Tiểu luận chuyên viên chính (Đỗ Xuân Hùng)

Thực tiễn cho thấy trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, việcgiải quyết tranh chấp, khiếu kiện, khiếu nại, tố cáo của công dân đúng cấp,đúng thẩm quyền và kịp thời không những đảm

TIỂU LUẬN CUỐI KHÓA 11 LỚP BỒI DƯỠNG KIẾN THỨC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

NGẠCH CHUYÊN VIÊN CHÍNH

Tên đề tài:

“GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TÀI SẢN VÀ BẤT ĐỘNG SẢN THỪA KẾ TRƯỜNG HỢP CHƯA ĐƯỢC CẤP GIẤY CHỨNG NHẬN

LỜI NÓI ĐẦU

Đất đai là một loại tài nguyên quý giá đối với con người và sự phát triểncủa xã hội Đặc biệt hơn, đối với mỗi con người thì quyền sở hữu đất là một tàisản mang ý nghĩa to lớn Có những người trong xã hội phải cố gắng phấn đấunhiều năm, thậm chí gần như cả cuộc đời mình cũng chỉ để mong có một mảnhđất để an cư lạc nghiệp Như vậy có thể thấy đất đai có một vai trò vô cùngquan trọng trong đời sống Giá trị của đất đai càng lớn kéo theo đó là một hệquả tất yếu của các hành vi vi phạm quy định về đất đai, tranh chấp đất đaingày càng phổ biến và mức độ phức tạp ngày càng tăng cao Nhà nước ta đã rất

cố gắng trong việc giải quyết các tranh chấp đất đai nhằm giữ ổn định tình hìnhchính trị, xã hội Chính vì thế, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật vềquản lý đất đai ngày càng được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hơn Chính sách,pháp luật về đất đai của Đảng và Nhà nước ta có nhiều thay đổi tương ứng vớitừng giai đoạn phát triển của cách mạng

Thực tiễn cho thấy trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, việcgiải quyết tranh chấp, khiếu kiện, khiếu nại, tố cáo của công dân đúng cấp,đúng thẩm quyền và kịp thời không những đảm bảo được lợi ích của nhà nước,lợi ích chính đáng của công dân mà còn góp phần ổn định an ninh - trật tự xãhội Qua đó, góp phần vào việc ngăn chặn và bài trừ tệ nạn tham nhũng, lãngphí của công và các tệ nạn xã hội khác, xây dựng được khối đại đoàn kết trongnhân dân, tạo được niền tin của nhân dân đối với hệ thống bộ máy hành chínhnhà nước Mặt khác, thông qua việc giải quyết khiếu nại, tố cáo kịp thời sẽgiảm thiểu tình trạng khiếu nại, khiếu kiện vượt cấp Đồng thời, nhiều cấp,nhiều ngành kịp thời chấn chỉnh, uốn nắn những sai sót, lệch lạc, những yếukém trong công tác quản lý hành chính, kiến nghị với cấp có thẩm quyền bổsung, sửa đổi chế độ chính sách, pháp luật sát với thực tiễn cuộc sống, xử lýnghiêm minh những người sai phạm hoặc tránh né trách nhiệm

Tuy nhiên tình hình quản lý và sử dụng đất đai hiện nay còn gặp nhiềukhó khăn, tồn tại dẫn đến tình trạng tranh chấp đất, khiếu nại, tố cáo về việcquản lý và sử dụng đất đai có xu hướng gia tăng Việc giải quyết tranh chấp đấtđai giữa công dân với công dân và công dân với cơ quan nhà nước của các cơquan có thẩm quyền còn thiếu hiệu quả, còn thiếu thống nhất, đồng bộ trongcách giải quyết Có thể khẳng định rằng, việc giải quyết tranh chấp đất đai hiệnnay là một công việc phức tạp, khó khăn và là khâu yếu nhất trong công tác giảiquyết các tranh chấp dân sự nói chung

Để bồi dưỡng thêm những kiến thức, kỹ năng về quản lý hành chính Nhànước, tôi đã đăng ký tham gia học lớp “Bồi dưỡng kiến thức quản lý Nhà nướcChương trình Chuyên viên chính” tại Trường Chính trị tỉnh Gia Lai, Khoá 11năm 2018 Trong suốt quá trình học tập, lớp học đã được các thầy, cô giáotruyền đạt kiến thức gồm 3 phần: Nền hành chính Nhà nước; Quản lý hànhchính Nhà nước theo ngành và lãnh thổ; Những kỹ năng cơ bản, với 21 chuyên

