Ra-ma cßn thËm tÖ h¬n xØ nhôc Xi-ta b»ng c¸ch gợi ý nàng đến với bất cứ một người nào khác: “ Nàng có thể để tâm đến Lac-ma-na, Bha-ra-ta, Xa-tru-na 3 người em ruột của Ra-ma Xu-gri-va…[r]
Trang 1rA - MA buộc tội
( Trích Ra-ma-ya-na, sử thi ấn Độ)
A mục tiêu bài học
Giúp HS:
1 Qua diễn biến tâm trạng của Ra-ma và Xi-ta hiểu được quan niệm về người anh hùng và người phụ nữ lí tưởng.
2 Nghệ thuật khắc họa nhân vật.
B phương tiện thực hiện
SGK, SGV
Thiết kế bài học
C Tiến hành dạy học
1 Kiểm tra bài cũ.
2 Giới thiệu bài mới:
Nếu người anh hùng Ô-đi-xê trong sử thi Hi-lạp được ca ngợi về sức mạnh của trí tuệ, lòng dũng cảm Đăm Săn trong sử thi Tây Nguyên Việt Nam là người anh hùng chiến đấu với các tù trưởng thù địch vì mục đích giành lại vợ đồng thời bảo vệ cuộc sống bình yên của buôn làng thì Ra-ma người anh hùng trong sử thi ấn Độ lại được ca ngợi bởi sức mạnh của đạo đức, lòng từ thiện và danh dự cá nhân Để thấy rõ điều này, chúng ta tìm hiểu đoạn trích “ ma buộc tội” trích sử thi Ra-ma-ya-na.
GV: H/S đọc phần tiểu dẫn
SGK
GVH: Phần tiểu dẫn SGK
nêu nội dung gì ?
GV: Tóm tắt tác phẩm
Ra-ma-ya-na có thể dựa vào 3 ý
cơ bản sau:
I Giới thiệu chung.
1 Tiểu dẫn HSĐ&TL:
HSPB: Phần tiểutiểu dẫn SGK nêu vài nét về quá trình hình thành sử thi Ra-ma-ya-na và tóm tắt tác phẩm, nêu vài nét giá trị của nó
a Bước ngoặt cuộc đời
Chấp hành lệnh của vua, Ra- ma cùng vợ và em trai là Lắc-ma-na vào rừng sâu sống ẩn dật, luyện tập võ nghệ Gần hết hạn đi đày (14 năm) thì xảy ra chuyện chẳng lành Quỷ vương Va-ra-na cướp Xi-ta mang về
đảo Lan-ka, được thần linh cứu giúp, Xi-ta đã bảo toàn
được trinh tiết Mất Xi-ta, Ra-ma đau buồn Nhờ sự giúp đỡ của tướng khỉ Ha-nu-man, Ra-ma đã giết được quỷ vương cứu được Xi-ta
b Xung đột giữa tình yêu và danh dự.
Cứu được Xi-ta nhưng Ra-ma nghi ngờ sự trinh tiết của
Trang 2GVH: Đoạn trích chia làm
mấy phần ? ý của mỗi phần
?
GVH: Em hãy nêu đại ý
đoạn trích ?
GV: Gọi HS đọc đoạn trích,
có thể phân vai
GVH: Sau chiến thắng quỷ quỷ
vương Va-ra-na cứu được
Xi-ta, Ra-ma đã nói những
gì ? với ai?
GVH: Tự đề cao sức mạnh
chiến đấu, người anh hùng
Ra-ma còn còn bộc lộ thái độ,
tâm trạng gì ?
