Gián án Ôn tập Ngữ văn 8

Phần I: ôn tập văn tự sựI/ Mục tiêu cần đạt: - Học sinh nắm đợc thế nào là văn bản tự sự, đặc điểm của văn bản tự sự, hiểu đợc vai trò của các yếu tố miêu tả, biểu cảm trong văn bản tự s

Phần I: ôn tập văn tự sự

I/ Mục tiêu cần đạt:

- Học sinh nắm đợc thế nào là văn bản tự sự, đặc điểm của văn bản tự

sự, hiểu đợc vai trò của các yếu tố miêu tả, biểu cảm trong văn bản tự sự

- Có kỹ năng vận dụng để viết bài văn tự sự có kết hợp các yếu tố miêu tả, biểu cảm

II/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

A/ Ôn tập lý thuyết văn tự sự:

1 Thế nào là văn bản tự sự

- Tự sự là hình thức kể lại câu chuyện theo trình tự, diễn biến dựa vào cốt truyện, những sự việc chính và nhân vật

GV lấy ví dụ phân tích, minh hoạ

2 Ngôi kể trong văn bản tự sự:

GV gợi dẫn HS tìm hiểu các ngôi kể trong văn bản tự sự

- Ngôi kể thứ nhất: ngời kể tự kể về chuyện của mình, xng tôi

- Ngôi kể thứ 3: ngời kể giấu mình nhng có mặt khắp nơi trong văn bản, hiểu hết tâm t tình cảm, của các nhân vật

GV đa ra dẫn chứng: truyện ngắn Lão Hạc kể ở ngôi thứ 3, Tôi đi học

kể ở ngôi thứ nhất,

3 Yếu tố miêu tả trong văn bản tự sự:

GV: Lấy ngữ liệu mẫu trong SGK / 72- 73 để phân tích minh hoạ rồi rút ra: trong văn bản tự sự, sự miêu tả cụ thể chi tiết về cảnh vật, nhân vật và sự việc có tác dụng làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn, gợi cảm, sinh động

4 Yếu tố biểu cảm trong văn bản tự sự:

GV lấy lại ngữ liệu mẫu trong SGK/ 72- 73 để gợi dẫn HS phân tích, tìm hiểu rút ra vai trò của biểu cảm trong văn bản tự sự, đó là: làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn, gợi cảm, sinh động

B/ Luyện tập: GV lựa chọn và đa ra một số đề bài để HS luyện tập.

Nên tham khảo các đề ở trong SGK

Với mỗi đề bài GV cần gợi ý cho HS những ý chính để các em làm bài

Đề 1: Hãy kể về một kỷ niệm với ngời bạn tuổi thơ khiến em xúc

động và nhớ mãi.

* Gợi ý: HS cần thực hiện tốt các yêu cầu sau đây:

+ Giới thiệu bạn mình là ai?Tả bạn:hình dáng,khuôn mặt, mái tóc, nụ cời…

+ Kỷ niệm xúc động nhất là kỷ niệm về cái gì?

+ Thời gian, không gian, hoàn cảnh…của kỷ niệm

+ Tình huống dẫn đến kỷ niệm?

+ Câu chuyện diễn ra nh thế nào? Kết thúc ra sao?

+ Điều gì khiến em xúc động nhất? Tâm trạng nh thế nào?

+ Cảm nghĩ của em về kỷ niệm đó

Lu ý: bài viết cần kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm cho bài văn

thêm sinh động, hấp dẫn

Đề 2: Tôi thấy mình khôn lớn.

* GV gợi dẫn HS làm bài:

1 Mở bài:Giới thiệu sơ lợc về bản thân:Tuổi, hs lớp, trờng…

2 Thân bài:

- Tự rèn luyện nếp sống kỷ luật:dậy sớm tập thể dụctự lo cho bản thân,

tự giác học bài, làm bài…

- Biết giúp đỡ gia đình, hớng dẫn em học bài…

- Bỏ dần nhỡng thói h nh ham chơI, ích kỷ…Biết quan tâm đến ngời thân, gắn bó và yêu qúi mái ấm gia đình

- Tự đi học bằng xe đạp

3 Kết bài:Nêu cảm nghĩ của bản thân

- Tầm nhìn đợc mở rộng, thấy khung cảnh xung quanh khác lạ, đẹp đẽ hơn, thú vị hơn

- Sung sớng khi đợc hoà vào dòng ngời trên đờng Cảm thấy rằng mình đã lớn

Đề 3: Hãy kể về một kỷ niệm đáng nhớ của em đối với một con vật nuôi mà em thích.

