Giáo án ngữ văn lớp 10 trọn bộ

Mục tiêu: Giúp học sinh: - Hiểu đợc vai trò, tác dụng của các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong bài văn tự sự.. Bài mới: Trong kho tàng văn học giân gian Việt Nam truyện cời là một thể l

PHÂN PHốI CHƯƠNG TRìNHMÔN: NGữ VĂN 10- HọC Kì I

TIếT PHÂN MÔN TÊN BàI DạY

1-2 Đọc văn Tổng quan văn học Việt Nam

3 Tiếng Việt Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

4 Đọc văn Khái quát Văn học dân gian

5-6 Tiếng Việt Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

17-18 Đọc văn Ra-ma buộc tội (Trích sử thi Ra-ma-ya-na)

19 Làm văn Chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong văn tự sự

20-21 Làm văn Bài làm văn số 2

22-23 Đọc văn ttt Tấm Cám

24 Làm văn Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự

25 Đọc văn Tam dại con gà- Nhng nó phải bằng hai mày

26-27 Đọc văn Ca dao than thân, yêu thơng tình nghĩa

28 Tiếng Việt Đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

29-30 Đọc văn - Ca dao hài hớc- Đọc thêm: Lời tiễn dặn (Trích Tiễn dặn ngời yêu)

31 Làm văn Luyện tập viết đoạn văn tự sự

32 Đọc văn Ôn tập văn học dân gian

33 Làm văn Trả bài viết số 2- Ra đề bài làm văn số 3 (HS làm ở nhà)34-35 Đọc văn Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ

XIX

36 Tiếng Việt Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

37-38 Đọc văn - Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão) - Cảnh ngày hè (Nguyễn Trãi)

39 Làm văn Tóm tắt văn bản tự sự

40-41 Đọc văn - Nhàn (Nguyễn Bỉnh Khiêm) - Đọc Tiểu Thanh kí (Nguyễn Du)

42 Tiếng Việt hoạt (tt) Phong cách ngôn ngữ sinh

43 Đọc văn Đọc thêm: - Vận nớc (Đỗ Pháp Thuận) - Cáo bệnh bảo mọi ngời (Mãn Giác)

- Hứng trở về (Nguyễn Trung Ngạn)

44 Đọc văn Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng (Lí Bạch)

45 Tiếng Việt Thực hành phép tu từ hoán dụ và ẩn dụ

46 Làm văn Trả bài viết số 3

47 Đọc văn Cảm xúc mùa thu (Đỗ Phủ)

48 Đọc văn

Đọc thêm:

- Lầu Hoàng Hạc (Thôi Hiệu)

- Nỗi oán của ngời phòng khuê (Vơng

Duy)

- Khe chim kêu (Vơng Xơng Linh)

49- 50 Làm văn Bài làm văn số 4

51 Làm văn Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh

52 Làm văn Lập dàn ý bài văn thuyết minh

53 Đọc văn Đọc thêm: Thơ Hai-c của Ba-sô

54 Làm văn Trả bài viết số 4

Ngày soạn: 1/11/07.

Tiết 22, 23.

TấM CáM

I Mục tiêu: Giúp HS:

- Tìm hiểu truyện cổ tích Tấm Cám để nắm đợc nội dung và nghệ thuật của truyện

- Biết cách đọc hiểu một truyện cổ tích thần kì; dựa vào đặc trng thể loại để nhận biết một truyện cổ tích thần kì

- Có thái độ tình cảm tốt đối với ngời lao động, củng cố niềm tin vào sự chiến thắng của cái thiện, cái chính nghĩa trong cuộc sống

II Phơng tiện: Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy.

III Phơng pháp: Phân tích, tổng hợp, thảo luận, thuyết giảng, nêu vấn đề

IV Tiến trình tổ chức:

1 ổn định lớp.

2 Kiểm tra bài cũ:

- Phân tích diễn biến tâm trạng của Rama và Xita trong đoạn trích Rama buộctội?

3 Bài mới:

Hoạt động của

giáo viên của học sinhHoạt động Nội dung bài dạy

- Hớng dẫn HS HS đọc tiểu dẫn I Tìm hiểu chung:

- HS chia bố cục ( 2 phần )

1 Truyện cổ tích.

a/ Khái niệm:

b/ Phân loại: có 3 loại cổ tích: cổ tích loài vật,

cổ tích thần kì và cổ tích sinh hoạt

c/ Cổ tích thần kì: Có yếu tố thần kì tham gia vào cốt truyện; thể hiện ớc mơ cháy bỏng của nhân dân lao động về hạnh phúc gia đình, về lẽ công bằng xã hội, về phẩm chất và năng lực tuyệt vời của con ngời

* Hoàn cảnh của Tấm:

- Con mồ côi Nhân vật bất hạnh

+ Trộn thóc với gạo, bắt Tấm nhặt Trắng trợn

+ Tấm bị giết hại trong ngày giỗ cha

+ Hóa thành chim vàng anh (báo hiệu sự có mặt của mình)  Bị giết

+ Cây xoan đào  Bị chặt

+ Khung cửi ( tuyên chiến với mẹ con Cám)  Bị

đốt

qua các kiếp hồi

sinh của cô Tấm

mang ý nghĩa

gì?

- GV nói về vai

trò của Bụt đối

với cuộc đời

- Tấm ban đầu bị động, cam chịu, nhẫn nhục, về sau Tấm đứng dậy đấu tranh không khoan nhợng

để chống lại cái ác đến cùng

b ý nghĩa quá trình biến hóa cuả Tấm.

- Chim vàng anh -> Cây xoan -> Khung cửi -> Quả thị

- ý nghĩa chung: thể hiện sức sống mãnh liệt của Tấm ( cái Thiện )

 Niềm tin của nhân dân

- Vai trò của Bụt: giúp đỡ Tấm khi Tấm còn là côgái ngây thơ, trong trắng, yếu đuối

Về sau Tấm tự thân đấu tranh ( tích cực, chủ

động )

- Từ quả thị Tấm trở lại làm ngời, xinh đẹp hơn xa

 ảnh hởng của thuyết luân hồi ( Phật giáo )

- Chi tiết nghệ thuật:

+ Tấm ẩn mình trong quả thị và từ quả thị bớc ra trở lại làm ngời -> mang tính thẩm mĩ

-> Quá trình hóa thân quen thuộc trong cổ tích ( ngời -> vật ; vật -> ngời)

-> Quan niệm: Nội dung tốt đẹp ẩn sau một hình thức bình thờng thậm chí thô kệch

-> Kết thúc một tiến trình của truyện cổ tích.+ Miếng trầu têm cánh phợng: Vật nối duyên ( Tấm và nhà Vua ) -> mở ra một tiến trình mới cho câu chuyện; mang ý nghĩa nhân văn cao cả và

đậm đà bản sắc dân tộc

* Tấm trả thù:

- ý thức trả thù

- Thể hiện triết lí: “ác giả ác báo”

 Cuối cùng cái Thiện chiến thắng, cái ác bị tiêu diệt

Ngày soạn: 05/11/07.

Tiết 24.

MIÊU Tả Và BIểU CảM TRONG VĂN Tự Sự

I Mục tiêu: Giúp học sinh:

- Hiểu đợc vai trò, tác dụng của các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong bài văn tự

sự

- Biết kết hợp giữa miêu tả, biểu cảm trong văn tự sự

II Phơng tiện:

Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy

III Phơng pháp: Phân tích, Thuyết giảng, thảo luận.

Nội dung bài dạy

- GV cho HS thảo luận và

trả lời các câu hỏi

và lần lợt trả

lời.

I Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự

1 Miêu tả: Dùng các chi tiết, hình ảnh

giúp cho ngời đọc, ngời nghe thấy đợc sựvật, hiện tợng, con ngời nh đang hiện ra tr-

ớc mắt

2 Biểu cảm: bộc lộ tình cảm chủ quan

của bản thân trớc sự vật, hiện tợng, con

ng-ời trong cuộc sống

3 Phân biệt miêu tả, biểu cảm trong văn tự sự và miêu tả, biểu cảm trong văn bản miêu tả, biểu cảm.

- Miêu tả khái quát

sự vật, con ngời đểtạo sức hấp dẫn

- Biểu cảm: cảmxúc xen vào trớc sựviệc, chi tiết nhằmtác động mạnh mẽ

- Chi tiết cụ thể

4 Đánh giá hiệu quả của miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự.

- Căn cứ vào sự hấp dẫn qua miêu tả

- Căn cứ vào sự truyền cảm qua cách bày

tỏ t tởng, tình cảm của tác giả.

- GV gọi HS đọc ví dụ ở

SGK và thảo luận, trả lời các

câu hỏi sau:

+ Xác định các yếu tố miêu

tả và biểu cảm trong đoạn

văn trên?

+ Đóng góp của việc miêu tả

và biểu cảm trong việc nâng

cao hiệu quả tự sự của đoạn

- GV cho HS thảo luận

câu hỏi ở mục II.2

HS rút ra kết

luận

HS làm bàitập theo hớngdẫn của GV

- Miêu tả và biểu cảm đã phục vụ đắc lựccho mục đích tự sự đến mức độ nào

* Xét ví dụ trang 73 SGK.

- Miêu tả:

+ “Suối reo đang mọc”

+ “Một lần từ phía mặt đầm ánh sáng”.+ “Nàng nhà trờ”

- Biểu cảm:

+ “Tôi cảm thấy vai tôi.”

+ “Còn tôi cao đẹp”

+ “Tôi tởng đâu thiếp ngủ”

* Hiệu quả: Tăng vẻ đẹp hồn nhiên củacảnh vật và lòng ngời

- Yếu tố miêu tả và biểu cảm đan xen,

bổ sung cho nhau tạo nên vẻ đẹp trongsáng và hồn nhiên của con ngời

II Quan sát, liên tởng, tởng tợng đối với việc miêu tả và biểu cảm trong văn

tự sự.

1 Quan sát: xem xét để nhìn rõ, biết rõ

sự vật, hiện tợng

2 Liên tởng: Từ sự việc, hiện tợng nào

đó nghĩ đến sự việc, hiện tợng có liênquan

3 Tởng tợng: Tạo ra trong tâm trí của

mình cái không có hoặc cha gặp

 Muốn miêu tả và biểu cảm thànhcông ngời viết phải tìm hiểu cuộc sống,con ngời và bản thân đồng thời chú ý quansát, liên tởng, tởng tợng và lắng nghenhững sự vật, sự việc khách quan gieo vàotrong tâm trí của mình

* Ví dụ: SGK tr73

* Ghi nhớ (SGK)

4 Củng cố - Dặn dò:

- Học lý thuyết và làm các bài tập 1,2 trang 76 - SGK

- Chuẩn bị bài mới: Tam đại con gà“ ” và Nh“ ng nó phải bừng hai mày ”

Ngày soạn: 6/11/2007.

Tiết 25

TAM ĐạI CON Gà NHƯNG Nó PHảI BằNG HAI MàY

I Mục tiêu: Giúp HS:

1.Về bài Tam đại con gà : Hiểu đợc thực chất của mâu thuẫn trái tự nhiêntrong nhân vật thầy đồ và nắm đợc nghệ thuật tự bộc lộ Đây chính là nét đặcsắc của truyện

2 Về bài Nhng nó phải bằng hai mày: Thấy đợc sự phê phán của nhân dân

đối với nhân vật thầy Lí và thái độ giễu cợt đối với Cải Đồng thời nắm đợc nét

đặc sắc nghệ thuật của truyện này trên cơ sở so sánh với Tam đại con gà đã học

II Phơng tiện: Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy.

III Phơng pháp: Kết hợp phơng pháp đọc sáng tạo, gợi mở với hình thức trao

đổi thảo luận trả lời các câu hỏi

IV Tiến trình tổ chức:

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

Phân tích quá trình chuyển biến ở nhân vật Tấm và nêu chủ đề của truyện

Tấm Cám?

3 Bài mới: Trong kho tàng văn học giân gian Việt Nam truyện cời là một thể

loại đặc sắc thể hiện cái nhìn hết sức phong phú của ngời bình dân về đời sống và

có giá trị giáo dục cao.Tam đại con gà và Nhng nó phải bằng hai mày là những

truyện tiêu biểu

Hoạt động của giáo

viên Hoạt động củahọc sinh Nội dung cần đạt

- Mục đích: + Giải trí ( khôi hài) + Phê phán ( trào phúng)

từ khó.

HS trao đổi, trả

lời

HS trao đổi, thảo luận và trả

lời câu hỏi

HS trao đổi, thảo luận, trả

lời câu hỏi

HS trả lời

HS đọc văn bản

HS trả lời

- Tam đại con gà và Nhng nó phải bằng hai mày thuộc truyện cời trào

phúng, phê phán thầy đồ dốt nát và quanlại tham nhũng,

II Tìm hiểu văn bản:

1 Tam đại con gà:

a/ Mâu thuẫntrái lẽ tự nhiên ở nhân vậtthầy đồ:

* Tình huống thứnhất:

- Gặp chữ kê trongsách Tam thiên tự thầykhông đọc đợc, học tròhỏi gấp

b Tình huống 2:

- Bố của học trò hỏi thầy

- Suy nghĩ của thầy : Mình đã dốtthổ công nhà nó cũng dốt nữa

 Thầy đã tự nhận thức về sựdốt nát của mình

- Cách chống chế của thầy nhằmmục đích giấu dốt Dủ dỉ là con dùdì, dù dì là chị con công, con công

2 Nhng nó phải bằng hai mày:

a/ Những yếu tố chuẩn bị cho việc hình thành mâu thuẫn của truyện.

- Khẳng định: Viên lí trởng nổitiếng xử kiện giỏi

hiện qua yếu tố bất

ngờ Vậy những yếu tố

bất ngờ ở đây là gì?

+ Tình trạng của Cải

ra sao khi gặp những

yếu tố bất ngờ này?

+Nghệ thuật gây cời

qua lời nói của thầy lí ở

cuối truyện đuợc thể

HS trao đổi, thảo luận, trả

lời câu hỏi

- Cải và Ngô đi kiện và cả hai đềulót tiền trớc

 Giỏi xử kiện -> xử lý của lí ởng

b/ Tài xử kiện của lí trởng.

- Lẽ phải = năm ngón tay

- Lẽ phải đợc nhân đôi = xòenăm ngón tay trái úp lên năm ngóntay mặt

Ngôn ngữ bằng lời nói là ngônngữ công khai Ngôn ngữ bằng

động tác là thứ ngôn ngữ mật

- Lẽ phải =năm ngón tay =tiền

 lẽ phải = tiền

 Gía trị tố cáo là ở đó: Lẽ phải

đợc đo bằng tiền Tiền nhiều thì

lẽ phải nhiều, tiền ít thì lẽ phảiít

- Lời nói tạo tiếng cời: Taobiết bằng hai mày

* Lời nói gây cời kết thúc truyện:

- Phải và phải bằng hai mày

 Hình thức chơi chữ : Phải là từchỉ tính chất nhng lại đợc dùng kếthợp với từ chỉ số lợng -> bất hợp lítrong t duy ngời nghe Tuy nhiên có

c/ Bình luận về nhân vật Cải: Vừa là

nạn nhân vừa là thủ phạm Hành vi tiêucực đã làm anh ta trở nên thảm hại.Anh

Ngày soạn: 8/11/2007.

