Bóng bàn tài liệu giảng dạy

Lúc đầu sử dụng vợt gỗ, do bề mặt của vợt cứng, trơn, nhẵn nên độ ma sát rất ít, khả năng khống chế bóng kém, do đó thời kì này các kỹ thuật thường sử dụng chỉ là cắt, chặn, đẩy bóng qua

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG

Chương I LỊCH SỬ VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN MÔN BÓNG BÀN

Bóng bàn là môn thể thao mang tính đối kháng trong thi đấu, đặc biệt là trong tốc độ và sự biến hóa mà còn là môn thể thao hấp dẫn phù hợp với mọi đối tượng, lứa tuổi, giới tính…và còn có vị trí quan trọng trong giáo dục thể chất cũng như thể thao thành tích cao ở nước ta hiên nay

Theo Đại Việt Sport – Là một trong những môn thể thao được ưa chuộng không những nâng cao về sức khỏe sự năng động còn giúp người chơi có khả năng quan sát và phán đoán tốt

Hình 1: Một phòng tập bóng bàn

Là môn thể thao rất tốt để gìn giữ sức khỏe Bóng bàn dễ chơi, dễ tập, chơi vì sức khỏe, phát triển toàn diện, tốt cho tim và phổi, phải phản xạ linh hoạt, não phải hoạt động nhiều cho chiến thuật cũng như việc ghi nhớ, phản ứng đáp trả những pha bóng có tốc độ rất nhanh Nhờ vậy người tập sẽ nhanh nhẹn và linh hoạt hơn trong phản xạ và suy nghĩ Mặt khác, đánh bóng bàn, ít gặp phải chấn thương nặng và nguy hiểm như gãy xương, chấn thương đầu…bóng bàn còn giúp luyện sự bén nhạy cho mắt và chân tay Ngoài ra, nó rất tốt cho việc tăng cường sức bật và thể lực và cũng là một trong những môn kích thích cơ bắp Với bóng bàn, bạn còn giữ được “form” người cân bằng hơn một số môn khác

Hình 2: Nhà lãnh đạo Trung – Mỹ hay Mỹ – Anh tỉ thí vui vẻ ở một bàn bóng bàn

1.1 NGUỒN GỐC CỦA MÔN BÓNG BÀN: Võ Thành Sơn cho rằng:

Có nhiều ý kiến khác nhau về nguồn xuất hiện môn bóng bàn Có người cho rằng: Bóng bàn dần dần được cải biên từ môn Quần vợt Vào thế kỉ XIX, khi tầng lớp thượng lưu trong xã hội thường tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí, trong đó có các hoạt động thể thao, môn Quần vợt cũng được phát triển rộng khắp Trong một lần thi đấu trời mưa to, lúc vào nhà chờ, họ mắc lưới trên bàn ăn và từ đó họ nghĩ ra cách thức mới, chơi bóng trên bàn ăn để các nhà quý tộc có thể chơi trong nhà Chính vì vậy, sau này môn Bóng bàn ra đời (có tên là tennis de table)

Khoảng năm 1895 cũng với lối chơi như trên nhưng bóng đã được thay thế bằng bóng nhựa và dần dần được phổ biến Tiếng bóng nẩy trên bàn kêu

"ping ping", "pông pông" do đó Bóng bàn còn có tên gọi mới là "ping pông"

Có người cho rằng bóng bàn còn xuất hiện sớm hơn quần vợt Theo Kêlen (Hunggari), cách đây gần 200 năm, trong cung đình của Nhật Bản có trò chơi đá cầu lông Bóng bàn là từ trò chơi này biến đổi thành

Cũng có tài liệu nói rằng bóng bàn đầu tiên được lưu hành trong cung đình ở nước Anh và Đức Nghe nói Nữ hoàng Anh đã có lần tặng quà cho Vua nước Đức những dụng cụ chơi bóng bàn Sau đó từ cung đình đã lưu hành ra bên ngoài và trở thành trò chơi phổ biến mang tính chất giải trí ở các nước Châu Âu Trong cuốn sách huấn luyện bóng bàn của Ivanốp (Liên Xô cũ) có viết: Đầu thế kỷ XIX, một số trí thức ở Mát-xcơ-va và Lêningrát đã chơi trò chơi với dụng cụ là vợt căng bằng dây và bóng bằng lie có cắm lông,

từ đó dần dần cải biến thành trò chơi trong nhà Dùng gỗ làm vợt đánh qua lại với nhau giữa hai cái bàn, sau này ghép hai bàn lại với nhau, ở giữa có căng lưới sợi phân chia hai bàn đó là tiền thân của môn bóng bàn

1.2 BÓNG BÀN QUA CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN

Sự phát triển của môn bóng bàn phụ thuộc chủ yếu vào sự cải tiến về thiết bị dụng cụ và những quy định về cách thức chơi (luật) Tuy nhiên, cả công cụ đánh bóng lẫn quy định về cách thức chơi thời kì ban đầu rất đơn giản, mãi đến năm 1959 mới có quy định chính thức về quy cách vợt Trước đây chỉ cấm sử dụng vợt có màu trắng hoặc phản quang, còn đối với chất liệu vợt không quy định cụ thể, hình dáng vợt cũng không đề cập tới, cho nên trong quá trình phát triển của môn bóng bàn đã xuất hiện nhiều kiểu vợt, loại vợt khác nhau

Quá trình cải tiến về công cụ đánh cũng như quy định về cách chơi có ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành và hoàn thiện kỹ thuật mới, có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của kỹ, chiến thuật môn bóng bàn

Lúc đầu sử dụng vợt gỗ, do bề mặt của vợt cứng, trơn, nhẵn nên độ ma sát rất ít, khả năng khống chế bóng kém, do đó thời kì này các kỹ thuật thường sử dụng chỉ là cắt, chặn, đẩy bóng qua lại và độ chuẩn đánh bóng sang bàn đối phương nhiều hay ít, khả năng kiên trì, bền bỉ có cao hay không

là tiêu chuẩn để đánh giá trình độ kỹ thuật

Qua một thời gian, người ta thấy cần phải cải tiến vợt để tăng hiệu suất đánh bóng bằng cách tăng ma sát Chính vì vậy, vợt gỗ đã được dán một lớp phủ (nhung, giấy ráp, lie) lên trên mặt Chiếc vợt này đã thay đổi được một phần về trình độ kỹ thuật Lúc bấy giờ, hiệu suất cắt bóng đã được tăng lên và

đã xuất hiện một vài quả tấn công đơn thuần

Năm 1902, vợt gai cao su ra đời (bắt đầu từ vận động viên người Anh thấy trong đĩa trả tiền của người bán hàng có dán một lớp cao su để hạn chế tiếng kêu và không nẩy ra ngoài ) Vợt gai cao su có tính đàn hồi, biến dạng bên ngoài nên có tác dụng tăng lực ma sát khi chạm bóng, đồng thời nâng cao được tốc độ đánh bóng

Sự ra đời của vợt gai cao su đã đưa trình độ kĩ thuật, chiến thuật bóng bàn tiến lên một bước mới Không những nó giúp cho việc đánh bóng an toàn hơn, chính xác hơn mà còn tạo điều kiện cho việc phát triển một số kỹ thuật tấn công như vụt, líp bóng, phạm vi đánh bóng cũng được mở rộng, hình thành rõ các kỹ thuật tấn công và phòng thủ và lẽ dĩ nhiên hai kỹ thuật này đã tạo ra sự cọ xát, dẫn đến sự phát triển ngày càng cao của Bóng bàn

Thời kỳ đầu của vợt cao su mặc dù đã tạo ra các kỹ thuật tấn công; song

do quy định của bàn, lưới và kỹ thuật tấn công chưa được nâng cao nên các vận động viên sử dụng kỹ thuật phòng thủ vẫn chiếm ưu thế Vì vậy, trong thi đấu đã xuất hiện nhiều trận kéo dài kiểu "Maratong" Lúc đó luật lại chưa hạn chế về thời gian thi đấu (Luật Bóng bàn được thảo ra lần đầu tiên tại Anh

Khi đó, mỗi ván tính là 30 điểm) Do đó ván dài nhất trong lịch sử bóng bàn quổc tế là 8 giờ, giữa vận động viên Hagơnasơ (Pháp) và Hebbeegia (Rumani) tại Giải vô địch thế giới năm 1934 tổ chức tại Paris Sau đó luật quy định thời gian một ván là một giờ, tiếp đến là 20 phút và hiện nay quy định một ván là 10 phút, nếu chưa hết áp dụng luật "giải quyết nhanh" Để giải quyết hiện tượng đó, Hiệp hội Bóng bàn thế giới đã có những sửa đổi quan trọng về luật lệ, thiết bị dụng cụ như: Chiều rộng của bàn từ l,464m thành l,525m, chiều cao của lưới từ 17cm thành 15,25cm, trước đây đánh bóng mềm nay chuyển sang bóng cứng, áp dụng luật "luân lưu" khi hết thời gian quy định ván đấu v.v Sự thay đổi này đã tạo điều kiện cho các vận động viên tấn công phát triển mạnh kỹ, chiến thuật

Giai đoạn vợt cao su kéo dài từ 1902 đến 1952 Tại giải bóng bàn thế giói lần thứ 19 năm 1952 được tổ chức tại Bombay (Ân Độ), đội tuyển Nhật Bản đã mang tới đại hội một vũ khí mới đó là chiếc vợt mút hoàn chỉnh Với loại vợt mút này, đội Nhật Bản đã chiếm hầu hết các giải của đại hội (đồng đội nam, đồng đội nữ, đơn nam, đơn nữ)

Năm 1961 tại giải vô địch bóng bàn thế giới lần thứ 26 tổ chức tại Bắc Kinh, các vận động viên Nhật Bản lại đưa đến đại hội một kỹ thuật mới đó là

kỹ thuật giật bóng Kỹ thuật này dựa trên cơ sở khai thác yếu tố xoáy bóng tối

đa trong tấn công và suốt một thời gian dài làng bóng bàn thế giới đã phải điên đảo vì "Quả bóng ma quỷ Tokyo

Để đối phó với sự uy hiếp của kỹ thuật giật bóng, các vận động viên đã nghĩ ra một loại vũ khí mới đó là vợt chống giật hay còn gọi là vợt phản xoáy Năm 1972, các vận động viên châu Âu sử dụng loại vợt này đầu tiên nhưng hiệu quả chưa cao, tới năm 1973, các vận động viên Trung Quốc mới đưa vợt chống giật lên thành cây vợt nguy hiểm Đặc điểm nổi bật của vợt phản xoáy là khi sử dụng nó luôn thay đổi quy luật xoáy, nhất là 2 mặt vợt thời kì bấy giờ lại cùng màu, với tính năng của 2 mặt vợt khác nhau làm cho đối phương không phán đoán đúng tính chất xoáy của bóng Do vợt phản xoáy làm ảnh hưởng đến nghệ thuật bóng bàn, nên thế giới bóng bàn đã lên tiếng phản đối Liên đoàn Bóng bàn đã đưa ra một số biện pháp (như cấm giậm chân khi giao bóng) song hiệu quả cũng không cao Sau đó, Liên đoàn bóng bàn thế giới đã đưa ra một quy định mới (1/1/1984) là vợt thi đấu phải

có hai màu khác nhau, một bên màu đen và một bên màu đỏ tươi trên mặt vợt phải có chữ ITTF mới được thi đấu giải quốc tế Nhờ do quy định này vợt chống giật đã giảm khả năng gây nguy hiểm bởi vì vận động viên phân biệt 2 mặt vợt nên họ có chiến thuật thi đấu phù hợp