* GV gợi dẫn HS làm bài:

1 Mở bài:- Giới thiệu về con vật nuôi mà em thích

2.Thân bài: Kể về kỷ niệm đáng nhớ nhất của em đối với con vật nuôi

đó

+ Thời gian, không gian, hoàn cảnh…của kỷ niệm

+ Tình huống dẫn đến kỷ niệm?

+ Câu chuyện diễn ra nh thế nào? Kết thúc ra sao?

+ Điều gì khiến em xúc động nhất? Tâm trạng nh thế nào?

+ Cảm nghĩ của em về con vật nuôi

Đề 4: Kể về một lần em mắc khuyết điểm khiến thầy, cô giáo buồn.

* GV gợi dẫn HS làm bài:

1 Mở bài: Giơí thiệu chung

- Thời gian xảy ra câu chuyện:năm học lớp 7

-Địa điểm:tại lớp học, giờ kiểm tra môn toán

2 Thân bài: Diễn biến câu chuyện

- Em phạm lỗi gì, chuyện xảy ra nh thế nào?

- Miêu tả sự việc xảy ra, hình ảnh thầy cô giáo trong và sau khi em phạm lỗi(nét mặt cử chỉ, lời nói, thái độ…)

- Những tình cảm của em khi sự việc xảy ra và sau sự việc ấy:lo lắng,

ân hận, buồn phiền quyết tâm sửa chữa

3 Kết bài:Chuyện buồn ấy đã thành kỷ niệm, nhng bài học rút ra từ đó

có tác dụng giáo dục rất sâu sắc đối với em

Đề 5:Nừu là ngời chứng kiến cảnh lão Hạc sang kể chuyện bán chó với ông giáo (trong tác phẩm Lão Hạc của Nam Cao)thì em sẽ ghi lại câu chuyện đó nh thế nào?

*Lu ý:

- Chỉ cần ghi lại đoạn lão Hạc sang nhà ông giáo kể lại chuyện mình bán cậu vàng,tránh sa vào việc kể lại toàn bộ chuyện Lão Hạc.Ngời viết xng “tôi” và có mặt trong câu chuyện nh một ngời thứ ba, ngoài lão Hạc và ông giáo

- Sự việc và nhân vật trong đoạn truyện này của Nam Cao đã có sẵnvới

đầy đủ các yếu tốtự sự, miêu tả , biểu cảm.Ngời viết chỉ cần thêm nhân vật tôI và kể lại đoạn truyện này.Sau đó phát biểu những suy nghĩ của bản thân về câu chuyện và các nhân vật trong đó(về ông giáo, về lão Hạc)

1.Mở bài:

- Lão Hạc là hàng xóm của gia đình em và gia đình ông giáo

- Lão Hạc rất nghèo, con trai đI làm ăn xa, chỉ có chú chó vàng làm bạn.Sau trận ốm kéo dài, lão không kiếm đợc việc làm nênchẳng có gì

mà ăn qua ngày

-Lão quyết định bán con chó vàng, sau đó sang gặp ông giáo kể chuyện bán chó

2.Thân bài: Kể lại diễn biến cuộc gặp gỡ giữa lão Hạc và ông giáo -Lão Hạc sang nhà ông giáo với vẻ mặt đau khổ

- Lão kể lại việc mình vừa bán con chó cho ông giáo nghe, rồi tự trách mình đã lừa con chó

- Ông giáo an ủi lão, cố làm cho lão vui

- Lão nhờ ông giáo 2 việc: Thứ nhất là giữ hộ mảnh vờn, chờ con trai lão về thì giao lại; Thứ hai là gửi ông giáo ít tiền, nếu lão chết thì ông giáo đứng ra lo liệu giúp

3 Kết bài: Cảm nghĩ của em

-Lão Hạc là ngời cha rất thơng con và giàu đức hi sinh

- Số phận hẩm hiu của lão Hạc cũng là số phận chung của nông dân Việt Nam trớc cách mạng tháng Tám

Phần II: ôn tập phơng pháp cảm thụ

tác phẩm văn học

A/ Ôn tập lý thuyết

1.Thế nào là cảm thụ văn học.

