Đáp án:- Chủ đề của văn bản là đối tượng, vấn đề chính mà văn bản biểu đạt - Chủ đề của văn bản Tôi đi học tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ trong buổi đầu đến trường của nhân vật tôi..[r]
Trang 1Ngày giảng: Tiết:1.
tôi đi học
(Thanh Tịnh )
I.Mục tiêu.
1 Kiến thức - Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật
“Tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
2 Kỹ năng - Rèn kỹ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức, biểu cảm, phân tích tâm Trạng nhân vật
3 Thái độ - yêu thích văn học Liên tưởng đến những kỉ niệm tựu trường của bản thân
II Chuẩn bị
- Giáo viên: sách giáo khoa, giáo án tài liệu tham khảo
- Học sinh Bài soạn , vở ghi
III.Tiến trình bài dạy.
1.ổn định tổ chức : (1phút) ………
2 Kiểm tra; (5phút)
? Kiểm tra vở bài soạn của HS
3 Bài mới
Họat động1:.(1phút) Giới thiệu bài
Là học sinh ai cũng có lần đầu tiên
cắp sách tới trường với bao điều bỡ
ngỡ vì mới lạ với thầy cô, bạn bè, lớp học
Nhân vật xưng “Tôi” trong văn bản
các em học hôm nay cũng đồng tâm
trạng với các em ngày đó
Hoạt động 2:.(20 phút) HDHS đọc,
tìm hiểu chú thích, bố cục văn bản
? GV hướng dẫn đọc, đọc mẫu, gọi
HS đọc, HS nhận xét, GV nhận xét?
? Gọi HS đọc phần chú thích?
?Trình bày những hiểu biết của em
về nhà văn Thanh Tịnh ?
?Nêu những nét cơ bản về tác phẩm
? Giải nghĩa các từ sau :
-Ông đốc ? ( ông hiêu trưởng.)
I Đọc, tìm hiểu chú thích, bố cục
1 Đọc
2 Tìm hiểu chú thích.
a.Tác giả.-Thanh Tịnh-Trần Văn Ninh.(1911-1988) ở Huế
-Vừa dậy học, viết báo tham gia kháng chiến, vừa viết văn và làm thơ
b.Tác phẩm Tác phẩm “Tôi đi
học “ in trong tập Quê mẹ xuất bản năm 1941
c.Tìm hiẻu từ khó.
Trang 2-Lạm nhận? (nhận những điều
không phải của mình )
- Tại sao lớp 5 là lớp nhỏ nhất thời xưa ?
?Văn bản được chia làm mấy phần, nội
dung chính của từng phần?
- Phần 1 Từ đầu đến tưng bừng rộn rã:
Khơi nguồn nỗi nhớ
- Phần 2 Tiếp đến trên ngọn núi: Tâm
trạng và cảm giác của nhân vật tôi trên
đường cùng mẹ tựu trường
- Phần 3 Tiếp đến trong các lớp: Tâm
trạng và cảm giác của tôi khi đứng giữa sân
trường, khi nhìn mọi người, các bạn
- Phần 4 Tiếp đến chút nào hết: Tâm trạng
của tôi khi nghe giọi tên và rời mẹ vào lớp
học
- Phần 5 Còn lại: Tâm trạng của tôi khi
ngồi vào chỗ của mình và đón nhận tiết học
đầu tiên
Hoạt động 3:.(14 phút) HDHS tìm
hiểu văn bản
? Văn bản Tôi đi học thuộc kiểu văn
bản nào đã học ?
-> Văn bản biểu cảm
?Nhân vật chính là ai ?
? Em chỉ ra đoạn văn mang tính tự sự
và đoạn văn mang tính miêu tả trong
văn bản ?
-> Đoạn đầu : Tự sự
-> Đoạn ba : miêu tả
? Nội dung chính của văn bản là gì ?
-> Bộc lộ tâm trạng nhân vật
? Vậy nhân vật tôi có tâm trạng như
thế nào trong buổi tựu trường chúng
ta tìm hiểu phần một?