Tiết: 26-27

CA DAO THAN THÂN, YÊU THƯƠNG, TìNH NGHĩA

I Mục tiêu: Giúp HS:

- Nắm đợc đặc điểm của ca dao về nội dung và nghệ thuật

- Thấy đợc vẻ đẹp tâm hồn, trí tuệ của ngời bình dân

II Phơng tiện: Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy.

III Phơng pháp: : Thuyết giảng, gợi mở, thảo luận.

IV Tiến trình tổ chức:

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

Nêu các đối tợng phê phán và ý nghĩa của hai truyện cời: Tam đại con gà,

Nh-ng nó phải bằNh-ng hai mày ?

1 Đặc điểm về nội dung:

- Ca dao diễn tả đời sống tâm hồn,

t tởng, tình cảm của ngời bình dântrong các quan hệ lứa đôi, gia đình, quêhơng, đất nớc

- Ra đời trong xã hội cũ, ca dao cóhai loại: trữ tình và hài hớc

2 Đặc điểm về nghệ thuật:

Ca dao thờng thể hiện dới dạng thơ

- Gv kết luận một số ý

chính về ca dao

và ngắn gọn, đợc viết theo thể lục bát

và lục bát biến thể Ngôn ngữ gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày, giàu hình

ảnh, nhạc điệu và thờng đợc diễn đạt bằng một số công thức

lời than của ngời phụ nữ

trong bài dao trên ?

HS thảo luận và trả lời

HS trả lời

HS kết luận

HS đọc diễn cảm bài ca dao

HS trả lời

HS nêu cảm nhận của bản thân

ca dao đã khẳng định đợc phẩm chất cao đẹp, giá trị của ngời phụ nữ đồng thời bộc lộ khao khát tình yêu, hạnh phúc

b Tiếng hát yêu thơng, tình nghĩa:

* Bài 3

- Nhân vật trữ tình: Chàng trai ( lỡ duyên)

+ Hành động: Trèo lên cây khế nửa ngày-> không bình thờng-> tâm trạng

rối bời

+ Hỏi khế: cái cớ để tự bộc lộ, tự giãi bày

+ Cái hay, cái đẹp của

bài ca dao về nội dung

và nghệ thuật ?

+ GV tiểu kết

+ Yêu cầu HS đọc bài

ca dao số 4

+ Nỗi nhớ đợc biểu hiện

cụ thể , tinh tế, gợi cảm

nh thế nào trong việc

thay lời cô gái bộc lộ

HS trả lời

HS phát biểu cảm nghĩ

sánh ẩn dụ: Trời - trăng- sao

+ Họ rất xứng đôi vừa lứa, tình cảmvĩnh hằng

+ Sự chờ đợi trong vô vọng, tuyệt vọng

=> Cái hay của bài ca dao là tuy nóiviệc lỡ duyên, tình yêu tan vỡ nhng lại hớng con ngời đến một tình cảm đẹp, thuỷ chung, trớc sau không thay đổi

-> Chỉ nhân vật trữ tình và biểu ợng cho nỗi nhớ

t Hình ảnh chiếc khăn:

+ Là vật gần gũi, thân thơng, gắn bó với cô gái -> chia sẻ nỗi niềm

+ Là vật trao duyên, gợi kỉ niệm

- Điệp từ: 6 lần ( 3 lần hỏi) , lặp vắt dòng

-> Nỗi nhớ nhung triền miên, da diết,

đằng đẵng

- Lặp kết hợp với động từ ( rơi xuống, vắt lên, chùi )

-> Nỗi nhớ tràn ngập, có không gian,trải ra trên nhiều chiều

- Điệp ngữ: đèn thơng nhớ ai mà đèn không tắt

-> ngọn lửa tình vẫn cháy sáng, con

ngời trằn trọc vì nhớ nhung

- Nhân hoá: mợn ngọn đèn để thổ lộ tâm t, tình cảm của cô gái

- Hình ảnh đôi mắt:

-> Cô gái trực tiếp hỏi lòng mình:

“mắt thơng nhớ ai, mắt ngủ không yên.-> Nỗi nhớ thơng thêm da diết, trĩu nặng

-> Lo âu cho duyên phận, hạnh phúc

=> Thể hiện khao khát về tình yêu,

+ Yêu cầu HS đọc bài

“Cái cầu Chi tiết nghệ thuật quen thuộc

- Hình ảnh: + Sông rộng 1 gang ( không thực)

+ Bắc cầu dải yếm ( ảo )

 Lời ớc thật dễ thơng và thật táo bạo

=> Cái có thật là tình yêu Cách biểu

lộ tình yêu chân thành, táo bạo, mãnh liệt nhng hết sức đằm thắm, ý nhị

* Bài 6:

- Muối (mặn) - gừng (cay) : Gia vị bữa ăn, vị thuốc, hơng vị tình ngời  Lói nói trùng điệp, nhấn mạnh, tiếp nối

 Cuộc sống gian lao, sóng gió của vợ chồng-> tình cảm gắn bó, thuỷ chung, son sắc

I Mục tiêu: Giúp HS:

- Phân biệt đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết, nhận rõ các mặt

thuận lợi, hạn chế của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết để diễn đạt tốt khi giao tiếp

- Có kỹ năng trình bày miệng hoặc viết văn bản phù hợp với đặc điểm ngôn

ngữ nói và ngôn ngữi viết

II Phơng tiện: Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy.

III Phơng pháp: Thuyết giảng, nêu vấn đề, thảo luận, phân tích, tổng hợp.

IV Tiến trình tổ chức:

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

Nêu vai trò của miêu tả và biểu cảm trong bài văn tự sự Làm thế nào để miêu tả và biểu cảm thành công

+ Lời phát biểu, diễn

giảng, bài nói thuộc ngôn

ngữ nói hay viết ? (Gv lu ý

cho học sinh điểm này :

Đây là loại trung gian giữa

+ Khi nói, ngời nói và

ng-ời nghe có quan hệ với

+ Điều kiện và hoàn cảnh

giao tiếp của ngôn ngữ

HS trả lời

I Đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết:

1 Đặc điểm của ngôn ngữ nói:

- Phơng tiện chủ yếu : Lời nói (âmthanh), nhận biết đợc bằng thính giác.Ngoài lời nói, còn có các phơng tiện hỗ trợkhác nh điệu bộ, cử chỉ, ánh mắt

- Quan hệ : Ngời nói, ngời nghe trựctiếp tiếp xúc với nhau Có thể luân phiênnhau để vừa nói vừa nghe và ngời nghe cóthể phản hồi để ngời nói điều chỉnh, sửa

đổi

- Đa dạng về ngữ điệu: ngữ điệu gópphần bộc lộ và bổ sung thông tin

- Từ ngữ đợc sử dụng khá đa dạngkhẩu ngữ, từ ngữ địa phơng, tiếng lóng,biệt ngữ, trợ từ, thán từ

- Về câu: Thờng sử dụng các hìnhthức tỉnh lợc, nhiều khi câu nói lại rờm rà,các yếu tố d thừa, trùng lặp

* Phân biệt giữa nói và đọc:

2 Đặc điểm của ngôn ngữ viết:

- Phơng tiện chủ yếu: Chữ viết, thểhiện bằng văn bản, nhận biết bằng thị giác

- Quan hệ : Ngời nói, ngời nghe giaotiếp gián tiếp qua văn bản

- Không có ngữ điệu, không có sự hỗtrợ của các yếu tố phi ngôn ngữ

- Từ ngữ, câu: có tính chính xác cao,tuân thủ các quy tắc chính tả, quy tắc tổchức văn bản.Câu đợc tổ chức mạch lạc,chặt chẽ

* Phân biệt viết và ghi:

* Chú ý phân biệt:

- Ngôn ngữ nói đợc ghi lại bằng chữ

- GV gợi ý giải bài tập.

