thực trạng và giải pháp việc thanh tra tình trạng vi phạm Pháp luật tạo các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
I DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
1) Doanh nghiệp nhỏ và vừa
- Doanh nghiệp nhỏ và vừa là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé vềmặt vốn, lao động hay doanh thu Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể chia thành 3loại cũng căn cứ vào quy mô đó là: doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ vàvừa Theo tiêu chí của Nhóm Ngân hàng Thế giới, doanh nghiệo siêu nhỏ làdoanh nghiệp có số lượng lao động dưới 10 người, doanh nhgiệo nhỏ có sốlượng lao động từ 10 người đến dưới 50 người, còn doanh nghiệp vừa có từ 50đến 300 lao động
- Ở Việt Nam, theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 củaChính Phủ quy định, số lượng lao động trung bình háng năm từ 10 người trởxuống được coi là Doanh nghiệp siêu nhỏ, từ 20 đến 200 lao động được coi làdoanh nghiệp nhỏ và từ 200 đến 300 lao động được coi là doanh nghiệp vừa
2) Vai trò:
- Giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế: các doanh nghiệp nhỏ và vừathường chiếm tỷ trọng lớn, thậm chí áp đảo trong tổng số doanh nghiệp Ở ViệtNam chỉ xét các doanh nghiệp có đăng ký tỷ lệ này là trên 95% Vì thế đóng gópcủa họ vào tổng sản lượng và tạo việc làm là rất đáng kể
- Giữ vai trò ổn định nền kinh tế: ở phần lớn các nền kinh tế, các doanhnghiệp nhỏ và vừa là những nhà thầu phụ cho các doanh nghiệp lớn Sự điềuchỉnh hoẹp đồng thầu phụ tại các thời điểm cho phép nền kinh tế có được sự ổnđịnh Vì thế doanh nghiệp nhỏ và vừa được ví là thanh giảm sốc cho nền kinh tế.Làm cho nền kinh tế năng động: vì doanh nghiệp nhỏ và vừa có quy mô nhỏ,nên dễ điều chỉnh hoạt động
- Là trụ cột của kinh tế địa phương: nếu những doanh nghiệp lớn thườngđặt cơ sở tại những trung tâm kinh tế của đất nước, thì các doanh nhgiệp nhỏ vàvừa lại có mặt ở khắp các địa phương và là người đóng góp quan trọng vào thungân sách, vào sản lượng và tạo công ăn việc làm ở các địa phương
II.THANH TRA VÀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA
1) Thanh tra và mục đích thanh tra
Trang 2- Thanh tra là hoạt động xem xét, kiểm tra của cơ quan nhà nước cấp trênhoặc theo sự uỷ quyền của cơ quan nhà nước cấp trên đối với cơ quan nhà nướccấp dưới (mang tính trực thuộc) và là một bộ phận của hoạt động hành pháp.
- Hoạt động thanh tra nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi viphạm pháp luật, phát hiện những sở hở trong cơ chế quản lý,chính sách, phápluật để kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền các biện pháp khắc phục, phát huynhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lýNhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, các nhân
2) Hệ thống thanh tra Nhà nước:
Cơ quan thanh tra Nhà nước bao gồm:
+ Cơ quan thanh tra được lập theo cấp hành chính:
- Thanh tra Chính phủ
- Thanh tra tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ( gọi chung là thanh tra tỉnh )
- Thanh tra huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh ( gọi chung là thanh trahuyện )
+ Cơ quan thanh tra được thành lập ở cơ quan quản lý theo ngành, lĩnhvực:
- Thanh tra bộ, cơ quan ngang bộ Thanh tra bộ có thanh tra hành chính và thanhtra chuyên ngành
- Thanh tra Sở
3) Nguyên tắc hoạt động thanh tra:
Hoạt động thanh tra phải tuân theo pháp luật, bảo đảm chính xác, kháchquan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời, không làm cản trở hoạt động bìnhthường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra
4) Hoạt động của đoàn thanh tra:
Được quy định cụ thể tại chương III, Quyết định số 2151/2006/QĐ-TTCPngày 10 tháng 11 năm 2006 của Tổng thanh tra về việc ban hành quy chế hoạtđộng của Đoàn thanh tra Bao gồm một số nội dung sau:
4.1) Chuẩn bị thanh tra:
Trang 3- Xây dựng kế hoạch tiến hành thanh tra trưởng đoàn thanh tra có tráchnhiệm tổ chức việc xây dựng kế họach tiến hành thanh tra trình Người ra quyếtđịnh thanh tra phê duyệt.