? Nỗi nhớ của buổi tựu trường của tôi
được khơi nguồn vào thời điểm nào ?
? Tìm những chi tiết gây ấn tượng với
tôi trong ngày đầu tiên đến trường ?.
> Cảnh thiên nhiên, con người, trường
lớp, đều có sự thay đổi lạ thường.: con
đường quen -> thấy lạ
3 Bố cục.
II Tìm hiểu văn bản.
1.Khơi nguồn kỉ niệm của
“Tôi”trong ngày tựu trường.
-Thời điểm : Cuối thu ( Tháng 9 khai trường)
-Thiên nhiên : Lá rụng nhiều, mây bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt : Mấy em bé rụt
rè cùng mẹ đến trường
Trang 3? Em hãy lí giải tại sao nỗi nhớ buổi
tựu trường lại được khơi nguồn từ
thời điểm đó?
-> Vì đó chính là sự liên tưởng tương
đồng , tự nhiên giữa hiện tại và quá
khứ của bản thân
? Tại sao tôi lại cảm thấy cảnh vật
thay đổi như vậy?
-> Vì chính lòng nhân vật tôi đang có
sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học
? Trước sự thay đổi đó tôi có tâm
trạng như thế nào?
? Em hãy phân tích giá trị biẻu cảm
của 4 từ láy tả cảm xúc đó?
-> Những từ láy được sử dụng để tả
tâm trạng, cảm xúc của tôi khi nhớ
lại kỉ niệm tựu trường đó là những
cảm giác trong sáng nảy nở trong
lòng
? Cảm giác và tâm trạng của tôi có
trái ngược nhau không ?
-> Không trái ngược nhau mà gần
gũi, bổ sung cho nhau thể hiện cảm
xúc thực của tôi
- Tâm trạng : nao nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã
-> Những cảm giác, kỷ niệm sâu sắc trong sáng nảy nở trong lòng
4 Củng cố (3phút)
? Cảm nhận của em về tâm trạng nhân vật tôi ở đầu đoạn văn ?
5 Hướng đẫn về nhà.(1phút)
? Đọc, tìm hiểu tiếp văn bản trên
? Kể lại tâm trạng của em trong ngày đầu tiên đến trường.(viết ra giấy)
* Những lưu ý, rút kinh nghiệm sau khi dạy.
………
………
………
………
………
………
Trang 4
Ngày giảng:
Tiết 2
Tôi đi học
(Tiếp)
I Mục tiêu:
1.Kiến thức - Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật
“Tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên trong đời học sinh
-Tâm trạng của nhân vật tôi khi cùng mẹ tới trường và tại sân trường ở lớp học
- Thấy được ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
2 Kỹ năng - Rèn kỹ năng đọc diễn cảm, phân tích nội tâm nhân vật
3 Thái độ - yêu thích văn học Liên tưởng đến những kỉ niệm tựu trường của bản thân
II Chuẩn bị :
- Giáo viên : SGK, giáo án, tài liệu tham khảo
- Học sinh: Soạn bài , vở ghi
III.Tiến trình tổ chức dạy - học
1.ổn định tổ chức lớp : ( 1phút)
2 Kiểm tra bài cũ : (5phút)
? Khơi nguồn kỉ niệm của nhân vật tôi trong ngày tựu trường được thể hiện như thế nào?
Đáp án: -Thời điểm : Cuối thu ( Tháng 9 khai trường)
-Thiên nhiên : Lá rụng nhiều, mây bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt : Mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trường
- Tâm trạng : nao nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã
-> Những cảm giác, kỷ niệm sâu sắc trong sáng nảy nở trong lòng
3 Bài mới
Hoạt động 1 (30 phút) HDHS Tìm
hiểu văn bản
?Tâm trạng khi tôi trên con đường
cùng mẹ tới trường như thế nào?
I Đọc, tìm hiểu chú thích, bố cục
II Tìm hiểu văn bản.
1.Khơi nguồn kỉ niệm của
“Tôi”trong ngày tựu trường.
2 Tâm trạng của “ Tôi” trên con
đường cùng mẹ tới trường.
