Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế chăn nuôi trang trại ở tỉnh Sơn La.doc

Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế chăn nuôi trang trại ở tỉnh Sơn La

Mục lục

Lời nói đầu.

chơng I: cơ sở lý luận chung về kinh tế trang trại.

1.Khái niệm và bản chất của kinh tế trang trại

2.Căn cứ để xác định kinh tế trang trại

3.Đặc trng của kinh tế trang trại

4.Điều kiện ra đời và phát triển của kinh tế trang trại

5.Các loại hình kinh tế trang trại

6.Kinh tế trang trại ở một số nớc và ở nớc ta

2 Đặc điểm kinh tế xã hội

II Tình hình phát triển kinh tế trang trại ở tỉnh Sơn la.

1 Vài nét về tình hình phát triển kinh tế trang trại ở tỉnh

2 Tình hình về chủ trang trại

3 Các yếu tố sản xuất của trang trại

III Kết quả và hiệu quả sản xuất của trang trại.

1 Kết quả sản xuất của trang trại

2 Hiệu quả sản xuất của trang trại

IV Kết luận chung về thực trạng phát triển kinh tế trang trại của tỉnh.

Chơng III: phơng hớng và giải pháp nhằm phát triển kinh tế trang trại của tỉnh trong thời gian tới.

I Phơng hớng phát triển.

1 Phơng hớng chung phát triển kinh tế trang trại nông nghiệp nớc ta

2 Phơng hớng phát triển kinh tế trang trại của tỉnh Sơn la

II Các giải pháp tiếp tục phát triển kinh tế trang trại ở Sơn la trong thời gian tới.

1 Giải pháp về đất đai

2 Giải pháp về lao động

3 Giải pháp về đầu t tín dụng.

4 Giải pháp về khoa học công nghệ

5 Giải pháp về thị trờng và phát triển công nghệ chế biến

6 Giải pháp về thuế

7 Giải pháp về bảo hộ tài sản đã đầu t của trang trại

8 Giải pháp về đầu t xây dựng, hoàn thiện cơ sở hạ tầng nông thôn

9 Nâng cao trình độ dân trí và trình độ chuyên môn cho các chủ trang trại

Kết luận và kiến nghị.

Tài liệu tham khảo

Lời nói đầu

Trải qua các thời kỳ cách mạng Đảng ta luôn khẳng định vai trò to lớn và vịtrí quan trọng của vấn đề phát triển kinh tế nông nghiệp - nôngthôn Cong cuộc

đổi mới của Đảng ta trong những năm qua cũng lấy nông nghiệp - nông thôn làm

địa bàn trọng điểm, là khâu đột phá và đã dành đợc nhiều thành tựu to lớn

Kinh tế nhiều thành phần đợc phát triển với nhiều hình thức phong phú, đadạng khơi dậy nhiều nguồn lực thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển năng

động hơn Bộ mặt nông thôn và đời sống nông dân có nhiều thay đổi theo hớngtích cực Kinh tế trang trại đợc khẳng định là cơ sở kinh doanh nôn- lâm - ngnghiệp, là hình thức kinh doanh nhỏ trực tiếp sản xuất ra nông sản hàng hoá choxã hội, là đối tợng để tổ chức lại nền nông nghiệp - nông thôn theo hớng sảnxuất hàng hoá

Kinh tế trang trại đợc coi là một kiểu tổ chức sản xuất phù hợp với đặc thùkinh tế nông thôn miền núi là một hớng đi mới đúng đắn của quá trình đổi mớicơ cấu kinh tế nông nghiệp - nông thôn Sơn la hiện nay.

Phát triển kinh tế trang trại đã đa lại những thành tựu đáng khích lệ về kinh

tế xã hội, đã đa bộ mặt nông thôn Sơn la lên một bớc phát triển mới Song kinh

tế trang trại vẫn còn là một vấn đề khá mới mẻ, cần đợc nghiên cứu, tổng kếtnhằm cung cấp thêm những t liệu cần thiết để từ đó có thể tìm ra đợc một hớng

đi đúng đắn hơn trong việc phát triển kinh tế trang trại ở Sơn la hiện nay

Mục đích nghiên cứu:

Tập cho mình một phơng pháp nghiên cứu khoa học nhằm giải quyết nhữngvấn đề thực tiễn bằng lý luận mà nhà trờng đã trang bị

Đánh giá đợc thực trạng phát triển của kinh tế trang trại ở Sơn la hiện nay để

từ đó đa ra đợc những giải pháp nhằm thúc đẩy kinh tế trang trại tiếp tục pháttriển

Đối tợng và phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu thực trạng phát triển kinh tế trang trại của Sơn la về quy mô, sốlợng, loại hình sản xuất của trang trại

- Phạm vi đề tài nghiên cứu kinh tế trang trại trên 10 Huyện thị của Sơn la

Kết cấu của đề tài: Đề tài bao gồm 3 chơng

Chơng I: Lý luận chung về kinh tế trang trại

Chơng II: Thực trạng phát triển kinh tế trang trại ở Sơn la

Chơng III: Phơng hớng và giải pháp nhằm đẩy nhanh phát triển kinh tế trangtrại của tỉnh thời gian tới

Đề tài này đợc hoàn thành với sự giúp đỡ của các thầy, các bạn trong khoa,

đợc chỉ dẫn nhiệt tình của thầy giáo hớng dẫn - Thầy Hoàng Văn Định, đợ sựgiúp đỡ của các phòng ban sở nông nghiệp và phát triển nông thôn Sơn la Dothời gian có hạn, trình độ nghiên cứu còn hạn chế nên nội dung của luận văn nàykhông tránh khỏi những sai sót Vậy kính mong các thầy cô giáo và các bạn

đóng góp ý kiến để luận văn này đợc hoàn chỉnh hơn

Chơng I.

cơ sở lý luận chung về kinh tế trang

trại

1 Khái niệm và bản chất của kinh tế trang trại

Trên thế giới, trang trại đã có quá trình hình thành và phát triển trên 200 năm.Nhiều công trình nghiên cứu cho rằng trang trại là loại hình sản xuất chuyển từ tựcấp tự túc khép kín của hộ tiểu nông vơn lên sản xuất hàng hoá, tiếp cận với thị tr-ờng, từng bớc thích nghi với kinh tế thị trờng cạnh tranh Sự hình thành kinh tếtrang trại gắn liền với quá trình thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá nôngnghiệp Mô hình kinh tế trang trại đợc coi là phù hợp và đạt hiệu quả kinh tế caotronh sản xuất nông nghiệ Chính C Mác đã kết luận ở tác phẩm cuối cùng củamình " Ngay ở nớc Anh có nền công nghiệp phát triển, hình thức sản xuất nôngnghiệp có thuận lợi không phải là các xí nghiệp nông nghiệp quy mô lớn mà làcác trang trại gia đình không dùng lao động làm thuê"

Kinh tế trang trại là vấn đề không còn mới mẻ với các nớc t bản phát triển và

đang phát triển Song đối với nớc ta đây vẫn còn là vấn đề rất mới, do nớc ta mớichuyển sang nền kinh tế thị trờng nên việc nhận thức cha đầy đủ về kinh tế trangtrại là điều không thể tránh khỏi

Cho tới nay ở mỗi quốc gia, mỗi vùng, mỗi địa phơng hay đứng trên các

ph-ơng diện khác nhau các nhà khoa học đa ra các khái niệm khác nhau về kinh tếtrang trại

Trong thời gian qua những vấn đề lý luận về kinh tế thị trờng đã đợc các nhàkhoa học và các nhà hoạt động thực tiễn nghiên cứu trao đổi trên các diễn đàn

và các phơng tiện thông tin đại chúng Cho đến nay một số vấn đề cơ bản vẫn

tiếp tục đợc nghiên cứu, trao đổi và hoàn thiện ở đây các nhà nghiên cứu đã đềcập đến các quan điển sau:

Quan điểm 1: "kinh tế trang trại ( hay kinh tế nông trại, lâm trại, ng trại )

là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, dựa trên cơ sở hiệptác và phân công lao động xã hội bao gồm một số ngời lao động nhất định, đợcchủ trang trại tổ chức trang bị những t liệu sản xuất nhất định để tiến hành hoạt

động kinh doanh phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế thị trờng và đợc nhà nớcbảo hộ "

Quan điểm trên khẳng định trang trại là một đơn vị sản xuất hàng hoá chonền kinh tế thị trờng và vai trò của ngời chủ nông trại trong quá trình sản xuấtkinh doanh nhng cha thấy đợc vai trò của các hộ gia đình trong các hoạt độngkinh tế và sự phân biệt giữa ngời chủ với ngời lao độnh khác

Quan điểm 2 Cho rằng: " kinh tế trang trại là kinh tế hộ nông dân sản xuấthàng hoá ở mức độ cao" Quan điểm này cho thấy đặc trng cơ bản quyết địnhcủa kinh tế trang trại là sản xuất hàng hoá nhng cha thấy ddợc vị trí, vai trò quantrọng của kinh tế trang trại trong nền kinh tế thị trờng và cha thấy đợc vai tròcủa ngời chủ trang trại trong quá trình sản xuất kinmh doanh

Quan điểm 3 cho rằng: " kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hànghoá trong nông lâm, ng nghiệp của các thành phần kinh tế khác ở nông thôn, cósức đầu t lớn, có năng lực quản lý trực tiếp quá trình phát triển sản xuất kinhdoanh, có phơng thức tạo ra tỷ xuất sinh lời cao trên đông vốn bỏ ra,có trinh độ

đa thành tựu khoa học cong nghệ mới kết tinh trong hàng hoá tạo ra sức cạnhtranh trên thị trờng ,mang lại hiệu quả kinh tế xã hội cao "

Quan điểm trên khẳng đinh nền kinh tế thị trờng là tiền đề chủ yếu cho việcphát triển kinh tế trang trại Đồng thời khẳng định vị trí vai trò của chủ trang trạitrong quá trình quản lý kinh doanh của trang trại

Trong Nghi quyết TW số 06/NQ -TW 10/11/1998 cũng đã khẳng định "trangtrại gia đình, thực chất là kinh tế sản xuất hàng hoá với quy mô lớn hơn, sửdụng lao động, tiền vốn của gia đình chủ yếu là để sảu suất kinh doanh có hiệuquả Qua các quan điểm trên có thể rút ra nhận xét về kinh tế trang trại nh sau:-Bản chất của kinh tế trang trại là kinh tế hộ sản xuất kinh doanh nôngnghiệp (kể cả lâm nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản ).Hành hoá, trang trại có quymô (về đất đai ,vốn,lao động,thu nhập )Tơng đối lớn so với mức trung bìnhcủa kinh tế hộ tại địa phơng ,tơng ứng với từng nghành sản xuất cụ thể

Hình thức huy động các nguồn lực (đất đai,lao động,vốn, ) Không nên đềcập trong khi đa ra khái niệm trang trại nhng việc huy động và sử dụng các

nguồn lực đó phải đảm bảo tính hợp pháp,đơc nhà nớc bảo hộ và chủ trang trạiphải chịu trách nhiệm huy động và sử dung các nguồn lực đó.