- Cảm thụ văn học là một trong những thao tác quan trọng trong việc tiếp thu các giá trị của tác phẩm

- Đó là sự phân tích, nhận xét đánh giá, bình luận về giá trị của tác phẩm để làm nổi bật cái hay, cái đẹp của tác phẩm

2 Phơng pháp cảm thụ văn - Khai thác nghệ thuật ngôn từ.

- Chú ý các biện pháp nghệ thuật đặc sắc, những từ ngữ giàu sức biểu cảm

- Rút ra nội dung phản ánh

- Nhận xét sâu sắc về tác gỉ và giá trị của tác phẩm

a) Mở bài:

GV lấy ví dụ để phân tích minh hoạ: phân tích 1 đoạn trong truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao

- Giới thiệu tác giả, hoàn cảnh sáng tác tác phẩm

b) Thân bài:

- Khái quát giá trị đoạn trích

c) Kết bài:

- ấn tợng, cảm nghĩ của em

- Lời dẫn, khái quát nội dung phản ánh

- Trích dẫn đoạn trích

- Phân tích nghệ thuật, từ ngữ, hình ảnh đặc sắc

- Rút ra nội dung

- Nêu những nhận xét, đánh giá của bản thân về tác giả, tác phẩm, nhân vật

- Khẳng định giá trị của đoạn trích

- Rút ra bài học cho bản thân

B/ Luyện tập

Đề 1: Cho đoạn văn sau: Lão cố làm ra vui vẻ Nhng trông lão cời

nh mếu và đôi mắt lão ầng ậc nớc Lão hu hu khóc rũ rợi, quần áo xộc xệch Cái chết thật là dữ dội

( Lão Hạc- Nam Cao)

Đề 2: Trình bày cảm nhận của em về đoạn văn sau: "Lão Hạc đang vật vã trên giờng, đầu tóc "

GV cho đề bài và hớng dẫn, gợi ý để HS làm bài tập

Yêu cầu:

- Giới thiệu đợc tác giả Nam Cao và tác phẩm Lão Hạc

- Cảm xúc, ấn tợng chung của em về đoạn văn

- Nghệ thuật:

+ Từ ngữ tinh tế nhạy cảm, đặc sắc: từ tợng hình, tợng thanh, động từ ( Mặt co rúm, vết nhăn xô lại, đầu ngoẹo, miệng móm mém, mếu, khóc, )

+ Ngôn ngữ miêu tả gợi cảm

- Nội dung:

+ Khắc hoạ sinh động hình ảnh lão Hạc tội nghiệp, khốn khổ và tâm trạng đau khổ tột cùng của lão vì đã trót lừa một con chó

+ Qua đó thấy đợc sự đồng cảm xót thơng của tác giả

- Khái quát lại giá trị nội dung và nghệ thuật đoạn trích

Yêu cầu:

- Học sinh nắm đợc tác giả Nam Cao và truyện ngắn Lão Hạc

- Vị trí đoạn văn cảm xúc chung, nghệ thuật và nội dung đoạn văn

- Biện pháp nghệ thuật:

+ Sử dụng các từ ngữ tinh tế đặc sắc nh từ tợng hình, động từ mạnh: vật vã, rũ rợi, xộc xệch,

+ Ngôn ngữ giàu sức gợi hình, gợi tả

+ Giọng văn hay, ngỗ nghịch

- Nội dung:

+ Miêu tả cái chết của lão Hạc thật dữ dội, kinh hoàng một cái chết

đau đớn về thể xác nhng thanh thản về tâm hồn

+ Qua đó thấy đợc thái độ, tình cảm của tác giả

- Khái quát lại giá trị nội dung, nghệ thuật đoạn trích

Đề 3: Cảm nhận của em về đoạn văn: "Chị Dậu nghiến hai hàm răng:

- Mày trói ngay chồng bà đi bà cho mày xem!