- Con đường quen -> thấy lạ
- Cảnh vật thay đổi
- Lòng tôi có sự thay đổi lớn-> tôi
đi học
- Năng niu mấy quyển vở, muốn
được cầm cả bút, thước như các bạn
-> Cảm giác, bỡ ngỡ, lạ lùng,
Trang 5? Những chi tiết nào diễn tả tâm trạng
của tôi khi ở sân trường ?
->Sự chuyển biến tâm trạng từ háo
hức hăm hở sang bỡ ngỡ là sự
chuyển biến hợp quy luật tâm lí trẻ
em
? Khi nghe ông đốc đọc bản danh
sách HS tâm trạng của tôi như thế
nào?
?Khi chuẩn bị bước vào lớp học tâm
trạng của tôi như thế nào?
? Tâm trạng và cảm xúc của tôi khi
bước vào chỗ ngồi như thế nào?
->Cảm giác nhận bừa chỗ ngồi, nhìn
người bạn mới chưa quen là sự biến
đổi tự nhiên của tâm lí nhân vật
? Hình ảnh Một con chim liệng đến
đứng ben bờ cửa sổ , hót mấy tiếng
rụt rè rồi vỗ cánh bay cao gợi cho em
suy nghĩ gì?
-> Hình ảnh đó gợi nhớ, nhớ tiếc
những ngày trẻ thơ hoàn toàn chơi bời
tự do đã chấm dứt để bước vào giai
đoạn mới trong cuộc đời
? Thái độ của người lớn đối với các
em nhỏ như thế nào ?
->Các bậc phụ huynh chuẩn bị chu
đáo cho con em ở buổi tựu trường đầu
tiên
-> Ông đốc là hình ảnh một người
thầy từ tốn bao dung, giàu tình
thương yêu
? Nhà trường có vai trò như thế nào
trong công tác giáo dục ?
->Vô cùng quan trọng.)
? Văn bản tôi đi học đã sử dụng
những phương thức biểu đạt nào?
-> Miêu tả, tự sự, so sánh
? Gọi HS đọc ghi nhớ?
Hoạt động 2: ( 5phút) HDHS luyện
trang nghiêm, ngây thơ, non nớt
3 Tâm trạng và cảm giác của
“Tôi” khi đến trường, vào lớp học.
- Tâm trạng: lo sợ, bỡ ngỡ, ngập ngừng, e sợ
- Đã lúng túng lại càng lúng túng hơn hồi hộp chờ nghe tên mình
- Dúi đầu vào lòng mẹ nức nở khóc
- Cảm giác cái gì cũng thấy lạ và hay hay
- Các em nhỏ được quan tâm chăm sóc, chu đáo của mọi người
.
* Ghi nhớ : SGK( T 9)
III Luyện tập.
Trang 6?Em hãy chỉ ra các chi tiết so sánh đã
được sử dụng trong văn bản?
-> Những cảm giác trong sáng ấy nảy
nở trong lòng tôi như mấy cành hoa
tươi mỉm cười gữa bầu trời quang
đãng
-> Tôi không lội qua sông thả diều và
không đi ra đồng nô đùa như thằng
Quý, như thằng Sơn nữa
-> ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi
nhẹ nhàng như một làn mây lướt
ngang trên ngọn núi
4 Củng cố (3 phút’)
? Tâm trạng và cảm giác của “Tôi” khi đến trường, vào lớp học như thế nào?
5 Hướng dẫn về nhà.(1 phút’)
? Làm bài tập 2 SGK- 9
? Tìm và học thuộc bài hát ”Đi học” của Bùi Đình Thảo?
* Những lưu ý, rút kinh nghiệm sau khi dạy.
………
………
………
………
………
………
Ngày giảng: 28.8.2008 Tiết 3. Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ I.Mục tiêu: 1.Kiến thức : Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ 2.Kỹ năng : rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng 3.Thái độ : tìm hiểu và yêu thích Tiếng Việt II.Chuẩn bị: - GV: SGK, SGV, phiếu học tập - HS : Soạn bài III.Tiến trình tổ chức dạy và học 1.ổn định tổ chức (1phút) 2.Kiểm tra bài cũ:(5phút)
? Kiểm tra bài soạn của học sinh.?