Như vậy quá trình phát triển của kỹ, chiến thuật bóng bàn có liên quan

chặt chẽ với sự phát triển của dụng cụ đánh bóng, cũng như quy định về cách thức chơi (thay đổi về quy cách của bàn, lưới, từ vợt gỗ đến vợt gai, từ vợt gai đến vợt mút, từ kỹ thuật phòng thủ đến kỹ thuật tấn công Sự thay đổi đó nhằm giải quyết các mâu thuẫn thực tế và đó cũng chính là quy luật đấu tranh của các mặt đối lập dẫn tới sự phát triển của môn Bóng bàn

1.3 HIỆP HỘI BÓNG BÀN THẾ GIỚI: INTERNATIONAL TABLE TENNIS FEDERATION (ITTF)

Ngày 15-1-1926, tại thành phố Beclin, Gêorơgiol Leman (Đức) đã để xuất ý kiến về việc thành lập Hiệp hội Bóng bàn thế giới Thời điềm bấy giờ hiệp hội được chính thức thành lập với đại diện của 7 nước Áo, Anh, Đức, Hunggari, Xứ Gan, Tiệp Khắc và Thuỵ Điển Cho đến nay đã có gần 140 nước thuộc các nước châu Á, Âu, Phi, Mỹ, Ôxtrâylia tham gia Tiếng nói của tất cả các nước trong ITTF đều được coi là tiếng dùng chính thức Trụ sở chính của ITTF do Đại hội đồng quy định, hiện nay ở Gatxtunse (Anh) ITTF công nhận một số Hiệp hội Bóng bàn của các châu:

- Hiệp hội Bóng bàn châu Âu: Trụ sở tại Cacđip (Xứ Gan)

- Hiệp hội Bóng bàn châu Á: Trụ sở tại Singapo

- Hiệp hội Bóng bàn châu Phi: Trụ sở tại Cairô (Ai Cập)

- Hiệp hội Bóng bàn Nam Mỹ: Trụ sở tại Guakila (Êquatê)

Điều lệ của ITTF được thông qua tháng 12 năm 1926 tại Luân Đôn (Anh)

Nhiệm vụ của ITTF là giám sát việc tuân thủ các quy chế hiện hành trong các cuộc thi đấu bóng bàn, phát hiện và sửa đổi những vấn đề chưa hợp

lí, xuất bản điều lệ và quy chế thi đấu sang các thứ tiếng khác, tiến hành tổ chức thi đấu các giải vô địch thế giới và giúp cho việc mở rộng phát triển môn bóng bàn trên phạm vi toàn thế giới

Hiện nay, cứ 2 năm ITTF tiến hành đại hội một lần vào thời gian giải vô địch Thế giới nhằm giải quyết các vấn đề có liên quan và soạn thảo phương hướng hoạt động cho thời gian tiếp theo Trong đại hội, các đại diện chính thức có 2 phiếu biểu quyết còn các đại diện tạm thời chỉ có 1 phiếu

Hội đồng ITTF gồm 1 chủ tịch (do đại hội bầu), các phó chủ tịch (mỗi châu cử 1 phó chủ tịch) và tổng thư kí ban chuyên môn của ITTF gồm có:

- Ban phân loại: có nhiệm vụ chuẩn bị các thủ tục cần thiết cho việc bốc thăm thi đấu nằm trong hệ thống thi đấu của ITTF

- Ban thiết bị: có nhiệm vụ chuẩn bị cơ sở vật chất, dụng cụ cần sử dụng trong các cuộc thi đấu

- Ban kiểm tra tư cách: có nhiệm vụ xem xét những đơn xin gia nhập vào

hiệp hội các nước, đồng thời xem xét tư cách của các nước tham gia thi đấu các giải của ITTF

- Ban điều lệ: có nhiệm vụ giải quyết các vấn đề về quy chế, luật lệ liên quan tới thi đấu

-Ban kỹ thuật: có nhiệm vụ tổ chức các giải thi đấu

- Ban thủ tục: có nhiệm vụ giải quyết các vấn đề mang tính thủ tục có liên quan đến thi đấu và thông báo thời gian cũng như chương trình của giải sau

Trong ITTF có 2 uỷ ban do đại hội bầu:

- Uỷ ban thanh niên: theo dõi sự phát triển của các vận động viên trẻ trong các giải bóng bàn thế giới

- Uỷ ban tuyên truyền, quảng cáo: truyền bá rộng rãi tư tưởng của môn bóng bàn (những thông tin về sự phát triển, các giải tổ chức thuộc ITTF ); xuất bản các tài liệu về chuyên môn như phương pháp tổ chức và huấn luyện bóng bàn

Ngân sách của ITTF nhờ sự đóng góp của các Liên đoàn thành viên (hàng năm mỗi Liên đoàn đóng 250 fr Thuỵ Sĩ) và nhờ các nước đăng cai giải

vô địch thế giới (nộp 10.000 fr Thuỵ Sĩ); mỗi Liên đoàn tham gia thi đấu giải nộp 650 fr Thuỵ Sĩ

Giải vô địch thế giới 2 năm tổ chức 1 lần, ngoài ra còn có các giải thi đấu quốc tế khác

1.4 NHỮNG XU THẾ PHÁT TRIỂN CỦA BÓNG BÀN HIỆN ĐẠI

Ngày nay, bóng bàn thế giới phát triển rất đa dạng và phong phú Mỗi khu vực, mỗi nước đều có phong cách, lối đánh khác nhau Hầu hết vận động viên các nước đều đã có những tiến bộ lớn về kỹ, chiến thuật cũng như phong cách, lối đánh

Bóng bàn hiện đại đòi hỏi vận động viên phải có kỹ thuật toàn diện, kết hợp giữa xoáy, tốc độ, sức mạnh và điểm rơi một cách hợp lý cùng với tư tưởng chỉ đạo của chiến thuật là tích cực chủ động, tấn công toàn diện và nhanh chóng dứt điểm

Trên thực tế, giữa những xu thế của bóng bàn hiện đại không có ranh giới rõ ràng, hầu hết các vận động viên đều được trang bị các kỹ, chiến thuật tương đối toàn diện Các vận động viên có lối đánh tấn công khi gặp các tình huống phải phòng thủ họ cũng phòng thủ vững vàng và ngược lại, các vận động viên phòng thủ khi có điều kiện họ cũng tấn công rất sắc sảo để ăn điểm, hoặc vận động viên có lối đánh gần là chủ yếu vẫn có thể tấn công xa bàn v.v Qua quan sát phong cách lối đánh của các vận động viên xuất sắc

trên thế giới, đại diện các trường phái khác nhau có thể khái quát được những đặc điểm tiêu biểu của bóng bàn hiện đại

Nói đến bóng bàn hiện đại trước hết phải đề cập đến vấn đề bóng xoáy, trong các môn bóng, yếu tố xoáy bóng có ảnh hưởng lớn tới các kỹ thuật Song trong bóng bàn, có thể coi yếu tố xoáy bóng như một yếu tố đặc trưng,

có ảnh hưởng trưc tiếp và mạnh mẽ đến các kỹ, chiến thuât của vận động viên Độ xoáy lớn có thể làm thay đổi quỹ đạo bay của bóng Nếu biết kết hợp giữa sức mạnh và sức xoáy tốt có thể cho phép đánh bất cứ đường bóng nào kể cả bóng xoáy lên, xoáy xuống, xoáy ngang, thậm chí các quả bóng gần lưới hoặc thấp hơn mặt bàn của đối phương đánh sang

Lịch sử phát triển của môn bóng bàn đã gắn liền với vấn đề bóng xoáy Thời kỳ đầu với chiếc vợt gỗ, bóng hầu như không có xoáy, kỹ thuật thực hiện đơn giản Đến năm 1902, vợt gai cao su ra đời, vai trò của bóng xoáỵ đã được khẳng định, các kỹ thuật đã được sử dụng có liên quan chặt đến bóng xoáy do đó đã có những kỹ thuật mang tính ổn định và hiệu quả cao hơn Đến năm 1952, vợt mút ra đời Có thể nói, đây là thời kỳ mở đầu của bóng bàn hiện đại Với tính năng ưu việt của vợt mút, các loại xoáy bóng khác nhau với tốc độ lớn đã đưa trình độ kỹ, chiến thuật bóng bàn lên một bước phát triển mới tiêu biểu cho các kỹ, chiến thuật sử dụng bóng xoáy là giao bóng tấn công và tấn công liên tục mà các vận động viên Nhật Bản đã đem tới giải bóng bàn lần thứ 19 tại Bombay (Ẩn Độ) Tiếp đến năm 1961, vấn đề xoáy bóng đã được khai thác cao độ dựa trên nguyên lý về bóng xoáy và khả năng tăng ma sát rất cao của vợt mút Các vận động viên Nhật Bản đã chiếm

ưu thế nhờ kỹ thuật giật bóng Kỹ thuật giật bóng thực chất là kỹ thuật tạo ra đường bóng có độ xoáy lớn nhất, nó vừa tăng được sức mạnh đánh bóng, mức độ xoáy lớn mà vẫn đảm bảo độ chuẩn xác và gây uy hiếp rất cao, nhất

là các vận động viên phòng thủ, tiếp theo các vận động viên Nhật Bản là các vận động viên Trung Quốc, Thuỵ Điển, Hunggari đã hoàn thiện ngày càng cao kỹ thuật giật bóng này

Hiện nay, kỹ thuật giật bóng đã được các vận động viên sử dụng rất điêu luyện và đa dạng, không những chỉ giật bóng bên thuận tay mà các vận động viên đã tiến đến giật bóng cả 2 bên phải và trái Với những ưu điểm nổi bật của kỹ thuật giật bóng, có lẽ trong nhiều năm tới giật bóng vẫn tiếp tục phát triển và nó là kỹ thuật cần có của mỗi vận động viên, kể cả các vận động viên lứa tuổi thanh thiếu niên