GVH: Ngôn ngữ và diễn
biến tâm trạng của Ra-ma
nàng, ruồng rẫy và không muốn nhận nàng làm vợ,
Xi-ta phải nhảy vào giàn lửa thiêu để chứng minh cho lòng chung thủy của mình Biết nàng trong sạch, thần lửa A-nhi đã cứu nàng
c Hạnh phúc
Ra-ma vô cùng sung sướng dang tay đón vợ Hai vợ chồng đưa nhau về kinh đô trong cảnh đón chào cuồng nhiệt của dân chúng
2 Đoạn trích
a Vị trí
HSPB: Nằm ở khúc ca thứ 6 chương 79 Đoạn trích chia
làm hai phần:
+ Đoạn một từ đần đến: “ Ra-va-na đâu có chịu được lâu” cơn giận giữ và diễn biến tâm trạng của Ra-ma + Đoạn hai còn lại: “ Tự khảng định mình và diễn biến tâm trạng của Xi-ta
b Đại ý
HSPB: Miêu tả quá trình, diễn biến tâm trạng của Hoàng tử Ra-ma và Xi-ta sau khi Ra-ma đã cứu được Xi-ta
II nội dung chính
1 Diễn biến tâm trạng của Ra-ma
HSPB: Ra-ma khẳng định chiến thắng và tài nghệ của mình, sự giúp đỡ của nhữngnhững người bạn hảo hán như Ha-nu-man (tướng khỉ) và cả Vi-phi-sa-na ( em quỷ vương Va-sa-na, người từng khuyên anh trả Xi-ta cho Ra-ma không được, chàng đã từ bỏ người anh sang chiến đấu bên phe Ra-ma) Ra-ma đã bộc lộ lí tưởng chiến đấu, sức mạnh của cộng đồng Ra-ma nói với tất cả mọi người Đó là anh, em bạn hữu với quân đội của loài khỉ Va-na-ra, Dân chúng, quan, quân loài quỷ Rắc-sa-xa
HSPB: Giải quyết xong xung đột lớn có tính cộng đồng, Ra-ma tự giảigiải quyết xung đột cá nhân Cơn ghen tuông, mới nghi ngờ đức hạnh của Xi-ta đã nổi lên trong lòng Ra-ma: “ Thấy người đẹp với gương mặt bông sen, với
những cuộn tóc lượn sóng đứng trước mặt mình, lòng Ra-ma đau như dao cắt” Đau vì ý thức cá nhân trỗi dậy, tính ích kỉ bộc lộ dần
Trang 3GVH: Điều gì đã khiến Ra
Ma nói với Xi Ta như vậy ?
GVH: Em có suy nghĩ gì về
tâm trạng của Ra-ma ?
GVH: Thái độ của Ra-ma
khi Xi-ta bước lên giàn lửa
thiêu ?
GVH: Động cơ và thái độ
của Ra-ma đúng hay sai ?
Có phải Ra-ma khinh
thường Xi-ta thật không ?
phu nhân cao quý” ngôn ngữ ấy thiếu sự âu yếm chân thành mà lạnh lùng kênh kiệu Tâm trạng cuả Ra-ma cùng được miêu tả theo diễn biến mâu thuẫn giữa danh
dự dòng họ và tình yêu Hãy nghe lời lẽ của Ra-ma nói với Xi-ta trước mặt mọi người: “phải biết biết chắc điều này: Chẳng phải vì nàng mà ta đánh thắng kẻ thù với
sự giúp đỡ của bạn bè… không chịu nổi, chẳng khác nào ánh sáng đối với một kẻ đau mắt”. Như vậy Ra
Ma từ tức giận ghen tuông đến nghi ngờ đức hạnh “
Người đã sinh trưởng trong một gia đình cao quý quý có thể …là vật để yêu đương” Từ nghi ngờ trinh tiết đức hạnh đến việc, Ra-ma không nhận, ruổng bỏ nàng Xi-ta.“ Ta không cần đến nàng nữa, nàng muốn đi đâu tùy ý”. Ra-ma còn thậm tệ hơn xỉ nhục Xi-ta bằng cách gợi ý nàng đến với bất cứ một người nào khác: “ Nàng
có thể để tâm đến Lac-ma-na, Bha-ra-ta, Xa-tru-na (3 người em ruột của Ra-ma ) Xu-gri-va… được”
HSPB: Ra-ma sinh trưởng trong một gia đình quý tộc đã dám hi sinh tình yêu vì bổn phận người anh hùng, một
đức vua mẫu mực Ra-ma ruồng rẫy Xi-ta trước hết vì danh dự dòng họ, sau cũng vì ghen tuông Chàng yêu hết mình nhưng cũng ích kỷ, ghen tuông cực độ, có lúc oai phong lẫm liệt nhưng cũng có lúc tầm thường nhỏ nhen, có lúc cương quyết rắn rỏi nhưng cũng có lúc mềm yếu Bản chất cái tôi có lúc sáng/ tối, tốt/xấu, thiện/ác luôn luôn tương phản trong tích cách của Ra-ma.