Trang 73.Bài mới:
Hoạt động 1.(18 phút) HDHS tìm
hiểu từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ
nghĩa hẹp
? GV treo bảng phụ viết sơ đồ mục I
SGK?
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của các từ thú, chim,
cá? Vì sao?
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ voi, hươu? Vì
sao?
? Nghĩa của từ chim rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ tu hú, sáo? Vì
sao?
? Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ voi, hươu? Vì
sao?
? Vậy em hiểu cấp độ khái quát của
nghĩa từ ngữ là gì?
* Hoạt động nhóm(5 phút)
- GV giao nhiệm vụ: Tìm các từ ngữ có
phạm vi nghĩa hẹp hơn từ cây, cỏ, hoa và
từ ngữ cónghĩa rộng hơn ba từ đó?
- Các nhóm tập trung giải quyết vấn đề
- Đại diện nhóm trả lời
- HS nhận xét-> GV nhận xét
? Gọi HS đọc phần nghi nhớ?
Hoạt động 2.(17 phút) HDHS luyện
tập
? Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát
của ngghĩa từ ngữ trong mỗi nhóm từ
sau?
-> GV hướng dẫn HS làm bài tập
* Hoạt động nhóm:( 5phút)
- GV giao nhiệm vụ: Tìm các từ có
nghĩa được bao hàm trong phạm vi
nghĩa của mỗi từ ngữ có trong bài tập
3
- Các nhóm tập trung giải quyết vấn
đề
- Đại diện nhóm trả lời
I.Từ ngữ nghĩa rộng-Từ ngữ nghĩa hẹp
-Nghĩa rộng: Từ động vật
- - Nghĩa hẹp hơn từ động vật là từ thú, chim, cá.
- - Nghĩa hẹp hơn từ thú, chim, cá là
từ voi, tu hú, cá rô
*Ghi nhớ : SGK (T.10)
II.Luyện tập
1.Bài tập1
2.Bài tập 2
a Chất đốt
b Nghệ thuật
c Thức ăn
d Nhìn
e Đánh
3 Bài tập 3
a Từ xe cộ bao hàm các từ xe đạp,
Trang 8- HS nhận xét -> GV nhận xét.
? GV hướng dẫn HS làm bài tập-> HS
làm bài -> GV kiểm tra?
? Chỉ ra những từ ngữ không thuộc
phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ trong
bài tập 4?
-> GV hướng dẫn HS làm bài tập
xe máy, xe hơi
b Từ kim loại bao hàm các từ sắt,
đồng, nhôm
c.Từ hoa quả bao hàm các từ chanh, cam, chuối
d từ họ hàng bao hàm các từ họ
nội, nọ ngoại, bác, chú
e Từ amng bao hàm các từ xách, khiêng, gánh 4 Bài tập 4 a Thuốc lào b Thủ quỹ c Bút điện d Hoa tai 4 Củng cố.(3 phút) ? Thế nào là cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ ? Cho ví dụ? 5.Hướng dẫn về nhà: (1 phút) ? Học bài và làm bài tập 5? ? Soạn bài: tính thống nhất về chủ đề của văn bản? * Những lưu ý, rút kinh nghiệm sau khi dạy. ………
………
………
………
………
……… Ngày giảng: 30.8.2008
Tiết 4
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.
I.Mục tiêu:
1.Kiến thức: HS hiểu được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết được một số văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề
2.Kỹ năng: Vận dụng được kiến thức vào việc xây dựng các văn bản nói, viết đảm bảo tính thống nhất về chủ đề
3.Thái độ: Yêu thích các thể loại văn học
II.Chuẩn bị:
- GV: SGV, SGK, phiếu học tập
- HS: Bài soạn, đọc lại văn bản tôi đi học
Trang 9III.Tiến trình tổ chức dạy học:
1.ổn định tổ chức: ( 1 phút) 2.Kiểm tra bài cũ.(5 phút)
? Kiểm tra bài soạn của HS?
