2 KE TOAN QUAN TRI PHAN LOAI CHI PHI

Giáo trình Kế toán quản trị - Phân loại chi phí trong kế toán quản trị

1

PHÂN LOẠI CHI PHÍ

1 Khái niệm chi phí

2 Hình thức biểu hiện chi phí

II PHÂN LOẠI CHI PHÍ

1 Các yếu tố chi phí

2 Các khoản mục chi phí

3 Chi phí sản phẩm, chi phí thời kỳ

5 Thể hiện chi phí trên báo cáo kết

6 Nhận dạng chi phí khác

2

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

BẢN CHẤT KINH TẾ CHI PHÍ

- Chi phí là biểu hiện bằng tiền những hao phí lao động sống, lao động vật hóa phát sinh gắn liền với quá trình sản xuất kinh doanh NGUYÊN LÝ CHUNG NHẬN THỨC CHI PHÍ

- Chi phí là những phí tổn phát sinh làm giảm nguồn lợi kinh tế của doanh nghiệp kiểm soát trong kỳ gắn liền với mục đích sản xuất kinh doanh và tác động giảm vốn sở hữu TIÊU CHUẨN ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH LƯỢNG CHI PHÍ

- Chi phí và chi tiêu đều là phí tổn nhưng khác nhau về mục đích phát sinh Chi phí gắn liền mục đích kinh doanh nên được tính vào giá thành, bù đắp từ doanh thu ; chi tiêu không được tính vào giá thành được tài trợ từ quỹ chuyên dùng, nguồn kinh phí

- Chi phí và tài sản đều cùng mục đích phục vụ kinh doanh nhưng khác nhau về phí tổn Chi phí không gắn liền một lợi ích kinh tế chắc chắn, đáng tin cậy trong tương lai ; Tài sản gắn liền một lợi ích kinh tế chắc chắn, đáng tin cậy trong tương lai

- Chi phí thể hiện trong hoạt động kinh doanh ở nhiều phạm vi, quan hệ so sánh khác nhau : chi phí thực tế ; chi phí kế hoạch, chi phí chìm, chi phí cơ hội, chi phí chênh lệch

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

CÁC YẾU TỐ CHI PHÍ – PHÂN LOẠI CHI PHÍ THEO NỘI DUNG KINH TẾ BAN ĐẦU

Chi phí nhân công (chi phí lao động - labour costs)

• Chi phí nguyên vật liệu (materials costs)

• Chi phí công cụ dụng cụ (toots and supplies costs)

• Chi phí khấu hao tài sản cố định (depcreciation costs)

• Chi phí dịch vụ thuê ngoài (services rendered costs)

• Chi phí khác bằng tiền (sundry costs paid in cash)

4

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

KHOẢN MỤC CHI PHÍ – CHI PHÍ THEO CÔNG DỤNG KINH TẾ

- Tuỳ thuộc đặc điểm kinh tế kỹ thuật từng ngành có số lượng, nội dung

kinh tế các khoản mục chi phí khác nhau

- Ngành sản xuất công nghiệp bao gồm : Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

(direct material costs), Chi phí nhân công trực trực tiếp (directs labour costs), Chi phí sản xuất chung (factory overhead costs), Chi phí bán hàng (selling expenses), Chi phí quản lý doanh nghiệp (general and administrative expenses)

- Ngành xây lắp bao gồm : Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (direct

material costs), Chi phí nhân công trực trực tiếp (directs labour costs), Chi phí sử dụng máy thi công, Chi phí sản xuất chung (factory overhead costs), Chi phí bán hàng (selling expenses), Chi phí quản lý doanh nghiệp (general and administrative expenses)

- Điều cần quan tâm để kiểm soát các khoản mục chi phí :

• Đặc điểm kinh tế kỹ thuật từng ngành và ảnh hưởng đến chi phí

• Giá trị, tỷ trọng (kết cấu) và xu hướng chuyển biến kết cấu chi phí

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

CHI PHÍ SẢN PHẨM, CHI PHÍ THỜI KỲ – PHÂN LOẠI THEO MỐI QUAN HỆ VỚI KỲ TÍNH KẾT QUẢ

CHI PHÍ SẢN PHẨM

- Bao gồm những chi phí liên quan đến sản xuất (chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung) hay chi phí hàng mua (giá mua và chi phí mua)

- Thời kỳ phát sinh chi phí sản phẩm thường khác biệt với thời kỳ ghi nhận chi phí sản phẩm trên báo cáo kết quả kinh doanh Sự khác biệt tùy thuộc quan hệ giữa Mức độ sản xuất – Mùức độ tiêu thụ

- Rủi ro tiềm ẩn của chi phí sản phẩm là rủi ro tồn kho

- Nhà quản lý thường áp dụng mô hình quản lý kịp thời (JIT – Just In Time) để hạn chế rủi ro tồn kho