HSPB: Thái độ của Ra-ma là không nói một lời Chàng
tỏ thái độ kiên quyết, dám hi sinh tình yêu để bảo vệ danh dự Hãy nhìn vào cử chỉ, dáng điệu của chàng:
“Ra-ma vẫn vẫn ngồi, mắt dán xuống đất lúc đó nom chàng khủng khiếp như thần chết vậy:.
HSPB: Ra-ma đúng, không sai Song thấu lí mà không
đạt tình, coi trọng lí tưởng, danh dự mà coi nhẹ tình cảm Chúng ta cần sự hài hòa giữa danh dự bổn phận và tình cảm riêng Thực lòng Ra-ma không khinh thường Xi-ta Nhưng vì trước đông đủ mọi người, chàng không muốn gánh chịu những tai tiếng nên nổi cơn tức giận, tính chất cộng đồng trong sử thi là ở chỗ đó
Trang 4GVH: Em có cảm nhận sâu
sắc gì về con người Ra-ma ?
GVG: Trước thái độ phũ
phàng ấy của Ra-ma, tâm
trạng và thái độ của Xi-Ta ra
sao? Chúng ta đọc hiểu tiếp
phần hai
GVH: Trước lời lẽ của
Ra-ma, Xi-ta thể hiện thái độ và
tâm trạng như thế nào ?
GVH: Xi-ta nói nhũng gì ?
(H/S đọc đoạn từ “ cớ sao
chàng dùng lời lẽ gay gắt”
đến “hoàn toàn vô ích”
GVH: Em có nhận xét gì về
lời lẽ ấy của Xi-ta ?
GVH: Trong hoàn cảnh của
nàng lúc này, Xi-ta đã chọn
cách giải quyết như thế nào
(bỏ đi hay tự sát) sát) ?
=> Đoạn trích đẩy nhân vật Ra-ma vào tình huống ngặt nghèo đòi hỏi có sự lựa chọn quyết liệt Danh dự hay tình yêu Ra-ma đã chọn danh dự Tuy cách lựa chọn ấy chưa thật hoàn hảo thấu lý mà chưa đạt tình nhưng bộc lộ phẩm chất cao quý quý của người anh hùng, của một đức vua mẫu mực.
HSPB: Xi-ta bộc lộ niềm vui và hạnh phúc sau khi được Ra-ma cứu khỏi vòng tay của quỷ dữ Sự tức giận và thái độ, lời lẽ của Ra-ma đã làmlàm cho Xi-ta thấy ngạc nhiên đến sững sờ “Gian-na-ki mở tròn đôi mắt đẫm lệ” và “ đau đớn đến nghẹt thở như một cây dây leo bị vòi voi quật nát” trước mọi người nàng muốn chôn vùi cả hình hài thân xác của mình Mỗi lời nói của Ra-ma như một mũi tên “ Nước mát nàng đổ ra như suối”
Giọng nói “ nghẹn ngào nức nở”
HSPB: Xi-ta nói với Ra-ma bằng sự thanh minh và khẳng định tấm lòng chung thủy của nàng
+ Số phận của thiếp đáng chê trách
+ Nhưng cái gì nằm trong sự kiểm soát của thiếp, tức trái tim thiếp đây là thuộc về chàng Điều ấy có nghĩa một người phụ nữ mềm yếu làm sao cưỡng lại được sức mạnh quyền lực của quỷ dữ Chỉ có trái tim và tình yêu của nàng vẫn dành cho Ra-ma Không dừng lại ở đó, nàng phê phán Ra-ma bằng những lời lẽ hết sức cụ thể:thể:
“ Hồi chàng phái Ha-mu-man tới dò tin tức về thiếp,
cớ sao chàng không gửi cho thiếp lời nhắn nhủ chàng
từ bỏ thiếp… khỏi phải chịu nhưng phiền muộn đau khổ”. Lời lẽ trách móc ấy mạnh mẽ hơn: “Hỡi đứcđức vua
! …vì sao hồi thanh niên chàng đã cưới thiếp”.