Ngoài hoạt động nông nghiệp,các hoạt động nghàng nghề dịch vụ cũng cần

đợc phải tính vào lĩnh vực và phạm vi hoat động của trang trại để đảm bảo tính

hệ thống của mô hình kinh tế này

Xuất phát từ những quan điểm trên, theo khái niệm chung nhất về kinh tếtrang trại là : kinh tế trang trại là một hình thức sản xuất tổ chức sản xuất nông -lâm - ng nghiệp có mục đích chính là sản xuất hành hoá, có t liệu sản xuấtthuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một chủ trang trại độc lập, sản xuất

đợc tiến hành trên quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất khác tập chung đủlớn với phơng thức tổ chức qủan lý sản xuất tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao, kếhoạch sản xuất kinh doanh tự chủ luôn gắn với thị trờng

Theo quy định của tổng cục thống kê thì một trang trại phải hội tụ đủ 4yếu tố sau:

- Diện tích trang trại phải trên 2ha (đối với khu vực Bắc trung bộ );3ha (đối vớikhu vực Nam bộ ), đối với trang trại trồng cây ăn quả, đối với trang trại lâm nghiệpdiện tích từ 10ha trở lên, đối với trang trại thuỷ sản diện tích từ 2 ha trở lên

- Có sử dụng lao động làm thuê từ hai lao động/năm trở lên

- Chủ trang trại có kiến thức nông lâm ng nghiệp

- Lấy sản suất hàng hoá làm hớng chính và có thu nhập vợt trội hẳn so vớimức trung bình

Theo ban kinh tế TW thì kinh tế trang trại không thể căn cứ vaò diện tích mànên căn cứ vào

- Giá trị tài sản mà chủ trang trại dựa vaò quá trình sản xuất kinh doanh ờng lớn hơn 100 triệu đồng Việt nam )

(th Số lợng công nhân mà chủ trang trại thuê mớn thờng xuyên (lớn hơn 10 ngời)

- Giá trị hàng hoá và xuất sinh lờido trang trại tạo ra trong một thời giannhất định, trong một năm cao hơn 30% so với mức bình quân của hộ nông dântrong vùng

- Chủ trang trại là ngời quản lý ,điều hành hoạt động sản xuất kinh doanhcủa trang trại, ở tỉnh Sơn la hiện nay cha có tiêu chí thống nhất để xác định kinh

tế trang trại, mỗi cơ quan, mỗiđịa phơng dựa trên tiêu chí xác định trang trạikhác nhau, theo Hội nông dân, hội làm vờn, ngời ta xác định kinh tế trang trạitheo các tiêu chí sau:

- Là hội viên hội nông dân tỉnh

- Thu nhập bình quân 10triệu/năm (đã trừ chi phí)

Gần đây nhất (tháng3/1999)theo thống kê của sở nông nghiệp và phát triểnnông thôn thì cứ hộ nông dân nào có đủ 2 điều kiện sau thì đợc coi là trang trại

- Diện tích canh tác lớn hơn 1ha

- Thu nhập bình quân lớn hơn 10triệu đồng/trang trại (sau khi đã trừ chiphí), theo tiêu thức trên, Sơnla hiện nay có 4.705 trang trại

Từ những tiêu chí xác định trang trại của các tác giả, các cơ quan bannghành, các địa phơng ở trên, quan điểm của em vè vấn đề này là việc sớm hìnhthành một hệ thống tiêu thức đảm bảo tính khoa học trong việc xác định môhình kinh tế trang trại là hết sức cần thiết và cấp bách, nhng hệ thống đó phảiphù hợp với từng vùng, từng địa phơng, từng loại nghành nghề, bởi lẽ kinh tếtrang trại thờng bcó tính mềm rẻo, có khả năng dung nặp các quy mô khác nhau(t nhỏ đến vừa và lớn), các hình thức sở hữu khác nhau (từ cá đến tập thể quốcdoanh ), các trình độ khoa học và công nghệ, kế đến là tiêu chí về quy mô nănglực sản xuất (đất đai,lao động ,vốn) và kết quả sản xuất (giá trị sản xuất, thunhập ), tuy nhiên về quy mô năng lực sản xuất và kết quả sản xuất của trangtrại không nên áp dụng cứng nhắc mà phải phù hợp với từng vùng sinh thái, loạihình sản xuất của trang trại, từng địa phơng mà cần phải đáp ứng sự phù hợp vớiyếu tố thời gian Bởi cùng với thời gian khoa học pháttriển không ngừng thìtrình độ sản xuất kinh doanh của trang trại đợc nâng lên Do vậy, theo thời giantiêu chí xác định trang trại cũng phải thay đổi cho phù hợp từ những quan điểmkhác nhau nêu trên, đồng thời xuất phát từ bản chất của kinh tế trang trại nôngnghiệp mang tính chất là sản xuất hàng hoá đáp ứng nhu cầu thị trờng, vì vậytiêu chí trực tiếp nhất để nhận dạng trang trại là: giá trị sản lợng và giá trị sản l-ợng hàng hoá tính chung và tính trên đơn vị diện tích

Bên cạnh tiêu chí trực tiếp còn có các tiêu chí gián tiếp để nhận dạng trangtrại sau:

- Quy mô diện tích của trang trại

- Quy mô vốn của trang trại

- Quy mô về đàn gia súc

- Số lợng lao động

Các tiêu chí trên có thể xét trên phạm vi cả nớc hoặc từng vùng cụ thể chophù hợp.

3 Đặc trng của kinh tế trang trại.

Kinh tế trang trại thực chất là một cấp độ trong quá trình phát triển của kinh

tế hộ từ sản xuất tự cấp, tự túc sang sản xuất hàng hoá Tuy vậy giữa chúng cónhững đặc trng cơ bản sau đây:

Bảng 1: So sánh sự khác nhau về một số đặc trng cơ bản giữa kinh tế trang trại và kinh tế hộ tiểu nông tự cấp, tự túc.

stt Tiêu thức Kinh tế trang trại Kinh tế tiểu nông

1 Mục đích sản xuất Chủ yếu sản xuất để

Thấp, mang nặng tínhthủ công

5 Khả năng tích luỹ

sản xuất

6 Lao động Vừa sử dụng lao động

vừa sử dụng lao độngthuê ngoài

Chủ yếu sử dụng lao

động gia đình

C.Mác đã phân biệt chủ trang trại với tiểu nông : 'Ngời chủ trang trại bán rathị trờng hầu hết sán phẩm làm ra, còn ngời chủ hộ gia đình tiêu dùng đại bộphận sản phẩm làm ra và mua bán càng ít càng tốt'

Quy mô sản xuất hàng hoá đợc thể hiện qua tỷ xuất hàng hoá là đặc trng cơbản nhất của kinh tế trang trại

Đây là tiêu chuẩn hàng đầu và quan trọng nhất để phân biệt hộ nông dân sảnxuất tiểu nông với hệ nông dân sản xuất theo kinh tế trang trại

Từ sự phân tích trên, ta thấy kinh tế trang trại có những đặc trng sau:

- Mục đich sản xuất là tạo ra các sản phẩm hàng hoá cung cấp cho thị ờng nhằm thu lợi nhuận cao

tr Có sự tập chung tích tụ cao hơn dõ rệt so với mức bình quân của các hộkinh tế gia đình trong vùng về các điều kiện sản xuất nh đất đai ,vốn ,lao động

- Ngời chủ trong trang trại cũng là ngời trực tiếp lao động sản xuất

- Sản xuất đi vaò chuyên môn hoá cao hơn,áp dung nhiều tiến bộ khoahọc kỹ thuật nên giá trị sản phẩm thu nhập và giá trị sản phẩm hàng hoá ngàycàng tăng

Một số tác giả cho rằng :sở hữu tài sản gia đình và quản lý điều hành trựctiếp của chủ trang trại cũnh là đặc điểm chung của kinh tế trang trại

Những đặc điểm này có thể phần nào phù hợp với các mô hình kinh tế trangtrại ở Việt nam hiện nay Nhng qua nghiên cứu cho thấy vẫn có những chủ trangtrại hoàn toàn không có t liệu sản xuất mà đi thuê toàn bộ các cơ sở của mộttrang trại khác để sản xuất, từ đất đai, mặt nớc rừng cây, kho tàng,bến bãi, máymóc, thiết bị (ở Mỹ, năm 1998 giá thuê hàng năm toàn bộ trang trại bằng 0,5-0,8% tổng giá trị tài sản của trang trại theo giá thị trờng)

4 điều kiện ra đời và phát triển của kinh tế trang trại.

Chúng ta đã biết trong lịch sử của chủ nghĩa t bản, Anh là nớc tiến hànhcông nghiệp hoá sớm nhất Lúc bấy giờ ngời ta quan niệm một cách đơn giảnrằng trong nền kinh tế hàng hoá, nông nghiệp cũng phải xây dựng nh côngnghiệp theo hớng tập trung quy mô lớn vì vậy, ruộng đất đợc tích tụ tập trung,

xí nghiệp nông nghiệp t bản đợc xây dựng, nhiều trang trại gia đình bị phá sảnhoặc phân tán và ngời ta hy vọng với mô hình này, số lợng nông sản tạo ra nhiềuhơn với giá rẻ hơn so với gia đình phân tán Nhng ngời ta quên mất một đặc

điểm cơ bản của nông nghiệp khác với công nghiệp là nó tác động vào sinh vật,vào cây trồng cũng nh vật nuôi, điều đó không phù hợp với sản xuất tập trungquy mô lớn và việc sử dụng lao động làm thuê tập trung chỉ đêm lại hiệu quảkinh tế thấp

Chính C.Mác lúc đầu cũng nghĩ rằng trong công trình t bản chủ nghĩa, xâydựng các xí nghiệp chứa nớc theo hớng quy mô lớn tập trung là tất yếu Nhng vềcuối đời chính C Mác chứ không phải ai khác đã nhận định lại: "ngay ở nớcAnh với nghành công nghiệp phát triển, hình thức sản xuất nông nghiệp có lợinhất không phải là các xí nghiệp nông nghiệp quy mô lớn mà là các trang trạigia đình không dùng lao động làm thuê"

Cho đến cuối thế kỷ XIX, trang trại gia đình trở thành mô hình sản xuất phổbiến nhất trong nền nông nghiệp thế giới Loại hình kinh doanh này gồmb cóngời chủ cùng với gia đình hoặc có khi có một vài công làm thuê ít nhiều cótham gia sinh hoat với gia đình Loại hình kinh doanh nay có sứ chống đỡ lớntrong các cuộc khủng hoảng.