- Mô hình JIT : Thị trường – Nhu cầu tiêu thụ – Nhu cầu sản xuất (mua) – Quan hệ cung cấp thường xuyên và điều chỉnh

6

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

CHI PHÍ SẢN PHẨM, CHI PHÍ THỜI KỲ – PHÂN LOẠI THEO MỐI QUAN HỆ VỚI KỲ TÍNH KẾT QUẢ

CHI PHÍ THỜI KỲ

- Bao gồm chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp

- Thời kỳ phát sinh cũng là thời kỳ ghi nhận trên báo cáo kết quả kinh doanh

- Mức phí thường xuyên cần bù đắp ngay trong kỳ

- Nhà quản lý thường tăng cường khống chế mức phí qua cơ chế khoán chi phí theo từng cấp quản lý

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

CHI PHÍ SẢN PHẨM, CHI PHÍ THỜI KỲ – PHÂN LOẠI THEO MỐI QUAN HỆ VỚI KỲ TÍNH KẾT QUẢ

8

VÍ DỤ 1 Theo tài liệu từ bộ phận sản xuất kinh doanh sản phẩm A của công ty ABC như sau:

1.Tình hình chi phí sản xuất kinh doanh qua các năm như sau :

Chỉ tiêu Năm 2003 Năm 2004 Năm 2005 1.Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (đ) 400.000 600.000 800.000 2.Chi phí nhân công trực tiếp (đ) 280.000 420.000 560.000 3.Chi phí sản xuất chung (đ) 540.000 600.000 660.000 4.Chi phí bán hàng (đ) 220.000 300.000 380.000 5.Chi phí quản lý doanh nghiệp (đ) 120.000 120.000 120.000 6.Sản lượng sản xuất kinh doanh (sp) 800 1.200 1.600 Đơn giá bán qua các năm là 2.000đ/sp ; Năng lực sản xuất thấp nhất là 800 sp, cao nhất

1.600sp; Nếu năng lực sản xuất vượt quá mức giới hạn trên biến phí đơn vị tăng 20%, định phí tăng 50%

Yêu cầu :

1 Xác định cơ cấu chi phí sản phẩm, chi phí thời kỳ năm 2005 của sản phẩm A

2 Xác định kết quả kinh doanh trường hợp tiêu thụ 1.000sp

3 Một nhà quản lý cho rằng : khi tăng sản lượng tiêu thụ, lợi nhuận sẽ tăng theo phương

trình Y = (g - z) * X, trong đó Y là lợi nhuận, g : đơn giá bán, z giá thành đơn vị, X số lượng sản phẩm tiêu thụ Theo anh chị nhận định đó hợp lý hay không, giải thích và

chứng minh

VÍ DUÏ 1

10

VÍ DUÏ 1

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

BIẾN PHÍ, ĐỊNH PHÍ, CHI PHÍ HỖN HỢP – QUÁ TRÌNH ỨNG XỬ CHI PHÍ

BIẾN PHÍ

- Chi phí có tổng số thay đổi tỷ lệ thuận và gần như

tỷ lệ thuận với mức độ hoạt động Ngược lại, trên

một đơn vị, biến phí thường là một hằng số

- Biến phí tỷ lệ và biến phí cấp bậc

- Biến phí tỷ lệ :

- Biến phí luôn thay đổi tuyến tính với mức độ hoạt động Hoạt

động tồn tại biến phí xuất hiện, ngưng hoạt động biến phí bằng

không Y = a X, X € [m,n]

• Cần kiểm soát tính hữu ích hoạt động phát sinh chi phí; định

mức, mức hoạt động

- Biến phí cấp bậc :

• Biến phí thay đổi theo từng bậc khi mức độ hoạt động đạt đến

một mức thay đổi nhất định Y = a j X j , X € [m,n]

• Cần kiểm soát tính hữu ích hoạt động phát sinh chi phí; định

mức, mức hoạt động và chi phí trung bình

12

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

BIẾN PHÍ, ĐỊNH PHÍ, CHI PHÍ HỖN HỢP – QUÁ TRÌNH ỨNG XỬ CHI PHÍ

ĐỊNH PHÍ

- Chi phí có tổng số ít hoặc không thay đổi theo mức

độ hoạt động Ngược lại, trên một đơn vị, định phí

thường thay đổi tỷ lệ nghịch với mức hoạt động

- Định phí bắt buộc và định phí khác (tùy ý)

- Định phí bắt buộc

• Định phí có nguồn gốc từ chi phí sử dụng tài sản dài hạn, chi phí

tổ chức quản ly và rất khó cắt giảm trong kỳ, Y= B, X€[m,n]

• Cần phải kiểm soát dự án đầu tư tài sản, xây dựng cơ cấu tổ chức

quản lý; mức phí phát sinh, chi phí trung bình

- Định phí tùy ý :

