BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG HOÀNG ANH ĐỨC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ TƯ VẤN CHẾ ĐỘ ĂN, LỐI SỐNG CHO NGƯỜI BỆNH TRÀO NGƯỢC HỌNG - THANH QUẢN TẠI BỆNH VIỆN TAI MŨI HỌNG TRUNG
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
HOÀNG ANH ĐỨC
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ TƯ VẤN CHẾ ĐỘ ĂN, LỐI SỐNG CHO NGƯỜI BỆNH TRÀO NGƯỢC HỌNG - THANH QUẢN TẠI BỆNH VIỆN
TAI MŨI HỌNG TRUNG ƯƠNG
LUẬN VĂN THẠC SỸ ĐIỀU DƯỠNG
HÀ NỘI – 2019
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
HOÀNG ANH ĐỨC
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ TƯ VẤN CHẾ ĐỘ ĂN, LỐI SỐNG CHO NGƯỜI BỆNH TRÀO NGƯỢC HỌNG - THANH QUẢN TẠI BỆNH VIỆN
TAI MŨI HỌNG TRUNG ƯƠNG
Chuyên ngành: Điều dưỡng
Mã số: 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SỸ ĐIỀU DƯỠNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC :
PGS.TS Lương Thị Minh Hương
HÀ NỘI - 2019
Trang 3DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản
Trào ngược họng thanh quản
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Sau thời gian học tập tại Trường Đại học Thăng Long Được sự giúp đỡ tận tình của nhà trường, bệnh viện Đến nay tôi đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp và kết thúc chương trình đào tạo Cao học Điều dưỡng.Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến:
Các thầy cô trường Đại học Thăng Long đã quan tâm, dạy dỗ, chỉ bảo tận tình chu đáo trong suốt thời gian khóa học
Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới PGS TS Lương Thị Minh Hương đã quan tâm giúp đỡ, hướng dẫn tôi hoàn thành tốt luận văn này trong thời gian qua
Với tình cảm sâu sắc, chân thành cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn đến lãnh đạo Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương, Khoa Nội soi và các anh, chị em đồng nghiệp đã trực tiếp và gián tiếp giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài
Cuối cùng, tôi vô cùng biết ơn sự chăm sóc, động viên, chia sẻ của gia đình đã giúp tôi hoàn thành tốt công việc của mình
Hà Nội, ngày 16 tháng 12 năm 2019
Tác giả
Hoàng Anh Đức
Trang 5LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, do chính bản thân tôi thực hiện, tất cả số liệu trong luận văn này là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Nếu có điều gì sai trái tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
Hà Nội, ngày 16 tháng 12 năm 2019
Tác giả
Hoàng Anh Đức
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1: TỔNG QUAN 3
1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu 3
1.1.1 Thế giới 3
1.1.2 Tại Việt Nam 4
1.2 Đặc điểm giải phẫu- sinh lý bệnh liên quan tới trào ngược họng thanh quản 5
1.2.1 Sự bài tiết dịch vị dạ dày 5
1.2.2 Thực quản – họng thanh quản 6
1.3 Bệnh học trào ngược họng thanh quản 9
1.3.1 Cơ chế bệnh sinh 9
1.3.2 Dịch tễ học 11
1.3.3 Lâm sàng 11
1.3.4 Cận lâm sàng 12
1.3.5 Chẩn đoán 14
1.3.6 Chẩn đoán phân biệt 15
1.3.7 Biến chứng của trào ngược họng thanh quản 16
1.4 Điều trị 16
1.4.1 Các phương pháp điều trị trào ngược họng thanh quản 16
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18
2.1 Đối tượng nghiên cứu 18
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân 18
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 18
2.2 Phương pháp nghiên cứu 19
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 19
2.2.2 Cỡ mẫu 19
2.2.3 Nội dung các thông số nghiên cứu 19
2.2.4 Phương tiện nghiên cứu 20
Trang 72.2.5 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 22
2.2.6 Các bước nghiên cứu 22
2.2.7 Phương pháp và công cụ thu thập số liệu 23
2.2.8 Qui trình nghiên cứu 23
2.2.9 Xử lý số liệu 24
2.2.10 Hạn chế của nghiên cứu 24
2.2.11 Đạo đức nghiên cứu 24
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 25
3.1 Đặc điểm lâm sàng người bệnh trào ngược họng – thanh quản 25
3.1.1 Đặc điểm chung 25
3.1.2 Đặc điểm lâm sàng 30
3.2 Đánh giá kết quả tư vấn chế độ ăn, lối sống cho người bệnh trào ngược họng – thanh quản 34
3.2.1 Sự thay đổi chỉ số RSI 34
3.2.2 Sự thay đổi về chế độ ăn, lối sống 37
3.2.3 Sự thay đổi của RSI trước - sau tư vấn với một số yếu tố 38
Chương 4: BÀN LUẬN 42
4.1 Đặc điểm lâm sàng người bệnh trao ngược họng – thanh quản 42
4.1.1 Một số đặc điểm về tuổi, giới và yếu tố nguy cơ 42
4.1.2 Triệu chứng cơ năng của bệnh nhân trào ngược họng thanh quản dựa vào bảng RSI 45
4.2 Đánh giá kết quả tư vấn chế độ ăn, lối sống của người bệnh trào ngược họng – thanh quản 49
4.2.1 Sự thay đổi chỉ số RSI 49
4.2.2 Sự thay về chế độ ăn, lối sống 51