Thảo luận

và trình bày theo nhóm

viết trong văn bản

- Ngôn ngữ viết trong văn bản đợctrình bày lại bằng lời nói

II Luyện tập:

Bài tập 1: Phân tích đặc điểm của ngôn

ngữ viết trong đoạn trích:

- Thuật ngữ của các ngành khoa học:Vốn chữ, từ vựng, ngữ pháp, bản sắc,phong cách, thể văn, văn nghệ, chính trị,khoa học

-Việc tách dòng sau mỗi câu để trìnhbày rõ từng luận điểm

- Việc dùng các từ ngữ chỉ thứ tựtrình bày (Một là, hai là, ba là ) để đánhdấu các luận điểm

- Dùng dấu câuL Dấu chấm, dấuphẩy, dấu ngoặc đơn, dấu ngoặc kép

Bài tập 2: Phân tích đặc điểm của ngôn

ngữ nói trong đoạn trích:

- Các từ hô gọi trong lời nhân vật:Kìa, này, ơi, nhỉ,

-Các từ tình thái trong lời nhân vật:

Có khối đấy, đấy, thật đấy

-Các kết cấu câu trong ngôn ngữnói: Có thì, đã thì

-Các từ ngữ khẩu ngữ thân mật: mấy(giò), có khối, nói khoác, sợ gì, đằng ấy -Sự phối hợp giữa lời nói và cửchỉ :Cời nh nắc nẻ, cong cớn, liếc mắt, cời

Ngày soạn: 12/11/07.

Tiết 29 - 30

CA DAO HàI HƯớC

Đọc thêm Lời tiễn dặn

I Mục tiêu: Giúp HS:

- Cảm nhận đợc tiếng cời lạc quan trong ca dao qua nghệ thuật trào lộng thông minh, hóm hỉnh của ngời bình dân cho dù cuộc sống của họ còn nhiều vất vả, lo toan

- Tiếp tục rèn luyện kĩ năng tiếp cận và phân tích ca dao qua tiếng cời của

2 Kiểm tra bài cũ:

- Đọc thuộc lòng những bài ca dao than thân tình nghĩa đã học Phân tích mộtbài ca dao mà em thích nhất

- Phân tích và lí giải những hình ảnh và cách nói vô lý mà có lý trong các bài

ca dao hài hớc đã học

3 Bài mới:

Tiếng cời tự trào, tiếng cời giải trí, tiếng cời phê phán của ngời bình dân khôngchỉ thể hiện trong văn tự sự với thể loại truyện cời mà còn trong thơ trữ tình dângian Đó là những bài ca dao hài hớc, ca dao trào phúng Chúng ta tìm hiểu tiếngcời ấy qua một số bài ca dao sau đây

Hoạt động của giáo

viên của học sinhHoạt động Nội dung bài dạy

để giải thích từ khó

I Đọc, giải thích từ khó, tìm hiểu tiểu loại:

- Đọc

- Giải thích từ khó: Phần chú thích - SGK

giễu những loại ngời

nào trong xã hội?

+ ý nghĩa của iếng

c-ời?

HS trao đổi, trả lời

HS trao đổi, thảo luận, trả

lời

HS trao đổi, thảo luận, trả

II Đọc hiểu văn bản:

1 Bài 1: Đây là tiếng cời tự trào của

ngời bình dân Họ tự cời mình trong cảnhnghèo

a/ Nội dung dẫn cới của chàng trai:

- Dẫn cới: voi, trâu, bò, chuột

- Lễ cới linh đình nhng không thật,chỉ có cái thật ở đây là tình cảm củachàng trai, là cuộc sống nghèo khổ vàtâm hồn vui vẻ, phóng khoáng

b/ Lời thách cới của cô gái:

- Thách cới: một nhà khoai lang

- Cách nói: dí dỏm, thông minh

- Cô gái rất hiểu và thông cảm chochàng trai Cô gái là một phụ nữ đảm

đang và sống giàu tình nghĩa

=> Đám cới nghèo đến vậy mà vẫnvui Tâm hồn của ngời lao động dù trongcảnh nghèo, vẫn luôn lạc quan, yêu đời,ham sống

củ hà

- Cách nói đối lập: Voi >< chuột

- Chi tiết hài hớc: Miễn là có thú bốnchân mời dân mời làng

2 Bài 2,3,4: Đây là tiếng cời châm

biếm, phê phán

* Bài 2 và 3: Chế giễu loại đàn ông

yếu đuối, lời nhác trong xã hội

- Mợn lời ngời vợ than thở về đức

ông chồng của mình

- Tiếng cời phê phán trong nội bộnhân dân nhằm nhắc nhở nhau tránhnhững thói h tật xấu mà con ngời thờngmắc phải Thái độ của tác giả dân gian ở

đây nhẹ nhàng, thân tình, mang tính giáodục nhng không vì thế mà kém phần sâu

3 Những biện pháp nghệ thuật

mà ca dao hài hớc thờng sử dụng là:

- H cấu, khắc hoạ nhân vật bằngnhững nét điển hình với những chi tiết cógiá trị khái quát cao

- Cờng điệu, phóng đại, đối lập

- Lối nói dí dỏm, dùng ngôn ngữ đờithờng mà hàm chứa ý nghĩa sâu sắc

 Tạo đợc những bức tranh hài

h-ớc, hóm hỉnh mà có ý nghĩa giễu cợt sâusắc

*** Đoạn trích Lời tiễn dặn đợc trích từ

truyện thơ Tiễn dăn ngời yêu của dân tộc

Thái Nội dung của đoạn trích là tâmtrạng của chàng trai và tâm trạng của côgái trên đờng tiễn dặn ngời yêu qua lời

LUYệN VIếT BàI VĂN Tự Sự

I Mục tiêu: Giúp HS:

- Nắm đợc các loại đoạn văn trong văn bản tự sự

- Biết cách viết một đoạn văn, nhất là đoạn ở phần thân bài, để góp phần hoànthiện một bài văn tự sự

- Nâng cao ý thức tìm hiểu và học tập cách viết các đoạn văn trong văn bản tựsự

II Phơng tiện: Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy, tài liệu tham

khảo

III Phơng pháp: Thảo luận, phân tích, tổng hợp.

IV Tiến trình tổ chức:

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

Trình bày đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

3 Bài mới:

Hoạt động của giáo viên của học sinhHoạt động Nội dung bài dạy

- Hớng dẫn HS tìm hiểu

khái niệm đoạn văn, các

loại đoạn văn trong văn

+ Nội dung và giọng điệu

của các đoạn văn mở đầu

và kết thúc có nét gì giống

và khác nhau?