=> Diễn biến tâm trạng của nàng Xi-ta: Từ mừng rỡ
đến ngạc nhiên, từ tin yêu đến thất vọng, từ bối rối đến
điềm tĩnh, từ đau khổ đến tuyệt vọng Xi-ta quả không phải là người phụ nữ tầmtầm thường
HSPB: Nàng nói với Lăc-ma-na (em trai của Ra-ma)
“Em hãy chuẩn bị cho chị một giàn hỏa thiêu chị sẽ
từ bỏ tấm thân này cho ngọn lửa”.Thần lửa (A-nhi) rất
quan trọng trong đời sống văn hóa của người ấn Độ Trong hôn lễ cô dâu và chú rể đi vòng quanh lửa thiêng
Trang 5GVH:Thái độ của những
người xung quanh ? Điều Điều đó
có tác dụng gì với Ra-ma ?
GVH: Xi-ta nhảy vào giàn
hỏa thiêu là chi tiết mang
tính huyền thoại ?
GVG: Nếu đọc tiếp ởở chương
80 (thử thách)của tác phẩm
Ra-ma-ya-na ta thấy: Thần
A-nhi hiện ra mang Xi-ta
trong vạt áo Gia-na-ki
(Xi-ta) trông như mặt trăng lấp
lánh, trang sức, y phục đỏ
những cuộn tóc đen nhánh
của nàng, phất phơ, ở phía
sau Lửa khôngkhông thể thiêu đốt
những vòng hoa, đồ trang sức
hay áo quần của nàng
suốt đời của họ Thần lửa có mặt khắp mọi nơi, biết tất cả các hành động tốt, xấu mà con người đã làm Nghi lễ thử lửa là sự kiểm chứng đức hạnh người ta Vì thế
Xi-ta chỉ còn cách bước lên ngọn lửa thiêu để thể hiện lòng chung thủy của mình Đây cũng là đoạn tác giả dồn bút lực nhất để miêu tả phẩm chất tốt đẹp của Xi-ta
=> Một chi tiết huyền thoại của sử thi.
HSPB: Thái độ của nhũng người xung quanh: “ Ai nấy, già cũng như trẻ đau lòng đứt ruột Phụ nữ bật ra tiếng khóc thảm thương, vang trời
=> Thái độ và tiếng kêu khóc ấy như một thứ ánh sáng chiếu rọi vào chỗ tối tăm trong lòng Ra-ma.
HSPB: Hình ảnh nhảy vào lửa của Xi-ta là chi tiết mang tính huyền thoại Trang tuyệt thế giai nhân ấy đã nộp mình cho lửa theo phong tục của người ấn Độ Nàng không chết Chi tiết này càng làm tăng thêm chất
bi hùng của Ra-ma, Xi-ta rõ ràng mang yếu tố nửa thần nửa người Cho nên thần linh là bất tử Xi-ta không bị lửa thiêu vì phẩm chất tốt đẹp của nàng Lửa thử vàng Nàng đúng là vàng mười Nàng đem thân mình thử lửa
để chứng minh tình yêu và đức hạnh thủy chung
III Củng cố HSĐ&TL:
- Ghi nhớ (SGK)
- Mặt khác chú ý nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật
- Tính cách của Ra-ma: trọng danh dự hi sinh cả tình yêu
Xi-ta: chứng minh, khẳng định tấm lòng thủy chung lên
đã hi sinh cả tình yêu Cả hai đều có cái chung hi sinh tình yêu để bảo vệ danh dự và nhân phẩm Tác phẩm Ra-ma-ya-na mang đậm đà tính giáo huấn, tính xung
đột gay gắt về đạo lí, tính đa dạng về hệ thống nhân vật
Trang 6Chọn sự việc chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự
a Mục tiêu bài học
Giúp HS: Biết chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu để viết bài văn tự sự.