- Phổ biến kế hoạch thanh tra Trưởng đoàn thanh tra tổ chức họp đoànthanh tra để phổ biến kế hoạch tiến hành thanh tra, phân công nhiệm vụ cho cácthành viên đoàn thanh tra
- Đề cương yêu cầu đối tượng thanh tra báo cáo Căn cứ vào nội dungquyết định thanh tra, kế hoạch tiến hành thanh tra đã được Người ra quyết địnhthanh tra phê duyệt, trưởng đoàn thanh tra có trách nhiệm tổ chức việc xây dựng
Đề cương đề ngị đối tượng thanh tra báo cáo Đề cương phải bằng văn bản, đượcgửi cho đối tượng thanh tra trước khi công bố quyết định thanh tra
4.2) Tiến hành thanh tra:
- Chậm nhất là 15 ngày kể từ ngày ra quyết định thanh tra, trưởng đoànthanh tra có trách nhiệm công bố quyết định thanh tra với cơ quan, tổ chức, cánhân là đối tượng thanh tra
Việc công bố quyết định thanh tra phải được lập thành văn bản
- Thu nhận báo cáo của đối tượng thanh tra, nghe đối tượng thanh tra báocáo
- Thu thập, kiểm tra, xác minh thông tin, tài liệu
- Báo cáo tiến độ thực hiện nhiệm vụ thanh tra
- Nhật ký đoàn thanh tra
- Sửa đổi, bổ sung kế hoạch tiến hành thanh tra Trong quá trình thanh tra,nếu xét thấy cần phải sửa đổi, bổ sung kế hoạch thanh tra thì Trưởng đoàn thanhtra phải có văn bản đề nghị Người ra quyết định thanh tra xem xét, quyết định.Khi Người ra quyết định thanh tra có văn bản đồng ý thì mới được sửa đổi, bổsung kế hoạch tiến hành thanh tra
- Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ của thành viên đoàn thanh tra
4.3) Kết thúc thanh tra:
- Thông báo kết thúc thanh tra tại nơi được thanh tra
- Báo cáo kết quả thanh tra: Chậm nhất là 15 ngày, kể từ ngày kết thúcviệc thanh tra tại nơi được thanh tra , trưởng đoàn thanh tra phải có văn bản báo
Trang 4cáo két quả thanh tra Báo có kết quả thanh tra được gửi tới Người ra quyết địnhthanh tra.
- Xây dựng dự thảo kết luận thanh tra
- Công bố kết luận thanh tra
- Rút kinh nhgiệm về hoạt động của Đoàn thanh tra
- Lập, bàn giao hồ sơ thanh tra
III.THANH TRA VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP
1) Bộ luật Lao động
- Bộ luật Lao động điều chỉnh quan hệ lao động giữa người lao động làmcông ăn lương với người sử dụng lao động và các quan hệ xã hội liên quan trựctiếp với quan hệ lao động
2) Đối tượng thanh tra việc thực hiện pháp luật lao động
- Là các hoạt động thực hiện pháp luật lao động của các chủ thể trongquan hệ lao động ( người lao động và người sử dụng lao động) tại các doanhnghiệp, tổ chức
3) Phạm vi thanh tra việc thực hiện pháp luật lao động tại các doanh nghiệp
- Các cá nhân, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh, cơ quan tổ chứctham gia kinh doanh dịch vụ mà thực hiện theo hợp đồng lao động, thỏa ước laođộng
LĐ-* Cơ sở dạy nghề phải đảm bảo các điều kiện sau đây:
+ Nếu tổ chức đó là tổ chức thành lớp học thì phải thỏa mãn:
Trang 5- Có phòng học, có cơ sỏ thực hành và trang thiết bị phòng họ.
