nguồn cảm hứng nào đã
chi phối ngòi bút tác giả khi tạo
dựng hình ảnh ngời anh hùng dân
tộc này?
GV: Tuy các tác giả Ngô Gia văn
phái là những cựu thần chịu ơn sâu
nghĩa nặng của nhà Lê nhng họ
không thể bỏ qua sự thực là ông
vua Lê Chiêu Thống hèn nhát cõng
rắn cắn gà nhà và chiến công của
Quang Trung là niềm tự hào lớn của
cả dân tộc Bởi thế họ vẫn có thể
viế thực và hay nh vậy về ngời anh
hùng dân tộc Nguyễn Huệ
GV khái quát chuyển ý phần 2
GV yêu cầu học sinh theo dõi phần
Lại nói Tôn Sĩ Nghị đến hết
?Quân, tớng nhà Thanh đợc miêu tả
nh thế nào?
?Nhận xét của em về quân tớng nhà
Thanh
?Cùng với Tôn Sĩ Nghị Vua tôi Lê
Chiêu Thống đợc giới thiệu nh thế
nào?
?Em suy nghĩ gì về h/ả vua tôi nhà
Lê?
?So sánh cách viết của tác giả ở hai
cuộc tháo chạy Ngòi bút của tác
-Nghe
HS suy nghĩ – trả lời
-Đọc
-Miêu tả
-Nhận xét
Miêu tả
HS nhận xét -So sánh giải thích
với tính cách quả cảm, mạnh mẽ, trí tuệ sáng suốt, nhạy bén
-Các tác giả tôn trọng lịch sử và ý thức dân tộc
2 Phần 2: Sự thất bại thảm hại của quân
t ớng nhà Thanh và số phận của vua bọn vua tôi phản n ớc hại dân
*Quân, tớng nhà Thanh
-Tớng: Tôn Sĩ Nghị kéo sang An Nam là nhằm mục đích riêng nên không muốn tốn một giọt máu nào Chỉ lảng vảng ở bên bờ sông để doạ dẫm
+Tôn Sĩ Nghị là kẻ bất tài cầm quân mà không biết tình hình thực h nh thế nào +Không chút đề phòng, chăm chú vào việc yến tiệc
+Khi quân Tây Sơn tiến đánh thì sợ mất mật
-Quân: Chỉ lảng vảng hai bên bờ sông +Sợ chạy chen nhau mà chết
-Đội quân ô hợp, không có kỉ luật, tớng bất tài
* Vua tôi Lê Chiêu Thống
-Vì lợi ích riêng đã đem cả vận mệnh dân tộc đặt vào tay kẻ thù xâm lợc -Luôn phải cầu cạnh van xin, không có t cách của bậc quân vơng
-Chạy bán sống bán chết theo Tôn Sĩ Nghị ăn mặc giống ngời mãn Thanh cuối cùng phải gửi nắm xơng tàn nơi đất khách quê ngời
-Vua tôi nhà Lê bất tài, phản nớc hại dân
-Tất cả đều tả thực, với những chi tiết
cụ thể, nhng âm hởng lại khác nhau +Đoạn văn trên nhịp điệu nhanh, mạnh, hối hả ngòi bút miêu tat khách quan
nh-ng vẫn hả hê sunh-ng sớnh-ng của nh-ngời thắnh-ng trận trớc thất bại của kẻ thù
Trang 7giả khi miêu tả hai cuộc tháo chạy
có gì khác biệt? Hãy giải thích tại
sao?
GV khái quát hai tiết học
Yêu cầu h/s đọc ghi nhớ
?Dựa theo tác phẩm viết đoạn văn
ngắn miêu tả chiến công của Quang
Trung trong cuộc hành binh thần
tốc?
-Đọc ghi nhớ
-Làm độc lập
+Đoạn văn dới, nhịp điệu chậm hơn, miêu tả tỉ mỉ giọt nớc mắt của ngời thổ hào, nớc mắt tủi hồ của Vua tôi nhà Lê -Vì các tác giả dù sao cũng là những cựu thần của vua Lê nên không tránh khỏi sự mủi lòng
-Lời văn trần thuật, kể chuyện đan xen miêu tả sinh động, cụ thể gây ấn tợng mạnh
III.Tổng kết
*Ghi nhớ SGK/73
IV Luyện tập
-Cần nêu đợc cuộc tiến công thần tốc của Quang Trung, hình tợng ngời anh hùng
*Hoạt động 4: H ớng dẫn học sinh học ở nhà ( 1’ )
-Tóm tắt đợc hồi thứ 14
-Phân tích đợc hình tợng ngời anh hùng Quang Trung qua cuộc hành quân thần tốc -Viết đoạn văn nêu cảm nhận về hình tợng ngời anh hùng
-Chuẩn bị bài: Sự phát triển của từ vựng ( tiếp