đề Qua quá trình học tập các học viên đã được bồi dưỡng kiến thức, nâng caotrình độ, kỹ năng quản lý hành chính Nhà nước trong công tác chuyên môn.Khóa học đã cung cấp cho tôi những kiến thức sâu, rộng về quản lý Nhà nướctrong nhiều lĩnh vực Đây là những nội dung hết sức bổ ích và cần thiết chongười cán bộ, công chức trong việc thực thi nhiệm vụ tại đơn vị đang công tác.Qua nội dung học tập đã giúp cho học viên nhận thức được nhiều vấn đề về lýluận và thực tiễn mới trong công tác quản lý nhà nước Đồng thời cũng nhậnthức được rằng muốn đạt được hiệu quả cao trong công tác quản lý, cần phảinhạy bén, nắm chắc được các văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản dướiLuật, vận dụng sáng tạo, kết hợp linh hoạt với thực tiễn cuộc sống để giải quyếtcác vấn đề liên quan đến nhiệm vụ được giao

Xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo và Khoa Nhà Pháp luật Trường Chính trị tỉnh Gia Lai đã tạo điều kiện cho tôi tham gia khóahọc này, xin trân trọng cảm ơn sự giảng dạy nhiệt tình của các thầy giáo, cô

nước-giáo đã truyền đạt những kiến thức quý báu cho học viên bằng cả tấm lòngnhiệt tình và sự tận tâm của mình Kính chúc các thầy giáo, cô giáo mạnh khoẻ

và thành đạt để tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ công chức nhà nướcngày một chuẩn hoá hơn, đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.Vận dụng những kiến thức đã tiếp thu từ chương trình bồi dưỡng vànhững kiến thức từ các thầy cô truyền đạt tại các buổi học, tôi xin mạnh dạn

nghiên cứu chọn đề tài: “Giải quyết tranh chấp tài sản và bất động sản thừa

kế trường hợp chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất” để thực

hiện tiểu luận cho chương trình “Bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước chươngtrình chuyên viên chính”

Tiểu luận tình huống quản lý Nhà nước là bài kiểm tra cuối khoá nhằmđánh giá khả năng vận dụng kiến thức lý luận vào điều kiện thực tiễn của hoạtđộng quản lý Nhà nước hiện hành Thông qua đó, các học viên có vai trò như làngười cán bộ, công chức có chức năng, thẩm quyền đưa ra phương hướng xử lýthực sự phù hợp với điều kiện thể chế; phong tục tập quán Việt Nam, phong tụctừng vùng, miền Song, những yêu cầu của tiểu luận tình huống quản lý Nhànước không đơn giản chỉ là việc giải quyết đơn thuần mà trong đó phải hàmchứa đầy đủ khả năng phân tích cơ sở lý luận, các quy định; đánh giá ưu,khuyết điểm của từng vấn đề… làm cơ sở cho việc đề xuất những kiến nghịtheo từng nội dung Do đó, mặc dù đã cố gắng rất nhiều, nhưng do thời gianngắn, kinh nghiệm bản thân có hạn, nên bài viết này chắc chắn còn những hạnchế nhất định, rất mong được sự đóng góp ý kiến của quý thầy cô để bài viếtđược hoàn chỉnh hơn

I MÔ TẢ TÌNH HUỐNG

Ông Trần Văn A, nghề nghiệp làm nông, thường trú tại thôn 9, xã CL,huyện K, tỉnh GL và bà Lê Thị V đã lấy nhau hơn 4 năm nhưng không sinhcon Vào năm 1980, gia đình ông A đến Trung tâm bảo trợ trẻ em tỉnh H xincon nuôi và đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giải quyết đầy đủ thủ

tục pháp lý về việc xin nhận con nuôi có tên là Trần Văn B (lúc đó B được 01tuổi) Từ khi có B, 03 năm sau vợ chồng ông sinh thêm được 02 người con gáinữa lần lượt có tên là H và M.