B Phương tiện thực hiện
SGK, SGV.
Thiết kế bài học
C Tiến trình dạy học
1 Kiểm tra bài cũ
2 Giới thiệu bài mới
Có người băn khoăn vì sao kết thúc Tấm Cám, tác giả dân gian lại cho
Tấm giết Cám Điều băn khoăn cũng đúng Nhưng đó là quan niệm ác giả ác
báo của ông bà ta Chọn chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự vô cùng quan
trọng Để thấy được, chúng ta tìm hiểu bài : Chọn sự việc chi tiết tiêu biểu
trong bài văn tự sự.
(H/S đọc SGK)
GV: Cho HSTL&PB
GVH: Thế nào là sự việc ?
GVH: Thế nào là sự việc
tiêu biểu ?
GVH: Thế nào là chi tiết ?
I Khái niệm
1, Thế nào là tự sự ?
HSPB: Tự sự là kể chuyện, phương thức dùng ngôn ngữ kể chuyện trình bày một chuỗi sự việc, từ sự việc này đến sự việc kia, và cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa (có thể gọi sự kiện tình tiết thay cho sự việc)
2, Sự việc
HSPB: Cái xảy ra được nhận thức có ranh giới rõ ràng Phân biệt với những cái xảy ra khác Trong văn bản tự sự, sự việc
được diễn tả bằng lời nói, cử chỉ, hành động của nhân vật trong quan hệ với nhân vật khác Người viết chọn một số sự việc tiêu biểu để câu chuyện hấp dẫn
HSPB: Sự việc tiêu biểu là sự việc quan trọng góp phần hình thành cốt chuyện Mỗi sự việc có thể nhiều chi tiết
3, Chi tiết
HSPB: Chi tiết là tiểutiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng => Chi tiết có thể là một lời nói, một cử chỉ và hành động của nhân vật hoặc một sự vật, một hình ảnh thiên nhiên, một nét chân dung…
Trang 7GVH: Lấy ví dụ một cách
tổng hợp để chỉ ra thế nào
là tự sự, sự việc, chi tiết ?
GVH: Từ đó em rút ra
nhận xét gì ?
(H/S đọc theo yêu cầu)
GVH: Tác giả dân gian
kể chuyện gì ?
GVH: Theo anh (chị) có thể
coi chi tiết chia tay với Mị
Châu, Trọng Thủy than phiền
“ ta lại tìm nàng lấy gì làm
dấu” và trả lời của Mị Châu
“ Thiếp có áo…dấu” đó có
phải là chi tiết tiêu biểu
không?
GVH: Từ ví dụ trong SGK
tưởng tượng người con trai
Lão Hạc (nhân vật chính
trong truyện ngắn Lão Hạc
của Nam Cao) trở về làng sau
cách mạng tháng 8 Hãy chọn
HSPB: Truyện Tấm Cám là một văn bản tự sự Những sự việc liên kết với nhau trong đó có các sự việc chính:
+ Tấm là hiện thân của số phận bất hạnh (1) + Chuyển nỗi niềm bất hạnh đáng thương thành cuộc đấu tranh không khoan nhượng để giành lại hạnh phúc (2)
Trong mỗi sự việc tiêutiêu biểu trên đây lại có nhiều cho chi tiết
Ví dụ sự việc (1): Tấm là hiện thân của số phận bất hạnh
Mồ côi cha mẹ
Đứa con riêng (ở với dì ghẻ)
Là phận gái
Phải làm nhiều việc vất vả…
Những chi tiết này làm cho nỗi khổ của Tấm đè nặng lên nàng như một trái núi
HSPB: Chọn sự việc, chi tiết là khâu quan trọng trong quá trình viết hoặc kể lại một câu chuyện.