KẾT LUẬN 57
KIẾN NGHỊ 58 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Bảng chỉ số triệu chứng trào ngược 15
Bảng 3.1: Phân bố tuổi của đối tượng nghiên cứu 25
Bảng 3.2: Phân bố BMI của đối tượng nghiên cứu (IDI & WPRO) 28
Bảng 3.3: Tỷ lệ sử dụng giọng nhiều 28
Bảng 3.4: Bệnh đồng mắc 29
Bảng 3.5: Triệu chứng cơ năng nói chung 30
Bảng 3.6: Phân bố mức độ điểm RSI 31
Bảng 3.7: Cảm giác có dị vật trong họng 32
Bảng 3.8: Các triệu chứng xuất hiện cùng cảm giác có dị vật trong họng 32
Bảng 3.9: Liên quan giữa khàn tiếng và sử dụng giọng nhiều 33
Bảng 3.10: Triệu chứng dịch nhầy nhiều trong họng và đằng hắng 34
Bảng 3.11: Triệu chứng ho sau khi ăn hoặc nằm 34
Bảng 3.12: Mức độ nặng của các triệu chứng theo RSI trước – sau tư vấn 34
Bảng 3.13: Phân nhóm điểm RSI trước – sau tư vấn 36
Bảng 3.14: Chế độ ăn uống, lối sống trước – sau tư vấn 37
Bảng 3.15: Sự thay đổi của RSI trước - sau tư vấn theo nhóm tuổi 38
Bảng 3.16: Sự thay đổi của RSI trước - sau tư vấn theo giới tính 39
Bảng 3.17: Sự thay đổi của RSI trước - sau tư vấn theo nghề nghiệp 39
Bảng 3.18: Sự thay đổi của RSI trước - sau tư vấn theo trình độ học vấn 40 Bảng 3.19: Sự thay đổi của RSI trước - sau tư vấn theo địa dư 41
Trang 9DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1: Phân bố giới tính của đối tượng nghiên cứu 26
Biểu đồ 3.2: Phân bố nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 26
Biểu đồ 3.3: Phân bố trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu 27
Biểu đồ 3.4: Phân bố trình địa dư của đối tượng nghiên cứu 27
Biểu đồ 3.5: Đặc điểm lối sống của đối tượng nghiên cứu 29
Biểu đồ 3.6: Các mức độ khàn tiếng 33
Trang 10DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Cơ thắt thực quản trên 8 Hình 1.2: Các yếu tố đề kháng biểu mô họng – thanh quản 9 Hình 1.3: Tác động của dịch trào ngược lên đường hô hấp tiêu hóa trên 10
Trang 111
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trào ngược họng thanh quản (Laryngopharyngeal reflux - LPR) là tình trạng trào ngược dịch dạ dày lên vùng họng thanh quản [28], [68] Tình trạng dịch dạ dày trào vào họng thanh quản gây ra những tổn thương tại vùng này và các triệu chứng khó chịu cho người bệnh Những triệu chứng liên quan đến bệnh như: ho kéo dài, khàn tiếng, khịt khạc chiếm đến 10% trong số những than phiền mà người bệnh đến khám chuyên khoa tai mũi họng [42] Là bệnh lý ngày càng phổ biến song do tính phức tạp, không thống nhất liên quan đến bệnh sinh, chẩn đoán, điều trị, nên LPR đã và đang nhận được rất nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà tai mũi họng trên thế giới trong vòng 20 năm qua [74], [8], [13], [85]
Theo phân loại của Hội nghị quốc tế về tiêu hóa ở Montreal, Canada năm 2006, LPR là biểu hiện ngoài thực quản của bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản (Gastroesophageal reflux disease - GERD) [79] Tuy nhiên, LPR và GERD khác nhau ở vị trí nên dịch dạ dày tác động tạo các dấu hiệu lâm sàng khác nhau
Theo các nhà lâm sàng việc điều trị LPR không chỉ dùng thuốc mà cần phải tư vấn thay đổi chế độ ăn, lối sống thì kết quả mới đem lại hiệu quả lâu dài Theo tác giả Koufman cho rằng pepsin, được lắng đọng trong mô thanh quản, có thể được kích hoạt bởi các ion hydro ngoại sinh có nguồn gốc từ bất
kỳ nguồn nào, bao gồm cả chế độ ăn uống Trên cơ sở gợi ý này, tác giả đã thực hiện một nghiên cứu bao gồm cả những bệnh nhân mắc LPR có khả năng kháng điều trị PPI Các bệnh nhân đã nhận được một chế độ ăn kiêng hạn chế trong 2 tuần và các triệu chứng được cải thiện 95% [42] Theo một số nghiên cứu thay đổi chế độ ăn uống và điều chỉnh hành vi lối sống cũng được cho là rất hiệu quả trong việc quản lý LPR [86], [72], [49], [34]
Trang 122 Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng không chỉ trào ngược axit gây ra các tổn thương thực thể vùng tai mũi họng mà pepsin và axit mật cũng là tác nhân gây viêm ở vùng này Vì vậy thay đổi chế độ ăn uống và lối sống là những can thiệp hiệu quả cho người bệnh LPR
Tại Việt Nam hiện chưa có công trình nào nghiên cứu về chế độ ăn và lối sống của người bệnh trào ngược họng thanh quản một cách đầy đủ và hệ
thống Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá kết quả tư vấn chế độ ăn, lối sống cho người bệnh trào ngược họng - thanh quản tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương” với 2 mục tiêu sau:
1 Mô tả đặc điểm lâm sàng người bệnh trào ngược họng - thanh quản
2 Phân tích kết quả tư vấn của Điều dưỡng về chế độ ăn, lối sống cho người bệnh trào ngược họng thanh quản