Đầu năm 1993, hộ gia đình ông A vào huyện K, tỉnh GL sinh sống theodiện đi kinh tế mới và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao cho 5 héctađất nông nghiệp Ông A đã trồng mía, mì, ngô, cây lấy gỗ và cây ăn trái trênhết diện tích đất nói trên Hiện tại đất chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụngđất

Vào năm 2004, anh B lập gia đình và xin ra ở riêng, tại thôn 8, xã CL,huyện K, tỉnh GL Gia đình anh B sinh sống bằng nghề làm nông và đã tựmua được 02 hécta đất để trồng mía

Năm 2008, ông A bị bệnh hiểm nghèo và qua đời Trong lúc tang gia,mọi người xúm nhau dọn dẹp nhà cửa thì phát hiện di chúc của ông A (có côngchứng của cơ quan nhà nước) Ông A lập di chúc vào năm 2007 và để thừa kếlại cho anh B 01 hécta đất trong tổng số 05 hécta đất nông nghiệp trồng mía,

mì, ngô, cây lấy gỗ và cây ăn trái; 01 xe gắn máy do ông A đứng tên Sau khi

mở thừa kế, anh B đã nhận 01 hécta đất, 01 xe gắn máy và anh B đầu tư hệthống ống tưới tiêu để chăm sóc cho cây lấy gỗ và cây ăn trái Anh B đượchưởng thừa kế và làm thủ tục đăng ký chuyển quyền sử dụng thì các em gáikhông đồng ý

Thế là bà V và các con gái đồng ký đơn gửi đến Ủy ban nhân dân xã CLkhởi kiện đòi lại 01 hécta đất mà anh B được hưởng thừa kế và 01 xe gắn máyvới lý do như sau:

- Đất chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nên không đượcphân chia tài sản

- Đất nông nghiệp thuộc thành viên của hộ gia đình nên không được đểthừa kế cho con nuôi

- Gia đình duy nhất có 01 xe gắn máy làm phương tiện (Ông A vẫn cònđứng tên) nên không thể giao cho anh B.

- Anh B không tận tình chăm sóc trong thời gian ông A bị bệnh nênkhông được hưởng thừa kế của ông A

Sau khi nhận đơn của bà V, Ủy ban nhân dân xã CL đã chuyển hồ sơ lênVăn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân huyện K Sau khi xem xéttoàn bộ hồ sơ, Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân huyện K đãtham mưu cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện ký quyết định hành chính chấpthuận nội dung khởi kiện của bà V, buộc anh B phải giao lại 01 hécta đất trồngcây lấy gỗ và cây ăn trái cho bà V Anh B vẫn được sử dụng xe gắn máy do ông

A cho, tặng (vì giá trị xe gắn máy không đáng kể) Mặt khác, bà V phải trả lạicho anh B 15.000.000 đồng, số tiền mà anh B đã bỏ ra để đầu tư hệ thống ốngngầm tưới tiêu phục vụ cho việc trồng trọt và công chăm sóc cây cối

Bất ngờ trước quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành huyện K,anh B đã làm đơn khiếu nại gửi đến phòng tiếp công dân của Ủy ban nhân dântỉnh GL

Nhằm làm rõ hơn vấn đề, chúng ta đánh giá, phân tích nguyên nhân vàhậu quả để có được định hướng chung trong việc đưa ra giải pháp xử lý chothích hợp

II XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG

-Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.

* Mục tiêu của việc xử lý tình huống được đưa ra là vụ kiện về tranhchấp tài sản thừa kế theo di chúc giữa hộ gia đình bà V và anh B Vậy ta phảixác định rõ:

+ Đối tượng cần giải quyết?

+ Cấp nào, cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết vụ khởi kiện trên đúngtheo quy định của pháp luật?

+ Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia vụ kiện được xác địnhnhư thế nào?

+ Đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia tranh chấp.+ Làm thế nào để giải quyết nhanh, có hiệu quả cao đối với các vụ việchành chính trong bộ máy quản lý hành chính Nhà nước, mang lại sự hài lòngcho người dân

Thế nhưng do cách giải quyết của các cấp chính quyền ở huyện K (từ xãđến huyện) không đúng theo quy định của pháp luật nên đã dẫn đến hậu quả là:

+ Từ vụ kiện tranh chấp quyền thừa kế trở thành vụ khiếu nại đối vớiquyết định hành chính của cơ quan quản lý hành chính nhà nước

+ Đã làm phức tạp thêm tình hình, từ khởi kiện rồi đến khiếu nại kéo dài,qua nhiều cấp, nhiều nơi giải quyết nhưng vẫn chưa giải quyết được mâu thuẫntrong tranh chấp