GV gợi ý trả lời câu hỏi

HS đọc SGKtrả lời và cho ví

dụ bổ sung

HS đọc phầnII.1.a SGK

HS trao đổi, trả

lời

I Đoạn văn trong văn bản tự sự:

1 Khái niệm đoạn văn.

- Đoạn văn là một bộ phậncủa văn bản

- Đoạn văn đợc xây dựng từmột số câu văn, sắp xếp thànhmột trật tự nhất định nhằm thểhiện một ý khái quát

2 Các loại đoạn văn trong văn bản tự sự.

- Văn bản tự sự do nhiều đoạnvăn cấu tao nên: đoạn (các đoạn)

mở bài, các đoạn thân bài và

đoạn (các đoạn) kết bài

- Nội dung của đoạn văn: Có

đoạn văn vừa giới thiệu nhân vật;

có đoạn văn vừa kể sự việc vừathể hiện tâm t, tình cảm của nhânvật hoặc của ngời kể chuyện.Ngoài ra còn có đoạn văn tảcảnh, tả ngời hoặc ghi lại nhữngcuộc đối thoại, những cuộc độcthoại nội tâm của nhân vật

- Nhiệm vụ của đoạn văn:Cùng với nhiệm vụ cụ thể tùytheo vị trí xuất hiện, các đoạnvăn dù ở vị trí nào, thể hiện nộidung gì cũng đều phải tập trungvào nhiệm vụ làm nổi bật chủ đề

+ Giống nhau: Cả hai đoạn

mở đầu và kết thúc tác phẩm đềutả cảnh rừng xà nu và đều tậptrung làm nổi bật chủ đề của tácphẩm

+ Theo em, đoạn văn đó

thuộc phần nào của truyện

HS thảo luận,trả lời

HS đọc đoạnvăn SGK trao

đổi và trả lời

HS tự viết

dần và bất tận làm đọng lại tronglòng ngời những suy ngẫm lắngsâu về sự bất diệt của rừng cây,vùng đất, của sức sống con ngời

* Câub)

Qua việc tìm hiểu cách viết củaNguyên Ngọc có thể rút ra nhữngkinh nghiệm khi viết đoạn văntrong văn bản tự sự nh sau: Trớckhi viết hoặc kể chuyện cần suynghĩ , dự kiến đoạn văn mở bài

và đoạn văn kết bài để bài vănvừa chặt chẽ vừa có sức lôi cuốn,hấp dẫn ngời đọc

Đoạn mở bài và đoạn kết bài cóthể giống nhau về đối tợng trìnhbày (cùng tả cảnh hoặc cùng tảngời) hoặc có thể khác nhau(đoạn mở bài tả cảnh, đoạn kếtbài tả ngời) Nhng dù giống nhauhay khác nhau thế nào thì đoạn

mở bài và đoạn kết bài phải hôứng với nhau và tập trung vàonhiệm vụ dẫn dắt câu chuyện,làm nổi bật chủ đề t tởng mà bàivăn cần thể hiện

b/.Ví dụ 2.

* Câu a)

- Có thể coi đây là đoạn văn tự

sự và đoạn văn này thuộc phầnthân bài-phần phát triển- củatruyện ngắn mà bạn học sinh

định viết Ngời viết đã kể về một

sự việc quan trọng là Chị Dậu vềlàng vào thời điểm Cách mạngtháng Tám nổ ra

* Câub)

- Bạn học sinh đã thành côngkhi kể lại câu chuyện, nhng cònlúng túng trong đoạn tả cảnh(phần bỏ trống thứ nhất) và thểhiện tâm trạng của chị Dậu (phần

bỏ trống thứ hai)

 Trong văn bản tự sự, mỗi đoạnvăn có một nhiệm vụ riêng và có

vị trí thích hợp nhằm giới thiệu,miêu tả nhân vật hoặc dẫn dắt sựviệc, tạo sự hấp dẫn cho ngời

- Qua kinh nghiệm của

nhà văn Nguyên Ngọc và

thu hoạch từ hai bài tập

trên, em hãy nêu cách viết

đoạn văn trong bài văn tự

- Các đoạn văn trong phầnthân bài kể lại diễn biến của các

sự việc và phải hài hòa, gắn kếttheo cốt truyện, tập trung hteerhiện chủ đề t tởng của bài văn

- Đoạn (các đoạn) kết bài kếtthúc câu chuyện, góp phần tạo ấntợng đối với suy nghĩ, cảm xúccủa ngời đọc

- Muốn viết đoạn văn trongbài văn tự sự, ngời viết cần huy

động năng lực quan sát, tởng ợng và vốn sống,sau đó vân dụng

t-kĩ năng miêu tả, kể chuyện, biểucảm, để hoàn chỉnh đoạn văn.Khi viết, có thể dùng câu chủ đề

để nêu ý bao trùm, sau đó viếtcác câu thể hiện những nội dung

Đoạn văn ở phần thân bài củavăn bản Những ngôi sao xa xôib/ Lỗi: HS đã nhầm ngôi kể.Trong truyện ngắn nhà văn đãdùng ngôi thứ nhất Đoạn trích đ-

ợc bạn HS chép lại đã thay đổi

đại từ tôi bằng đại từ cô, hoặc

đanh từ riêng Phơng Định ở một

số câu Cần sửa lại để đoạn tríchnhất quán về ngôi kể (ngôi thứnhất)

c Bài học rút ra: Trong văn bản

tự sự, ngời viết cần nhất quán vềngôi kể Có nh vậy văn bản tự sựmới chặt chẽ, lôgic, hấp dẫn vàthuyết phục ngời đọc

Bài tập 2: HS tự làm

4 Củng cố và dặn dò:

- Củng cố: HS đọc phần ghi nhớ trong SGK

- Dặn dò: Hoàn chỉnh các bài tập SGK, chuẩn bị bài mới: Ôn tập văn học

dân gian Việt Nam.

Ngày soạn 15/11.

Tiết: 32

Ôn tập văn học dân gian Việt Nam

I Mục tiêu: Giúp HS:

- Củng cố, hệ thống hóa các kiến thức về văn học dân gian đã học:kiến thức chung, kiến thức về thể loại và kiến thức về tác phẩm (hoặc đoạn trích)

- Biết vận dụng đặc trng các thể loại của văn học dân gian để phân tích cáctác phẩm cụ thể

II Phơng tiện: Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy, tài liệu tham

khảo

III Phơng pháp: Thảo luận, phân tích, tổng hợp.

IV Tiến trình tổ chức:

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Trình bày đặc điểm của văn học dân gian, kể tên những tác phẩm văn học dân gian đã học và xác định thể loại

- Tóm tắt một tác phẩm tự sự dân gian mà em thích và nêu nội dung chủ đề

- Đặc trng cơ bản:

+ Là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyềnmiệng;

thi, truyền thuyết, cổ tích, ngụ ngôn, truyện cời, truyện thơ

Nội dung phản

ánh

Kiểunhân vật chính

Đặc điểmnghệ thuật

đang ở thời công xã thị tộc

Ngời anh hùng sử thicao đẹp, kì vĩ (Đam Săn)

Sử dụng biện pháp so sánh, phóng đại, trùng

điệp tạo nên những hình tợng hoành tráng, hào hùng

Kể-Kể về các sự kiện lịch sử và các nhân vật lịch sử có thật nhng đã đợc khúc xạ qua một truyện h cấu

Nhân vật lịch sử đợctruyền thuyết hóa (An Dơng Vơng và

Mị Châu- Trọng Thủy)

Từ cái lõi của lịch sử đã đợc h cấu thành câu chuyện mang những yếu tố hoang đờng, kì

ảo

Thể hiện Kể Xung đột xã Ngời con riêng Truyện hoàn toàn

(Tấm), ngời con út,ngời lao động nghèokhổ bất hạnh, ngờilao động tài giỏi.

h cấu, không cóthật Kết cấutheo đờng thẳng,nhân vật chínhtrải qua ba chặngtrong cuộc đời

ời trong xã hội

Kiểu nhân vật cóthói h tật xấu (anhhọc trò giấu dốt,thầy lí tham tiền)

Truyện ngắngọn, tạo tìnhhuống bất ngờ,mâu thuẫn pháttriển nhanh, kếtthúc đột ngột đểgây cời