Rồi chị túm lấy cổ hắn ấn dúi ra cửa…thét trói vợ chồng kẻ thiếu su ( Tắt đèn- Ngô Tất Tố)

Yêu cầu:

- Nắm đợc tác giả Ngô Tất Tố và đoạn trích Tức nớc vỡ bờ

- ấn tợng, cảm xúc của em về đoạn văn

- Biện pháp nghệ thuật:

+ Chỉ ra biện pháp nghệ thuật đặc sắc đợc sử dụng trong đoạn văn nh các động từ mạnh: nghiến, trói, xem, túm, dúi,

+ Ngôn ngữ miêu tả đặc sắc

- Nội dung:

+ Chị Dậu là ngời phụ nữ khoẻ mạnh, có tinh thần phản kháng quyết liệt, yêu chồng, thơng con, không khuất phục trớc bạo lực, cờng quyền

+ Qua đó ta thấy đợc thái độ, tình cảm của tác giả: lên tiếng bênh vực ngời phụ nữ, ngợi ca phẩm chất tốt đẹp của họ

+ Chị Dậu là hình ảnh đẹp, tiêu biểu cho ngời phụ nữ Việt Nam

Đề 4: Cảm nhận của em về đoan văn sau: "…Gơng mặt mẹ tôi vẫn tơi sáng thơm tho lạ thờng …

( Trong lòng mẹ Nguyên Hồng )

* Yêu cầu:

- Giới thiệu về tác giả Nguyên Hồng và tập hồi ký Những ngày thơ ấu

- Nêu vị trí và khái quát các giá trị của đoạn văn

- Nghệ thuật:

+ Miêu tả một cách tỉ mỉ và tinh tế: gơng mặt mẹ ngời sáng, đôi mắt trong và nớc da mịn màng, hơi quần áo, hơi thở thơm tho

+ Tất cả thể hiện cảm giác sung sớng đến cực điểm của bé Hồng khi

đợc ở trong lòng mẹ

- Nội dung: diễn tả cảm giác sung sớng, niềm hạnh phúc vô bờ bến của bé Hồng khi ngồi trong lòng mẹ Từ đó thấy đợc tình mẫu tử vừa dịu dàng vừa mãnh liệt

Phần III: Luyện tập tổng hợp

I/ Mục tiêu cần đạt:

1 Về kiến thức: HS nắm đợc

- Khái niệm thế nào là câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu cảm thán và câu trần thuật Cách nhận biết các loại câu trên

- Nắm đợc nội dung, nghệ thuật các tác phẩm Nhớ rừng, Quê hơng, Khi con tu hú

- Phơng pháp viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh, nắm đợc thuyết minh về phơng pháp( cách làm) và thuyết minh về danh lam thắng cảnh

2 Về kĩ năng:

- HS biết sử dụng các loại câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu cảm thán

và câu trần thuật trong nói và viết

- Hiểu và cảm nhận đợc nội dung, t tởng, nghệ thuật đặc sắc của các tác phẩm thơ hiện đại

- Biết cách viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh, phơng pháp là văn thuyết minh về cách làm và danh lam thắng cảnh

3 Tích hợp giữa Văn, Tiếng Việt và Tập làm văn

4 Giáo dục ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tự giác, tình yêu quê hơng

đất nớc

II/ Chuẩn bị:

III/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

1 ổn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

Phần tiếng việt

Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức

GV cho HS phân tích ngữ liệu mẫu trong

SGK/ 11

? Câu nghi vấn có đặc điểm gì? Nêu chức

năng của câu nghi vấn?

- Câu nghi vấn là câu có những từ nghi vấn

nh: ai, gì, nào, sao, tại sao, đâu, bao giờ, bao

nhiêu, hoặc có từ hay

- Chức năng chính dùng để hỏi

GV hớng dẫn HS làm bài tập trong SGK

? Nêu yêu cầu bài tập?