Để đạt được các mục tiêu trên, cần phải căn cứ vào cơ sở pháp luật Phântích được nguyên nhân và hậu quả của vụ việc Từ đó tìm ra giải pháp đúng đắn

để giải quyết vấn đề Đồng thời cũng qua đó đúc kết được kinh nghiệm quý báutrong việc giải quyết vụ việc hành chính đối với cơ quan quản lý hành chínhNhà nước sao cho hợp tình, hợp lý

III PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ

1 Nguyên nhân:

1.1 Về khách quan:

Do quá trình phát triển của xã hội, đòi hỏi phải sử dụng nhiều loại quỹđất Theo đó, giá trị đất nông nghiệp cũng ngày một tăng lên, dẫn đến phát sinhkhiếu nại đòi lại đất, tranh chấp ngày một gia tăng

Thủ tục hành chính rườm rà, khó hiểu Việc tuyên truyền pháp luật ở cơ

sở chưa tốt dẫn đến người dân chưa hiểu hết trách nhiệm - nghĩa vụ và quyềnlợi của mình

Bộ máy chính quyền cấp xã lúc bấy giờ chưa được quan tâm đúng mức,thậm chí có thể nói là bị xem thường Khi tuyển dụng cán bộ, viên chức cấp xãkhông chú trọng việc đề ra chuẩn mực trình độ văn hóa, trình độ chuyên mônnhất định (chủ yếu tuyển dụng bằng “lòng nhiệt huyết”) Vì thế, đội ngũ cán

bộ, viên chức cấp xã vừa thiếu, vừa yếu

1.2 Về chủ quan:

Cán bộ, công chức là người thực thi chủ trương, chính sách của Đảng,Nhà nước Tuy nhiên, trong thực tế công tác không phải tất cả cán bộ, côngchức đều hiểu và vận dụng đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật Nhànước một cách đúng đắn, phù hợp với chức trách nhiệm vụ được giao Trongtình huống này hoặc do đưa đẩy, né tránh trách nhiệm hoặc do thiếu hiểu biết

về pháp luật (như công chức xây dựng - địa chính xã CL) đã làm cho vụ việcthêm phức tạp Đó là một trong những nguyên nhân của tình trạng khiếu nại,khiếu kiện kéo dài gây khó khăn không đáng có

Người dân do thiếu hiểu biết về pháp luật đã kiện sai nhưng không đượcgiải thích ngay từ cơ sở; cán bộ quản lý hành chính nhà nước không nắm chắccác quy định của pháp luật nên đã tự tiện giải quyết vụ việc không thuộc thẩmquyền của mình Do đó dẫn đến việc ra quyết định hành chính sai

2 Hậu quả:

2.1 Tại Ủy ban nhân dân xã CL:

Trước tiên phải xác định nội dung của vụ kiện giữa bà V, các con và anh

B là tranh chấp tài sản thừa kế theo di chúc của Ông A Thực tế là kiện đòi lạiquyền sử dụng đất nông nghiệp, tài sản trên đất cũng như tài sản là xe gắn máy

Trong chương VI, tại mục 2, điều 135 Luật đất đai năm 2003 (có hiệulực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2004) qui định:

- “Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hoà giải hoặc giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hoà giải ở cơ sở.

- Tranh chấp đất đai mà các bên tranh chấp không hoà giải được thì gửi đơn đến Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi có đất tranh chấp.

Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn có trách nhiệm phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận, các tổ chức xã hội khác để hoà giải tranh chấp đất đai”.

Như vậy Ủy ban nhân dân xã CL sau khi nhận đơn của bà V đã khôngtiến hành tổ chức hòa giải giữa bà V và Anh B mà chuyển ngay đơn đến Ủyban nhân dân huyện K là trái với qui định của pháp luật

Cũng trong chương VI, tại mục 2, điều 136, khoản 1- Luật đất đai năm

2003 qui định thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai:

“Tranh chấp đất đai đã được hoà giải tại Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn mà một bên hoặc các bên đương sự không nhất trí thì được giải quyết như sau:

Tranh chấp về quyền sử dụng đất mà đương sự có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc có một trong các loại giấy tờ quy định tại các khoản 1,

2 và 5 Điều 50 của Luật này và tranh chấp về tài sản gắn liền với đất thì do Toà án nhân dân giải quyết”.