- Nhắc lại nội dung

đổi, bổ sung

HS tìm

đoạn

4.Về nội dung và nghệ thuật của ca dao:

a/ Về nội dung: Có ca dao than thân, ca dao yêu

th-ơng tình nghĩa và ca dao hài hớc

- Ca dao than thân thờng là lời của ngời phụ nữtrong xã hội phong kiến Thân phận của họ bị phụ thuộcvào những ngời khác trong xã hội, giá trị của họ không d-

ợc ai biết đến Thân phận ấy thờng đợc nói lên bằngnhững so sánh ẩn dụ nh tấm lụa đào, củ ấu gai

- Ca dao yêu thơng tình nghĩa đề cập đến nhữngtình cảm, phẩm chất của ngời lao động nh tình bạn cao

đẹp, tiònh yêu tha thiết mặn nồng với nỗi thơng nhớ dadiết và uwowcs muốn mãnh liệt, tình nghĩa thủy chungcủa con ngời trong cuộc sống,thờng đợc nói lên bằngnhững biểu tợng nh tấm khăn, ngọn đèn, cái cầu, conthuyền, bến nớc, gừng cay- muối mặn,…

- Ca dao hài hớc nói lên tâm hồn lạc quan yêu

đời của ngời lao động trong cuộc sống còn nhiều vất vả,

lo toan của họ

B/ Nghệ thuật, ca dao thờng sử dụng nhiều biệnpháp nghệ thuật mang tính truyền thống của sáng tác dângian rất phong phú và sáng tạo ít thấy trong thơ văn họcviết

II Bài tập vận dụng:

* Các thủ pháp so sánh, phóng đại, trùng điệp đợc dùng nhiều và rất sáng tạo với trí tởng tợng hết sức phong phú của tác giả dân gian.

* Hiệu quả nghệ thuật: tôn cao vẻ đẹp của ngời anh hùng

sử thi , một vẻ đẹp kì vĩ trong một khung cảnh hoành tráng

Bài tập 2: Tấn bi kịch của Mị Châu - Trọng Thủy

Cái lõi

sự thậtlịch sử

Bi kịch

đợc h cấu

Những tiết hoang

đờng kì ảo Kết cục

của

bi kịch

Bài học rút ra

Cuộcxung

đột

An

D-ơngVơng-Triêu

Đàthời kì

ÂuLạc ởnớc ta

Bikịchtìnhyêu(lồngvào bikịchgia

đình,quốcgia)

Thần Kim Quy;

lẫy nỏ thần; ngọctrai- giếng nớc;

rùa vàng rẽ nớc

đẫn An Dơng

V-ơng xuống biển

Mấttấtcả:

Tìnhyêu

Gia

đình

- Đấtnớc

Cảnh giácgiữ nớc,khôngchủ quan

nh An

D-ơng

V-ơng,khôngnhẹ dạ cảtin nh MịChâu

- Sữa các lỗi về liên kết, dùng từ đúng nghĩa, đúng chính tả

II Yêu cầu:

- Yêu cầu của một bài văn tự sự phải xác định đúng ngôi kể,

chọn chi tiết sự việc và bố cụcđợc một bài văn tự sự

- Bài viết phải kết hợp miêu tả và biểu cảm.

III Nhận xét:

- u điểm: Nhìn chung đều xác định đợc yêu cầu của đề, vận

dụng tốt các thao tác làm một bài văn tự sự

- Yêu cầu HS trao đổi bài cho nhau để rút kinh nghiệm

- Yêu cầu HS đọc một số bài loại giỏi, khá, trung bình, yếu để HS so sánh và

tự nhận xét, rút kinh nghiệm

V Đề làm văn số 3:

Tóm tắt truyện cổ tích Tấm Cám theo nhân vật Tấm.

* Dặn dò: Chuẩn bị bài mới: Khái quát văn học Việt Nam tì thế kỷ X đến hết thế kỷ XIX.

Ngày soạn: 16/11/07.

Tiết 34-35.

KHáI QUáT VĂN HọC VIệT NAM

Từ THế Kỉ X ĐếN HếT THế Kỉ XIX

I Mục tiêu: Giúp học sinh:

- Nắm đợc một cách khái quát những kiến thức cơ bản về : các thành phần văn học chủ yếu, các giai đoạn văn học , những đặc điểm lớn về nội dung và nghệ thuật của văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX

- Bồi dỡng lòng yêu mến, giữ gìn và phát huy di sản văn hóa dân tộc

.II Phơng tiện:

Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy

III Phơng pháp: Phân tích, thuyết giảng, nêu vấn đề.

IV Tiến trình tổ chức:

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Nêu khái niệm, đặc trng của văn học giân gian?

- Trình bày về các thể loại của văn học dân gian đã học trong chơng trình?

3 Bài mới:

Chúng ta đã đợc tìm hiểu về văn học trung đại ở chơng trình phổ thông cơ

sở, ở chơng trình trung học phổ thông chúng ta sẽ đợc tìm hiểu một cách có

hệ thống hơn Trớc khi đi vào tìm hiểu những tác phẩm, tác giả cụ thể chúng

ta tìm hiểu khái quát về mời thế kỷ văn học này.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động củahọc sinh Nội dung cần đạt

những giai đoạn phát triển

của văn học trung đại

+ Nêu các giai đoạn

phát triển của văn học

trung đại?

Đọc SGK, nhớlại kiến thức

I Các thành phần của văn học Việt Nam:

1 Văn học chữ Hán:

a/ Khái niệm: Là sáng tác văn học

của ngời Việt viết bằng chữ Hán; ra đời, tồn tại và phát triển cùng với quá trình phát triển của văn học trung đại

b/ Thể loại:

+ Thơ, văn xuôi, tiếp thu từ các thể

loại văn học trung đại Trung Hoa: Chiếu,biểu, hịch, cáo, truyện truyền kì, tiểu thuyết chơng hồi, phú, thơ cổ phong, thơ

đờng luật

+ Có những thành tựu nghệ thuật to lớn

2 Văn học chữ Nôm:

a/ Khái niệm:

+ Là sáng tác văn học của ngời Việt viết bằng chữ Nôm ( chữ Nôm là thứ chữViệt cổ do ngời Việt sáng tạo ra trên cơ

sở dựa vào chữ Hán để ghi âm tiếng Việt); ra đời, tồn tại và phát triển cùng với quá trình phát triển của văn học trung

đại

+ Văn học chữ Nôm tồn tại và phát triển cùng với chữ Hán

b/ Thể loại:

+ Chủ yến là thơ Một số thể loại tiếpthu từ văn học Trung Quốc nh: phú, văn tế

+ Các thể loại văn học dân tộc: ngâmkhúc, hát nói, truyện thơ, thơ nôm đờng luật, song thất lục bát, lục bát

* Văn học chữ Hán và văn học chữ Nôm chấm dứt vai trò lịch sử của nó khi văn học chữ quốc ngữ hình thành

* Văn học trung đại có hiện tợng song ngữ, không đối lập mà bổ sung cho nhau trong quá trình phát triển

II Các giai đoạn phát triển của văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX:

+ Tóm tắt những điểm

chính về hoàn cảnh lịch sử

- xã hội Việt Nam giai

đoạn này?