II Cách chọn sự việc tiêu biểu và chi tiết tiêu biểu.
HSPB: Truyện An Dương Vương và Mị Châu, Trọng Thủy,
tác giả dân gian đã kể chuyện về:
+ Công cuộc xây dựng và bảo về đất nước : Xây thành, chế nỏ
+ Tình vợ chồng : Giữa Mị Châu và Trọng Thủy
+ Tình Cha, con : Giữa An Dương Vương và Mị Châu
HSPB: Đó là sự việc tiêu biểu
- Hai chi tiết đều mở ra bước ngoặt, sự việc mới, tình tiết mới Nếu thiếu những chi tiết này câu chuyện sẽ dừng lại, kém phần ý nghĩa Ví dụ nếu Trọng Thủy không than phiền thì tác giả dân gian khó mà miêu tả chi tiết Trọng Thủy theo dấu lông ngỗng tìm thấy xác vợ Câu chuyện chỉ có thể dừng lại ở chỗ Triệu Đà cất quân sang đánh Âu Lạc giành thắng lợi Câu chuyện giảm sự hấp dẫn, còn đâu là bi tình sử Mị Châu-Trọng Thủy, còn đâu là thái độ của tác giả dân gian với hai nhân vật này
HSĐ&TL
HSPB: Anh tìm gặp ôngông giáo và theo ông đi ông đi viếng mộ cha
+Con đường dẫn hai người đến nghĩa địa Họ đứng trước ngôi
mộ thấp, bé
+ Anh thắp hương cúi đầu trước mộ cha, đôi mắtmắt đỏ hoe
Trang 8một sự việc rồi kể lại với một
số chi tiết tiêu biểu ?
GVH: Chúng ta rút ra
cách lựa chọn sự việc chi
tiết tiêu biểu ?
(học sinh đọc SGK)
định bỏ chi tiết hòn đá xấu
xí được phát hiện và chở
đi nơi khác Làm như thế
có được không? Vì sao?
GVH: Rút ra bài học học gì
về lựa chọn sự việc, chi
tiết ?
miệng mếu máo như muốn khóc
+ Anh rì rầm những gì khôngkhông rõ Hình như anh muốn nói với cha nhiều nắm Người cha hiền lành lúc nào cũng quan tâmtâm tới con, đã khổ sở cả một đời
+ Anh như muốn cất lên tiếng gọi cha ơi ! cha! Con đã về đây thì cha đã…
+ Nghẹn ngào không nói thành lời
+ Nước mắt rưng rưng
+ Bên cạnh, ông giáo cũng ngấn lệ
HSPB: Người viết hoặc kể chuyện phải xây dựng được cốt truyện Cốt truyện bao gồm hệ thống nhân vật, sự việc, tình tiết Sự việc tình tiết ấy góp phần cơ bản hình thành cốt truyện Ví dụ truyện Làng (lớp 9).
+ Nhân vật chính là ông Hai
+ Sự việc chính: rất yêu cái làng của mình
* Trước cách mạng
* Trong kháng chiến + Ông Hai theo lệnh tản cư xa làng
* Luôn nhớ về làng
* Buồn khi nghe tin làng theo giặc
* Sung sướng khi nghe tin chính xác làng ông không theo giặc
III Luyện tập HSPB: Không được: chi tiết hòn đá xấu xí được phát hiện và trở đi nơi khác là chi tiết quan trọng làm tăng thêm ý nghĩa ở trên đời này có những sự việc, sự vật tưởng chừng như bỏ đi nhưng lại vô cùng quan trọng Mặt khác sự sai lầmlầm chịu đựng như đá sống âm thầm mà không sợ hiểu lầmlầm là tốt Hãy sống như thế
=> Lựa chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu là những sự việc ấy, chi tiết ấy phải làmlàm nên ý nghĩa cốt truyện