Trang trại gia đình đợc hình thành, phát triển từ các hộ tiểu nông

Một khi đã hội tụ đợc các điều kiện nh vốn, kỹ thuật, thị trờng thì tiểu nông

tự phá vỡ cái vỏ ốc tự cấp, tự túc của mình để dần dần đi vào quỹ đạo của sảnxuất hàng hoá Sản xuất chính là đặc điểm cơ bản đánh dắu sự khác biệt giữatrang trại với tiểu nông: trong khi ngời chủ trang trại bán toàn bộ hay phần lớnsản phẩm của mình làm ra thì ngời tiểu nông tiêu dùng đại bộ phận nông sản domình sản xuất và đối vơí anh ta mua bán càng ít càng tốt

Sau gần hai thế kỷ tồn tại và phát triển,vị trí của kinh tế trang trại gia đìnhvới quy mô nhỏ bé, phân tán sẽ khônh phù hợp với phơng thức sản xuất t bản vàsớm muộn cũng bị các xí nghiệp nông nghiệp t bản đào thải dới sức ép của quyluật thị trờng Song trên thực tế, không những kinh tế trang trại gia đình trụ lại

đợc mà nó còn trở thành lực lợng nông nghiệp chủ yếu ngay ở các nớc nôngnghiệp phát triển

ở nớc ta những loại hình sản xuất kinh doanh giống nh trang trại gia đìnhhiện nay đã đợc ra đời từ rất sớm Ngay từ thế kỷ XIII nhà Trần đã khuyến khíchphát triển những thái ấp, điền trang của các vơng tôn quý tộc Năm 1266, nhàtrần quyết định: " Cho các vơng hầu, công chúa, phò mã, cung tần triệu tậpnhững ngời tiêu tán không có sản nghiệp làm nô tỳ để khai khẩn ruộng hoanglập điền trang" - Đại việt sử ký toàn th, Hà nội 1967 tập II trang 33

Nh vậy việc tổ chức đồn điền có từ thời nhà trần, nhng đến triều Lê ThánhTông mới chính thức mở rộng quy mô, thành lập các sở đồn điền nhằm mục

đích phát triển sản xuất nông nghiệp và tăng cờng việc cung cấp lơng thực Theosách cơng mục, từ năm 1481, 43 đồn điền đã đợc xây dựng dới thời nhà Lê Các

sở đồn điền đều có chánh phó đồn điền sứ trông coi, có thể mộ dân hay dùng lựclợng tù binh, ngời bị tội để khai khẩn đất hoang thành ruộng đất và thành lậplàng xóm Ruộng đất ở các sở đồn điền thuộc sở hữu và quản lý trực tiếp củaNhà nớc trung ơng, không ban cấp đồn điền cho quan lại

Đến khi thực dân Pháp chiếm song nớc ta, chúng lại cho phép t bản thực dânphát triển đồn điền Các công ty tài chính và bọn thực dân có quyền thế đuanhau lập đồn điền Năm 1927, chỉ riêng ở Bắc kỳ đã có 155 đồn điền rộng từ

200 ha đến 8500 ha ở Nam kỳ và cao nguyên Trung kỳ nhiều tên thực dân đã

có đồn điền rộng hàng vạn ha Đến năm 1930, số ruộng đất do thực dân chiếm

đoạt để lập đồn là 1,2 triệu ha bằng 1/4 tổng diện tích đất canh tác nớc ta lúcbấy giờ

Đồn điền đợc phân chia làm 2 loại: loại trồng lúa và loại trồng cây công nghiệp

Đến sau Nghị quyết 10 của Bộ chính trị (1988 ),nông thôn nớc ta đã có sựphát triển mới Mỗi hộ nông dân trở thành một đơn vị tự chủ trong sản xuất kinhdoanh Cái lồng bao cấp đợc tháo gỡ từng phần, sản xýt hàng hoá dần dần chiếmlĩnh trận địa tự cấp, tự túc mà từ bao đời nay ngời nông dân đã dẫm chân tại chỗ.Tiếp sau Nghị quyết 10 của Bộ chính trị là Luật đất đai (1993 ), luật này giaoquyền sử dụng ổn định lâu dài cho ngời nông dân với các quyền chuyển đổi,chuyển nhợng, cho thuê thừa kế và thế chấp Cùng với Nghị quyết 10 và Luật

đất đai, các chính sách thuế khoá, tín dụng, khuyến nông đã là chỗ dựa vữngchắc để các hộ tiểu nông chuyển dịch cơ cấu kinh tế và hình thành các trang trạikhông chỉ ở những vùng đã quen sản xuất hàng hoá, mà ở cả những vùng chỉquanh quẩn sau hàng rào tự cấp,tự túc,tỷ xuất ha ngf hoá đợc nâng lên không chỉ

ở những nơi có bình quân ruộng đất caomà cả nhng nơi đất chật, ngời đông.sựtăng trởng kinh tế nổi bật trong nông nghiệp nớc ta những năm qua không chỉ là

hệ quả của sự gia tăng các yếu tố sản xuất mà phần lớn là do sự thay đổi thể chếtrong các hợp tác xã

5 Các loại hình kinh tế trang trại.

a Phân loại theo hình thức tổ chức quản lý.

Theo cách phân loại này có trang trại gia đình, trang trại liên doanh và trangtrại hợp doanh kiểu cổ phần:

Trang trại gia đình là loại hình có tính phổ biến nhất trong cả nớc Đó làkiểu trang trại độc lập sản xuất kinh doanh do ngời chủ hộ hay một ngời thaymặt gia đình đứng ra quản lý

Thông thờng mỗi trang trại là của một hộ gia đình,nhng có những nơi quan

hệ huyết thống còn đậm nét thì có khi mấy gia đình cùng tham gia quản lý kinhdoanh một cơ sở

Trang trại liên doanh do 2-3 trang trại gia đình hợp thành một trang trại lớnvới năng lực sản xuất lớn hơn, đủ sức cạnh tranh với các trang trại lớn, tuy nhiênmỗi trang trại thành viên vẫn có sức tự chủ điều hành sản xuất đối tợng liêndoanh đều là anh em, họ hàng hay bạn bè thân thiết, ở các nớc chău á do quy môtrang trại nhỏ nên loại trang trại liên doanh rất có ít, ở Mỹ trang trại liên doanh

có nhiều hơn, nhng chỉ chiếm 10% tổng số trang trại và 16% đất đai

Trang trại hợp doanh tổ chức theo nguyên tắc một công ty cổ phần hoạtđộngtrong lĩnh vực sản xuất, chế biến ,tiêu thụ nông sản Loại trang trại này thờng cóquy mô lớn, thực hiện chuyên môn hoá sản xuất, sử dụng lao động làm thuêl àchủ yếu, ở Mỹ năm 1982, bình quân một hợp doanh nông nghiệp có 1 triệu 52ngàn USD giá trị đất đai và công trình, 144 ngàn USD máy móc và thiết bị, 4

ôtô vận tải ,1,3 máy gặt đập liên hợp, 9 công nhân thờng xuyên và 18 công nhânthời vụ

Trong trang trại hợp doanh nông nghiệp đợc chia làm 2 loại : Hợp doanh gia

đình và hợp doanh phi gia đình

b Phân loại theo cơ cấu sản xuất.

Cơ cấu này đợc xác định căn cứ vào điều kiiện tự nhiên, trình độ sản xuất và

đặc điểm thị trờng của từng vùng Nhiều trang trại kinh doanh tổng hợp kết hợpnông nghiệp với tiểu thủ công nghiệp nh các nớc Chău á, kết hợp nông nghiệpvới lâm nghiệp nh các nớc Bắc ău, kết hợp trồng trọt với chăn nuôi ở nhiều nớckhác

ở những nớc mà nông nghiệp phát triển nh mỹ, Canađa, Tây ău thì cơ cấusản xuất theo hớng chuyên môn hoá nh nuôi gà, vỗ béo lợn, nuôi bò thịt hoặc bòsữa, chuyên trồng cây ăn quả hay trồng rau, trồng hoa và cây cảnh , lại cónhững trang trại chuyên sản xuất nông sản hay lâm sản làm nguyên liệu chocông nghiệp chế biến, có khi kết hợp sản xuất với chế biến nông, lâm sản ở trình

độ sơ chế hoặc tiến lên tinh chế

c Phân loại theo cơ cấu thu nhập.

Lâu nay, phân loại theo cơ cắu thu nhập là hình thức phổ biến, ở những nớcnông nghiệp kém phát triển, nguồn sống chính dựa vào nông nghiệp thì đơngnhiên cơ cấu thu nhập của trang trại là dựa vào hoàn toàn hay phần lớn là nông

nghiệp Ngời ta gọi đó là những "trang trại thuần nông" Theo đà phát triển của

công nghiệp, số trang trại thuần nông ngày một giảm (ở Đài loan năm 196049,3% số trang trại là thuần nông, đến năm 1980 tỷ lệ này còn 9%, ở Nhật bảnnăm 1950, số trang trại thuần nông chiếm 50%, đến 1985 tỷ lệ này còn giảmxuống 15%)

Ngợc lại số trang trại có thu nhập chủ yếu ngoài nông nghiệp ngày càng tăng.Những trang trại có nguồn thu nhập chính từ nông nghiệp thờng là cơ sở sảnxuất nông nghiệp quy mô vừa và lớn,thu nhập từ nông nghiệp đủ sức trang trảinhu cằu sinh hoạt và tái sản xuất Các trang trại có từ thu nhập nông nghiệp vàngoài nông nghiệp thờng có quy mô nhỏ, thu nhập từ nông nghiệp không đủ đápứng các nhu cầu nên phải đi làm thêm ngoài trang trại trên địa bàn noong thôn,

có khi cả ở thành phố để tăng thêm thu thập, không ít các trang trại loại này bị

lỗ, nhng không bị xoá sổ, vì đã có thu nhập ngoài nông nghiệp bù đắp

d Phân loại theo hình thức sở hữu t liệu sản xuất.

Trờng hợp phổ biến là ngời chủ trang trại có sở hữu toàn bộ t liệu sản xuất từ

đất đai,công cụ máy moc đén chuồng trại , kho bãi Riêng về sở hữu ruộng đấ, ởnhiều nớc 70-80% số chủ trang trại có ruộng đất riêng, ở Mỹ năm 1982, số chủtrang trại có sỡ hữu hoàn toàn về đất đai chiếm 59%, sở hữu một phần là 29,3%

và thuê hoàn toàn ruộng đất là 11,7%

Chủ trang trại chỉ có sở hữu một phần t liệu sản xuất,còn một phần đi thuêngời khác Trờng hợp không phải là cá biệt tuy trang trại có đất đai nhng phải đithuê máy móc, chuồng trại, kho bãi

Chủ trang trại hoàn toàn không có t liệu sản xuất mà đi thuê toàn bộ cơ sởcủa một trang trại hoặc của nhà nớc để sản xuất, không chỉ máy móc, thiết bị,kho tàng, chuồng trại mà cả đất đai, mặt nớc, rừng căy, ở Mỹ năm1988, giá thuêhàng năm toàn bộ một trang trại bằng 1-8,8% tổng giá trị tài sản của trang trại

ấy Theo giá thị trờng tuỳ từng vùng và loại hình trang trại

Thực tế các nớc phát triển cho thấy sở hữu t liệu sản xuất không phải là yếu

tố quyết định thành bại của trang trại, ở mỹ, không ít nhỡng chủ trang trại đithuê t liệu sản xuất để kinh doanh có lợi nhuận cao không kém các chủ trang trại

có quyên sở hữu về t liệu sản xuất

6 Kinh tế trang trại ở một số nớc và ở nớc ta.

6.1 Sự phát triển kinh tế trang trại ở một số nớc trên thế giới.

Trải qua hơn hai thế kỷ tồn tại và phát triển, kinh tế trang trại đợc khẳng

định là mô hình kinh tế phù hợp đạt hiệu quả kinh tế cao trong sản xuất nônglâm nghiệp ở mỗi khu vực, mỗi quốc gia có điều kiện tự nhiên, xã hội khác nhaucho nên các mô hình trang trại khác nhau Có những chủ trang trại sản xuất kinhdoanh tổng hợp nh: Kết hợp trồng trọt với chăn nuôi, nông nghiệp với lâmnghiệp (ở các nớc Bắc ău), kết hợp nông nghiệp với các nghành nghề khác ởnông thôn (ở các nớc châu á), cũng có những trang trại sản xuất cao nh trang trạichuyên sản xuất ngũ cốc ở Mỹ hay Tây ău

Về quy mô trang trại cũng có sự thay đổi tuỳ theo từng nớc Cao nhất là cáctrang trại ở Bắc mỹ và Mỹ, quy mô bình quân một trang trại khoảng 180 ha,thấp nhất là các nớc Chău á, quy mô diện tích bình quân từ 0,9-4,5 ha Quy mô

về số lợng trang trại cũng có sự thay đổi qua từng thời kỳ, từng giai đoạn gắnliền với qúa trình hiện đại hoá ở pháp, 1802 có 5.6720.000 trang trại, đến năm

1892 có 5703.000 trang trại, tăng 31000 trang trại, nhng từ đó số lợng các trangtrại liên tục giảm.đến 1987 chỉ còn 893000 trang trại Trongkhi đó quy mô diện

tích liên tục tăng, năm 1802 quy mô trung bình một trang trại chỉ có 5,9 ha đếnnăm 1929 là 11,6 và đến năm 1987 tăng lên 29ha/1 trang trại (xem biểu 3)

ở Tây đức cũng vậy, năm có 5.276.000 trang trại đến năm 1907 là5.736.000 trang trại, tăng 46.000 trang trại, nhng từ năm 1907 đến 1985 số lợngcác trang trại lại liên tục giảm, đến năm 1985 chỉ còn 83.000 trang trại, ngợc lại,quy mô diện tích của một trang trại lại có xu hớng tăng lên Năm 1882 là 6ha/1trang trại đến năm 1949 là 11ha và năm 1985 là 15ha/1 trang trại (xem biểu 2)

Biểu 2: sự phát triển trang trại ở Tây đức.

Đối với một số nớc công nghiệp mới nh Đài loan và Hàn quốc, tình hìnhphát triển trang trại cũng theo quy luật chung: khi bớc vào công nghiệp hoá thìtrang trại phát triển mạnh, khi công nghiệp hoá đã phát triển thì trang trại giảm

về số lợng (xem biểu 5 ,6 )

Biểu số 5: Sự phát triển trang trại ở Đài loan

Nh vậy lúc đầu công nghiệp hoá tác động tích cực đến sản xuất nông - lâmnghiệp cho nên số lợng trang trại tăng nhanh khi công nghiệp hoá đạt đến mức

độ cao thì một mặt công nghiệp thu hút lao động từ nông nghiệp, mặt khác nólại tác động làm tăng năng lực sản xuất của các trang trại bằng việc trang bị máymóc thay thế lao động thủ công Do vậy số lợng các trang trại giảm nhng quymô diện tích và giá trị tổng sản lợng đợc cung cấp từ trang trại lại tăng lên

* Các yếu tố sản xuất của trang trại:

- Ruộng đất: phần lớn trang trại sản xuất trên ruộng đất thuộc sở hữu của gia

đình Nhng cũng có trang trại phải đi thuê một phần hoặc toàn bộ ruộng đất tuỳvào từng nớc ở Anh, Năm 1985 có 60% trang trại có ruộng đất riêng, 22% thuêmột phần và 18% thuê toàn bộ Năm 1990 có 70% trang trại gia đình có ruộng

đất riêng, 30% trang trại phải đi thuê một phần hay toàn bộ ruộng đất ở ĐàiLoan, Năm 1981 có 84% trang trại có ruộng đất riêng, 9% đi thuê một phần và7% thuê toàn bộ ruộng đất để sản xuất kinh doanh

- Vốn sản xuất: Nhìn chung, để mở rộng sản xuất kinh doanh các trang trạingày càng có xu hớng sử dụng nhiều vốn vay từ bên ngoài ở Mĩ, năm 1960 tổng

số vốn vay của trang trại là 10 tỷ USD, năm 1970 là 54,5 tỷ USD, năm 1985 là88,5 tỷ USD ở Nhật Bản năm 1970 là nớc có khoản đầu t lớn nhất cho nôngnghiệp, quỹ tài trợ sản xuất lúa gạo chiếm 44% ngân sách cho đầu t nôngnghiệp

- Máy móc thiết bị phục vụ sản xuất: ở các trang trại công cụ sản xuất baogồm súc vật cày kéo, máy móc động lực cơ điện, công cụ máy nông nghiệp vàcác chuồng trại nhà kho Đến nay ở các nớc phát triển đã tăng cờng sử dụngmáy móc hiện đại với mức độ cơ giới hoá ngày càng cao, từng bớc tự động hoá

tin học hoá trong sản xuất Hình thức sử dụng máy móc do một hiệp hội đứng raquản lý đang ngày càng phổ biến ở Nhật Bản năm 1985, 67% trang trại có máykéo nhỏ, 20% trang trại có máy kéo lớn.

- Sử dụng lao động trong các trang trại: Số lợng lao động trong các trang trại

ở mỗi nớc không còn phụ thuộc vào quy mô sản xuất mà chủ yếu phụ thuộc vàotrình độ công nghệ sản xuất nông nghiệp Một trang trại có quy mô 25- 30 hachỉ sử dụng 1- 2 lao động gia đình và từ 1- 2 lao động làm thuê thời vụ Thậmtrí ở Mĩ trang trại lớn hơn 100 ha chỉ sử dụng 2 lao động chính ở một số nớcChâu á nh Nhật Bản năm 1990 mỗi trang trại có khoảng 3 lao động, nhng chỉ có1,3 lao động làm nông nghiệp

Từ quá trình hình thành và phát triển kinh tế trang trại trên thế giới nên ta cóthể rút ra một số nhận xét sau:

- Phát triển kinh tế trang trại là thích hợp và đạt hiệu quả kinh tế cao

- Quy mô trang trại ở mỗi nớc là khác nhau, nhng có xu hớng ngày càngtăng lên

- Đất đai của trang trại thuộc nhiều loại sở hữu khác nhau, trong đó chủ yếu là

đất thuộc sở hữu của hộ gia đình Ngời chủ trang trại có toàn quyền quyết địnhphơng hớng sản xuất kinh doanh của trang trại sao cho đạt hiệu qủa cao nhất

- Cơ cấu thu nhập của trang trại thay đổi theo chiều hớng giảm thu từ nôngnghiệp, trong khi đó thu từ các ngành phi nông nghiệp ngày càng tăng

- Các chủ trang trại ngày càng chú trọng hơn vào việc đầu t ứng dụng cácthành tựu khoa học kỹ thuật vào hoạt động sản xuất kinh doanh và tổ chức quản

lý của trang trại nhằm đáp ứng tốt hơn mục tiêu sản xuất hàng hoá của loại hình

tổ chức sản xuất hàng hoá này

- Trong chính sách của Chính phủ các nớc đều có xu hớng thống nhất là kíchthích, tạo điều kiện, môi trờng thuận lợi để kinh tế trang trại thực sự phát huy đ-

ợc nội lực và u thế của nó trong quá trình phát triển hớng tới một nền nôngnghiệp văn minh

6.2 Tình hình chung về phát triển kinh tế trang trại ở Việt nam.

Mặc dù đã xuất hiện từ rất lâu, nhng kinh tế trang trại ở Việt nam chỉ pháttriển mạnh mẽ trong những năm gần đây, có thể xem thực hiện chỉ thị 100 Ban

bí th TW khoá IV, NQ10 của Bộ chính trị về phát huy vai trò tự chủ của kinh tế

hộ nông dân và đặc biệt sau khi luật đất đai ra đời năm 1993 thì kinh tế trangtrại thực sự có bớc phát triển khá nhanh và đa dạng

Nếu theo quy định của tổng cục thống kê về tiêu chuẩn trang trại ( Quyết

định số 359/1998/QĐ - TCTK ngày 01/07/1998 ) thì cả nớc có 45.372 trang trại

Trong đó chia theo hớng sản xuất có 37.949 trang trại trồng cây công nghiệp lâunăm và cây hàng năm, chiếm 83,6%; 1306 trang trại nuôi trồng thuỷ sản, chiếm3,8%; 2559 trang trại kinh doanh tổng hợp đa nghành, chiếm 5,6%.