+ Tại sao nói đến giai

đoạn này văn học Việt

Nam tạo ra một bớc ngoặc

+ Nội dung chủ đề của

văn học giai đoạn này có

gì khác với giai đoạn trớc,

Thảo luận vàtrình bày

Lắng nghe

Thảo luận vàtrả lời

Dựa vào SGK trả lời

ngoại xâm

- Đất nớc hoà bình vững mạnh, chế độ phong kiến Việt Nam hng thịnh

- Tác phẩm, tác giả tiêu biểu:

Thiên đo chếu (Lý Công Uốn), Quốc

Lộ (Đỗ Pháp Thuận), Nam quốc sơn hà

(Lý Thờng Kiệt), Hịch tớng sĩ (Trần Quốc Tuấn), Tụng giá hoàng kinh s ( Trần Quang Khải), Thuật hoài (Phạm Ngũ Lão), Bạch Đằng Giang Phú( Trơng

Hán Siêu)

d/ Nghệ thuật:

- Thành tựu của văn học chữ hán: vănnghị luận (chiếu, hịch), văn xuôi về lịch

sử, thơ của các thiền s đời Lý

- Hiện tợng văn - sử - triết bất phân

2 Giai đoạn từ thế kỉ XVI đến hết thế kỉ XVII.

a/ Hoàn cảnh lịch sử - xã hội:

- Nhìn chung tình hình xã hội ổn định

b/ Các bộ phận văn học:

- Hai bộ phận chính của văn học viết

đều phát triển đạt nhiều thành tựu

- Hiện tợng văn - sử - triết bất phânnhạt dần và sự xuất hiện của nhiều tácphẩm giàu chất văn chơng, hình tợng

- Tác phẩm, tác giả tiêu biểu:

Truyền kì mạn lục (Nguyễn Dữ), thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm, Bình Ngô Địa Cáo (Nguyễn Trãi), Quân trung từ mệnh tập (Nguyễn Trãi)

d/ Nghệ thuật:

- Thành tựu vợt bậc của văn chính luận, văn xuôi tự sự

chủ đạo của văn học giai

đoạn này là gì? Nêu một số

yêu nớc ở giai đoạn này có

điểm gì khác với giai đoạn

Lắng nghe

Trả lời

Dựa vào SGK trả lời

Lắng nghe

Dựa vào SGK trả lời

Thảo luận vàtrình bày

- Thơ Nôm của Nguyễn Trãi, NguyễnBỉnh Khiêm, Lê Thánh Tông

- Khúc ngâm, vịnh, diễn ca lịch sử bằng thơ lục bát

3 Giai đoạn từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX

a/ Hoàn cảnh lịch sử - xã hội:

- Nội chiến phong kiến gay gắt, kéo dài; phong trào nông dân khởi nghĩa sôi sục, đỉnh cao là khởi nghĩa Tây Sơn

- Tây Sơn thất bại, nhà Nguyễn khôi phục vơng triều, đất nớc tryứơc hiểm hoạ xâm lợc của thực dân Pháp

- Tác phẩm, tác giả tiêu biểu:

Chinh phụ ngâm (Đoàn Thị Điểm), Cung oán ngâm khúc ( ), Hoàng Lê nhất thống chí ( ), Thơ Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ

- Xã hội chuyển thành xã hội thực dân nửa phong kiến

- Văn hoá phơng Tây bắt đầu ảnh hởngtới xã hội

b/ Các bộ phận văn học:

- Xuất hiện những sáng tác bằng chữquốc ngữ

c/ Nội dung:

- Chủ đề yêu nớc chống xâm lăng, cảmhứng bi tráng

+ Tác phẩm, tác giả tiêu biểu:

- Ngọn cờ đầu của thơ ca yêu nớc: Nguyễn Đình Chiểu với Truyện Lục Vân Tiên và văn tế ngiã sĩ Cần Giuộc

- Thơ văn trữ tình, trào phúng của hainhà thơ lớn: Nguyễn Khuyến và Tú X-

ơng

d/ Nghệ thuật:

- Thơ văn chữ Hán, chữ Nôm của Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến và

1 Chủ nghĩa yêu nớc.

- Cảm hứng chủ đạo, xuyên suốt

- Mỗi giai đoạn khác nhau có biểu hiệnkhác nhau

- Gắn liền với t tởng trung quân

Thảo luận và trả lời.

trong vănhọc truyền thống

- Thể hiện phong phú, đa dạng: Lòngthơng ngời, tố cáo, lên án các thé lựctànbạo chà đạp lên con ngời; khẳng địnhquyền sốg, khát vọng hạnh phúc của conngời; đề cao những quan niệm đạo đức,

1 Tính quy phạm và việc phá vỡ tính quy phạm

a/ Khái niệm tính quy phạm:

- Là đặc điểm nổi bậc của VHTĐ ViệtNam

- Là sự quy định chặt chẽ đến mứcthành khuôn mẫu

b/ Nội dung của tính quy pham:

- Quan niệm văn học:Thi dĩ ngôn chí,văn dĩ tải đạo

- T duy nghệ thuật: kiểu mẫu nghệthuật có sẵn, đã thành công thức

a./ Tính trang nhã:

- Đề tài, chủ đề: Hớng tới cái caocả,trang trọng

- Hình tợng nghệ thuật: Vẻ đẹp tao nhã,phi thờng

- Ngôn ngữ: Trau chuốt, hoa mĩ

b/ Xu hớng bình dị:

- Đề tài, chủ đề: Hớng tới cái bình ờng, hằng ngày

th Hình tợng nghệ thuật: Đơn sơ, mộcmạc

- Ngôn ngữ: Thông tục, tự nhiên, gần

đời sống

* VHTĐ ngày càng gắn với đời sống

hiện thực Việt Nam, từ phong cách trang trọng, tao nhã về gần với đời sống hiện

thực, tự nhiên, bình dị.

3 Tiếp thu và dân tộc hóa tinh hoa văn học nớc ngoài.

- Đó là quy luật phát triển của VHTĐ

- Tiếp thu văn học Trung Quốc: Ngônngữ, thể loại, thi liệu, điển cố

- Quá trình Việt hoá hình thức văn học:+ Sáng tạo và sử dụng chữ Nôm.+ Việt hoá thể thơ Đờng luật

+ Sáng tạo các thể thơ dân tộc

+ Thi liệu Việt Nam

V Tổng kết:

- VHTĐ gắn bó với lịch sử, với vậnmệnh đất nớc và nhân dân Việt Nam

- Góp phần làm nên diện mạo hoànchỉnh, đa dạng của văn học Việt Nam

- Tạo tiền đề và cơ sở vững chắc cho sựphát triển của VHVN trong những thời kìtiếp theo

4 Củng cố - dặn dò:

- Củng cố: Ghi nhớ - SGK

- Dặn dò: Học bài cũ và chuẩn bị bài mới : Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

Ngày soạn: 18/11/2006

Tiết 36.

PHONG CáCH NGÔN NGữ SINH HOạT

I Mục tiêu: Giúp học sinh:

- Nắm vững các khái niệm ngôn ngữ sinh hoạt và phong cách ngôn ngữ sinh hoạt với các đặc trng cơ bản của nó để làm cơ sở phân biệt với các phong cách ngôn ngữ khác

- Rèn luyện và nâng cao năng lực giao tiếp trong sinh hoạt hằng ngày, nhất

là việc dùng từ, việc xng hô, biểu hiện tình cảm, thái độ và nói chung là thể hiện văn hóa giao tiếp trong đời sống hiện nay

II Phơng tiện: Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy.

III Phơng pháp: Phân tích, thuyết giảng, nêu vấn đề.

IV Tiến trình tổ chức:

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Nêu khái niệm, đặc trng của văn học giân gian?

- Trình bày về các thể loại của văn học dân gian đã học trong chơng trình?

3 Bài mới:

Trong hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ tuỳ vào mục đích, yêu cầu của giao tiếp mà ngời ta sử dụng ngôn ngữ với những đặc điểm khác nhau sao cho phù hợp với tính chất của hoạt động giao tiếp, từ đó hình thành các phong cách ngôn ngữ

Các nhà ngôn ngữ học đã chia làm bốn loại phong cách ngôn ngữ: Phong cáchngôn ngữ sinh hoạt, phong cách ngôn ngữ báo chí, phong cách ngôn ngữ nghệ thuật, phong cách ngôn ngữ hành chính - công vụ Hôm nay chúng ta sẽ tì hiểu

về phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

Hoạt động của giáo viên Hoạt động củahọc sinh Nội dung cần đạt

- Hớng dẫn HS hình

thành khái niệm

+ Yêu cầu HS đọc đoạn

hội thoại

+ Cuộc hội thoại diễn ra

trong không gian, thời

gian nào? Các nhân vật

giao tiếp là những ai?