• Định phí có nguồn gốc từ chi phí quảng cáo, hành chính, quản trị

trong kỳ, có thể cắt giảm trong kỳ, Y= Bj, X€[m,n]

• Cần phải kiểm soát hành vi quản trị; mức phí phát sinh, chi phí

trung bình, tăng cường khoán chi phí theo cấp quản lývà hiệu quả

13

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

BIẾN PHÍ, ĐỊNH PHÍ, CHI PHÍ HỖN HỢP – QUÁ TRÌNH ỨNG XỬ CHI PHÍ

BIẾN PHÍ CẤP BẬC

- Thay đổi nhạy cảm với sự thay đổi

mức hoạt động, cắt giảm nhanh

- Tăng giảm theo sự mức hoạt động

ĐỊNH PHÍ TÙY Ý

- Thay đổi ít nhạy cảm với sự thay đổi

mức hoạt động,cắt giảm chậm

- Tăng giảm theo hành vi quản trị

14

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

BIẾN PHÍ, ĐỊNH PHÍ, CHI PHÍ HỖN HỢP – QUÁ TRÌNH ỨNG XỬ CHI PHÍ

CHI PHÍ HỖN HỢP

- Chi phí bao gồm định phí, biến phí Y = aX+B, X€[m,n]

- Chi phí hỗn hợp phải được phân tích thành định phí và

biến phí

- Các phương pháp phân tích chi phí hỗn hợp :

• Phương pháp chênh lệch :

a = ( Y 1 – Y * )/(X 1 – X * ), B = Y * - aX * = Y 1 – aX 1

Với Y 1 là chi phí hỗn hợp ở mức hoạt động cao nhất, Y * là chi phí hỗn

hợp ở mức hoạt động thấp nhất, X 1 là mức hoạt động cao nhất, X * là

mức hoạt động thấp nhất

• Phương pháp xác suất (bình phương bé nhất)

 XY = aX 2 + BX (1)

Y = aX + nB (2)

• Phương pháp đồ thị phân tán

- Kết quả ước lượng của mỗi phương pháp biến phí đơn

vị (a), định phí (B) có thể khác nhau

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

BIẾN PHÍ, ĐỊNH PHÍ, CHI PHÍ HỖN HỢP – QUÁ TRÌNH ỨNG XỬ CHI PHÍ

XU HƯỚNG CHUYỂN BIẾN BIẾN PHÍ, ĐỊNH PHÍ

- Biến phí tỷ lệ chuyển thành biến phí cấp bậc, biến phí cấp bậc chuyển thành định phí tùy ý, định phí tùy ý chuyển thành định phí bắt buộc

- Tỷ trọng định phí tăng dần, tỷ trọng biến phí giảm dần

- Sự chuyển biến trên là hệ quả tất yếu từ :

• Khan hiếm nguồn tài nguyên thiên nhiên

• Sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật

• Sự tích lũy, đầu tư nâng cao tính tự động trong hoạt động

• Sự tác động chính sách ổn định lao động,

tiền lương

16

VÍ DỤ 2 Căn cứ số liệu ví dụ 1 :

1 Xác định biến phí đơn vị và tổng định phí sản xuất kinh doanh sản

phẩm A

2 Viết phương trình chi phí và dự báo chi phí sản phẩm A ở các mức

800sp, 1.000sp, 1.500sp, 2.000sp

3 Theo tài liệu kế toán dự báo, chi phí đơn vị ở mức sản xuất kinh

doanh 1.500 sp A là 3.400đ/sp Anh chị cho biết mức dự báo hợp lý không, xác định chi phí đơn vị hợp lý theo tình hình sản xuất kinh doanh trên

4 Trong cơ cấu định phí của sản phẩm A có 60% là định phí bắt buộc,

xác định chi phí sản xuất kinh doanh tối thiểu khi công ty tạm thời ngưng kinh doanh sản phẩm A

5 Lập bảng kê doanh thu, chi phí, lợi nhuận và trình bày mối quan hệ

giữa chúng theo các mức sản xuất kinh doanh 800sp, 1.000sp, 1.500sp, 2.000sp

VÍ DUÏ 2

18

VÍ DUÏ 2

VÍ DUÏ 2

20

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TOÀN BỘ [HƯƠNG PHÁP TÒAN BỘ] :

- Tất cả chi phí đều liên quan đến mức sản xuất trong kỳ nên giá thành sản

phẩm phải bao gồm cả biến phí và định phí sản xuất

- Mức lãi lỗ dễ dẫn đến nhận thức sai lệch về nhà quản lý trong kỳ (Mức tiêu

thụ thấp vẫn có lời nhưng thực tế thua lỗ )