Chia theo vùng kinh tế: Vùng Đông Bắc có 3.491 trang trại, chiếm 7,7%;Vùng Tây Bắc có 238 trang trại chiếm 0,5%; Vùng Đồng Bằng Sông Hồng có

1394 trang trại chiếm 9,2%; Vùng Duyên Hải Miền Trung có 2.706 trang trại,chiếm 4,6%; Vùng Tây Nguyên có 6.333 t, chiếm 4,6%; Vùng Tây Nguyên có6.333 trang trại, chiếm 13,6%; Vùng Đông Nam Bộ có 8402 trang trại, chiếm18,5%; Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long có 19259 trang trại, chiếm 42,4%

Số LĐ bình quân/ trang trại là 2,8 ngời, lao động thuê ngoài theo thời vụ11,5 ngời Bình quân 1 trang trại trồng trọt có 5,3 ha đất nông nghiệp, lâmnghiệp có 26,8ha nuôi trồng thuỷ sản có 10,7ha chăn nuôi có 528 con trâu,bò;

530 con gia cầm Vốn sản xuất bình quân của 1 trang trại là 60,2 triệu đồng; thunhập bình quân 1 trang trại là 22,6 triệu đồng (thu nhập đã trừ chi phí )

Về quy mô diện tích của mỗi trang trại ở nớc ta theo điều tra của cục thống

kê cho thấy: trang trại < 1ha chiếm 15%; từ 1 - 5 ha chiếm 28%; từ 5- 10 hachiếm 34%; từ 10- 20 ha chiếm 16%; từ 20 - 50 ha chiếm 4% và trên 50 hachiếm 3%

Ngoài việc góp phần làm giàu cho các chủ trang trại, phát triển kinh tế trangtrại ở Việt nam trong những năm qua đã giải quyết việc làm tại chỗ cho hơn50.000 lao động làm thuê thờng xuyên và 520.000 lao động làm thuê theo thời

vụ tạm thời ở nông thôn Tổng số vốn huy động đâu t phát triển kinh tế trang trại

ớc tính là 2.730,8 tỷ đồng, thu nhập hàng năm từ các hoạt động kinh tế của trangtrại là 1.023,6tỷ đồng Ngoài ra các trang trại còn đóng góp đáng kể vào việcbảo vệ môi trờng sinh thái, nâng cao độ che phủ của rừng từ 22% lên 28% kinh

tế trang trại đã tự khẳng định vai trò của mình trên hầu khắp các vùng kinh tế:

đồi núi, đồng bằng, ven biển

Vùng đồi núi nớc ta từ Bắc Bộ đến Trung Bộ, Tây nguyên và Đông Nam Bộ

có lợi thế về quỹ đất phát triển nông - lâm nghiệp với 9,3 triệu ha đất rừng và 9,6triệu ha đất trống đồi núi trọc, có thời tiếta khí hậu thuận lợi cho phát triển trồngrừng, trồng cây công nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi đại gia súc theo mô hìnhkinh tế trang trại Trong những năm gần đây đã xuất hiên ngày càng nhiều cácmô hình kinh tế trang trại của các hộ gia đình từ miền xuôi lên trồng rừng, trồngcây công nghiệp, cây cà phê, chè, hạt tiêu, điều,cao su , chăn nuôi trâu bòvớiquy mô nhỏ, vừa và lớn

Vùng ven biển: nớc ta có triều dài bờ biển trên 2000km với các eo biển, bãibiển, đầm phà, rừng ngập mặn Diện tích của vung địa lý này ớc tính vào khoảng

400.000ha là vùng lãnh hải rộng lớn có điều kiện thuận lợi để phát triển nuôitrồng, khai thác thuỷ hải sản ở các vùng ven biển từ Bắc đến Nam đã xuất hiệncác mô hình trang trại nuôi tôm, cua, cá, ngao với đủ mọi quy mô Đến năm

1997, vùng ven biển có15.666 trang trại có quy mô từ 5 - 20 ha

Vùng Đồng Bằng: Đồng bằng là nơi sản xuất ra 70 - 80% sản lợng lơngthực, thực phẩm của cả nớc và là nơi xuất khẩu toan bộ lúa gạo Đồng bằng lànơi đát trật, ngời đông, lao động dồi dào, cơ sở hạ tầng phát triển, gần thị trờng,

có điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất và tiêu thụ hàng hoá Đồng Bằng SôngCửu Long có quỹ đất tơng đối dồi dàonên nhiều hộ nông dân đã thực hiện sảnxuất theo mô hình trang trại với đủ môị quy môtừ 1 - 30 ha Có trên 50% tổng

số 1,8 triệu hộ nông dân Đồng Bằng Sông Cửu Long sản xuất nông sản hànghoá, trong đó khoảng 400.000 hộ nông dân là trang trại gia đình với nhiều dạngkhác nhau thông qua đấu thầu đất đai, mặt nớc hoang hoá, nhận khoán thâmcanh, phát triển chăn nuôi, kinh doanh tổng hợp, nuôi trồng các loại cây con đặcsản nh: hoa, cây cảnh, ba ba, rùa

ở vùng Đồng Bằng Sông Hồng hiện nay có ít nhất 10 - 12% số hộ nông dânsản xuất kinh doanh hàng hoá

* Nhận xét về tình hình và xu thế phát triển kinh tế trang trại ở Việt nam hiện nay:

- Mô hình kinh tế trang trại ngày nay phát triển rộng khắp trên mọi vùngkinh tế của đất nớc và ngày càng chứng tỏ là loại hình sản xuất kinh doanh mới

có hiệu quả trong nông nghiệp, nông thôn

- kinh tế trang trại khá đa dạng về quy mô, loại hình sản xuất,cơ cấu nghànhnghề, thành phần của chủ thể Nhng đều đem lại hiệu quả kinh tế xã hội, môitrờng sinh thái rõ rệt nhờ phát huy tốt nội lực, khai thácmọi nguồn tiềm năn, cơhội của mình

- Kết quả và hiệu quả kinh tế xã hội - môi trờng lớn nhất là kinh tế trang trại

đã góp phần biến những vùng đất hoang hoá, khô cằn hoặc ngập nớc quanh nămthành những vùng kinh tế trù phú, toạ thêm việc làm, tăng của cải vật chất chocộng đồng và xã hội

Bên cạnh những thành tựu đạt đợc, thực tế phát triển kinh tế trang trại ở Việtnam trong những năm qua đã đặt ra nhiều vấn đề đòi hỏi Nhà nớc, các cấp, cácnghành và trớc hết là các chủ trang trại quan tam nhằm:

Một mặt phát huy tốt nội lực của trang trại, mặt khác hạn chế những mặt tráicủa quá trình phát triển kinh tế trang trại gây ra nh vấn đề công ăn việc làm ởnông thôn do tích tụ ruộng đất, tranh chấp đất đai, phá rừng nguyên sinh, rừng

ngập mặn ,làm ảnh hởng tới lợi ích của ngời nông dân, của cộng đồng, của xãhội trớc mắt cũng nh trong tơng lai.

7 Các chỉ tiêu phân tích.

Căn cứ vào đặc điểm cụ thể của kinh tế trang trại tỉnh Sơn La, em xác định

hệ thống chỉ tiêu sau để phản ánh và đánh giá thực trạng kinh tế trang trại củatỉnh trong quá trình nghiên cứu

a các chỉ tiêu phản ánh các yêú tố sản xuất của trang trại.

- Đất đai bình quân 1 trang trại

- Vốn sản xuất bình quân một trang trại

- Lao động bình quân một trang trại

Cơ cấu lao động theo lao động( lao động gia đình, lao động thuê ngoài )

b các chỉ tiêu phản ánh kết quả , chi phí hiệu quả và tình hình sản xuất hàng hoá của trang trại.

*các chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh của trang trại.

Tổng doanh thu của trang trại là tổng là tổng trang trại tính bằng tiền củacác loại sản phẩm đợc sản xuất ra ở trang trại bao gồm phần giá trị để lại tiêudùng (tiêu dùng cho sinh hoạt và cho tái sản xuất) và giá trị sản phẩm bán ratrên thị trờng

- Tổng chi phí: Là toàn bộ các khoản chi phí vật chất bao gồm các khoản chiphínguyên vật liệu: giống, phân bón, thuốc trừ sâu, lao động và các khoản chiphí dịch vụ bên ngoài:Bảo vệ thực vật, dịch vụ thuỷ lợi

- Lợi nhuộn : Là giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ do các nghành sản xuấttạo ra trong một năm hay một chu kỳ sản xuất kinh doanh

Lợi nhuộn đợc tính theo công thức : TN=TR-CT

Trong đó: TN: Lợi nhuận

TR: Tổng doanh thu

TC: Tổng chi phí

* Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh tế.

Doanh thu / Chi phí = Tổng doanh thu / Tổng chi phí

Chỉ tiêu này cho biết cứ một đồng chí bỏ ra cho sản xuất kinh doanh thìtrang trại thu đợc bao nhiêu đồng thu

Lợi nhuận / Chi phí = Tổng lợi nhuận / Tổng chi phí

chỉ tiêu này cho biết cứ một đồng chi bỏ ra cho sản xuất kinh doanh thìtrang trại thu đợc bao nhiêu đồng lợi nhuận

Doanh thu / lao động = Tổng doanh thu / Tổng số lao động

Trong đó: Tổng ssố lao động bao gồm cả lao động gia đình và lao động thuê ngoài

Chỉ tiêu này cho biết cứ một lao động tham gia vào sản xuất kinh doanh thìtrang trại thu đợc bao nhiêu đồng doanh thu

Thu nhập / Lao động = Tổng doanh thu / Tổng số lao động

Chỉ tiêu này cho biết cứ một lao động tham gia vào sản xuất kinh doanh thì

đa lại cho trang trại bao nhiêu đồng thu nhập

Doanh thu / Diên tích = Tổng doanh thu /Tổng diện tích

Chỉ tiêu này cho biết cứ một đơn vị diên tích (Ha) canh tác thì trang trại thu

đợc bao nhiêu đồng thu nhập

Chỉ tiêu này cho biết cứ một đơn vị diên tích (Ha) canh tác thì trang trại thu

đợc bao nhiêu đồng doanh thu

Thu nhập / Diện tích = Tổng thu nhập / Tổng diên tích

Chỉ tiêu này cho biết cứ một đơn vị diện tích (ha)canh tác thì trang trại thu

đợc bao nhiêu đồng thu nhập

CHƯƠNG II

Thực trạng và phát triển kinh tế

trang trại của Sơn La

I Đặc điểm t nhiên, kinh tế- xã hội có ảnh hởng đến phát triển kinh tế trang trại của tỉnh

bình vào khoảng 600-700m, các hệ thống núi trong tỉnh đều chạy theo hớng Tâybắc -Đông nam và cùng với dải Hoàng liên sơn ở phía Bắc có dải cao nguyên