+ Nội dung và mục đích

của cuộc hội thoại là gì?

+ Lời của các nhân vật

tập trung vào vấn đề gì ?

+ Mục đích giao tiếp ?

+ Từ ngữ và câu văn

trong đoạn hội thoại có

đặc điểm gì

Đọc đoạn hộithoại

Tìm hiểu vàtrình bày nhậnxét

I Ngôn ngữ sinh hoạt:

1 Khái niệm ngôn ngữ sinh hoạt: a/ Phân tích đặc điểm ngôn ngữ của đoạn hội thoại.

- Không gian, thời gian: Tại

khu tập thể vào buổi tra

- Nhân vật: Nhiều nhân vật

- Nội dung, hình thức, mục

đích: Gọi nhau báo đến giờ đi học

Yêu cầu HS xác định thế

nào là ngôn ngữ sinh hoạt

và hớng tới khái niệm

ngôn ngữ sinh hoạt nêu ở

+ Phân biệt dạng lời nói

tự nhiên trong giao tiếp

với dạng lời nói tái hiện

+ Giải thích ý nghĩa của

hai câu ca dao

Thảo luận vàtrình bày kháiniệm

Suy nghĩ, thảoluận và trả lời

Thảo luận vàtrình bày theonhóm

bạch

+ Sử dụng câu tỉnh lợc, câu đặcbiệt: Ra đây rồi!, Hôm nào cũng muộn

=> Ngôn ngữ sinh hoạt là lời ăn

tiếng nói hằng ngày, dù để thôngtin, trao đổi ý nghĩ tình cảm, đápứng những nhu cầu trong cuộcsống

- Trong tác phẩm nghệ thuật códạng tái hiện ( mô phỏng, bắt chớc)lời nói tự nhiên theo các đặc điểmcủa phong cách ngôn ngữ sinh hoạt.Việc bắt chớc này tùy thuộc vàomục đích sáng tạo nghệ thuật và thểloại văn học (kịch, thơ, truyện) vànăng lực sáng tạo của nhà văn

+ Vừa lòng nhau: Ngời nghe có thể hiểu đợc và thể hiện đợc sự tôn trọng của ngời nói với ngời nghe

- Kết luận: Câu ca dao khuyên chúng ta phải nói năng có suy nghĩ

và có văn hoá

* Vàng thì thử ửa thử than Chuông kêu thử tiếng, ngời ngoan thử lời.

- Giải thích:

+ Vàng, than là vật chất, có thể kiểm tra chất lợng bằng phơng tiện vật chất và kết luận tờng minh.+ Ngời ngoan: phẩm chất của con ngời có tính trừu tợng, thử bằng lời nói trong giao tiếp

- Kết luận: Lời nói thể hiện nhân

+ Yêu cầu HS trả lời

câu hỏi

Thảo luận vàtrình bày theonhóm

cách, văn hoá, quan hệ của con

ng-ời Câu ca dao khuyên chúng nên nói năng khôn ngoan, tế nhị, thể hiện đợc phẩm chất, hiểu biết, nănglực và văn hoá của bản thân

b/

- Đoạn trích là lời đáp trongcuộc thoại của nhân vật Năm Hên(một ông già chuyên bắt cá sấu ởNam Bộ) nói chuyện với dân làng: + Thời gian: Sáng mai sớm,

đi cũng không muộn

+ Chủ thể: Ông Năm Hên

(Tôi cần, tôi bắt, Tôi đây).

+ Thái độ của ngời nói:

Gieo niềm tin cho dân làng (Có vậy thôi ! Bà con cứ tin tôi !).

Ngày soạn: 22/11/2006.

Tiết 37

Tỏ LòNG

(Thuật hoài) Phạm Ngũ Lão

I Mục tiêu: Giúp học sinh:

- Cảm nhận đợc vẻ đẹp của ngời anh hùng vệ quốc hiêng ngang, lẫm liệt với

lí tởng và nhân cách lớn lao; vẻ đẹp của thời đạivà khí thế anh hùng

- Thấy đợc nghệ thuật của bài thơ: ngắn gọn, đạt tới độ súc tích cao

- Bồi dỡng nhân cách sống có lý tởng, có ý chí, quyết tâm thựchhiện lý tởng

II Phơng tiện: Sách giáo viên, sách giáo khoa, thiết kế bài dạy.

III Phơng pháp: Phân tích, thuyết giảng, nêu vấn đề.

IV Tiến trình tổ chức:

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Nêu khái niệm, đặc trng của văn học giân gian?

- Trình bày về các thể loại của văn học dân gian đã học trong chơng trình?

3 Bài mới:

Hoạt động của giáo viên Hoạt độngcủa học

HS trả lời

I Tìm hiểu chung.

1.Thể thơ:

Nguyên bản và bản dịch đều là thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đờng luật

+ Quan niệm của tác giả

về chí làm trai đuợc nói

trong bài thơ nh thế nào?

+ Tại sao tác giả lại thẹn

khi nghe dân gian kể

nghệ thuật và hiệu quả

nghệ thuât của nó trong

bài thơ?

HS trao đổi,trả lời

HS trả lời

HS trả lời

+ 2 ccâu sau (hậu giải)

3 Chủ đề: Chí làm trai với lý

t-ởng trung quân ái quốc

II Tìm hiểu chi tiết:

1 Vẻ đẹp của viên tớng anh hùng thời Trần: (Hai câu đầu):

- T thế, tầm vóc, hành động lớnlao, kì vĩ, mang tầm vũ trụ

- Hình ảnh ba quân: Là hình ảnhnói về quân đội nhà Trần nhng đồngthời tợng trng cho sức mạnh dân tộc

- Thủ pháp so sánh vừa cụ thể hóasức mạnh vật chất vừa hớng tới sựkhái quát hóa sức mạnh tinh thầncủa ba quân

- Câu thơ gây ấn tợng mạnh bởi

sự kết hợp giữa hiện thực kháchquan và cảm nhận chủ quan, giữahiện thực và lãng mạn

2 Vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách,

lý tởng của tác giả

- Chí làm trai:

+ Công danh và sự nghiệp đợc coi là món nợ đời phải trả của ngời

đàn ông; nghĩa là phải lập công, lu danh, để lại tiếng thơm cho đời, cho dân, cho nớc

+ Trong hoàn cảnh lịch sử ấy thì quan niệm này trở thành lý tởng tích cực cổ cũ con ngời từ bỏ lối sống ích

kỷ, cá nhân, sẵn sàng hy sinh, chiến

đấu cho sự nghiệp cứu nớc

- Tâm tình của tác giả:

+ Tự thấy hổ thẹn trớc tấm gơng tài - đức lớn lao trong lịch sử vì cha trả đợc nợ công danh

+ Đó là cái tâm chân thành và trong sáng của ngời anh hùng Đó là nỗi hổ thẹn đầy khiêm tốn và cao cả

3 Nghệ thuật:

- Tính chất hàm súc, cô đọng của bàithơ đờng luật

- Bút pháp nghệ thuật hoành tráng cótính sử thi đã xây dựng đợc nhữnghình ảnh giàu sức biểu cảm

- Thủ pháp gợi, thiên về ấn tợng, baoquát đạt tới độ súc tích cao