Một vấn đề quan trọng của bóng bàn hiện đại là giao bóng Ngày nay giao bóng đã được coi là phương tiện tấn công đầu tiên, có thể ăn điểm trực tiếp, các vận động viên đã dày công nghiên cứu và tập luyện các kiểu giao

bóng, những kiểu giao bóng xoáy và hiểm hóc làm cho đối phương đỡ rất khó khăn, các vận động viên châu Á (đầu tiên là những vận động viên Trung Quốc) đã phát huy thế mạnh trong giao bóng Giao bóng có hiệu quả đã giúp

họ đảo lộn tình thế ngay cả ở cuối ván đấu, khi nguy cơ thua đã rõ (họ đã sử dụng giao bóng có độ khó cao rất thuần thục đến mức tự động hoá cho nên vẫn chuẩn xác trong điều kiện căng thẳng) Trước đây, vận động viên châu

Âu gặp rất nhiều khó khăn khi đỡ giao bóng, nhưng ngày nay họ không những không chịu bó tay mà đối phó với giao bóng rất có hiệu quả, tích cực tấn công ngay từ quả giao bóng đầu tiên Hiện nay các vận động viên ưu tú đã vận dụng giao bóng như một chiến thuật có hiệu quả nhờ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sức mạnh, sức xoáy, điểm rơi biến hoá và những động tác giả để tạo ra những thời cơ thuận lợi, nhanh chóng dứt điểm

- Di chuyển bước chân nhanh, hợp lý cũng là một trong những yếu tố quan trọng của bóng bàn hiện đại Theo các chuyên gia bóng bàn: "Di chuyển bước chân đánh bóng là linh hồn của môn Bóng bàn" Đầu những năm 1970, các vận động viên châu Á sử dụng bước chân rất linh hoạt và có hiệu quả; có nhiều quan điểm cho rằng: các vận động viên châu Á thiên về đánh mạnh thuận tay nên phải di chuyển nhiều nhưng cho đến nay quan điểm đó đã không còn đứng vững Thực tế cho thấy, chính các vận động viên châu Âu những năm gần đây cũng di chuyển như các vận động viên châu Á Di chuyển bước chân nhanh không phải hoàn toàn phụ thuộc vào cách cầm vợt, tốc độ di chuyển hợp lí gắn liền với tư duy khi đánh bóng Trước khi di chuyển vận động viên đã phải phán đoán tốt đường bóng của đối phương, đặt

ra các tình huống khi sử dụng kỹ, chiến thuật của mình mà thời gian dành cho quá trình đó không có nhiều

- Trong bóng bàn hiện đại, mặt vợt luôn được cải tiến cho thích hợp với từng lối đánh của vận động viên Vợt có thể là 2 mặt mút úp, có thể là một bên úp, một bên mút gai ngửa, độ dày mút đệm phía trong cũng thay đổi cho từng lối đánh; ngoài ra còn có vợt chống giật rất thích hợp cho lối đánh gò công hoặc thay đổi mặt vợt khi giao bóng tấn công

- Chiến thuật trong bóng bàn hiện đại cũng vô cùng đa dạng và biến hoá Các chuyên gia bóng bàn đã nghiên cứu chiến thuật của từng lối đánh; khi gặp đối phương tấn công thì dùng các chiến thuật gì? Gặp đối phương phòng thủ sẽ sử dụng chiến thuật gì Việc áp đụng chiến thuật kết hợp với các thủ pháp tác động tâm lí đối phương cũng làm cho chiến thuật bóng bàn tăng thêm hiệu quả Bên cạnh đó, việc áp dụng chiến thuật của các vận động viên của mỗi nước, mỗi khu vực cũng có những đặc điểm riêng được thể hiện rõ nhất là 2 trường phái đánh bóng: châu Âu và châu Á

Các vận động viên châu Âu thiên về lối đánh đẹp, hoa mỹ, còn các vận động viên châu Á, trước hết là các vận động viên Trung Quốc đều tìm con đường ngắn nhất để giành chiến thắng Họ sử dụng các động tác kỹ thuật chính xác, nhanh cùng với sự tập trung cao độ, ý chí thi đấu kiên cường nên hiệu quả của chiến thuật sẽ được phát huy cao độ Các vận động viên xuất sắc

dù sử dụng lối đánh nào đi chăng nữa cũng đều có một đặc điểm chung là kỹ thuật đã đạt đến mức điêu luyện, di chuyển bước chân hợp lí, biết sử dụng các

kỹ, chiến thuật sở trường và họ luôn luôn tích cực, chủ động với ý chí và

quyết tâm cao

1.5 QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA BÓNG BÀN VIỆT NAM: Đại học

Kỳ Tháng 3 năm 1972 có tổ chức thi đấu quốc tế tại Việt Nam, trong giải này có vận động viên Kêlenva Srabados người Hunggari (cựu vô địch thế giới) tham gia thi đấu Đội Việt Nam có 2 vận động viên tham gia, do Hội thể thao Bắc Kỳ tiến cử là: Nguyễn Đình Thi (Nam Định) và Lý Ngọc Sơn (Hà Nội), mỗi người thắng được 1 ván

Tiếp đến đội Việt Nam đã đi Campuchia thi đấu giải vô địch Đông Dương tại Phnôm Pênh gồm có các vận động viên: Lý Ngọc Sơn, Mai Duy Dưỡng, Nguyễn Đình Thi, Lý Ngọc Sơn đã đoạt giải vô địch đơn nam, Mai Duy Dưỡng và Lý Ngọc Sơn vô địch đôi nam Với thành công này, bóng bàn

đã mang lại thành tích sớm nhất cho thể thao Việt Nam

- Năm 1951, tại giải vô địch Thế giới lần thứ 18 tổ chức tại Viên (Áo), đồng đội nam Việt Nam đã xếp thứ 5 trong tổng số 27 đội

- Năm 1952, tại giải vô địch Thế giới lần thứ 19 ở BomBay (Ấn Độ) đồng đội nam xếp thứ 8 trong tổng số 19 đội

- Năm 1953, tại giải vô địch châu Á, Mai Văn Hoà đã đoạt vô địch đơn nam và cùng Trần Cảnh Được đoạt vô địch đôi nam châu Á

- Năm 1954, tại giải vô địch bóng bàn Thế giới lần thứ 21 (Anh) đồng đội nam xếp thứ 5 trong số 24 đội

- Năm 1954, tại Á hội Tokyo, Mai Văn Hoà đoạt vô địch đơn nam lần

thứ 2, đội Việt Nam đã thắng đội tuyển Nhật Bản 5/3 (đội Nhật là đương kim

- Năm 1966, tham dự Ganêfo tại Campuchia, đồng đội nam và đồng đội

- Năm 1997 tại SEA Games 19 ở Jakarta (Indonesia), Việt Nam đạt 1 huy chương vàng, 2 huy chương bạc và 3 huy chương đồng

- Tại giải trẻ châu Á năm 1996, vận động viên Đoàn Kiến Quốc đã đạt huy chương vàng đơn nam

Qua thành tích thi đấu của các vận động viên bóng bàn Việt Nam tại các giải thi đấu quốc tế cho thấy mặc dù ra đời muộn song thành tích thi đấu quốc

tế lại sớm đạt được Song dù trình độ bóng bàn Việt Nam vẫn tiếp tục phát triển, nhưng nhịp độ so với các nước có nền bóng bàn tiên tiến có chiều hướng chậm, chưa đáp ứng được sự mong mỏi của sự nghiệp TDTT cả nước Với trình độ của môn Bóng bàn hiện nay, chúng ta cũng còn rất nhiều đấu thủ tại các kì SEAGAMES, còn đối với phong trào bóng bàn trong nước tuy đã được phát triển rộng khắp, song để đạt được thành tích cao cũng chỉ tập trung ờ một số trung tâm mạnh, mang tính truyền thống như: Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định, thành phố Hồ Chí Minh Các vận động viên tuy đã thể hiện được phong cách, lối đánh của bóng bàn hiện đại, nhưng trình

độ kỹ, chiến thuật còn nhiều hạn chế Nếu được tập luyện một cách hệ thống, khoa học, có thể đáp ứng được yêu cầu của ngành, coi Bóng bàn là một trong các môn mũi nhọn

CHƯƠNG II NGUYÊN LÝ KỸ THUẬT BÓNG BÀN 2.1 NGUYÊN LÝ CHUNG VỀ ĐÁNH BÓNG

Nghiên cứu về nguyên lý đánh bóng là phân tích tính hợp lý, tính hiệu quả của kỹ thuật nhằm phát huy tác dụng của nó

Môn bóng bàn có đặc điểm là trong phạm vi của Luật, vận động viên có thể chọn các loại vợt có tính năng khác nhau, dựa vào đặc điểm riêng về phong cách và kỹ thuật để hình thành lối đánh của mình Trong các tình huống khác nhau và phức tạp, muốn xác định một tiêu chuẩn hoặc đề ra một biện pháp hợp lý, hiệu quả của kỹ thuật là rất khó khăn Song thông qua thực tiễn huấn luyện và thi đấu, người ta cũng phát hiện loại kỹ thuật nào là hợp lí,

có hiệu quả cao Từ thực tiễn có thể rút ra 1 trình độ kỹ thuật của vận động viên bóng bàn gồm 5 yếu tố: chuẩn, nhanh, mạnh, xoáy và điểm rơi

Nghiên cứu nguyên lý đánh bóng phải phân tích các đặc điểm và yêu cầu của 5 yếu tố kỹ thuật này, đồng thời dựa vào hiểu biết sinh lí, giải phẫu, sinh cơ thể thao để giải thích mối quan hệ giữa các yếu tố này

Ví dụ: Muốn đánh bóng mạnh, phải nghiên cứu để tăng được sức mạnh bột phát khi tiếp xúc bóng

Muốn đánh bóng được xoáy, phải tạo được lực ma sát Chỉ có giải thích được nguyên nhân và tìm ra các biện pháp nâng cao độ xoáy thì mới có thể nâng được độ xoáy khi đánh bóng

Muốn điều khiển được điểm bóng rơi chính xác, phải mở rộng phạm vi

đỡ bóng của đối phương, từ đó khống chế đối phương giành quyền chủ động

5 yếu tố: chuẩn, nhanh, mạnh, xoáy và điểm rơi, tuy tính chất, đặc điểm khác nhau, song giữa chúng lại có mối liên hệ chặt chẽ, cùng tồn tại trong một lối đánh, một loại kỹ thuật, có tác dụng bổ sung cho nhau, thúc đẩy lẫn nhau Trong quá trình nắm vững và nâng cao kĩ thuật, nếu một vận động viên không chỉ hiểu cách thực hiện kỹ thuật động tác mà còn hiểu được vì sao phải làm như thế, thì sẽ nâng cao kĩ thuật nhanh hơn vận động viên chỉ hiểu một

vế

Ví dụ: Biên độ động tác đánh bóng phải nhỏ, gọn để mượn sức chặn, đẩy nhanh là đúng nhưng nếu khi dùng sức để vụt bóng, giật bóng xoáy lên thì lại không phù hợp