đá vôi ở giữa, chúng chia lãnh thổ Sơn La thành hai khu vực sông lớn là sông mãSông Đà, từ mỗi dãy núi lớnlại có nhiều nhánh núi nhỏ đâm ra theo các hớngkhác nhau Do đó đặc điển nổi bật của địa hình ở đây là độ dốc lớn, mức độ chiangang và chia cắt său mạnh cho nên đai bộ phận đồng ruộng của Tỉnh rất nhỏhẹp, manh mún, chủ yéu là ruộng bậc thang, trên 80% diện tích có độ dốc trên35độ và khoảng 5% diện tích có độ dốc dới 15độ

Sơn La có gần 200 km đờng biên giáp nớc Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Làoanh em,Sơn La đã có chiều dài trên 200km và chiều ngang hẹp, chỗ hệp nhất chỉ

có 45km Sông Đà và sông Mã chay song song theo chiều dài của Tỉnh Phía bắc

là các dẫy núi cao liên tiếp, trung bình có độ cao 1200 m, Trong đó có đỉnh Su

pu phin cao 2874m Giữa Tỉnh có dẫy núi Siu Sung Chảo Chai khá cao từ huyênthuận chău kéo dài qua huyện Mai Sơn, Yên Châu về giáp Hoà Bình Trải dàitheo chiều dài của tỉnh là hai cao nguyên đólà cao Mộc chău kéo dài từ huyệnYên Chău đến suối Rút độ cao trung bình 1000 m với bề mặt tơng đối bằngphẳng và cao nguyên Sơn La kéo dài từ Thuận Châu đến Cò Nòi huyện Mai Sơn,

địa hình ở đây cao 500-700 m, đồng thời cũng là đờng phân thuỷ giữa sông Đà

và sông Mã Địa hình bị chia cắt său và mạnh tạo cho Sơn La có nhiều vùng khíhặu khác nhau với nhiều chủng loại căy con khác nhau

b Đất đai.

Sơn La có diên tích tự nhiên 1.405.500 ha, rộng thứ 5 trong 61 tỉnh thànhtrong cả nớc, nhng chỉ có 13% là diện tích tự nhiên (trên 18 vạn ha) có độ dốc d-

ới 25độ,còn lại phần lớn đất đai (83%) ở độ dốc cao Một số đặc điểm đáng chú

ý là trong tổng số đất nông nghiệp đang đợc sử dụng của Sơn La hiên nay chỉ cókhoảng 40% có độ dốc dới 25độ,còn lại 30%có độ dốc trên 25độ và 30%có độdốc trên 35độ Do nông nghiệp canh tác tren dốc có độ dốc cao cho nên sau mộtthời gian canh tác đất nhanh chóng bị rửa trôi,bạc màu không phù hợp cho sảnxuất nông nghiệp nữa mà phải chuyển sang trồng cây công nghiệp

Tiềm năng mở rộng còn khoảng 7 vạn ha Trong đó có 4 vạn ha có độ dốc

d-ới 25 và phải tận dụng khoảng 3 vạn ha ở độ dốc 20 - 30 làm đồng cỏ chăn nuôi,trồng cây dài ngày nh chè, cây ăn quả Nhng do điều kiện địa hình phân tán chiacắt, nhiều điểm ở quá xa khu dân c, đờng giao thông cha phát triển nên việc khaithác đa vào sử dụng 7 vạn ha đất nông nghiệp hoang hoá này đòi hỏi khối l-ợngvốn đầu t khá lớn

Nếu tính bình quân theo đầu ngời thì đất canh tác của tỉnh Sơn La khôngphải là quá thấp so với bình quân chung cả nớc, nhng hệ số lần trồng trên một

đơn vị diện tích còn đạt thấp, mới chỉ đạt 1,1 - 1,5 lần vì địa hình, thời tiết khíhậu khó khăn ( khô hanh vào vụ đông xuân ) Ruộng nớc chỉ có 15 nghìn ha vừaqua đã bị ngập 1 ngàn ha do việc xây dựng thuỷ điện Hoà Bình Đất trồng lúa n-

ơng hiện còn khoảng 3 - 4 vạn ha, nhng nếu xét về mặt địa hình thì chỉ có 1 vạn

ha là có thể tồn tại một cách hợp lý Trong 4 vạn ha đang đợc sử dụng trồng lúanơng thì có trên 1 vạn ha có độ dốc trên 45 và 2 vạn ha thích hợp với việc trồngcây màu lơng thực nh ngô, sắn Đặc biệt Sơn La vẫn còn quỹ đất khoảng 2,2 vạn

ha có thể dùng cho cây công nghiệp dài ngày

Tuy là tỉnh có khả năng lớn về lâm nghiệp ( trên 79% diện tích tự nhiên cóthể dùng cho phát triển lâm nghiệp ) Song diện tích rừng bình quân theo đầungời cha hết 1 ha Từ những năm 1950cho đến những năm 1980 rừng Sơn La bịtàn phá nặng nề, từ diện tích che phủ đạt 45% vào cuối những năm 1980 Nhng

đến nay rừng đang đợc chú trọng khôi phục và phát triển nên đã nâng độ chephủ, tính đến 31/12/1998 là trên dới 20%

Biếu số 7: Hiện trạng đất đai của tỉnh Sơn La.

Các chỉ tiêu

Diện tích (Ha)

Cơ cấu (%)

Diện tích (Ha)

Cơ cấu (%) Tổng diện tích tự nhiên 32.868.095 100 1.405.500 100 I.Đất nông nghiệp 7.954.079 24,20 245.962 17,5

cấu trúc địa hình nh trên mà lãnh thổ bị che khuất cả hai luồng gió chính, chonên mùa đông rất khô hanh và mùa hè có gió lào khô nóng Do địa hình cao(trên 500m ) nên khí hậu ở đay mang tính nhiệt đới rõ rệt.

* Chế độ nhiệt:

Sơn La là một trong những tỉnh có thời lợng mặt trời chiếu sáng rất cao, gần nhquanh năm (từ tháng1đến tháng 11) nên lợng bức xạ tổng cộng của Sơn La lớn(135,1 KCal/cm/ năm)và cán cân bức xạ cao (76,9 KCal/cm/ năm), nhng kết hợp vớichế độ toàn lu, độ cao địa hình làm cho nhiệt độ ở đây giảm xuống

Biểu 8: Nhiệt độ trung bình tháng ( 0 C)

Nguồn: Đài KTTV tỉnh Sơn La

Chế độ nhiệt cũng phân ra hai mùa, mùa Đông khô kéo dài từ tháng 10 tới tháng

3 năm sau, mùa hè nóng ẩm từ tháng 4 tới tháng 9

Nằm trong khu vực Tây Bắc, Sơn La là một trong những nơi có khả năng đạt tớigiá trị nhiệt độ tuyệt đối rất cao, ở những vùng thung lũng có lúc đạt tới 420 C vàotháng 6, tháng 7, cũng có vùng mà nhiệt độ tới thấp có thể xuống tới giá trị nhỏ nhất

so với nhiều nơi khác và thờng sảy ra vào tháng 1

Biểu 9: Nhiệt độ tối thấp và tối cao tuyệt đối có thể có

Địa điểm

Với mức bảo đảm Tới

cao tuyệt

đối

Với mức bảo đảm Tới

thấp tuyệt

+ Mùa Đông: mùa ít mu2a, lợng ma dới 10% lợng ma cả năm, độ ẩm không khí

xuống thấp tới 75 - 76%, tháng 12 và tháng 1 là nhngtx tháng có lợng ma thấp Mùanày là mùa khô hanh kéo dài, đồng thời lại thờng có hiện tợng sơng muối ( nh tháng

11, 12/ 1999) nên việc gieo trồng gặp rất nhiều khó khăn

+ Mùa ma: Với quy ứoc mùa ma là thời kỳ mà lơng ma tháng đạt trên 100mm

thì ở Sơn La mùa ma bắt đầu vào tháng 5 và kéo dài tới tháng 9, trong mùa này lợng

ma chiếm tới 90% lợng ma của cả năm

Sơn La là một Tỉnh tơng đối ít ma so với nhiều nơi khác ( lợng ma trung bình

1200 - 1600mm), trung bình hàng năm có 123 ngày ma, thung lũng Yên Châu bịchắn ở phía Đông và phía Tây nên có lợng ma thấp nhất tỉnh, lợng ma cả năm chỉ

đạt dới 1200mm và cũng là nơi thiếu độ ẩm trầm trọng vào mùa đông

Các đặc điểm địa lý đặc biệt là khí hậu và địa hình đã ảnh hởng trực tiếp đến đặc

điểm và chế độ thuỷ văn của tỉnh Sơn La

Nh trên đã nói, Tỉnh Sơn La là một trong những tỉnh có lọng ma ít ( 1200 1600mm/ năm), lọng bốc hơi tới 841mm/ năm, hơn nữa các phức hệ đất đá trongvùng có khả năng thấm nớc tốt nên ở đây nớc ít, lợng dòng chảy nhỏ ( dới201/s/km) Tỉnh có mật độ lới sốnguối trung bình 0,5 - 1,8km/km Các sông chính

-đều chảy theo hớng núi: hớng Tây Bắc, Đông Nam, đại bộ phận sông suối Sơn Lachảy trên các sờn dốc thung lũng hẹp nên lắm thác ghềnh và thuỷ chiều rất thất th-ờng Trong thuỷ chế có mùa lũ và mùa cạn kéo dàitừ tháng 5 đến tháng 10 và từtháng 10 đến tháng 5 năm sau

Lãnh thổ Sơn La thuộc lu vực của 2 con sông lớn là sông Đà và sông Mã Sông

Đà chảy quanh tỉnh với chiều dài khoảng 239km, diện tích lu vực trên 10 000km với

14 phụ lu lớn, độ chênh lệch trên 100m nên có nhiều thác Sông Mã chảy trong tỉnhvới chiều dài 93 km, diện tích lu vực khoảng 4000km với 11 phụ lu lớn

Biểu 11: Bảng đặc trng dòng chảy Sông Đà

Địa điểm

Lu lợng bình quân năm (m 3 /s)

Tổng lợng nớc năm

Lu lợng lớn nhất đo

đợc (m 3 /s)

Hệ số dòng chảy

Tên trạm thuỷ văn

Đặc điểm của đất đai Sơn La là tầng đất mặt khá dày, thấm nớc tốt, tỷ lệ

đạm cao Tuy nhiên tính chất lý hoá của đất có xu hớng biến đổi theo chiều ớng xấu dần do quá trình canh tácnơng dẫy và ruộng bậc thangkhông bón phântrong thời gian dài Sơn La có các loại đất chủ yếu sau:

h-+ Đất đỏ vàng phát triển trên các loại đá cục khác nhau Phân bổ ở vùng đồinúi thấp nằm giữa dãy Hoàng Liên Sơn và các caom nguyên đá vôi Đất cóthành phần cơ giới trung bình, nơi nào còn lớp phủ thực vật có hàm lợng mùncao, còn một số nơi bị sói mòn mạnh

+ Đất mùn trên núi phân bổ ở cacá vùng núi phía Nam tỉnh với độ dốc lớn,quá trình rửa trôi mạnh

+ Đất phát triển trên cao nguyên đá vôi, ở đây phổ biến là nhóm đất tàn tíchtại chỗ của đá vôi ( đất đỏ đá vôi )

Ngoài ra còn đất phù xa ven sông Đà và sông Mã, lợng đất này có lợng mùncao, thành phần cơ giới tập trung, giàu chất hữu cơ

f Động thực vật.