3 Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Hoạt động 1 (10 phút): HDHS tìm hiểu
chủ đề của văn bản
? Gọi HS đọc lại văn bản tôi đi học?
? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào
trong thời thơ ấu của mình?
-> Kỉ niệm về ngày tựu trường đầu tiên
? Sự hồi tưởng ấy gợi lên ấn tượng gì trong
lòng tác giả?
-> ấn tưỡng về trường mới, thầy mới, bạn
mới, với tâm trạng lo âu, ngỡ ngàng, quyến
luyến
? Nội dung chủ đề văn bản tôi đi học là gì?
-> Hồi tưởng tâm trạng, cảm giác buổi đầu
tiên đến trường của nhân vật tôi
Hoạt động 2 : (10 phút) HDHS Tìm
hiểu tính thống nhất về chủ đề trong
văn bản
? Căn cứ vào đâu em biết văn bản tôi
đi học nói lên những kỉ niệm của tác
giả trong buổi tựu trường đầu tiên?
-> Nhan đề của văn bản cho ta biết
văn bản nói về việc Tôi đi học
-> Đại từ Tôi, các từ ngữ biểu thị ý
nghĩa đi học được lặp đi lặp lại nhiều
lần
-> Các câu đều nhắc đến kỉ niệm của
buổi tựu trường
? Tìm những từ ngữ chứng tỏ tâm
trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ in sâu
trong lòng của nhân vật Tôi suốt
cuộc đời?
-> Trên đường đi học : Cảm nhận về
con đường
+ Thay đổi hành vi: Thả diều-> đi
học, cố làm như một học trò thực sự
I.Chủ đề của văn bản.
* Ví dụ:
-Văn bản: Tôi đi học (Thanh Tịnh)
- Chủ đề của văn bản Tôi đi học là tập trung hồi tưởng tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ trong buổi
đầu tiên đến trường của nhân vật
tôi.
II.Tính thống nhất về chủ đề trong văn bản.
- Các chi tiết, các câu trong văn bản đều tập trung khắc hoạ, tô
đậm những cảm giác trong sáng
Trang 10-> Trên sân trường: Cảm nhận về
ngôi ttrường
+ Cảm giác bỡ ngỡ, lúng túng khi
xếp hàng vào lớp
-> Trong lớp học: Cảm thấy xa mẹ,
nhớ nhà
? Từ việc phân tích trên em hiểu thế
nào là tính thống nhất về chủ đề của
văn bản?
? Gọi HS đọc phần nghi nhớ?
Hoạt động3: (15 phút) HDHS luyện
tập
? Gọi HS đọc văn bản Rừng cọ quê
tôi?
? Văn bản trên viết về đối tượng nào
và và về vấn đề gì?
? Các đoạn văn đã trình bày đối
tượng và vấn đề theo một thứ tự nào?
? Nêu chủ đề của văn bản trên?
*Hoạt động nhóm: ( 5phút)
- GV giao nhiệm vụ: Thảo luận yêu
cầu của bài tập 2
- Các nhóm tập trung giải quyết vấn
đề
- Đại diện nhóm trả lời
- HS nhận xét -> GV nhận xét
nảy nở trong lòng nhân vật tôi
trong buổi tựu trường đầu tiên
*Ghi nhớ: SGK
III.Luyện tập.
1.Bài tập 1
Văn bản: Rừng cọ quê tôi
- Giới thiệu rừng cọ, tả cây cọ, tác dụng của cây cọ, tình cảm gắn bó với cây cọ
2.Bài tập 2
- ý b và d sẽ làm cho bài viết lạc
đề
4.Củng cố.(3’)
- Tính thống nhất trong chủ đề của văn bản là như thế nào ?
- Đọc lại phần ghi nhớ sgk
5.Hướng dẫn học bài ở nhà.(2’)
- Làm bài tập 3/sgk Học ghi nhớ
- Chuẩn bị bài “Trong lòng mẹ”(Nguyên Hồng)
* Những lưu ý, rút kinh nghiệm sau khi dạy.
………
………
………
………
………
………