Ngày nay bóng bàn thế giới phát triển rất nhanh, nhiều cách đánh, kỹ thuật mới ra đời Do đó huấn luyện viên và vận động viên cần nghiên cứu lý luận chuyên môn và học hỏi những tri thức khoa học khác Có như vậy mới đáp ứng được những yêu cầu ngày càng cao của giảng dạy, huấn luyện phù

hợp với xu thế phát triển hiện đại

2.1.1.Độ chuẩn xác trong đánh bóng

Muốn nâng cao độ chuẩn trong đánh bóng phải nghiên cứu đường vòng cung bay của bóng khi đánh bóng đối phương đưa sang, điểm rơi gần hay xa, nẩy cao hay nẩy thấp, độ xoáy và tính chất xoáy như thế nào, đều phải đưa bóng chuẩn xác sang bàn đối phương Đó là điểm xuất phát nghiên cứu độ chuẩn xác trong đánh bóng

Trước tiên nghiên cứu độ nẩy của bóng, khi chạm vợt

2.1.1.1.Độ nẩy của bóng khi chạm vợt

Tác dụng quan trọng ảnh hưởng đến quỹ đạo của bóng là góc độ của mặt vợt Tùy theo tính chất bóng của đối phương đánh sang mà góc độ mặt vợt thay đổi, vì thế, cần phải nắm được các hiện tượng gây ra khi mặt vợt tiếp xúc với bóng

- Khi bóng không xoáy sẽ tiếp xúc với vợt vuông góc

Bóng không xoáy bay đến ngang, nếu tiếp xúc vợt vuông góc, bóng sẽ nảy lại phản theo chiều ngang Khi bay, bóng chịu lực cản của không khí và lực hút của trái đất (trọng lực) cho nên gây ra sự thay đổi đường bay nhất định Lúc này, sức cản của không khí tác dụng vào làm bóng bị giảm dần tốc

độ, đồng thời tác dụng của trọng lực làm bóng rơi xuống vì vậy quỹ đạo bay của bóng là đường vòng cung đi xuống Đường bay của bóng hợp thành chủ yếu do hợp lực của trọng lực và lực tác dụng ban đầu

- Khi bóng không xoáy tiếp xúc với vợt ở góc độ nghiêng

Theo nguyên tắc vật lý, nếu bóng không xoáy tiếp xúc với vợt ở góc độ nghiêng, thì góc tới bằng góc nẩy phản lực phản lại

Nhìn hình vẽ ta sẽ có =

Hình 3: Góc độ bóng tiếp xúc với vợt

2.1.1.2 Các giai đoạn vòng cung đánh bóng

Môn bóng bàn là môn thể thao đa dạng không theo chu kì và có kỹ xảo cao Có hai yêu cầu khi đánh bóng:

- Phải đánh bóng chuẩn xác sang bàn đối phương

- Bóng đánh sang bàn đối phương phải có tốc độ, sức xoáy, sức mạnh và điểm rơi biến hoá

Bóng đánh sang bàn đối phương khi chạm bàn nẩy lên được phân chia thành 5 giai đoạn

Hình 4: Giai đoạn đường vòng cung bóng bay

1 Bóng vừa nảy lên

Hình 5: Các phần của quả bóng

2.1.1.3 Phương hướng dùng lực khi đánh bóng

Phương hướng dùng lực đánh bóng là phương hướng chuyển động của vợt đánh bóng Vợt có thể chuyển động về trước, hay lên trên, ra trước hoặc xuống dưới, ra trước Phương hướng dùng lực khác nhau thì độ cao và độ xa của đường vòng cung cũng khác nhau

Ví dụ: Khi đánh bóng đến độ cao hơn đến lưới thì ngoài việc dùng lực theo hướng ra trước còn phải thêm cả lực theo hướng ra trước - xuống dưới Như vậy sẽ làm cho độ cao của đường vòng cung giảm và đường bóng bay ngắn lại để rơi vào bàn mà ít bị ra ngoài Trong tập luyện và thi đấu, muốn vụt bóng, tăng lực đẩy bóng, cắt bóng khống chế thì sử dụng phương pháp này

Khi bóng đến thấp hơn lưới, thậm chí thấp hơn cả mặt bàn thì ngoài hướng dùng lực ra trước còn có cả hướng lên trên (ra trước và lên trên) Như thế sẽ làm tăng độ cao và độ xa của đường vòng cung, bóng sẽ bay cao và ngắn, rơi vào bàn mà không bị ra ngoài

2.1.1.4 Ảnh hưởng của góc độ mặt vợt tới đường bay của bóng

Khi đánh bóng, vợt tiếp xúc với bóng chủ yếu là do thay đổi góc độ mặt vợt quyết định Vợt có thể tiếp xúc ở phần giữa, trên hoặc dưới Vị trí tiếp xúc bóng khác nhau thì độ cao và xa của đường vòng cung bay cũng khác nhau

Ví dụ: Nếu mặt vợt úp về trước thì sẽ tiếp xúc vợt ở phần trên và giữa của bóng thấp và ngắn Góc độ mặt vợt úp về trước càng lớn thì đường vòng cung bay càng thấp và càng ngắn

Cần căn cứ vào đặc điểm này để đánh bóng Khi bóng nẩy lên cao hơn lưới cần đánh lúc bóng đang nẩy lên, bóng đến có sức xoáy lên mạnh thì mặt vợt phải úp ra đằng trước, thậm chí góc úp phải tăng lên một cách thích đáng Như thế sẽ làm cho độ cao của bóng đánh trả thấp xuống và đường bóng đánh trả ngắn lại, tránh làm bóng bay ra khỏi bàn

Khi đánh bóng trong khoảng cách như sau:

- Nếu giữ độ nghiêng trước vợt theo một góc nhất định, cùng lúc với dùng sức ra trước cũng phải tăng sức hướng lên trên (tức dùng sức ra trước và lên trên) thích đáng để nâng cao đường vòng cung, đưa bóng đến điểm dự định

- Ngược lại, nếu mặt vợt ngửa ra sau theo một góc nhất định thì cùng lúc với dùng sức ra trước, cần phải tăng cường dùng sức xuống dưới (tức ra trước xuống dưới) làm cho bóng đi theo đường vòng cung có độ cao giảm đi tương ứng Như thế mới có thể đánh bóng đúng điểm dự định

Vận dụng những hiểu biết trên để đánh bóng đến nẩy lên thấp hơn lưới,

thậm trí thấp hơn cả mặt bàn Khi tấn công, độ nghiêng về trước của vợt

không nên quá lớn, nếu không bóng dễ vào lưới Cố gắng tiếp xúc mệt vợt

vào phần giữa và trên của bóng, đồng thời tăng lực từ dưới lên để nâng độ

cao của đường bóng bay vòng trở lại, tránh bóng rúc lưới Khi cắt bóng mà

bóng đến nẩy cao hơn lưới thì mặt vợt ngửa sau không nên quá lớn, nếu

không dễ làm cho bóng ra ngoài bàn

2.1.1.5 Ảnh hưởng của dùng sức tới đường bay của bóng

Khi đánh bóng, mức độ dùng sức thường thể hiện qua tốc độ bay của

bóng Lực phát ra càng lớn tốc độ bóng càng nhanh và ngược lại Tốc độ đi

của bóng cũng ảnh hưởng đến đường vòng cung bay của bóng

Ví dụ: Khi hướng dùng lực như nhau, ra trước - lên trên nếu đánh bóng

mạnh bóng đi nhanh đường vòng cung bóng đi sẽ cao và dài Ngược lại, đánh

bóng với lực nhỏ thì bóng đi chậm vòng cung bay của bóng sẽ thấp và ngắn

Hình 6: Ảnh hưởng dùng sức tới đường bay của bóng

Dựa vào đặc điểm trên để vận dụng vào thực tiễn đánh bóng Nếu bóng

đến cách lưới tương đối xa và thấp, phải tăng lực đánh bóng (để tăng tốc độ

của bóng) nhằm nâng thích đáng độ cao và độ xa của đường bóng

Trong tập luyện và thi đấu, khi tấn công xa bàn hoặc cắt bóng xa bàn,

phải sử dụng phương pháp này

Khi bóng rơi gần lưới và thấp hơn lưới phải giảm lực đánh bóng (cũng là

giảm tốc độ của bóng) nhằm hạ độ cao đường vòng cung bay của bóng, song

vẫn phải đảm bảo bóng qua lưới, đường bay ngắn lại thì bóng không ra khỏi

bàn

Khi đánh bóng đi với cự li như nhau: đánh bóng càng mạnh thì tốc độ

bóng bay càng nhanh độ cao của đường vòng cung bay càng thấp và ngược

lại

Trong thực tiễn đánh bóng, khi bóng đến tương đối gần lưới và cao thì

cần tăng sức mạnh để đánh bóng đi theo vòng cung thấp và ngắn, còn nếu bóng nẩy lên cao bằng và thấp hơn lưới thì độ chuẩn của cách đánh trả này sẽ thấp, thậm chí không thể vào được bàn đối phương Vì vậy cần phải giảm lực đánh bóng về phía trước để nâng độ cao của vòng cung bóng bay và rút ngắn

cự li bóng bay Tuy rằng phương pháp này có thể nâng cao tính chuẩn xác khi đánh trả nhưng bóng đi chậm, nẩy lên tương đối cao ở đằng sau bàn đối phương dễ tạo cơ hội cho đối phương công kích Đó chính là nguyên nhân ra đời của phương pháp vụt nhanh và giật bóng Hai phương pháp này đã loại phương pháp đưa bóng lên cao với tốc độ chậm

2.1.1.6 Ảnh hưởng của bóng xoáy đối với đường bay của bóng

Khi đánh bóng có tính chất xoáy khác nhau (như xoáy lên, xoáy xuống, xoáy ngang ) thì đường vòng cung sẽ khác nhau, trong đó ảnh hưởng lớn hơn là xoáy lên và xoáy xuống Ảnh hưởng của hai loại xoáy đó chủ yếu biểu hiện ở hai trường hợp:

- Khi phương hướng dùng sức như nhau, nếu đánh bóng có độ xoáy lên nhất định thì không chỉ giảm thấp độ cao của đường vòng cung mà còn làm

cự li đánh đi của bóng ngắn lại Độ xoáy lên càng mạnh, độ cao của đường vòng cung càng thấp, cự li đánh bóng sang càng ngắn Ngược lại, nếu đánh bóng xoáy xuống thì không chỉ nâng độ cao của đường vòng cung mà còn kéo dài bóng đánh sang Bóng xoáy xuống càng mạnh thì độ cao của vòng cung càng lớn, thậm chí có khi bóng xoáy ngược trở lại hoặc sản sinh hiện tượng như bóng xoáy ngược trở lại

- Khi đánh bóng với cự li như nhau, nếu bóng xoáy lên thì phải nâng độ cao của đường vòng cung Độ xoáy lên càng lớn thì đường vòng cung phải càng cao thì mới có thể đánh bóng đến điểm dự định Ngược lại, nếu bóng xoáy xuống thì độ cao của đường vòng cung phải giảm thấp

Sự biến đổi góc độ mặt vợt, mức độ dùng sức, tính chất xoáy của bóng các yếu tố này ảnh hưởng đến đường vòng cung của bóng….Tất cả các yếu tố này làm ảnh hưởng đến đường vòng cung của bóng

- Ảnh hưởng của phương hướng dùng lực khác nhau khi đánh bóng

- Ảnh hưởng của sự thay đổi góc độ mặt vợt khi đánh bóng tới đường vòng cung bay của bóng

- Ảnh hưởng của mức độ dùng sức đánh bóng tới đường vòng cung bay của bóng

- Ảnh hưởng của tính chất bóng xoáy đối với đường vòng cung bay của bóng

- Phương pháp chung tạo đường vòng cung bay của bóng khi tấn công

(gổm cả tấn công nhanh và líp công)

- Phương pháp chung tạo ra đường vòng cung bay của bóng trong cắt bóng

có bước chân nhanh nhẹn, linh hoạt, luôn tiếp cận được với bóng, động tác tay phối hợp thật nhịp nhàng thì mới tăng được tốc độ đánh bóng

2.1.2.1 Phân tích tốc độ đánh bóng

Thời gian cần để vật thể chuyển động trên một cự li nhất định phụ thuộc vào tốc độ chuyển động của nó Bởi vậy, tốc độ nhanh hay chậm có liên quan mật thiết đến thời gian và cự li chuyển động

Phân tích từ góc độ lực học ta thấy:

V Căn cứ vào công thức trên, việc xác định tốc độ trong những môn thể thao có chu kì tương đối dễ dàng Nhưng dùng nó để xác định tốc độ trong những môn thể thao đối kháng lại khá khó khăn Bởi vì trong bóng bàn muốn quan sát hoặc tìm hiểu tốc độ đánh bóng của vận động viên, chủ yếu phải tìm hiểu từ 2 mặt sau:

- Thời gian cần để đánh bóng: Thời gian này được tính ngay từ lúc bóng đối phương đánh trả rơi chạm vào bàn mình nẩy lên cho đến khi vận động viên giơ vợt tiếp xúc bóng đánh trả Thời gian này dài, ngắn phụ thuộc vào tốc độ bóng đối phương đánh sang, mức dùng sức, độ xoáy và

cự li rơi gần hay xa người đánh

Nhưng không phải tuyệt đối như vậy, có khi đối phương đánh bóng sang với tốc độ tương đối nhanh, sức tương đối lớn, độ xoáy mạnh, điểm rơi xa nhưng vẫn có thể đánh bóng trả lại trong thời gian ngắn để giành chủ động Do đó nên cố đánh bóng sớm, đó là điều quan trọng để rút ngắn thời gian đánh trả

- Thời gian bóng bay sau khi đánh bóng: Thời gian này được tính từ lúc bóng rời vợt cho đến khi bóng rơi xuống chạm bàn đối phương

Thời gian bóng chạm bàn nảy lên Thời gian bóng bay

Hình 7: Thời gian bóng bay sau khi đánh bóng

Nó phụ thuộc vào mức dùng sức khi đánh bóng và cự li đánh bóng Nói chung khi vận động viên vung vợt với gia tốc cao, vợt nặng thì thời gian bóng bay sẽ ngắn hơn và ngược lại Nhưng thời gian cũng không tuyệt đối Nếu cố đánh bóng sớm hơn, biết lợi dụng đầy đủ lực bóng đến thì không chỉ tạo ra phản lực lớn, mà còn làm cho bóng bật lại với gia tốc nhanh hơn Mặt khác, còn do cự li bóng đánh đi rút ngắn lại nên thời gian bóng bay trên không cũng giảm đi, điều này vô cùng quan trọng để tăng nhanh tốc độ của bóng

Xét trên lí thuyết, muốn tăng tốc độ đánh bóng, một mặt phải biết rút ngắn thời gian đánh trả, mặt khác cũng phải rút ngắn thời gian bóng bay trên không Được như vậy thật là lí tưởng, nhưng trong thực tiễn, do cách đánh của vận động viên khác nhau và vị trí đứng đánh bóng cũng cách bàn không như nhau nên tốc độ, nhịp điệu đánh bóng cũng khác nhau

Hiện nay, trong thi đấu bóng bàn, người ta còn dùng tốc độ, nhịp điệu khác nhau để phá vỡ động tác đánh bóng quen thuộc của đối phương Nó đã trờ thành một trong những biện pháp quan trọng trong vận dụng chiến thuật Tóm lại, muốn xác định hoặc so sánh tốc độ đánh bóng của vận động viên cần xem cả thời gian đánh trả và thời gian bóng bay trên không, mới có thể tính sát được tốc độ thực tế

2.1.2.2 Phương pháp nâng cao tốc độ để đánh bóng

Muốn tăng nhanh tốc độ đánh bóng có thể dùng một số phương pháp sau:

a Trước khi đánh bóng cần tìm mọi cách đứng gần bàn nhằm sớm tiếp xúc bóng, giảm độ cao của đường vòng cung, rút ngắn cự li đánh để tăng tốc

độ bóng

b Khi đánh bóng cần phát huy tác dụng của cẳng tay, cổ tay và dùng

phương pháp "dựa lực" để tăng nhanh tốc độ đánh trả

c Khi cự li đánh bóng gần như nhau, nếu tăng thêm lực bột phát đánh bóng, rút ngắn thời gian bóng bay thì cũng có thể tăng tốc độ bóng

Hình 8: Nâng cao tốc độ để đánh bóng

Ở hình này: cự li đánh bóng như nhau, B dùng lực đánh bóng lớn hơn A,

vì vậy tốc độ đánh trả lại của B nhanh hơn A)

d Không ngừng nâng cao tốc độ phản ứng và tốc độ di chuyển của chân, kết hợp chặt chẽ với tốc độ động tác vung vợt mới có thể giành ưu thế về tốc

độ trong thi đấu

2.1.3 Sức mạnh khi đánh bóng

Sức mạnh trở thành yếu tố quan trọng trong bóng bàn, đánh bóng đi có sức mạnh mới đạt hiệu quả cao, nhất là những quả bóng dứt điểm

Trong thực tế bóng bàn, vấn đề sử dụng sức mạnh hợp lí để tạo ra lực bóng thích hợp không phải đơn giản Nhiều người rất khoẻ nhưng khi đánh bóng bóng đi không mạnh Sức mạnh trong bóng bàn chủ yếu là sức mạnh tốc độ và nó phụ thuộc vào tốc độ đánh bóng hay sự phối hợp lực của chân, lườn, thân, tay đúng lúc Ngoài ra còn phải chú ý lực của bóng đối phương đánh sang mà dựa lực đánh lại cho hợp lí

Theo Amelin, muốn tăng sức mạnh đánh bóng cần phát huy tối đa tốc độ khi vợt chạm bóng, ở đây tốc độ chuyển động của vai chậm một chút, khuỷu tay và cổ tay chuyển động nhanh hơn nhiều, vợt sẽ chuyển động với tốc độ tối đa (ở các động tác giật bạt) Dù động tắc có thật đúng, nhưng tốc độ của

vợt vào thời điểm đánh bóng chỉ đạt 50% tốc độ có thể (mà điều này dễ xảy ra) thì có thể nói chắc rằng có sai sót về mặt kỹ thuật và không có hiệu quả

Trọng lượng của quả bóng và trọng lượng vợt mà vận động viên sử dụng

là cố định Vì vậy, lực đánh bóng (lực bột phát) lớn hay nhỏ chủ yếu phụ thuộc vào tốc độ vung vợt khi đánh bóng

Khi đánh bóng, tốc độ tức thời của vợt càng lớn sẽ tạo ra lực đẩy bóng đi càng mạnh và ngược lại

Tốc độ vung vợt khi đánh bóng không chỉ là cơ sở cho lực đánh bóng

mà còn làm cơ sở cho đánh bóng xoáy

Nếu tốc độ vung vợt chủ yếu dùng để đập vào thân bóng (tức vectơ lực

đi gần với tâm bóng, cánh tay đòn dài) sẽ tạo nên xoáy Do đó, muốn tăng lực đánh bóng cần tăng tốc độ vung vợt đánh bóng tức thời Muốn thế, cần chú ý mấy điểm sau:

- Cần kéo dài cự li từ lúc bắt đầu vung vợt đến lúc vợt chạm bóng, bởi vì vật thể từ trạng thái tĩnh chuyển sang trạng thái động cần có một quá trình để tăng tốc độ Trong trường hợp tăng tốc độ nhanh, chậm như nhau thì cự li càng dài sẽ làm tốc độ tức thời của vợt càng lớn và ngược lại

- Cần tăng tốc độ vung vợt Khi cự li tăng tốc độ như nhau, tốc độ vung vợt càng nhanh thì sức mạnh đánh bóng sẽ càng lớn và ngược lại

Trên cùng một cự li, muốn nâng cao tốc độ của vợt cần phát huy nhịp nhàng động tác dùng sức của cánh tay, cẳng tay, cổ tay, lưng, chân ; làm cho thân người, vai, khuỷu khóp hông, cổ tay và các khớp (điểm tựa) đều có tác dụng tăng tốc độ

- Cần làm cho điểm đánh bóng cách xa thân để bán kính động tác đánh bóng được dài

Vì vậy, cần đánh bóng ở điểm xa cơ thể một chút Như vậy sẽ làm cho bán kính động tác dài hơn, có lợi cho việc phát huy tác dụng tăng gia tốc của tay, lưng và đùi

- Cần nắm chắc thời cơ dùng sức Phải vung vợt sao cho đến lúc vợt chạm bóng đạt tốc độ cao nhất Nếu dùng sức quá sớm hoặc quá muộn đều ảnh hưởng đến tốc độ đánh bóng Điều này rất quan trọng để tăng sức mạnh đánh bóng

2.1.3.2 Phương pháp để nâng cao sức mạnh đánh bóng (sức mạnh bột phát)

Để nâng cao sức mạnh đánh bóng, có thể sử dụng các phương pháp sau:

- Trước khi đánh bóng cần di chuyển chân để điều chỉnh vị trí đánh bóng, cố đảm bảo cự li nhất định giữa thân người và điểm đánh bóng để tăng tốc độ vung vợt Muốn tăng sức mạnh bột phát khi đánh bóng thì khoảng cách giữa thân người và điểm đánh bóng, tức bán kính động tác phải dài hơn

để phát huy đầy đủ tác dụng của tay, thân, lưng, chân và các bộ phận khác của cơ thể

- Trước khi đánh bóng, cần phải đưa vợt ra sau làm cho cơ tay, lưng được kéo dài ra, để tạo thuận lợi cho cơ co lại khi đánh bóng

- Khi đánh bóng, lựa chọn điểm đánh chính xác cũng là vấn đề quan trọng Làm được thế sẽ giúp cho tay phát lực đầy đủ để vung vợt được nhanh

- Khi đánh bóng cũng cần nắm vững thời cơ dùng sức sao cho khi tiếp xúc bóng, vợt đạt tới tốc độ cao nhất Vì thế, cần tăng tốc độ theo thứ tự thân kéo theo tay, cánh tay kéo theo cẳng tay, cẳng tay kéo theo cổ tay, để thuận lợi cho việc phát huy tác dụng tăng gia tốc của các điểm tựa

Sau khi đánh bóng, cần thả lỏng ngay các cơ bắp vừa tham gia các động tác để hổi phục nhanh và chuẩn bị tư thế cho động tác sau, tránh làm giảm hoặc ảnh hưởng đến tốc độ và sức mạnh của động tác tiếp theo

- Thường xuyên tiến hành các bài tập bổ trợ để nâng cao sức mạnh tốc

độ chuyên môn, không ngừng nâng cao sức mạnh bột phát khi đánh bóng

2.1.4 Sức xoáy khi đánh bóng

Muốn phát triển kỹ thuật bóng bàn đến trình độ cao, phải sử dụng tốt

kỹ thuật đánh các loại bóng xoáy khác nhau Bóng chạm mặt vợt chỉ cần miết nhẹ tạo thành bóng xoáy Phương hướng đánh bóng, lực tiếp xúc, độ ma sát và động tác đánh bóng khác nhau làm cho bóng có độ xoáy khác nhau Môn bóng bàn hiện đại sử dụng sức xoáy để vận dụng chiến thuật ngày càng nhiều Những quả bóng xoáy lên khi tấn công, xoáy xuống khi phòng thủ và loại bóng xoáy biến hoá khác nhau đã trở thành những biện pháp trực tiếp được điểm hoặc tạo cơ hội tấn công dứt điểm

Hình 9: Tạo sức xoáy khi đánh bóng Lực tác dụng F

Lực F1 làm cho bóng bay ngang

Lực F2 làm cho bóng xoáy lên

Tâm bóng O

2.1.5 Nguyên nhân và phương pháp tăng xoáy của bóng

Nếu đánh ngang vào bóng, lực tác dụng (F) sẽ đi qua tâm bóng (O) nên bóng chỉ bay thẳng về phía trước mà không có bất kì loại xoáy nào

Nếu khi đánh bóng mà lực tác dụng không đi qua tâm bóng, véctơ lực có một khoảng cách với tâm bóng, gọi là cánh tay đòn (L) thì sự xuất hiện của cánh tay đòn làm cho lực tác đụng F phân làm 2 lực thành phần F1 ra trước

và F2 lên trên

Lực F1 làm cho bóng bay ngang, lực F2 làm cho bóng xoáy lên

Khi đánh bóng vợt ép vào bóng tạo thành lực vuông góc với mặt vợt, đó

là lực tiến; lực song song với mặt vợt là lực ma sát Chính lực ma sát là nguyên nhân cơ bản tạo ra độ xoáy

Khi bóng bay trên không, ở phần trên của bóng có áp lực lớn của không khí, phần dưới của bóng có chỗ trống Vì vậy áp suất không khí ở phía trên lớn hơn áp suất ở phía dưới bóng (theo định luật vật lý) nên quả bóng bị ép xuống, cho nên bóng xoáy lên trên không, bóng không bay xa được Đường vòng cung càng cao, sức xoáy càng lớn, đường bay ngắn

Hình 10: Bóng xoáy lên Bóng xoáy lên khi chạm bàn góc nẩy nhỏ, hướng đi của bóng cùng hướng chuyển động ban đầu nên tốc độ nhanh Khi đánh bóng xoáy lên phải úp vợt về phía trước

Phương hướng nẩy Phương hướng đến

Hình 11: Bóng xoáy xuống Hình 12: Xoáy lên sang phải Bóng xoáy xuống chạm bàn nẩy lên có chiều hướng ngược lại phương tác dụng của lực ban đầu, nên vòng cung không bay đi xa Do ma sát của

bóng với bàn nhiều nên góc nẩy lớn, sức bóng nẩy lên yếu

Khi đánh bóng xoáy xuống phải dùng lực kéo bóng lên, nếu gò bóng, cắt bóng phải ngửa vợt đưa bóng về trước

2.1.5.3 Bóng xoáy ngang

- Khái niệm: ở thời điểm tiếp xúc giữa vợt và bóng, vợt đưa ngang từ phải sang trái hoặc ngược lại tạo ra bóng xoáy ngang Bóng xoáy ngang thường kết hợp với xoáy lên (xoáy ngang lên) hoặc xoáy xuống (xoáy ngang xuống) Khi bóng xoáy ngang kết hợp với loại xoáy nào thì nó mang thêm tính chất loại xoáy đó Khi bay trên không, hoặc chạm bàn nẩy lên, bao giờ bóng xoáy ngang cũng có xu hướng bay ra hai phía bên cạnh

- Phương pháp đỡ bóng xoáy ngang: bóng xoáy ngang gồm có hai loại chính:

+ Bóng xoáy ngang sang trái

+ Bóng xoáy ngang sang phải

Hình 13: Hướng bóng xoáy ngang

Nếu bóng đối phương đánh sang xoáy ngang từ trái qua phải, thì bóng sẽ nẩy sang phía bên phải đối phương do đó ta phải hướng về góc đỡ bên trái của đối phương

Nếu bóng đối phương đánh sang xoáy ngang từ phải qua trái, thì bóng sẽ nẩy sang phía bên trái đối phương do đó ta phải hướng về góc đỡ bên phải của đối phương

Ngoài ra cần quan sát Nếu có kết hợp với bóng xoáy lên hoặc xoáy xuống thì khi đỡ phải chú ý để khỏi vào lưới hoặc bay ra ngoài (hướng dùng lực và góc độ dùng vợt)

- Tính chất xoáy của bóng và ảnh hưởng của nó Khi đánh bóng xoáy có hai vấn đề quan trọng được đặt ra:

Một là làm thế nào để tập trung lực

Hai là cố gắng tạo ra mô men lực xoáy lớn, tốc độ tiếp xúc nhanh Lực tác dụng vào bóng F, sẽ chia thành hai phần lực F1 và F2:

+ F1 là lực tác dụng nâng bóng lên trên

+ F2 là lực đẩy bóng phía trước, tổng hợp hai lực này tạo thành quỹ đạo chuyển động của bóng theo đường chéo của hình bình hành lực

Nếu lực F (không đổi) tác động không đi qua tâm bóng, lực F1 lớn thì lực F2 nhỏ F1 lớn thì bóng sẽ xoáy nhiều, đường vòng cung bay cao; lực F2 lớn, tức là lực đẩy bóng ra phía trước nhiều, sức xoáy ít nhưng tốc độ bóng đi nhanh

Mô men tạo xoáy M = FL

L là độ dài cánh tay lực

- Khi lực F không đổi thì M phụ thuộc vào L Muốn L lớn, hướng đi của vợt phải trùng với tiếp tuyến đi qua điểm tiếp xúc giữa bóng và vợt, để độ dài cánh tay lực lớn nhất (L lớn nhất khi độ dài bán kính bóng) Vậy muốn tăng thêm sức xoáy cần chú ý 4 điểm sau:

+ Tăng lực ma sát vợt với bóng

+ Tăng nhanh tốc độ khi chạm bóng

+ Thời điểm dùng lực thích hợp (không nên quá sớm hay quá muộn) + Hưóng đi của mặt vợt tại điểm tiếp xúc với bóng trùng với tiếp tuyến

đi qua điểm đó, tránh đập vợt vào bóng

2.2.2 Biến hoá điểm rơi trong đánh bóng

Trong thi đấu bóng bàn, vận động viên thường sử dụng phương pháp liên tục đánh vào điểm yếu của đối phương Có lúc còn sử dụng phương pháp giơ cao, đánh khẽ, đẩy dài, bỏ ngắn để điều động đối phương giành thế chủ động Tất cả phương pháp chiến thuật trên đều dựa trên cơ sở khống chế và biến hoá điểm rơi của bóng Năng lực khống chế điểm rơi của bóng có quan

hệ chặt chẽ với trình độ và chất lượng kỹ thuật

2.2.2.1 Nghiên cứu điểm rơi đánh bóng

Căn cứ vào điểm rơi của bóng khi đánh trả vào vị trí đứng của đối

phương, để phán đoán các tình huống khác nhau như gần hay xa, sang phải hay sang trái, dựa vào phương pháp điểm rơi của bóng đánh trả, có thể phân thành các đường như sau: đường chéo phải, đường chéo trái, đường thẳng phải, đường thẳng trái, đường thẳng giữa

Muốn nâng cao năng lực khống chế hoặc biến hoá điểm rơi phải bắt đầu

từ việc nghiên cứu điểm rơi, đường bóng bay vào các khu vực đó

Hình 14: Các đường bóng cơ bản Khi đánh trả bóng dài xuống mép cuối bàn, đối phương phải lùi ra sau

để đón bóng Còn khi đánh bóng trả ngắn, điểm rơi gần lưới thì buộc đối phương phải bước lên sát bàn để đón bóng Do đó cần đánh bóng để sao cho đối phương buộc phải đánh sang ở cự li giữa điểm rơi gần và điểm rơi xa (ngắn hay dài) thì mới có thể tạo cho mình đủ thời gian để tấn công nhiều hơn

Xét hiệu quả của đường bóng đánh trả, bất kì bóng đối phương đánh sang rơi vào điểm nào trên mặt bàn và bóng đánh trả lại theo đường thẳng hay chéo đều cần cách chỗ đứng của đối phương càng xa càng tốt

Nên cố đánh bóng sang hai bên phải và trái và sát đường biên ngang để

mở rộng phạm vi phải chống trả của đối phương, từ đó giành quyền chủ động

để tấn công

Vị trí đánh bóng trả theo đường thẳng càng sát biên ngang hoặc càng sát người đối phương thì hiệu quả càng tốt, đối phương càng khó né tránh đánh trả

2.2.2.2 Phương pháp nâng cao năng lực khống chế và biến hoá điểm rơi

Năng lực khống chế điểm rơi thường ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận dụng chiến thuật, bởi vậy, trong huấn luyện kỹ thuật hằng ngày cần đem các kết quả nghiên cứu quan trọng về điểm rơi, đường bóng, khu vực

2.2.3 Các mấu chốt cơ bản khi đánh bóng

2.2.3.1 Chuẩn bị

Phán đoán bóng đến, di chuyển bước chân, giơ tay đánh bóng là 3 điểm mấu chốt cơ bản khi đánh bóng Khi đối phương đánh bóng sang việc đầu tiên là phải phán đoán hướng bóng đến, để phán đoán điểm rơi tính chất xoáy của bóng và sức đánh bóng sang mạnh hay yếu Sau đó nhanh chóng

di chuyển bước chân tạo vị trí thuận lợi và giơ tay.đánh bóng Có như thế mới đánh bóng được chính xác và tiết kiệm sức Đặc biệt, càng ở trình độ cao năng lực phối hợp giữa 3 mấu chốt này càng phải tốt Vì vậy phải có năng lực phản ứng tốt và di chuyển bước chân nhanh, biết nắm vững thời cơ, vận dụng thuần thục các kỹ thuật đánh bóng

2.2.3.2 Phán đoán

Để đánh bóng được tốt cần luôn luôn nâng cao năng lực phán đoán Để đối phó với những quả bóng tốc độ nhanh phải phán đoán được hướng vụt và khoảng cách độ nẩy so với bàn Thực tế đây cũng là vấn đề khó, bởi vận động

viên thường không có một dữ kiện nào, người tấn công bao giờ cũng che dấu

ý đồ của mình Vì thế, khi đối phương đánh bóng, không chỉ chú ý đến quả bóng, mà điều quan trọng là động tác đánh bóng của họ, động tác tay và phương pháp chuyển động của mặt vợt, nhất là thời điểm tiếp xúc với bóng Quan sát động tác của đối phương cần chú ý 3 điểm sau:

- Căn cứ góc độ mặt vợt của đối phương để phán đoán hướng bóng đến

- Căn cứ vào biên độ động tác của cẳng tay, cổ tay và tốc độ để phán đoán bóng đến mạnh hay nhẹ, điểm rơi và mức độ xoáy

- Xem phương hướng chuyển động của vợt để phán đoán tính năng bóng xoáy Các kỹ thuật đánh bóng xoáy được phân loại theo hướng xoáy và mức

độ xoáy

2.2.3.3 Di chuyển bước chân

Sau khi phán đoán được hướng bóng đến, lực bóng đánh sang mạnh hay nhẹ, tính chất của bóng và điểm rơi thì cần di chuyển nhanh đến vị trí của bóng để đánh bóng

(Bảng 1: Phân loại kỹ thuật đánh bóng xoáy theo hướng xoáy và mức độ xoáy)

Xoáy lên Xoáy ngang - lên

Trung bình mạnh Trung bình mạnh Yếu, trung bình Mạnh

Mạnh Rất mạnh

- Nếu vụt, giật xung thì vợt tiếp xúc khi bóng nẩy lên đến điểm cao nhất

- Nếu giật vồng hay cắt bóng thì thường đợi bóng rơi xuống

Phán đoán bóng đến, di chuyển bước chân và giơ tay đánh bóng liên quan chặt chẽ với nhau; nó là 3 giai đoạn cơ bản để thực hiện động tác đánh bóng Nếu yếu một trong 3 giai đoạn này, bóng đánh đi sẽ khó chính xác Ba giai đoạn này phải cùng hoàn thành trong cùng một thời gian hết sức ngắn Kết quả cuối cùng trong thi đấu là chiến thắng đối phương, đó là nhiêm

vụ chủ yếu của vận động viên, bởi vậy thành tích của vận động viên phụ thuộc rất nhiều vào trình độ kỹ thuật và cách thức thực hiện Kỹ thuật là cơ sở

để thực hiện chiến thuật, do đó nghiên cứu kỹ thuật là một trong những vấn

đề chính của huấn luyện bóng bàn

• Vợt mút ngửa: Gai ngửa, dưới có dán lớp mút, khi đánh bóng sức nẩy mạnh, lực tập trung, hơi khó khống chế bóng nên khi đánh bóng động tác cần gọn, dứt khoát, lăng tay nhanh Loại vợt này thích hợp với lối đánh líp công và đẩy trái vụt phải

• Vợt úp mút: Khi tiếp xúc với bóng bề mặt bị lõm xuống Có sự biến dạng của gai và mút ở dưới, nên ma sát với bóng nhiều Vợt mút úp thích hợp với lối đánh bóng xoáy như giật bóng, cắt bóng

Sử dụng loại này động tác cần phải gọn, điều chỉnh lực tập trung, mặt vợt phải ổn định

• Vợt chống giật (phản xoáy): Vợt phản xoáy thường có 3 loại: phản xoáy gai, phản xoáy úp và phản xoáy ngửa Cấu tạo trên mặt vợt ít có ma sát Khi đánh bóng làm thay đổi quy luật xoáy khác với vợt bình thường dễ làm đối phương lúng túng khi đánh bóng

+ Cách cầm vợt có 2 cách: cầm vợt ngang, cầm vợt dọc,Tuỳ theo lối đánh khác nhau mà đối phương sử dụng vợt khác nhau (Võ Thành Sơn chủ biên 2010)

Chương III

KỸ THUẬT BÓNG BÀN

Mục đích: Giúp nguời học nắm vững kiến thức về hệ thống kỹ thuật của môn bóng bàn, đặc điểm, tính chất và cách thức vận dụng trong tập luyện cũng như thi đấu

Nhiệm vụ: Phân tích chi tiết các kỹ thuật, chỉ rõ cách thức sử dụng từng

kỹ thuật với từng loại bóng thay đổi trong tập luyện và thi đấu Với từng loại bóng thì điểm tiếp xúc ở đâu

3.1 KHÁI NIỆM:

Bất cứ một hoạt động vận động nào cũng đều có nhiệm vụ vận động, tức

là một mục đích cụ thể cần đạt được Một hành vi vận động thường bao gồm một hệ thống các động tác thực hiện theo một trình tự và kiểu nhất định, phù hợp với đặc điểm hoạt động của nhiệm vụ nào đó và các điều kiện chủ quan, khách quan khi thực hiện

Trong môn bóng bàn mỗi một kỹ thuật phải dựa trên nguyên lí chung về đánh bóng, dựa trên mối liên hệ có tính quy luật tương đối ổn định của sự vận động, đó là cấu trúc của động tác, dựa trên các đặc tính không gian, thời gian (tư thế cơ thể, quỹ đạo chuyển động, tần số động tác, tính nhịp điệu v.v ) Đặc biệt là các đặc tính về động lực bao gồm sự ảnh hưởng của các loại lực bên trong cũng như các lực bên ngoài ảnh hưởng tởi lực tác động vào bóng Nói một cách khác, kỹ thuật cơ bản đã được tính toán một cách tỉ mỉ trên cơ

sở của các quy luật cơ bản về giải phẫu, vật lí, sinh cơ

- Với mục đích sư phạm và khoa học, người ta chia một kỹ thuật đánh bóng thành các giai đoạn tương ứng với chức năng của chúng

+ Giai đoạn chuẩn bị: nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc thực hiện giai đoạn cơ bản như: tư thế đứng, trọng tâm, góc độ cơ thể với bàn, các góc độ của các bộ phận cơ thể v.v

+ Giai đoạn cơ bản: nhằm trực tiếp giải quyết nhiệm vụ chính như lực tác động vào bóng, góc độ vợt tiêp xúc bóng, điểm tiếp xúc v.v

+ Giai đoạn kết thúc: Các động tác ở giai đoạn này có thể chậm dần nhằm đưa cơ thể về tư thế thăng bằng để chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo của một động tác khác

- Người ta còn chia kỹ thuật đánh bóng theo các khâu trên cơ sở của các nhiệm vụ:

+ Khâu cơ bản của kỹ thuật: Đó là khâu quyết định quan trọng nhất của động tác đánh bóng Khâu cơ bản thường được thực hiện trong khoảng thời gian ngắn, thời điểm sử dụng lực tốt nhất

Ví dụ: Gập cẳng tay trong các kỹ thuật tấn công thuận tay, duỗi cẳng tay trong các kỹ thuật tấn công trái tay v.v

+ Khâu chi tiết: Đó là những đặc điểm thứ yếu, không ảnh hưởng nhiều đến đặc tính cơ bản của động tác như quỹ đạo chuyển động, góc độ vợt tiếp xúc với bóng v.v

3.2 PHÂN LOẠI KỸ THUẬT CƠ BẢN:

Dựa trên cơ sở phân loại của nhóm kỹ thuật trong hoạt động thể thao (thuộc nhóm các môn bóng), trên cơ sở tính chất xoáy của bóng khi chuyển động, của lực tác động vào bóng trong bóng bàn, kỹ thuật cơ bản được chia thành 4 nhóm kỹ thuật chính

- Vụt nhanh thuận tay;

- Giật bóng thuận tay;

- Vụt nhanh trái tay;

- Giật bóng trái tay;

- Đột kích trái tay

3.2.2 Kỹ thuật phòng thủ

- Cắt bóng thuận (trái) tay;

- Chặn bóng thuận (trái) tay;

- Gò bóng thuận (trái) tay;

- Thả bóng bổng thuận (trái) tay

3.2.3 Kỹ thuật giao bóng và đỡ giao bóng

- Thuận tay và trái tay đều có những kỹ thuật giao bóng sau:

- Giao bóng xoáy lên;

- Giao bóng xoáy xuống;

- Giao bóng xoáy ngang lên sang phải hoặc sang trái;

- Giao bóng xoáy ngang xuống sang phải hoặc sang trái

Trên cơ sở của các loại giao bóng đó, ngưòi ta vận dụng thành các kiểu giao bóng khác nhau như tung cao, giao bóng kiểu "mổ" v.v

3.2.4 Kỹ thuật di chuyển

Di chuyển bước chân đánh bóng có vai trò rất quan trọng trong tập luyện

và thi đấu bóng bàn Di chuyển bước chân tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng kỹ, chiến thuật hợp lí, tiết kiệm năng lượng, nâng cao hiệu quả của kỹ, chiến thuật

Di chuyển bước chân có 4 loại:

- Di chuyển bước đơn;

- Di chuyển đổi bước;

- Di chụyển nhảy bước;

- Di chuyển bước chéo

3.3 PHÂN TÍCH MỘT SỐ KỸ THUẬT CƠ BẢN VÀ ĐẶC ĐIỂM CHÍNH CỦA CÁC KỸ THUẬT:

3.3.1 Kỹ thuật tấn công

3.3.1.1 Líp bóng thuận tay

Hình 16: Kỹ thuật líp bóng thuận tay

Líp bóng thuận tay là quả đánh quá độ, tạo cơ hội đánh dứt điểm Kỹ thuật líp bóng thuận tay đảm bảo độ chính xác khi đánh bóng, dễ điều khiển điểm rơi, thường dùng đối phó với các loại bóng xoáy xuống mạnh của đối phương

- Giai đoạn chuẩn bị: Chân trái đứng trước, chân phải đứng sau, khoảng cách hai chân rộng bằng vai, đầu gối hơi khuỵu, trọng tâm dồn vào chân phải Tay phải cầm vợt ngang hông, khoảng cách vợt với hông là 25-30cm, góc độ giữa người với bàn khoảng 45°, giữa cẳng tay và cánh tay khoảng 135°; giữa cánh tay và thân người 30-40°; vai phải hạ thấp và thả lỏng hơn vai trái.

- Giai đoạn đánh bóng: Khi bóng của đối phương đánh sang bàn qua điểm cao nhất (giai đoạn 3 - 4 của đường vòng cung) vợt nhanh chóng lăng từ sau - ra trước, từ dưới - lên trên - sang trái Vợt tiếp xúc với bóng ở khoảng giữa dưới của bóng (đối với bóng xoáy xuống vợt hơi ngửa ra phía sau) Lực phối hợp được bắt đầu từ đạp chân, xoay hông chuyển trọng tâm qua lườn đến tay và cuối cùng là cổ tay Cơ cấu cơ bản của động tác là gập cẳng tay, cổ tay miết vào bóng để tăng thêm sức xoáy, tạo thành vòng cung qua lưới Sự phối hợp của các bộ phận cơ thể phải đồng bộ, đảm bảo tốt khả năng tập trung lực (quỹ đạo chuyển động của vợt, sự chuyển động của trọng tâm v.v )

- Giai đoạn kết thúc: Sau khi chạm bóng, vợt theo quán tính chuyển động chậm dần và kết thúc ờ ngang đuôi mắt trái Lúc này trọng tâm cơ thể cũng chuyển dịch sang bên chân trái Đánh bóng xong trở về tư thế chuẩn bị ban đầu

- Sau khi líp bóng xong phải tích cực chuẩn bị cho các kỹ thuật tiếp theo

3.3.1.2 Vụt nhanh thuận tay

Trong bóng bàn hiện đại vụt nhanh là một kỹ thuật tấn công phổ biến, sử dụng bóng xoáy lên với tốc độ nhanh, đưa đối phương vào thế bị động để tạo cơ hội dứt điểm

- Giai đoạn chuẩn bị: Đứng chân trái trước, chân phải sau Khoảng cách hai chân rộng gần bằng vai, trọng tâm hạ thấp và hơi nghiêng sang chân phải, vợt để hơi cao gần ngang ngực, góc độ giữa người và cạnh cuối bàn khoảng 30°; góc độ giữa cẳng tay và cánh tay khoảng 90°, góc độ giữa cánh tay và thân người khoảng 30°; ngườỉ đứng gần bàn, vai phải thả lỏng và thấp hơn vai trái một chút

Hình 17: Kỹ thuật vụt nhanh thuận tay

- Giai đoạn đánh bóng: Khi bóng của đối phương đánh sang bắt đầu nẩy lên, tương ứng với giai đoạn 1-2 của đường vòng cung, vợt nhanh chóng lăng

từ sau - ra trước - lên trên - sang trái Vợt tiếp xúc với bóng ở giữa, trên của bóng Lực phối hợp do đạp chân, xoay hông, lăng tay đánh bóng Lực tác động vào bóng cần phải nhanh, gọn (biên độ nhỏ)

- Giai đoạn kết thúc: Sau khi chạm bóng vợt theo quán tính chuyển động chậm dần và kết thúc ngang đuôi mắt trái Đánh bóng xong nhanh chóng trở về

tư thế chuẩn bị

- Những điểm cần chú ý khi vụt bóng:

+ Cần phán đoán tốt mức độ xoáy của bóng, hướng của đối phương đánh sang

+ Biên độ đánh bóng không quá lớn

+ Cần tiếp xúc với bóng đúng thời điểm để mượn lực phản của bóng đối phương

+ Đảm bảo tốt luân phiên giữa căng cơ (khi đánh bóng) và thả lỏng cơ (khi chuẩn bị) do động tác đánh nhanh

3.3.1.3 Giật bóng thuận tay

Giật bóng thuận tay là kỹ thuật tấn công chủ yếu dùng sức mạnh và sức xoáy để uy hiếp đối phương, có khả năng dứt điểm hoặc tạo cơ hội dứt điểm

Do đặc điểm của kỹ thuật giật bóng là nhanh, mạnh xoáy cho nên uy lực tấn công rất lớn Do có thể tạo thành vòng xoáy cho nên uy lực tấn công rất lớn

Do có thể tạo thành vòng cung ổn định nên đối phó được các loại bóng của đối phương vào các thời điểm đánh bóng khác nhau với tính chất bóng xoáy khác nhau

Hình 18: Kỹ thuật giật bóng thuận tay

Kỹ thuật giật bóng là kỹ thuật chuyên dùng của các vận động viên, đồng thời phù hợp với xu hướng phát triển của bóng bàn hiện đại

- Giai đoạn chuẩn bị: Đứng chân trái trước, chân phải sau, hai chân rộng hơn vai, góc độ giữa thân người khoảng 45°; giữa cẳng tay-và cánh tay khoảng 150°-169° giữa cánh tay và thân người khoảng 45° vai thả lỏng và thấp hơn vai trái

- Giai đoạn đánh bóng: Khi bóng của đối phương đánh sang qua điểm cao nhất rơi xuống (giai đoạn 3- 4 của đường vòng cung) vợt nhanh chóng lăng từ sau - ra trước - lên trên - sang trái Lực tác động vào bóng là hợp lực đột biến của đạp chân, xoay hông, gập cẳng tay, miết cổ tay tạo ma sát lớn Khi chạm bóng vợt phải đạt tốc độ tối đa Vợt tiếp xúc giữa trên hay giữa dưới phụ thuộc vào kỹ thuật giật xung hay giật vồng

- Giai đoạn kết thúc: Sau khi tiếp xúc bóng tốc độ chậm dần và kết thúc

ở ngang đuôi mắt trái Trọng tâm của cơ thể đã chuyển dịch sang chân trái, sau đó nhanh chóng trở về tư thế chuẩn bị

- Những điểm cần chú ý khi giật bóng:

+ Lực đánh bóng phải tập trung tạo ra lực đột biến nhanh

+ Chú ý chuyển trọng tâm, nếu chuyển trọng tâm quá nhiều cho dùng lực mạnh có thể mất trọng tâm, khó thực hiện quả đánh tiếp theo

+ Sau khi giật xong cần nhanh chóng thả lỏng và về tư thế chuẩn bị

- Những ưu, nhược điểm của giật bóng:

• Dễ tạo cơ hội để dứt điểm

• Có thể thực hiện tốt ở những thời điểm căng thẳng do đường vòng cung của bóng ổn định, mặt khác do mức độ xoáy của bóng lớn dễ làm đối phương hoang mang, lúng túng

Ngày nay các vận động viên bóng bàn kể cả vận động viên thiếu niên, trẻ sử dụng kỹ thuật giật bóng như là một thủ pháp chủ yếu

+ Nhược điểm:

• Khi gặp đối phương có lối đánh tấn công nhanh thì khó thực hiện kỹ thuật giật bóng

• Tốc độ bay của bóng chậm nên đối phương có thời gian chuẩn bị đối phó

- Phân loại giật bóng:

• Đường vòng cung của bóng cao, mức độ xoáy lớn

• Do đường vòng cung cao nên mức độ chính xác, an toàn lớn

• Có khả năng tốt khi đối phó với các lối đánh phòng thủ, dễ làm đối phương khó phán đoán, muốn đánh trả lại phải di chuyển nhiều

• Dễ dàng đưa đối phương vào lối đánh bị động, phòng thủ

• Dễ chuyển tình thế từ phòng thủ sang tấn công

3.3.1.4 Bạt bóng thuận tay

Bạt bóng thuận tay là kỹ thuật tấn công nhanh, mạnh, có khả năng dứt điểm cao hoặc gây rối loạn cho đối phương Đây là một kỹ thuật khó, đánh bóng ở thời điểm bóng nẩy cao, thường được sử dụng sau khi đã thực hiện một số kỹ thuật khác

Các vận động viên xuất sắc đều sử dụng kỹ thuật này Một vận động viên bạt bóng kém sẽ khó có thành tích cao

- Giai đoạn chuẩn bị: Đứng gần bàn, chân trái trước, chân phải sau, hai chân rộng bằng vai, đầu gối hơi chùng, trọng tâm dồn sang chân phải, tay cong tự nhiên, vợt đưa về ngang lườn

- Giai đoạn đánh bóng: Khi bóng của đối phương đánh sang, nẩy lên điểm cao nhất (giai đoạn 3 của đường vòng cung) thì vợt nhanh chóng lăng từ sau - ra trước -sang trái

Điểm tiếp xúc của vợt vào bóng: Gần giữa tâm tạo ra bóng gần như không xoáy Lực chủ yếu do gập cẳng tay cùng với sự phối hợp của đạp chân, xoay lườn, chuyển trọng tâm

- Giai đoạn kết thúc: Sau khi tiếp xúc với bóng, vợt theo quán tính chuyển động chậm dần và kết thúc ở ngang đuôi mắt trái Trọng tâm của cơ thể cùng chuyển dịch tương ứng và kết thúc ở chân trái Đánh bóng xong nhanh chóng đưa vợt về tư thế chuẩn bị

Do biên độ động tác của kỹ thuật tấn công trái tay nhỏ cho nên ngoài việc sử dụng nó như một quả đánh quá độ nó còn có thể tấn công dứt điểm nếu có điều kiện thuận lợi

Về cơ bản, các kỹ thuật tấn công trái tay tương ứng với các kỹ thuật tấn công thuận tay nhưng có chiều ngược lại

3.3.1.5 Líp bóng trái tay

Đây là kỹ thuật tấn công chủ yếu đối phó với bóng xoáy xuống của đối phương, là quả đánh quá độ tạo điều kiện thuận lợi cho các kỹ thuật tấn công khác

Hình 19: Kỹ thuật líp bóng trái tay

- Giai đoạn chuẩn bị: Đứng chân phải trước, chân trái sau, khoảng cách hai chân rộng bằng vai, vai phải thả lỏng và thấp hơn vai trái; vợt để ngang hông bên trái, trọng tâm dồn sang chân trái Góc độ giữa người và biên ngang của bàn khoảng 45° giữa cẳng tay và cánh tay 90°, giữa cánh tay và thân người khoảng 30°

- Giai đoạn đánh bóng: Khi bóng của đối phương đánh sang nẩy lên qua điểm cao nhất (với giai đoạn 3 - 4 của đường vòng cung), vợt nhanh chóng lăng từ sau - ra trước - lên trên - sang phải Điểm tiếp xúc giữa vợt và bóng là điểm giữa dưới của bóng, vợt lăng tới đâu, trọng tâm của cơ thể được dịch chuyển tương ứng tới đó, để phối hợp lực Cơ cấu chính của kỹ thuật là duỗi cẳng tay, cổ tay miết vào bóng để tạo thành vòng cung đưa bóng qua lưới

- Giai đoạn kết thúc: Khi vợt tiếp xúc với bóng, theo quán tính, vợt chuyển động chậm dần và kết thúc ở ngang đuôi mắt phải Trọng tâm của cơ thể cũng chuyển dịch tương ứng và kết thúc ở chân phải Sau khi đánh bóng xong cần nhanh chóng trở về tư thế chuẩn bị

- Những điểm chú ý khi líp bóng trái tay:

+ Cần phán đoán đúng hướng bóng tới để di chuyển bước chân

+ Phán đoán mức độ xoáy của bóng để vợt có góc độ tiếp xúc thích hợp + Cần phối hợp tốt giữa líp bóng trái tay và các kỹ thuật tấn công có uy lực lớn để đạt được hiệu quả cao trong thi đấu