Do hộ Ông A đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao cho 5 héctađất nông nghiệp để trồng mía, mì, ngô, cây lấy gỗ và cây ăn trái bằng quyếtđịnh hành chính, nên theo qui định, khi đã tiến hành hoà giải mà không thànhthì Ủy ban nhân dân xã CL phải hướng dẫn cho các bên tranh chấp nộp đơnkhởi kiện đến Toà án nhân dân huyện chứ không phải tự ý chuyển hồ sơ qua

Ủy ban nhân dân huyện K

2.2 Tại Ủy ban nhân dân huyện K:

Theo qui định, sau khi nhận được đơn kiện của bà V, do Ủy ban nhândân xã CL chuyển đến, Ủy ban nhân dân huyện K phải giải quyết như sau:

- Xem xét hồ sơ: nếu Ủy ban nhân dân xã CL chưa tiến hành hòa giải thìtrả hồ sơ lại và yêu cầu Ủy ban nhân dân xã CL tổ chức hòa giải giữa bà V vàanh B theo luật định

- Nếu đã hòa giải rồi mà không thành thì chỉ đạo và chuyển hồ về Ủy bannhân dân xã CL để hướng dẫn các đương sự nộp đơn khởi kiện đến Tòa ánnhân dân huyện để giải quyết vụ khởi kiện tranh chấp Vì như đã nêu trên, thẩmquyền giải quyết vụ tranh chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất làcây mía, mì, ngô, cây lấy gỗ và cây ăn trái giữa bà V và anh B là thuộc thẩmquyền giải quyết của Toà án nhân dân huyện K

Như tình huống đã đưa ra, Ủy ban nhân dân huyện K chấp thuận theo nộidung đơn kiện của bà V là không đúng với qui định:

Như vậy việc Uỷ ban nhân dân huyện K ra quyết định giải quyết tranhchấp đất đai có gắn với tài sản trên đất (cây mía, mì, ngô, cây lấy gỗ và cây ăntrái) là sai với thẩm quyền

Nội dung xử lý đơn khởi kiện sai với qui định của Pháp luật Cụ thể là:

1 Đất chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nên không đượcphân chia tài sản Nội dung kiện này sai Vì đất của hộ gia đình ông A đã được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao đất (đầu năm 1993 có quyết định giao

đất của cơ quan nhà nước) và đã sử dụng ổn định, lâu dài Mặc dù thời điểmtranh chấp hiện tại hộ gia đình ông A chưa làm thủ tục để xin giấy chứng nhậnquyền sử dụng đất nhưng vẫn là đất được giao hợp pháp.

2 Đất nông nghiệp thuộc thành viên của hộ gia đình nên không đượcthừa kế cho con nuôi Vì đất nông nghiệp ở đây là đất trồng cây lâu năm (cây

ăn trái, cây lấy gỗ) Theo chương IV, mục 3, điều 113, khoản 5 - Luật đất đainăm 2003 qui định:

“Cá nhân có quyền để thừa kế quyền sử dụng đất của mình theo di chúc hoặc theo pháp luật.

Hộ gia đình được Nhà nước giao đất, nếu trong hộ có thành viên chết thì quyền sử dụng đất của thành viên đó được để thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.”

Như vậy, ông A có quyền để lại thừa kế cho anh B trong phần diện tíchđất của ông trong thành viên hộ gia đình (05 hécta chia 05 người, gồm Ông A,

Bà V, Chị M, Chị H và Anh B: mỗi người là 01 hécta)

3 Gia đình duy nhất có 01 xe gắn máy làm phương tiện (Ông A vẫn cònđứng tên) nên không thể giao cho Anh B Trong thời gian ông A bị bệnh, Anh

B không tận tình săn sóc ông A nên không được hưởng thừa kế của ông A

Nội dung kiện như trên là sai Vì theo quy định tại phần thứ tư, chươngXXII, điều 631-Bộ Luật dân sự năm 2005: “Cá nhân có quyền lập di chúc đểđịnh đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo phápluật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật” Theo điều 648 củachương XXIII thì Anh B hoàn toàn có đủ điều kiện để hưởng thừa kế của ông

A (thừa kế theo di chúc)

Do đó, Ủy ban nhân dân huyện K đã giải quyết vụ khởi kiện nói trênkhông đúng quy định của pháp luật