Rừng tự nhiên ở Sơn La bịphá hoại nghiêm trọng nhng đang đợc trú trọngphát triển nghề rừng ( óc tính chung cho cả vùng Tây Bắc năm 1994 độ che phủchỉ còn 9 - 10% nay đã đợc nâng lên khoảng 20% )

Cỏ tranh, lau lách, cây bụi phát triển trên địa bàn rộng, Rừng tốt chỉ còn lác

đác vài vệt, tập chung ở các vùng núi cao, xa khu dân c Rừng ở đay là kiểu rừnglá rộng hỗn giao nhiệt đới ở một dải hẹp có khí hậu khô nh sông Mã ta có thểgặp các thực bì lá kim mà đại diện điển hình nhất là cây Du Sam Vùng đồi núithấp huyện Phù Yên rừng còn tơng đối rậm, tại đây các cây có nguồn gốc ôn đớixen kẽ với các cây nhiệt đớinh dẻ, re, xen với vàng tâm, trò chỉ thực vật trồnggồm có các câycông nghiệp dài ngày nh hồi, trẩu, chè

Về động vật: Tuy nằm trong khu Tây Bắc nhng do rừng bị tàn phá nhiều nêntại Sơn La ít gặp các loại thú ăn thịt lớn nh hổ, báo mà chỉ có nai, hoẵng, chó,sơn dơng, trong các loài chim thì có công, trĩ, giẽ, hoạ mi

Trong các loại côn trùng có ích phải kể đến cánh kiến cỏ, cánh kiến trắng,ong mật Nuôi thả các loài côn trùng này là nghề cổ truyền của nhân dân Sơn

La, đặc biệt là ong đang rất đợc trú trọng phát triển

ở Sơn La ngoài các loài cá nớc ngọt thông thờng ở các nơi khác ta còn cóthể gặp các loài cá đặc hữu nh cá chày, cá chiên, cá nén Trong tơng lai sông

Đà sẽ là một thuỷ vực có nguồn lợi thuỷ sản lớn

2 Đặc điểm kinh tế xã hội.

a Dân số và lao động.

Toàn tỉnh Sơn La có 9 huyện và 1 thị xã, gồm 12 dân tộc anh em cùng sinhsống, cơ cấu dân tộc hầu nh ổn định, dân tộc thái chiếm 55,6%, dântộc kinh18%, H’ Mông 12%, Mờng 8,1%, ngoài ra còn có các dân tộc khác nh: Khơ mú,Kháng, Sinh mun

Dân số toàn tỉnh Sơn La đến 31/12/1999 có 881.383 ngời, tuy mật độ dân sốthấp 62 ngời/km nhng phân bố không đều, khó khăn cho quy hoặch vùngvà bớc

đầu có mâu thuẫn giữa mật độ dân số và đất canh tác Dân số thành thị có112.642 ngời chiếm 12,27%, dân số nông thôn 768.741 ngời chiếm 87,22%, sốngời trong độ tuổi lao động 414.250 ngời, chiếm 47% dân số toàn tỉnh Sự phân

bố lãnh thổ của chỉ tiêu mật độ dân số phản ánh rõ điều kiện phát triển nông lâmnghiệp

* Vấn đề lao động và sử dụng lao động:

+ Lao động nông nghiệp đặc biệt chiếm tỷ lệ cao: 91%

+ Lao động trong công nghiệp, dịch vụ: 9%

Ngay ở thị xã Sơn La lao động nông nghiệp cũng chiếm tới 64%, gần bằng

tỷ lệ lao động của cả nớc Việc dân c tập trung quá đông ở nông thôn đã gây ra

áp lực lớn trong việc giải quyết công ăn việc làm và nâng cao đời sống vật chấttinh thần cho ngời dân Đồng thời điều này cũng đặt ra một yêu cầu cấp bách làphải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hớng hiệu quả cao hơn

b Kinh tế - xã hội.

Thực hiện đờng lối đổi mới của Đảng, trong những năm qua tình hình kinh

tế xã hội của Sơn La đã đợc phát triển với nhịp độ cao Nhịp độ tăng trởng tổngsản phẩm trong tỉnh ( GDP ) liên tục nhiều năm đạt 6 - 8%

Xu hớng phát triển kinh tế hàng hoá tiếp tục đợc duy trì và phát triển, một sốmặt đợc củng cố, nhất là nông - lâm nghiệp nhiều loại nông sản hàng hoá đã cókhối lợng tơng đối khá Sản xuất công nghiệp - xây dựng và dịch vụ tuy không ít

khó khăn nhng tỷ trọng đang tăng dần, trạng thái tự cấp, tự túc nặng nề căn bản

đợc khắc phục, mức độ thuần nông đã giảm bớt

Có thể nhận định rằng, nền kinh tế liên tục phát triển và chuyển dịch đúnghớng theo xu hớng phát triển một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vậnhành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc phù hợp với nhu cầu củathị trờng, hớng theo xuất khẩu và sát với lợi thế của địa phơng, từng bớc đi vàocông nghiệp hoá, hiện đại hoá

c Giáo Dục - Y tế - Văn hoá.

+ Công tác giáo dục đã đợc xã hội hoá cao, mạng lới giáo dục đã đợc mởrộng tới tận các bản Việc mở các lớp gép, các lớp cắm bản, lớp " linh hoạt ", làmột sáng tạo thực sự phù hợp với thực thế miền núi, đáp ứng nhu cầu học tập,nâng cao dân trí của con em dân tộc ít ngời

Công tác giáo dục đã kết hợp chặt chẽ đa dạng hoá đào tạo giữa tập trungtrong việc đào tạo thế hệ trẻ ( nhất là dân tộc ít nhời với cả việc bồi dỡng, chuẩnhoá đội ngũ cán bộ giáo viên)

Đợc sự đồng ý giúp đỡ của Bộ đại học hiện nay Sơn La đã mở đợc 1 trờng

đại học tại chức ngay tại thị xã Sơn La Việc này tạo điều kiện thuận lợi cho việc

đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ cho tỉnh, tạo nhiều thuận lợi cho quá trìnhphát triển kinh tế xã họi của Tỉnh

+ Mạng lới y tế đã vơn tới tận xã, số giờng bệnh trung bình của mỗi xã là3,2 giờng, bệnh viện cấp huyện trở lên có quy mô giờng bệnh là 154 gi-ờng/huyện

Là một Tỉnh đặc thù miền núi y tế Sơn La còn gặp nhiều khó khăn

- Còn rất thiếu cán bộ, y bác sỹ, đặc biệt là cán bộ y bác sỹ có trình độchuyên môn cao

- Trang thiết bị y tế còn rất thô sơ, thiếu thốn so với nhu cầu chữa bệnh củanhân dân

- Hàng năm vẫn còn sảy ra sốt suất huyết ở các làng bản, bệnh biếu cổ cònthịnh hành mặc dù mạng lới y tế thờng xuyên cấp phát thuốc và chữa trị

+ Văn hoá: Trên cơ sở thế mạnh về truyền thông văn hoá dân tộc, hoạt độngvăn hoá ở tỉnh có nhiều khởi sắc và đạt đợc nhiều thành tựu Duy trì và phát huymạnh mẽ các hoạt động văn hoá vừa đảm bảo đợc sinh hoạt văn hoá tinh thầncho nhân dân và các dân tộc vừa phục vụ tốt các nhiệm vụ chính trị của địa ph -

ơng Đã đa hoạt động văn hoá thể thao tham gia giao lu đối ngoại tại Lào, TháiLan đạt kết quả tốt Duy chỉ có hiệu quả việc đào tạo, bồi dỡng cán bộ văn hoátại trờng văn hoá nghệ thuật tỉnh, đẩy mạnh các hoạt động thể thao quần chúng,

xây dựng đợc cơ sở vật chất và trang thiết bị cho các nhà văn hoá trung tâm, thviện và phơng tiện nghe nhìn cho vùng cao.

d Cơ sở hạ tầng kỹ thuật

+ Giao thông: Hệ thống giao thông của tỉnh Sơn La kém phát triển, chỉ cóquốc lộ 6 chạy qua trung tâm nối các huyện xuống Hoà Bình, Hà Nội Ngoàiquốc lộ 6 giao thông giữa các huyện, xã chủ yếu là đờng cấp phối, đờng đất nênmùa ma đi lại khó khăn Hiện nay Nhà nớc đang đầu t nâng cấp tuyến đờng PhùYên - Thanh Sơ ( Vĩnh Phúc ) và Sơn La - Sông Mã tạo nhiều thuận lợi cho giao

lu kinh tế

Nhìn chung giao thông giữa các huyện còn kém phát triển ảnh hởng rất lớn

đến việc giao lu hàng hoá, chuyển giao khoa học kỹ thuật, còn cần sự đầu t rấtlớn của nhà nớc cũng nh của nhân dân địa phơng

+ Thuỷ lợi: Tỉnh đã chú trọng đầu t phát triển hệ thống thuỷ lợi để phục vụsán xuất nông nghiệp Tuy nhiên các công trình đầu te xây dựng cha nhiều cha

đáp ứng đợc nhu cầu tới tiêu cho nông nghiệp, phần lớn còn là các công trìnhnhỏ, diện tích tới tiêu ít và phân tán Các công trình phần lớn đợc xây dựng từlâu nên đến nay đã bị h hongr nhiều, các đập dâng nớc bị dò dỉ, hầu hết cáccông trình lấy nớc của các hồ chứa thờng bị hở nên gây thất thoát nớc lớn, giảmkhả năng tích nớc của hồ

Các công trình thuỷ kợi không đợc xây dựng đồng bộ, chỉ xây các công trình

đầu mối, còn các công trình tiếp theo không hoặc ít đợc xây dựng nên hạn chếkhả năng tới của công trình

Biểu 12: Bảng tổng hợp các loại công trình của tỉnh Sơn La.