- Yêu cầu: xác định câu nghi vấn

- Gợi ý:

a) Chị khất tiền su đề chiều mai phải

không?

b) Tại sao con ngời lại phải khiêm tốn nh

thế?

c) Văn là gì? Chơng là gì?

d) Chú mình có muốn cùng tớ đùa vui

không?

Đùa trò gì? Hừ hừ cái gì thế?

GV hớng dẫn HS làm bài tập trong SGK

? Nêu yêu cầu bài tập?

- Yêu cầu: căn cứ xác định câu nghi vấn, từ

thay thế

- Gợi ý: Căn cứ vào từ hay nên ta biết đợc

đó là câu nghi vấn

Không thay từ hay bằng từ đợc vì nó dễ lẫn

I Câu nghi vấn:

1 Đặc điểm hình thức và chức năng chính:

2 Luyện tập:

a Bài tập 1/ 11- 12:

b Bài tập 2/ 12:

c Bài tập 3/ 12:

với câu ghép mà các vế câu có quan hệ lựa

chọn

- Gợi ý: Không thể đặt dấu chấm hỏi sau

các câu vì cả 4 câu đều không phải là câu

nghi vấn

GV hớng dẫn HS làm các bài tập còn lại

Ngoài ra có thể cho thêm bài tập để HS

luyện tập

GV cho HS phân tích ngữ liệu mẫu trong

SGK/ 30

? Câu cầu khiến có đặc điểm gì? Nêu chức

năng của câu cầu khiến?

- Câu cầu khiến là câu có những từ cầu

khiến nh: hãy, đừng, chớ, đi, thôi, nào, hay

ngữ điệu cầu khiến dùng để ra lệnh, yêu

cầu, đề nghị, khuyên bảo

- Câu cầu khiến thờng kết thúc bằng dấu

chấm than, có thể bằng dấu chấm

GV hớng dẫn HS làm bài tập trong SGK

? Nêu yêu cầu bài tập?

- Yêu cầu: đặc điểm hình thức để xác định

câu cầu khiến, thử thêm, bớt, thay đổi chủ

ngữ?

- Gợi ý:

a) Nhớ có từ hãy, câu này thiếu CN, có thể

thêm CN là con

b) Nhờ từ đi, có thể bớt CN là ông giáo câu

nói sẽ kém lịch sự

c) Nhờ từ đừng, có thể thay CN chúng ta

bằng các anh thí ý nghĩa của câu bị thay

đổi

- Gợi ý: HS làm tơng tự nh bài tập 1

GV hớng dẫn HS làm bài tập

- Giống nhau: đều là câu cầu khiến có từ

hãy

- Khác:

a) Vắng chủ ngữ, có ý nghĩa mang tính chất

ra lệnh

b) Có CN thầy em có tính chất khích lệ,

động viên

GV hớng dẫn HS làm các bài tập còn lại

Ngoài ra có thể cho thêm bài tập để HS

luyện tập

II Câu cầu khiến:

1 Đặc điểm hình thức và chức năng chính:

2 Luyện tập:

a Bài tập 1/ 31:

b Bài tập 2/ 32:

c Bài tập 3/ 32:

III Câu cảm thán, câu trần thuật:

1 Đặc điểm hình thức và chức năng chính:

2 Luyện tập:

a Bài tập 1/ 44:

b Bài tập 2/ 44, 45:

GV cho HS phân tích ngữ liệu mẫu trong

SGK/43,45

? Câu cảm thán, câu trần thuật có đặc điểm

gì? Nêu chức năng?

- Câu cảm thán là câu có những từ cảm thán

nh: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ôi, trời ơi, dùng

để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của ngời nói

- Câu trần thuật dùng để kể, thông báo,

nhận định, miêu tả hoặc để đề nghị, yêu

cầu, bộc lộ cảm xúc

GV hớng dẫn HS làm bài tập trong SGK

? Nêu yêu cầu bài tập?

- Yêu cầu: xác định câu cảm thán

- Gợi ý: Than ôi! Lo thay! Hỡi cảnh rừng

ghê gớm của ta ơi! Chao ôi,

GV hớng dẫn HS làm

a) Lời than thân của ngời nông dân xa

b) Lời than thân của ngời chinh phụ xa

c) Tâm trạng bế tắc của thi nhân trớc cách

mạng

c) Nỗi ân hận của Dế Mèn trớc cái chết của

DC

? Nêu yêu cầu bài tập?

