BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG HUỲNH THANH DUYÊN KẾT QUẢ CHĂM SÓC VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 NGOẠI TRÚ TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN GÒ QUAO
Trang 1BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
HUỲNH THANH DUYÊN
KẾT QUẢ CHĂM SÓC VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 NGOẠI TRÚ
TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN GÒ QUAO,
KIÊN GIANG NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Hà Nội – 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
HUỲNH THANH DUYÊN
Mã HV: C01319
KẾT QUẢ CHĂM SÓC VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 NGOẠI TRÚ
TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN GÒ QUAO,
KIÊN GIANG NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Mã: 8.72.03.01
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Thị Tuyến
Hà Nội – 2020
Trang 3MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 Định nghĩa bệnh đái tháo đường 3
1.2 Dịch tễ học 3
1.3 Chẩn đoán, cơ chế bệnh sinh của bệnh đái tháo đường Type 2 5
1.3.1 Chẩn đoán 5
1.3.1.1 Chẩn đoán sớm bệnh đái tháo đường type 2 5
1.3.1.2 Chẩn đoán tiền đái tháo đường 5
1.3.1.3 Chẩn đoán xác định đái tháo đường 5
1.3.2 Cơ chế bệnh sinh của đái tháo đường type 2 6
1.4 Yếu tố nguy cơ 9
14.1 Yếu tố gen 9
1.4.2 Yếu tố tuổi, giới và chủng tộc 10
1.4.3 Yếu tố môi trường 10
1.4.4 Thừa cân và béo phì 11
1.4.5 Ít hoạt động thể lực 11
1.4.6 Chế độ ăn 12
1.4.7 Các yếu tố khác 12
1.5 Biến chứng của bệnh đái tháo đường type 2 13
1.6 Điều trị bệnh nhân đái tháo đường type 2 14
1.6.1 Nguyên tắc chung 14
1.6.2 Mục tiêu điều trị 14
1.1.6.1 Mục tiêu của điều trị ĐTĐ 14
1.1.6.2 Điều trị bằng chế độ dinh dưỡng 15
1.1.6.3 Hoạt động thể lực 16
1.1.6.4 Thuốc điều trị ĐTĐ type 2 17
1.7 Tuân thủ điều trị: 17
1.8 Quy trình chăm sóc người bệnh đái tháo đường type 2 22
2.0 Tình hình đái tháo đường trên thế giới và Việt Nam 23
2.0.1 Tình hình ĐTĐ trên thế giới 23
2.0.2 Tình hình đái tháo đường tại Việt Nam 25
Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27
2.1 Đối tượng nghiên cứu: 27
2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu: 27
2.3 Thiết kế nghiên cứu: 27
2.4 Cỡ mẫu: 27
2.5 Phương pháp chọn mẫu: 28
2.6 Phương pháp & công cụ thu thập số liệu 28
2.6.1 Phương pháp thu thập số liệu 28
2.6.2 Công cụ thu thập số liệu 28
2.7 Biến số và tiêu chuẩn đánh giá 29
Trang 42.8 Quy trình thu thập dữ liệu 31
2.9 Phương pháp phân tích số liệu: 32
2.10 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 32
2.11 Hạn chế sai số và biện pháp khắc phục sai số 33
Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 34
3.1 Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu 34
3.1.1.Đặc điểm đối tượng: Tuổi, giới, nghề nghiệp, trình độ học vấn 34
3.2 Đặc điểm lâm sàng - cận lâm sàng 36
3.3 Thực trạng tuân thủ điều trị của ĐTNC 40
3.3.1 Kiến thức về tuân thủ điều trị của đối tượng nghiên cứu: 40
3.3.1.1 Kiến thức về bệnh 40
3.3.1.2 Kiến thức về dinh dưỡng 41
3.3.1.3 Kiến thức về dùng thuốc ĐTĐ 42
3.4 Chăm sóc dinh dưỡng NB đái tháo đường type 2 có biến chứng 43
3.5 Tư vấn, hướng dẫn NB và gia đình người bệnh 44
3.3.2 Thực hành về tuân thủ điều trị của đối tượng nghiên cứu 44
3.3.2.1 Đánh giá tổng quan 44
3.4 Các yếu tố liên quan đến kiểm soát đường máu 48
3.4.1 So sánh tỉ lệ kiểm soát HbA1c theo giới tính, tuổi và BMI 48
3.4.2 Mối liên hệ giữa thực hành tuân thủ điều trị 49
Chương 4 BÀN LUẬN 52
4.1 Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu 52
4.1.1 Đặc điểm nhân khẩu học: Tuổi, giới, nghề nghiệp, trình độ học vấn 52
4.1.2 Đặc điểm tiền sử mắc bệnh và các bệnh lý đi kèm 53
4.1.3 Đặc điểm lâm sàng- cận lâm sàng 54
4.2 Thực trạng tuân thủ điều trị của ĐTNC 55
4.2.1 Kiến thức về tuân thủ điều trị của ĐTNC 55
4.2.2 Thực hành tuân thủ điều trị của ĐTNC 61
4.3 Các yếu tố liên quan đến kiểm soát đường máu của ĐTNC 65
4.3.1 So sánh tỉ lệ kiểm soát HbA1c theo giới tính, tuổi và BMI 66
4.3.2 Mối liên hệ giữa thực hành tuân thủ 67
KẾT LUẬN 70
KHUYẾN NGHỊ 73
Trang 51
DAHH SÁCH BẢNG
Bảng 3.1 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi 34
Bảng 3.2 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp 35
Bảng 3.3 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tiền sử mắc bệnh 35
Bảng 3.4 Đặc điểm lâm sàng - Cận Lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 36
Bảng 3.5 Đặc điểm lâm sàng- Cận Lâm sàng theo giới 37
Bảng 3.6 Đặc điểm lâm sàng - Cận Lâm sàng theo tuổi 38
Bảng 3.7 Đặc điểm lâm sàng - Cận Lâm sàng theo thời gian mắc bệnh 39
Bảng 3.8 Kiến thức của đối tượng nghiên cứu về bệnh ĐTĐ type 2 40
Bảng 3.9 Kiến thức của đối tượng nghiên cứu về dinh dưỡng 41
Bảng 3.10 Kiến thức của đối tượng nghiên cứu về sử dụng thuốc ĐTĐ, hoạt động thể lực, kiểm tra đường máu và tái khám định kỳ 42
Bảng 3.13 Đánh giá về tuân thủ điều trị của đối tượng nghiên cứu 44
Bảng 3.14.Thực hành dinh dưỡng của đối tuợng nghiên cứu 45
Bảng 3.15 Tuân thủ hoạt động thể lực của đối tượng nghiên cứu .46
Bảng 3.16 Thực hành tuân thủ uống/tiêm thuốc ĐTĐ 47
Thực hành tuân thủ uống/tiêm thuốc ĐTĐ 47
Bảng 3.17 Tuân thủ kiểm tra đường huyết .47
Bảng 3.18 So sánh tỉ lệ kiểm soát HbA1c theo giới tính, tuổi & BMI 48
Bảng 3.19 Mối liên hệ giữa thực hành tuân thủ điều trị & HbA1c 49
Bảng 3.20 Mô hình hồi qui logistic đa biến các yếu tô liên quan đến HbA1c 50
Trang 62
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BHYT Bảo hiểm y tế
ĐTNC Đối tượng nghiên cứu
ĐTV Điều tra viên
IDF Hiệp hội ĐTĐ quốc tế
Trang 7
3
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình hoàn thành đề tài này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các Thầy Cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình
Trước hết tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến Giảng viên hướng dẫn PGS Nguyễn Thị Tuyến đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và động viên tôi hoàn thành luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau Đại học, các thầy giáo, cô giáo trường Đại học Thăng Long đã có nhiều công sức đào tạo, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, các cán bộ phòng tổ chức Trung tâm y tế huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang đã tạo điều kiện cho tôi được
đi học cũng như tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình làm việc, học tập và nghiên cứu
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc và tập thể cán bộ phòng khám Nội tiết Trung tâm y tế huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang đã tận tình giúp đỡ, tạo mọi điều kiện tốt nhất có thể để tôi hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn các anh chị, các bạn trong lớp Cao học điều dưỡng khóa 7.1 đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn nghiên cứu
Sau cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân trong gia đình, những người bạn thân thiết đã cùng tôi chia sẻ những khó khăn và giành cho tôi những tình cảm, sự chăm sóc quý báu trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này
Trang 8
4
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn “ Kết quả chăm sóc và tuân thủ điều trị của người bệnh đái tháo đường Type 2 ngoại trú tại trung tâm y tế
của cá nhân tôi Kết quả nghiên cứu của tôi hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với bất kỳ kết quả nghiên cứu nào được công bố trước đó
Tác giả
Huỳnh Thanh Duyên
Trang 91
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hoá do nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên, đặc trưng của bệnh là tăng đường máu mạn tính cùng với rối loạn chuyển hoá carbonhydrate (chất đường), lipid (chất béo), protein (chất đạm) Hệ quả của tăng đường máu gây nhiều biến chứng cấp tính và mãn tính [16] Theo ước tính của Hiệp hội Đái tháo đường quốc tế đến năm 2040 có gần
642 triệu người sống chung với bệnh này Đáng chú ý, chi phí y tế tiếp tục tăng 12% chi phí y tế toàn cầu dành riêng cho điều trị bệnh đái tháo đường trong đó chiếm đa số là ảnh hưởng tới điều trị các biến chứng [25]
Ngày nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, đái tháo đường là một bệnh phổ biến và đang có xu hướng gia tăng trên thế giới cũng như ở Việt Nam
và chiếm tỷ lệ 60% - 70% tổng số các bệnh nội tiết Một báo cáo về tình hình bệnh đái tháo đường type 2 hiện nay ở châu Á được phổ biến trên tạp chí JAMA
số 20 ngày 27.5.2009 đã cho thấy đái tháo đường đang có khuynh hướng tăng cao Kết quả nghiên cứu cho biết trong vòng 3 thập kỷ qua, Đái tháo đường đã tăng lên gấp bội ở châu Á, nhất là ở khu vực thành thị So với tốc độ phát triển bệnh tương ứng với những thay đổi về điều kiện kinh tế và lối sống, trong khi châu Âu cần trải qua 200 năm thì châu Á chỉ có 50 năm Phần đông người bệnh
có vòng bụng to và tỷ lệ mỡ cao dù chỉ số khối thân thể BMI thấp hơn so với người châu Âu Trong khi Đái tháo đường xảy ra ở những người từ 60 đến 79 tuổi ở phương Tây thì ở châu Á bệnh phát triển ở độ tuổi từ 20 đến 59 và đang
có khuynh hướng trẻ hoá [23]
Tại Việt Nam theo thống kê trong 10 năm của bệnh viện Nội tiết Trung ương: số NB mắc Đái tháo đường ở nước ta tăng 211% từ 2,7 % dân số năm
2002 lên 5,7 % dân số năm 2012, Việt Nam nằm trong số quốc gia có tốc độ tăng người bệnh đái tháo đường cao nhất thế giới [1]
Trang 102
Bệnh Đái tháo đường có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng dẫn đến tử vong, nhưng nếu bệnh nhân tuân thủ điều trị sẽ giúp duy trì được mức đường huyết tối ưu ổn định, kéo dài tình trạng bệnh không biến chứng, kéo dài cuộc sống chất lượng, giảm gánh nặng bệnh tật (kinh tế, tinh thần ) cho bản thân, gia đình và xã hội Tuy nhiên, vì là bệnh mạn tính nên quá trình điều trị Đái tháo đường đòi hỏi sự liên tục, suốt cuộc đời người bệnh; Chế độ điều trị lại phức tạp, phải phối hợp tuân thủ nhiều biện pháp như chế độ dinh dưỡng, hoạt động thể lực, chế độ dùng thuốc, kiểm soát đường huyết và tái khám định kỳ [28] Vì vậy, dù biết việc tuân thủ điều trị của bệnh nhân là cốt lõi cho sự thành công trong điều trị Đái tháo đường, thì trên thực tế để người bệnh hiểu biết và duy trì tuân thủ đầy đủ các chế độ điều trị vẫn còn là một thách thức với cả bệnh nhân và thầy thuốc
Thực tế có rất nhiều đề tài nghiên cứu về Đái tháo đường ở Việt Nam, nhưng chưa có nghiên cứu toàn diện nào tại Trung tâm y tế huyện Gò Quao, Kiên Giang phân tích được các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và các yếu tố liên quan đến nhu cầu chăm sóc và tuân thủ điều trị ở người bệnh Đái tháo
đường type 2 Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Kết quả chăm sóc
và tuân thủ điều trị của người bệnh đái tháo đường Type 2 ngoại trú tại trung tâm y tế huyện Gò Quao, Kiên Giang năm 2020”
Mục tiêu nghiên cứu:
1 Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế huyện Gò Quao, Kiên Giang
2 Phân tích mối liên quan giữa kết quả điều trị chăm sóc với tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan khác