Nguồn: Sở thuỷ lợi tỉnh Sơn La

Công tác thuỷ nông tuy đã đợc chú ý phát triển nhng vẫn cha đạt với tầmquan trọng của nó, cho nên trong việc khai thác sử dụng nớc còn cha hiệu quả,nhiều lãng phí Thuỷ lợi là một trong những yếu tố sản xuất quan trọng hàng

đầu của nông nghiệp, do đó để các công trình thuỷ lợi phục vụ tốt hơn cho sảnxuất cần phải có biện pháp sữa chữa nâng cấp các công trình hiện nay Phải cóchính sách tốt hơn đối với công tác quản lý thuỷ nông

+ Điện: Hiện nay trong tỉnh đã có tuyến đờng 35 KV đến tận trung tâm 10huyện thị trong tỉnh Nhng có một số xã vùng cao, vùng sâu cha có điện Có một

số hộ vùng cao sử dụng máy điện nhỏ ( công suất 300 - 500 w ) dùng cho sinhhoạt Số hộ gia đình này cha nhiều nhng cũng góp phần nâng cao đợc đời sốngvật chất tinh thần tại điạ phơng

II.thực trạng phát triển kinh tế trang trại của tỉnh.

1 tình hình phát triển về số lợng và các loại hình trang trại.

*Tình hình phát triển về số lợng.

Qua kết quả điều tra của sở nông nghiệp va phát triển nông thôn tỉnh Sơn Lacho thấy quá trình phát triển kinh tế trang trại của tỉnh trớc hết gắn liền với chủtrơng chính sách của đảng và Nhà nớc Trớc đây,trong những năm đầu của thời

kỳ đổi mới, mô hinh kinh tế trang trại ở tỉnh Sơn La đợc các hộ nông dân tự phátxây dựng Từ sau nghị quyết đại hội IX (1990) của đảng bộ Sơn La và nhất làsau khi có nghị quyết TW5 khoá 7 năm 1993 toàn tỉnh có 550 trang trại, năm

1993 tăng lên 3756 trang trại Năm 1996 toàn tỉnh có 4006 trang trại, đến năm

1998 tăng lên 4705 trang trại Tốc độ phát triển kinh tế trang trại năm 1993 sovới1990 đạt ở mức độ cao nhất, đạt 582,9%, năm 1996 so với năm 1993tăng6,65%, năm 1998 so với 1996 tăng 17,45% Từ năm 1990 đến 1998 số trang trạitoàn tỉnh mỗi năm tăng 30,77%

Trang trại ở tỉnh Sơn La chủ yếu là phát triển cây công nghiệp có thế mạnhcủa vùng: chè, mía và cây ăn quả:mơ, mận , các trang trại phát triển nghềrừng chiếm tỷ lệ rất nhỏ do quá trình giao đất rừng cho hộ nông dân tién hànhsản suất cha đợc triển khai đồng bộ còn chậm

Qua khảo sát thực tế cho thấy nếu nh tốc độ phát triển , hiệu quả sản xuấtcác trang trại theo chiều hớng giảm xuống năm 1993 quy mô bình quân mộttrang trại là 3 ha Thu nhập đạt từ 2-3 triệu đồng /nhân khẩu /năm; năm 1996quy mô bình quân một trang trại là 3,5 ha,thu nhập đạt 4-5 triệu đồng /nhânkhẳu/ năm ; năm 1998 quy mô bình quân một trang trại là 2,98ha, thu nhập bìnhquân đạt 5,4 triệu đồng / nhân khẳu/năm (60 triệu đồng /trang trại/năm ) Sự thuhẹp quy mô trang trại của Tỉnh là do quá trình chuyển nhợng quyền sử dụngruộng đất thông qua hình thức chia, tách hộ và quá trình tích tụ, tập trung ruộng

đất còn diễn ra chậm.Trên thực tế mô hình trang trại vừa và nhỏ là rất phù hợpvới điều kiện tự nhiên.Kinh tế - Xã hội ở Tỉnh Sơn la

Phong trào nông dân sản xuất giỏi theo mô hình kinh tế trang trại trongnhững năm gần đây phát triển sâu, rộng trong toàn tỉnh,các quy moo sản xuất,phơng hớng sản xuất ngày càng đa dạng, rõ nét góp phần quan trọng thúc đẩy

việc dich chuyển cơ cáu cây trồng, vật nuôi, khai thác tốt hơn và hiệu quả hơn

nỗ lực của tỉnh nhà, bớc đầu hình thành vung sản xuất hàng hoá ở mộc châu(chăn nuôi bò sữa, cây công nghiệp và cây ăn quả) mai Sơn (trồng mía cung cấpnguyên liệu cho nhà máy đờng ), Thị xã, Yên châu

Tuy nhiên, so với tiềm năng kinh tế của Tỉnh thì tỷ lệ 1,6% trang trại trêntổng só hộ của toàn tỉnh là rất nhỏ, tiềm nằg mở rộng đất nông nghiệp cònkhoảng 7 vạn ha, trong đó có khả năng sản xuất nông nghiệp là 1 van ha, đất cókhả năng sản xuất nông nghiệp khoảng 6 vạn ha

*Các loại hình kinh tế trang trại chủ yếu

Căn cứ vào kết quả điều tra của sở nông nghiệp và phát triển nông thôn cungcấp kinh tế trang trại của Tỉnh Sơn La có 6 loại hình chủ yếu sau:

Loại hình 1 : Vờn- Ao- Chuồng (V-A-C)

Loại hình 2 : Vờn- Ao- Chuồng- Dịch vụ (V-A-C-D)

Loại hình 3 : Rừng- Ruộng- Vờn- Chuồng (R-Rg-V-C)

Loại hình 4 : Rừng- Ruộng- Vơnd- Ao- Chuồng (R-RG-V-A- C)

Loại hình 5 : Vờn- Rừng (V-R)

Loại hình 6 : Ruộng- Vờn- Chuồng(Rg- V- C)

Đặc điểm của các loại hình sau :

* VAC: Là mô hình kết hợp làm vờn nuôi cá và chăn nuôi gia súc,gia cầm

Đây là mô hình truyền thồng lâu đời của nhân dân trong Tỉnh:

Kết cấu của loại hình chủ yếu này là :

-Vờn: trông cây ăn quả (mơ, mận , nhãn ) và cây công nghiệp (chè, mía, dâu ).-Ao: chăn nuôi các loại cá có hiệu quả kinh tế cao

-Chuồng: chăn nuôi đại gia súc (trâu, bo, dê, ngựa ) và gia cầm (gàvịt ngan ngỗng)

*V-C-A-D: loại hình trang trại này giống loại hình trên Tuy nhiên, các chủtrang trại đã biết kết hợp làm thêm các nghành dịch vụ khác nh:

Bán giống cây con,cung cấp phân bón,lơng thực,thuốc trừ său và một sốnghành nghề phụ nh: Làm đậu, miến Loại hình trang trại này phát triển chủyếu ở các khu trung tâm huyện, thị và dọc quốc lộ 6

*R-RG-V-C:Loại hình trang trại này bố trí sản xuất nông lâm nghiệp trênkhu đất đợc giao quyền sử dụng Chủ trang trại thờng trồng cây lâm nghiệp nh:Luồng,Tếch ở tầng đồi cao, kế tiếp trồng cây ăn quả, cây công nghiệp Xungquanh nhà thì trồng các loại cây thực phẩm và chăn nuôi

*R-RG-VAC: Loại hình nay gần giống loại hình trên Tuy nhiên chủ trangtrại đã kết hợp thả cá, nuôi cá để tân dụng nguồn sinh thuỷ Mô hình này thờng

đợc phát triển ở những khu trung du,đất tơng đối bằng phẳng nh ở thị xã, MộcChâu, Mai Sơn

*V-R: Loại hình này chủ yếu là ở vùng núi cao nh Sông Mã, Quỳnh Nhái,Hát Lót với quy mô diện tích lớn từ 10-20ha.Loại hình này thờng nằm gọn mộtbên sờn núi kéo dài từ đỉnh xuống chân, phần đỉnh là rừng thứ sinh đợc giữ lại

để điềug tiết nớc, phần tiếp theo có thể trồng lúa ,ngô, sấu, cây công nghiệp, cây

ăn quả

*RG-V-C: Loại hình này thờng ở các vùng đất ít dốc (250) Chủ trang trạitrồng lúa trên ruộng bậc thang, kết hợp chăn nuôi làm vờn, quy mô loại hình nàythòng không lớn > 1ha

Dới đây là kết quả điều tra và tổng hợp các loại hình kinh tế trang trại củaTỉnh Sơn La

Biểu 13: Số lợng và các loại hình trang trại

Loại hình

Trang trại

S lợng (TT)

T.trọng (%)

S lợng (TT)

T.trọng (%)

S lợng (TT)

T.trọng (%)

Nguồn: Số liệu do Sở Nông nghiệp & Nông thôn cung cấp.

Qua biểu trên ta thấy hớng sản suất chính của các trang trại là R-Rg-V-C.(tức là phát triển nông lâm tổng hợp), với 971 trang trại chiếm 20,63% tổng sốtrang trại toàn tỉnh Tiếp đó là mô hình Rg-V-C (phát triển cây lơng thực kết hợpkinh tế vờn và chăn nuôi, loại hình này có 845 trang trại chiếm 17,96% Môhình kinh tế trang trại truyền thống VAC cũng đợc các chủ trang trại phát triểntơng đố nhanh và có hiệu quả (14,20%/ năm) với 820 trang trại chiếm 17,43%.Mô hình này vẫn cha đợc nhân rộng và phát triển tơng xứng với tiềm năng pháttriển lâm nghiệp của Tỉnh Loại hình này có 495 trang trại chiếm 10,52% Trênthực tế các trang trại ở Tỉnh Sơn La phát triển theo hớng nông lâm tổng hợp hayhớng phát triên kinh tế vờn đồi với chăn nuôi

Nh vậy, trong tổng số trang trại của toàn Tỉnh chủ yếu là trang trại chuyên

về R-Rg-V-C; Rg-V-C; R-Rg-V-A-C, thế mạnh sản xuất của Tỉnh cha đợc khai