- Người dạy nghè néu dạy lý thuyết phải có bằng tốt nghiệp trung họcnghiệp vụ và có năng lực sư phạm
- Người dạy nghề thực hành thì phải có trình độ cao hơn 2 bậc so với mựctiêu đào tạo
- Có chương trình, giáo trình thích hợp với chương trình của Bộ Giáo Đào tạo
dục-+ Đối với cơ sở dạy nghè theo con đường kèm cặp tại xưởng:
- Có địa điểm và trang thiết bị thực hành
- Có đầy đủ công cụ va nguyên liệu cho người dạy nghề tiến hành dạynghề
* Cơ sở dạy nghề phải đăng ký hoạt động theo quy định về dạy nghề, thuhọc phí theo quy định của pháp luật
* Việc học nghề phải có hợp đồng học nghề bằng văn bản hoặc bằngmiệng giữa người học nghề với người dạy nghề hoặc đại diện của cơ sở dạynghề
* Trường hợp học nghề chấm dứt trước thời hạn vì lý do bất khả kháng thìkhông phải bồi thường
* Nghiêm cấm mọi doanh nghiệp, tổ chức lợi dụng danh nghĩa dạy nghề
để bóc lột sức lao động của người học nghề
* Doanh nghiệp tuyển người vào học nghề, tập nghề để làm tại doanhnghiệp theo thời hạn cam kết trong hợp đồng học nghề, tập nghề thì không phảiđăng ký và không được thu học phí
Trang 6* HĐLĐ được kí kết bằng văn bản và phải được chia thành 2 bản, mỗibên giữ một bản.
* HĐLĐ được chia theo thời hạn thì có 3 loại:
an toàn lao động, vệ sinh lao động, BHXH đối với NLĐ
* Trong quá tình thực hiện HĐLĐ nếu bên nào có yêu cầu thay đổi nộidung HĐ thì phải báo cho bên kia biết trước ít nhất là 3 ngày
* HĐLĐ được tạm hoãn trong những trường hợp sau đây:
- NLĐ đi làm nghĩa vụ quân sự hoặc các nghĩa vụ công dân khác do Phápluật quy điịnh
- NLĐ bị tạm giữ, tạm giam
- Các trường hợp khác do 2 bên thoả thuận
* Chấm dứt HĐLĐ trước thời hạn:
- NLĐ được quy định tại điều 37* của Bộ luật Lao động
- NSDLĐ dược quiy định tại điều 38* của Bộ luạt Lao động
* Trong tường hợp sát nhập, chia, tách doanh nghiệp, chuyển quyền sởhữu thì NSDLĐ kế tiếp phải có trách nhiệm thực hiện HĐLĐ với NLĐ
* Trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày chấm dứt HĐLĐ, hai bên có tráchnhiệm thanh toán đầy đủ các khoản có liên quan quyền lợi mỗi bên ; trường hợpđặc biệt có thể kéo dài nhưng không được quá 30 ngày
* Tiền lương của người thử việc phải bằng 70% mức lương cấp bậc củacông việc đó Thời gian thử việc không được quá 60 ngày đối với lao độngchuyên môn,không được quá 30 ngày đối với lao động khác
5.3) Thoả ước lao động tập thể:
* Chủ thể: tập thể NLĐ với NSDLĐ Đại diện thương lượng ký kết bênNLĐ là BCH Công đoàn cơ sở hoặc BCH Công đoàn lâm thời Đại diện bênNSDLĐ là Giám đốc doanh nghiệp hoặc người được uỷ quyền hợp pháp
Trang 7* Nguyên tắc ký kết: tự nguyện, bình đẳng, công khai.
* TƯLĐTT phải được chia làm 4 bản:
- Một bản do NSDLĐ giữ
- Một bản do BCH Công đoàn cơ sở giữ
- Một bản do BCH Công đoàn cơ sở gửi Công đoàn cấp trên
- Một bản do NSDLĐ gửi đăng ký tại cơ quan quản lý Nhà nước về lao độngtỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi đặt trụ sở chính của doanh nghiệpchậm nhất là 10 ngày, kể từ ngày đăng ký
* TƯLĐTT có hiệu lực từ ngày 2 bên thoả thuận ghi trong thoả ước,trường hợp 2 bên không thoả thuận thì TƯ có hiệu lực kể từ ngày ký
* TƯLĐTT bị coi là vô hiệu toàn bộ khi thuộc một trong các trường hợpsau đây:
- Toàn bộ nội dung TƯ trái pháp luật
- Người ký kết TƯ không đúng thẩm quyền
- Không tiến hành trình tự theo đúng ký kết
- Không dăng ký ở cơ quan lao động cấp tỉnh
* TƯ được ký kết thời hạn 1 năm đén 3 năm Đối với doanh nhgiệ lần đầutiên ký kết thoả ước, thì có thể ký kết với thời hạn dưới 1 năm
* Chỉ sau 3 tháng tực hiện, kể từ ngày có hiệu lực đối với TƯTT thời hạndưới 1năm và sau 6 tháng đối với TƯTT thời hạn từ 1 đến 3 năm, các bên mới
có quyền yêu cầu sửa đổi, bố sung
* Trường hợp sáp nhập, hợp nhất, chia, tách doanh nghiệp, chuyển quyền
sở hữu, quyền quản lý hoặc quyền sử dụng tài sane của doanh nghiệp thìNSDLĐ và BCHCĐcơ sở căn cứ vào phán quyết sử dụng lao động để xem xétviệc tiếp tục thực hiện, sửa đổi, bổ sung hoặc ký kết TƯTT mới
* NSDLĐ chịu mọi chi phí cho việc thương lượng, ký kết, đăng ký, sửađổi, bổ sung TƯTT
* Trước khi TƯTT hết hạn hai bên có thể thương lượng kéo dài thời hạncủa TƯTT hoặc ký kết TƯTT mới Khi TƯTT hết hạn mà hai bên vẫn tiếp tụcthương lượng, thì TƯTT vẫn tiếo tục có hiệu lực Nếu quá 3 tháng kể từ ngày
Trang 8TƯTT hết hạn mà thương lượng không đi đến kết quả, thì TƯTT đương nhiênhết hiệu lực.
* Đảm bảo trả lương bình đẳng giữa nam và nữ
* Trả lương đầy đủ, đúng hận cho NLĐ Lương phải được trả bằng tiềnmặt
* NLĐ có quyền được biết các khoản khấu trừ vào tiền lương của mình.Trước khi khấu trừ vào tiền lương của NLĐ, NSDLĐ phải thoả thuận vớiBCHCĐCS Trường hợp khấu trừ thì cũng không được khấu trừ quá 30%tiềnlương của NLĐ
* NSDLĐ không được áp dụng việc xử phạt bằng hình thức cúp lươngcủa NLĐ
* NLĐ làm thêm giờ được trả lương theo đơn giá tiền lương hoặc tiềnlương của công việc đang làm:
- Vào ngày thường ít nhất bằng 150%
- Vào ngày nghỉ hàng tuần, ít nhất bằng 200%
- Vào ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương ít nhất bằng 300%
* NLĐ làm việc vào ban đêm quy định taịo điều 70 của Bộ luật Lao động,thì được trả thêm íh nhất bằng 30% tiền lương tính theo đơn giá tiền lương hoặctiền lương của công việc đang làm theo ban ngày
* Trong trường hợp ngừng việc:
- Nếu do lỗi của NSDLĐ thì NLĐ được trả đủ lương
- Do nguyên nhân khách quan: điện, nước, nguyên vật liệu thì tiền lươngdựa vào sự thoả thuận của hai bên nhưng không được thấ hơn tiền lương tốithiểu
- Do nguyên nhân của NLĐ thì NLĐ gây ra lỗi không được trả lương,những NLĐ khác vẫn được trả lương
Trang 9* Khi bản thân gia đình NLĐ gặp khó khăn, NLĐ được tạm ứng tiềnlương theo diều kiện do hai bên thoả thuận.
* Các chế độ phụ cấp, tiền thưởng, nâng bậc, lương, các chế độ khuyếnkhích khác có thể được thoả thuận trong HĐLĐ, TƯTT hoặc quy định trong quychế của doanh nghiệp
5.5) Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi:
* Thời giờ làm việc tiêu chuẩn:
- Thời giờ làm việc không quá 8 giờ trong một ngày
- Thời giờ làm việc rút ngắn từ 1 đến 2 giờ đối với những người làm côngviệc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo danh mục do Bộ LĐTB&XH
và Bộ Y tế ban hành
- Thời giờ làm việc không tiêu chuẩn
- Thời giờ làm thêm không được quá 4 giờ trong một ngày, 200 giờ trongmột năm; trừ một số trường hợp đặc biệt làm thêm không được quá 300 giờtrong một năm do Chính phủ quy định
- Thời giờ làm thêm vào ban đêm tính từ 22 giờ đến 6 giờ hoặc từ 21 giờđến 5 giờ tuỳ theo vùng khí hậu do Chính phủ quy định
* Thời giờ nghỉ ngơi:
- Nghỉ hàng ngày: ban ngày nghỉ ít nhất nửa giờ, ban đêm nghỉ ít nhất là
45 phút
- Đối với lao động nữ: được nghỉ 1 giờ trong ngày nếu có thai từ thángthứ 7 trở lên Nghỉ 60 phút một ngày nếu nuôi con dưới 12 tháng tuổi
- Nghỉ hàng tuần: Mỗi tuần được nghỉ ít nhất một ngày
- Nghỉ hàng tháng: Tối thiểu là 4 ngày
- Nghỉ lễ, tết: Tết dương lịch (1 ngày ); tết âm lịch ( 4 ngày ); ngày chiếnthắng ( 1 ngày ); ngày quốc tế Lao động ( 1 ngày ); ngày quốc khánh ( 1 ngày )
và ngày giỗ tổ Hùng vương ( 1 ngày ) Nếu những ngày nghỉ nói trên mà trùngvào ngày nghỉ hàng năm thì NLĐ đựoc nghỉ bù ngày tiếp theo
- Nghỉ việc riêng: Kết hôn nghỉ 3 ngày; con kết hôn nghỉ 1 ngày; bố mẹ( cả bên chồng và bên vợ), vợ hoặc chồng chết, con chết thì được nghỉ 3 ngày
Trang 10- Nghỉ hàng năm: NLĐ có 12 tháng làm việc tại một doanh nghiệ thì đượcnghỉ hàng năm, hưởng nguyên lương.
5.6) Bảo hiểm xã hội:
* Chủ thể: người lao động và người sử dụng lao động
* Người sử dụng lao động:
- Đóng BHXH cho người lao động theo quy định của Pháp luật
- Bảo quản sổ và trả sổ BHXH cho người lao động
- Trả trợ cấp BHXH cho người lao động Có 5 chế độ BHXH đó là: thaisản; tai nạn lao động- bệnh nghề nghiệp; hưu trí; ốm đau; tử tuất
- Cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng có thâm quyền khi được yêucầu
6) Các hình thức xử phạt khi doanh nghiệp vi phạm PLLĐ:
- Xử phạt hành chính: được quy định cụ thể tạ Nghị định số113/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 4 năm 2004 vê việc quy định xử phạt hànhchính về hành vi vi phạm Pháp luật Lao động
- Thu giấy phép hành nghề
B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I.THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG Ở CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI VIỆT NAM TRONG TÌNH HÌNH HIỆN NAY
1) Học nghề
1.1) Những trường hợp vi phạm pháp luật lao động về học nghề của doanhnghiệp nhỏ và vừa
a) Doanh nghiệp dạy nghề
+Không có giấy phép đăng kí hoạt động
Trang 11+Đăng kí sai tên gọi với cơ quan chức năng.
+Chương trình đào tạo nghề bị rút ngắn
+Thu học phí không theo quy định ,thiếu minh bạch
+Đội ngũ giáo viên không đảm bảo chất lượng theo yêu cầu quy định
+Chiêu sinh không đúng đói tượng
+Cấp bằng giả cho học viên
+Không có hợp đồng học nghề đối với học viên học nghề
+Lợi dụng danh nghĩa học nghề bắt người lao động làm việc không công.b) Học viên học nghề
+Học viên chấm dứt hợp đồng học nghề với doanh nghiệp,chuyển sang làmviệc cho doanh nghiệp khác
+Học viên không chấp hành các nội quy,quy định của doanh nghiệp
1.2) Những trường hợp vi phạm nổi cộm
+Không có hợp đồng học nghề.Một công ty liên doanh với Nhật Bản đóngtrên địa bàn quận 12-TPHCM không dạy nghề cho người lao động một ngày nào,nhưng khi người lao động nghỉ việc ,công ty đưa ra một bản hợp đồng với nộidung :”Nếu làm việc chưa đủ 3 năm thì ohair bồi thường cho công ty 1,5 triệuđồng chi phí học nghề.Chi phí này có thể được trừ vào các khoản trợ cấp khithôi việc.”.Đến khi làm việc với Liên Đoàn lao dộng quận ,công ty mới thừanhận đã ngụy tạo bản hợp đồng trên để né tránh thanh toán trợ cấp thôiviệc ,BHXH cho NLĐ
+Doanh nghiệp thu học phí của người học nghề Theo quy định của pháp luậtdoanh nghiệp không được thu học phí khi tuyển người vào học nghề để sửdụng.Nhưng nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn lợi dụng danh nghĩa học nghề
để thu tiền học phí của học viên Đầu tháng 2 – 2002,chị Lê Quỳnh Giang đượcdoanh nghiệp tư nhân may Minh Đức (quận Tân Bình – TPHCM )nhận vào làmviệc sau 1 tuần thử việc và đóng tiền thế chân “200.000 đồng”
Còn tai công ty bao bì giấy Tân Lợi ,quận Bình Thạnh – TPHCM ,khi tuyểndụng lao động ,công ty hứa hẹn trong 23 tháng đầu ,NLĐ được đào tạo nghềmiễn phí và đài thọ ăn ở.Nhưng suốt 3 tháng trời ,người lao đọng phải làm việc