- Thích hợp sản xuất tự động hóa

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TRỰC TIẾP [ PHƯƠNG PHÁP TRỰC TIẾP]:

- Định phí là chi chí cơ cấu phải tính hết vào chi phí trên báo cáo kết quả kinh

doanh trong kỳ nên giá thành sản phẩm chỉ có biến phí

- Mức lãi lỗ phản ảnh chính xác thành quả quản lý từng kỳ (Mức tiêu thụ

thấp sẽ thua lỗ)

- Thích hợp sản xuất cơ khí, bán tự động

QUAN HỆ GIỮA 2 QUAN ĐIỂM :

- Mức sản xuất tiêu thụ như nhau thì lợi nhuận như nhau

- Mức sản xuất lớn hơn mức tiêu thụ, quan điểm chi phí toàn bộ có lợi nhuận,

giá vốn thành phẩm tồn kho cao hơn

- Mức sản xuất nhỏ hơn mức tiêu thụ, quan điểm chi phí toàn bộ có lợi nhuận,

giá vốn thành phẩm tồn kho thấp hơn

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TOÀN BỘ CHỈ TIÊU ĐƠN VỊ TÍNH ĐƠN VỊ TỔNG SỐ 1.DOANH THU

2.GIÁ VỐN HÀNG BÁN

3.LỢI NHUẬN GỘP

4.CHI PHÍ BH,QL

5.LỢI NHUẬN

22

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TOÀN BỘ CHỈ TIÊU

ĐỊNH PHÍ BH, QL

5.LỢI NHUẬN

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TRỰC TIẾP CHỈ TIÊU

24

VÍ DỤ 3

Căn cứ số liệu ví dụ 1 :

1 Lập báo cáo kết quả kinh doanh theo quan

điểm chi phí toàn bộ (phương pháp toàn bộ) và quan điểm chi phí trực tiếp (phương pháp trực tiếp) khi sản xuất và tiêu thụ 1.400sp A

2 Lập báo cáo kết quả kinh doanh theo quan

điểm chi phí toàn bộ (phương pháp toàn bộ) và quan điểm chi phí trực tiếp (phương pháp trực tiếp) khi sản xuất 1.400spA, tiêu thụ 750sp A

3 Nhận xét về kết quả kinh doanh, quan hệ

trách nhiệm quản lý khi đánh giá thành quả tài chính theo từng trường hợp trên

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TOÀN BỘ [Sản xuất và tiêu thụ 1.400 sp]

2.GIÁ VỐN HÀNG BÁN [500 + 350 + 150 + (420.000 ÷ 1.400]*1.400 1.820.000 3.LỢI NHUẬN GỘP 2.800.000 – 1.820.000 980.000 4.CHI PHÍ BH,QL (200 * 1.400) + 180.000 460.000

5.LỢI NHUẬN 980.000 – 460.000 520.000

GIÁ VỐN HTK 0 * [500 + 350 + 150 + (420.000 ÷ 1.400] 0

26

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TOÀN BỘ [ Sản xuất tiêu thụ 1.400sp]

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TRỰC TIẾP

[Sản xuất tiêu thụ 1.400sp]

28

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TOÀN BỘ [Sản xuất 1.400 sp tiêu thụ 750sp]

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TOÀN BỘ [Sản xuất 1.400 sp tiêu thụ 750sp]

30

CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH

THỂ HIỆN CHI PHÍ TRÊN BÁO CÁO KẾT QUẢ KINH DOANH

QUAN ĐIỂM CHI PHÍ TRỰC TIẾP [Sản xuất 1.400 sp tiêu thụ 750sp]

BẠN ĐÃ BIẾT ĐƯỢC NHỮNG VẤN ĐỀ NÀO SAU ĐÂY!

- Chi phí là gì ! Chi phí có phải là chi tiêu, tài sản !

- Chi phí theo yếu tố và chi phí theo khoản mục khác nhau không!

- Chi phí sản phẩm, chi phí thời kỳ là gì, có những đặc điểm nào khác nhau và phương pháp kiểm soát chúng !

- Biến phí là gì, những đặc điểm và phương pháp kiểm soát biến phí !

- Định phí là gì, những đặc điểm và phương pháp kiểm soát định phí !

- Chi phí hỗn hợp là có phải là biến phí ! Phương pháp phân tích chi phí hỗn hợp thành biến phí và định phí !

- Phương trình chi phí tổng quát, những thay đổi về các tham số trong phương trình chi phí !

- Chi phí trên báo cáo kết quả kinh doanh theo quan điểm chi phí toàn bộ, bạn có thể tiềm thấy mẫu báo cáo này thông thường ở bộ phận kế toán nào!

- Chi phí trên báo cáo kết quả kinh doanh theo quan điểm chi phí trực tiếp, bạn có thể tiềm thấy mẫu báo cáo này thông thường ở bộ phận kế toán nào!