- Yêu cầu: xác định câu trần thuật

- Gợi ý:

a) Câu 1 dùng để kể, câu 2 bộc lộ tình cảm,

cảm xúc, câu 3 bộc lộ tình cảm, cảm xúc

b) Câu 1 để kể, câu 2, 3, 4 dùng để bộc lộ

cảm xúc

GV hớng dẫn HS làm

- Nguyên tác và dịch nghĩa là hai câu nghi

vấn: biết làm thế nào?

- Dịch thơ lại là câu trần thuật

- Gợi ý:

a) Câu cầu khiến dùng để ra lệnh

b) Câu nghi vấn mang tính chất đề nghị nhẹ

nhàng

c) Câu trấn thuật mang tính chất đề nghị

nhẹ nhàng

Nhận xét: ba câu trên khác nhau về kiểu câu

nhng có chức năng giống nhau

c Bài tập 1/ 46:

d Bài tập 2/ 47:

e Bài tập 3/ 47:

Phần văn

Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức

GV yêu cầu HS nhắc lại những nét chính về tác

giả hoàn cảnh sáng tác tác phẩm, bố cục và

ph-ơng thức biểu đạt của văn bản

? Tình thế con hổ đợc miêu tả nh thế nào?

- Bị giam cầm mất tự do, tâm trạng uất ức, bất

lực, ngao ngán

GV nhấn mạnh việc dùng các động từ mạnh để

diễn tả

? Nhớ về quá khứ con hổ nhớ những gì? Nhận

xét cách sử dụng từ ngữ của tác giả?

- Nhớ cảnh núi rừng thiên nhiên hùng vĩ, lúc đó

con hổ xuất hiện với t thế đờng hoàng oai

phong lẫm liệt,

- Sử dụng hàng loạt động từ, tính từ, danh từ,

ngôn ngữ giàu chất tạo hình, giọng thơ hào

hứng, bay bổng, buồn thơng, nuối tiếc

? Cảnh vật có gì đổi khác so với đoạn trên?

- Cảnh không hùng vĩ bí hiểm mà tầm thờng, giả

dối

GV khái quát: đó còn là cảnh tù túng, giả tạo

của xã hội thực dân nửa phong kiến

GV khái quát những thành công về nội dung và

nghệ thuật bài thơ

Gợi ý: Bởi vì nó phù hợp với cảm hứng và bút

pháp lãng mạn Hơn nữa, nói xa xôi bóng gió

thể hiện nhân cách cao thợng, ớc mơ cao đẹp,

nỗi buồn thực tại của thanh niên tiểu t sản VN

trong những năm 30 của thế kỷ XX

GV yêu cầu HS nhắc lại những nét chính về tác

giả hoàn cảnh sáng tác tác phẩm, bố cục và

ph-ơng thức biểu đạt của văn bản

? Cảnh dân chài đánh cá đợc miêu tả ntn? Có

những hình ảnh nào em chú ý hơn cả?

- Con thuyền đợc so sánh với con tuấn mã, với

các tính từ hăng, động từ phăng, vợt diễn tả sự

dũng mãnh của con thuyền

- Cánh buồm đợc so sánh với mảnh hồn làng

thật lãng mạn, lớn lao, thiêng liêng, thơ mộng,

hùng tráng Đó là biểu tợng của linh hồn làng

chài, sự mạnh khoẻ, vô t của ngời dân làng chài

I Nhớ rừng ( Thế Lữ)

1 Tâm trạng của con hổ khi ở trong cũi sắt vờn bách thú:

2 Nhớ tiếc quá khứ:

3 Thực tại tầm th-ờng giả dối:

* Tổng kết: Ghi nhớ

* Luyện tập:

Tại sao tác giả không nói thẳng cảm xúc, tâm trạng của mình mà lại

m-ợn lời con hổ bị nhốt trong vờn bách thú

II/ Quê h ơng ( Tế Hanh)

1 Cảnh dân chài bơi thuyền ra khơi

đánh cá: