1.Đọc văn bản: 2.Thể loại và bố cục: -Truyện ngắn đậm chất trữ tình, cốt truyện đơn giản, kể lại những cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trong buổi tựu trường đầu tiên.Không thể gọi là VBN[r]
Trang 1Tuần :1
( Thanh Tịnh)
A MỤC TIÊU : Giúp học sinh :
- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi”ởbuổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức- biểu cảm, phát hiện
Phân tích tâm trạng nhân vật tôi- người kể chuyện; liên tưởng đến những kỉ niệm tựu trường của bản thân
B HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC:
1 Ổn định :
2 KTBC
3 Bài mới : Giới thiệu bài.
- Trong cuộc đời mỗi con người, những kỉ niệm tuổi học trò thường được lưu giữ lâu bền trong trí nhớ Đặc biệt là những
kỉ niệm về buổi đến trường đầu tiên… Truyện ngắn Tôi đi học đã diễn tả những kỉ niệm mơn man, bâng khuâng của một
thời thơ ấy
Hoạt động 2: Giới thiệu tác giả -tác
phẩm.
GV gọi HS đọc chú thích * ở SGK
? Trình bày những hiểu biết của em về
Thanh Tịnh?
? Nêu những nét chính về sự nghiệp
VH?
? Những tác phẩm chính?
?Đặc điểm thơ, truyện?
? Xuất xứ tác phẩm “Tôi đi học”?
Hoạt động 3: Đọc – tìm hiểu chung
văn bản.
-GV đọc mẫu.
-HS đọc –GV nhận xét cách đọc
? Xét về mặt thể loại, VB này thuộc
thể thể loại gì?
? Mạch truyện được kể theo dòng hồi
tưởng của nhân vật tôi theo trình tự t/g
của buổi tựu trường đầu tiên, vậy ta có
thể tạm ngắt = những đoạn ntn?
Hoạt động 4: Đọc – tìm hiểu chi
tiết văn bản.
? Nỗi nhớ buổi tựu trường của tác giả
được khơi nguồn từ thời điểm nào? Vì
sao? Lí do?
? Tâm trạng của n/v tôi khi nhớ lại kỉ
niệm cũ ntn?
? Phân tích giá trị biểu cảm của 4 từ
láy tả cảm xúc ấy?
? Những cảm xúc ấy có trái ngược
mâu thuẫn nhau không?
I/ Tác giả- tác phẩm.
1.Tác giả:
- Thanh Tịnh (1911-1988) tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên 6
tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Quê: Gia Lạc, ven sông Hương (Huế)
1933 đi làm rồi vào nghề dạy học và bắt đầu sáng tác văn chương
- Thanh Tịnh sáng tác nhiều thể loại: Truyện ngắn, dài, thơ, ca dao, bút kí, giáo khoa…
- Nổi tiếng nhất là tập Quê mẹ (TN) và Đi giữa một mùa sen (Thơ)
-Đậm chất trữ tình, toát lên vẻ đằm thắm, nhẹ nhàng, tình cảm êm dịu, trong trẻo
2 Tác phẩm “Tôi đi học”:
- In trong “Quê mẹ” –xuất bản 1941.
II/ Đọc –tìm hiểu chung văn bản.
1.Đọc văn bản:
2.Thể loại và bố cục:
-Truyện ngắn đậm chất trữ tình, cốt truyện đơn giản, kể lại những
cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trong buổi tựu trường đầu tiên.(Không thể gọi là VBND đơn thuần vì đây là một tác phẩm văn chương thực sự có giá trị tư tưởng –NT, đã được XB từ lâu
-Truyện có 4 đoạn:
+Từ đầu…rộn rã: Khơi nguồn nỗi nhớ
+Tiếp…ngọn núi: Cảm nhận của nhân vật tôi trên đường cùng mẹ đến trường
+Tiếp…các lớp: Cảm nhận của nhân vật tôi lúc ở sân trường
+Còn lại: Cảm nhận của nhân vật tôi khi ở trong lớp học
III Đọc –tìm hiểu chi tiết văn bản 1.Khơi nguồn kỉ niệm.
-Thời điểm gợi nhớ: Lúc cuối thu-thời điểm khai trường, lá rụng
nhiều, mây bàng bạc, mấy em bé rụt rè cùng mẹ dến trường.
- Lí do: Sự liên tưởng tương đồng giữa hiện tại và quá khứ của
bản thân-Đó là thời điểm, nơi chốn quen thuộc, gắn liền với tuổi
thơ của tác giả
- Tâm trạng: Nao nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã
- Những từ láy được sử dụng để tả tâm trạng, cảm xúc khi nhớ lại kỉ niệm tựu trường Đó là những cảm giác nảy nở trong lòng Chuyện
đã xảy ra từ bao năm rồi mà như mới vừa xảy ra hôm qua, hôm kia…
- Không mâu thuẫn, trái ngược nhau mà gần gũi, bổ sung cho nhau nhằm diễn tả một cách cụ thể tâm trạng khi nhớ lại và cảm xúc thực của “tôi” khi ấy
Lop8.net
Trang 2Tác giả viết: Con đường này… tôi đi
học.
? Tâm trạng hồi hộp, cảm giác mới mẻ
của nhân vật “tôi” khi trên đường cùng
mẹ tới trường được diễn tả ntn?
? Có thể hiểu gì về nhân vật tôi qua
tâm trạng và cảm giác ấy?
? Khi nhớ lại ý nghĩ chỉ có người thạo
mới cầm nổi bút thước, t/g viết: “Ý
nghĩ ấy…ngọn núi”.Hãy phát hiện và
phân tích y/n của biện pháp NT được
sử dụng trong câu văn trên?
? Cảnh sân trường làng Mĩ Lí lưu lại
trong tâm trí tác giả có gì nổi bật?
Cảnh tượng đó có y/n gì?
? Khi chưa đi học n/v tôi chỉ thấy ngôi
trường ML cao ráo…, nhưng lần đầu
tới trường, cậu bé lại thấy trường xinh
xắn, oai nghiêm như đình làng nên
cảm thấy lo sợ vẩn vơ
Em hiểu y/n của h/a so sánh trên ntn?
Qua đó em hiểu gì về tâm trạng n/v
tôi?
? Khi tả những học trò nhỏ lần đầu đến
trường t/g dùng h/ả so sánh nào nào?
Y/n?
? H/ả mái trường gắn liền với ông đốc
H/ả ông đốc được t/g nhớ lại= các chi
tiết nào? Từ đó cho thấy t/c gì của t/g
với ông đốc?
? Em nghĩ gì về tiếng khóc của các cậu
học trò nhỏ?
?Hãy nhớ và kể lại cảm xúc của em
trong ngày đầu tiên đi học?
HS đọc đoạn cuối cùng
? Những cảm giác mà nhân vật tôi có
được khi bước vào lớp học là gì?
? Những cảm giác đó cho thấy t/c nào
của n/v tôi đối với lớp học của mình?
? Đoạn cuối văn bản có những chi tiết:
- Một con chim…
- Nhưng tiếng phấn của thầy…
Những chi tiết đó cho ta hiểu thêm gì
về n/v tôi?
? Em có nhận xét gì về cách kết thúc
truyện với dòng chữ Tôi đi học?
Hoạt động 5: Tổng kết.
? Trong sự đan xen của các PT: TS,
MT, BC, theo em PT nào trội lên để
làm thành sức truyền cảm nhẹ nhàng
mà thấm thía của TN?
? Những cảm giác trong sáng ấy là
cảm giác nào?
? Từ đó em cảm nhận những điều tốt
đẹp nào từ n/v tôi mà cũng là của t/g?
?Em học tập đc gì từ NT kể chuyện
của t/g?
2.Cảm nhận của “tôi” trên đường tới trường.
- Con đường rất quen, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ, tự cảm thấy
có sự thay đổi trong lòng mình
- Cảm giác thấy trang trọng, đứng đắn với mấy bộ quần áo và mấy
quyển vở mới trên tay
- Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở vừa lúng túng, vừa muốn thử
sức Đó cũng là tâm trạng và cảm giác rất tự nhiên của một đứa bé
lần đầu được đến trường
- Nhận thức về sự nghiêm túc học hành, có chí học ngay từ đầu,
muốn tự mình đảm nhiệm việc học tập, muốn chững chạc như bạn không thua kém bạn…
- NT so sánh : k/n đẹp, cao siêu; đề cao sự học của con người; sự
ngộ nghĩnh , ngây thơ…
3 Cảm nhận của “tôi” lúc ở sân trường.
- Sân trường: rất đông người (sân trường dày đặc cả người), người
nào cũng đẹp.
Phản ánh k/k đặcbiệt của ngày hội khai trường; thể hiện tinh thần
hiếu học của n/dân ta.
- Phép so sánh diễn tả xúc cảm trang nghiêm của t/g về mái trường, cảm thấy mình bé nhỏ nên lo sợ vẩn vơ
-“Họ như con chim non…e sợ”.
Miêu tả sinh động h/ả các em nhỏ lần đầu tới trường- Đề cao sức hấp dẫn của trường học
- Ông đốc đọc danh sách HS, động viên khích lệ HS học tập, nhìn
HS với cặp mắt hiền từ, cảm động, tươi cười nhẫn nại…
Quý trọng, tin tưởng, biết ơn
- Khóc vì lo sợ (tách rời người thân) và vì sung sướng (đc học tập).
Báo hiệu sự trưởng thành
(HS tự bộc lộ)
4 Cảm nhận của “tôi” trong lớp học.
- Cảm thấy gần gũi với mọi vật, với người bạn ngồi bên cạnh.Là ý
thức về sự gắn bó dài lâu…
- T/c trong sáng, gắn bó tha thiết.
- Một chút buồn khi từ giã tuổi thơ; yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ
nhưng yêu cả sự học hành để trưởng thành
- Dòng chữ Tôi đi học vừa khép lại bài văn, vừa mở ra một thế giới
mới, 1 khoảng k/g, t/g mới, 1 gđ mới trong cuộc đời…; Thể hiện chủ đề của TN
IV/ Tổng kết
- PT nổi trội:BC TN ghi lai những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng n/v tôi ngày đầu cắp sách tới trường
- T/y, niềm trân trọng sách vở, bàn ghế, bạn bè, thầy giáo, gắn liền với mẹ và qh
- Giàu cảm xúc với tuổi thơ và mái trường quê hương
- Truyện đc kể theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ của n/v, theo trình tự
kg, tg; Sự kết hợp hài hòa giữa kể, tả với bộc lộ tâm trạng, cảm xúc
Lop8.net
Trang 3GV tổng kết ở Ghi nhớ
HS đọc Ghi nhớ
V/ Luyện tập
- 12 lần
- Chăm lo ân cần, chu đáo, vui vẻ…Đó là những tấm lòng nhân hậu, thương yêu và
bao dung, tất cả vì con cái và học trò, vì thế hệ tương lai
4 Củng cố :
Trong TN t/g sử dụng bao nhiêu lần biện pháp NT so sánh? Thái độ, cử chỉ của những người lớn (ông đốc, thầy giáo, phụ
huynh) ntn? Nói lên điều gì?(HS làm theo nhóm).
5 Dặn dò :
- Soạn bài : Trong lòng mẹ
Đọc tham khảo các bài thơ: Đi học, Em là bông hoa nhỏ
6 Rút kinh nghiệm :
Tuần : 1
CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ
A MỤC TIÊU : Giúp HS:
- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Rèn luyện kĩ năng sử dụng từ trong mối quan hệ so sánh về phạm vi nghĩa rộng và hẹp
B HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC:
1 Ổn định :
2 KTBC
3 BM :
Hoạt động 1:Ôn tập từ đồng nghĩa, trái nghĩa
? Ở lớp 7 các em đã học về từ trái nghĩa và từ đồng
nghĩa Em nào có thể lấy cho cô 1 số VD về từ ĐN
và TN?
? Em có nhận xét gì về mqh ngữ nghĩa giữa các từ
ngữ trong nhóm trên?
Hoạt động 2: Hình thành khái niệm từ ngữ
nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa hẹp.
? Quan sát sơ đồ và cho biết:
+ Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của các từ: thú, chim, cá? Tại sao?
+ Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của
các từ voi, hươu?Nghĩa của chim rộng hơn hay hẹp
hơn tu hú, sáo? Tại sao?
+ Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn nghĩa
của những từ nào, đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ
nào?
BT nhanh: Cho các từ cây, cỏ, hoa Tìm các từ
ngữ có phạm vi nghĩa rộng và hẹp hơn 3 từ đó?
? Qua phân tích, tìm hiểu VD, em hiểu thể nào là
một từ có nghĩa rộng và nghĩa hẹp? Một từ ngữ vừa
có thể có nghĩa rộng vừa có nghĩa hẹp được
không? Tại sao?
GV gọi HS đọc Ghi nhớ.
Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập.
-VD: + Từ ĐN: Máy bay - tàu bay - phi cơ;
Đèn biển -hải đăng.
+ Từ TN: Sống - chết; nóng - lạnh; tốt-xấu…
- Các từ có mqh bình đẳng về ngữ nghĩa, cụ thể:
+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhau trong 1 câu văn cụ thể
+ Các từ TN trong nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu
I/ Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp.
- Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của thú,
chim, cá Vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của 3 từ thú, chim, cá.
- Các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn các
từ voi, hươu; tu hú, sáo; cá rô, cá thu.
- Các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn các
từ voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu và có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ động vật.
- Thực vật > cây, cỏ, hoa > cây cam, cây dừa, cỏ gấu,
cỏ gà, cỏ mật, hoa cúc, hoa hồng…
- HS trả lời dựa trên Ghi nhớ.
-Có thể, vì: Tính chất rộng, hẹp của nghĩa từ ngữ chỉ
là tương đối 5
( HS đọc Ghi nhớ)
II/ Luyện tập.
Lop8.net
Trang 4-Đọc và nêu y/c bài tập
- Đọc và nêu y/c BT
Bài 1: Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ:
a/ Y phục > quần, áo > quần đùi, quần dài, áo dài,
sơ mi
b/ vũ khí > súng, bom >súng trường, đại bác, bom
ba càng, bom bi
Bài 2: Tìm từ ngữ có nghĩa rộng:
a/ Chất đốt.
b/ Nghệ thuật
c/ Thức ăn
d/ Nhìn
e/ Đánh.
Bài 3: Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm:
a/ Xe cộ > xe đạp, xe máy,…
b/ Kim loại > sắt, đồng, nhôm…
c/ Hoa quả >chanh, cam, chuối…
d/ Họ hàng > họ nội, họ ngoại, cô, dì…
e/ Mang > xách, khiêng, gánh…
4 Củng cố
5 Hướng dẫn học ở nhà.
-Làm các BT còn lại
-Chuẩn bị bài: Tính thống nhất…
6 Rút kinh nghiệm :
Tuần : 1
Tiết : 4
TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
A.MỤC TIÊU: Giúp HS:
- Nắm được tính thống nhất về chủ đề của văn bản trên cả hai phương diện hình thức và nội dung
- Vận dụng được kiến thức vào việc xây dựng các văn bản nói, viết đảm bảo tính thống nhất về chủ đề
B Tiến trình :
1 Ổn định :
2 KTBC : 1 Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp? Cho ví dụ
3 Bài mới :
Hoạt động 2: Hình thành khái niệm chủ
đề văn bản
? Hãy đọc thầm văn bản Tôi đi học và cho
biết: Văn bản miêu tả những việc đang xảy
ra (hiện tại) hay đã xảy ra (hồi ức, k/n)?
? Tác giả viết văn bản này nhằm mục đích
gì? Vấn đề ấy chính là gì?
? Từ các nhận thức trên, em hiểu chủ đề của
văn bản là gì?
GV gọi HS đọc Ghi nhớ.
Hoạt động 3: Hình thành khái
niệmTính thống nhất về chủ đề của văn
bản.
? Để tái hiện những k/n về ngày đầu tiên đi
học, tác giả đã đặt nhan đề của VB và sử
dụng từ ngữ, câu ntn?
I/ Chủ đề của văn bản.
- Văn bản miêu tả những việc đã xảy ra, đó là những hồi
tưởng của tác giả về ngày đầu tiên đi học
-Mục đích của “Tôi đi học”: Để phát biểu ý kiến và
bộc lộ cảm xúc của mình về 1 k/n sâu sắc từ thưở thiếu thời.
Chính là chủ đề của văn bản.
- Chủ đề của VB là vấn đề chính (chủ chốt), những ý
kiến, những cảm xúc của t/g được thể hiện một cách nhất quán trong VB
*Ghi nhớ: SGK ( HS đọc)
III/ Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.
- Nhan đề Tôi đi học có ý nghĩa tường minh, giúp chúng
ta hiểu ngay nội dung văn bản là nói về chuyện đi học
+ Các từ ngữ: những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường, lần đầu tiên đến trường, đi học, 2 quyển vở mới…
+ Các câu: Hằng năm cứ vào cuối thu, lòng tôi lại nao nức… tựu trường; Tôi quên thế nào được…ấy; Hôm nay
Lop8.net
Trang 5? Để tô đậm cảm giác của n/v tôi trong
ngày đầu tiên đi học, t/g đã sử dụng các từ
ngữ và các chi tiết NT nào?
? Dựa vào phân tích 2 vấn đề trên, em hiểu
thế nào về tính thống nhất về chủ đề của
văn bản?
? Tính thống nhất thể hiện ở những phương
diện nào?
GV gọi HS đọc Ghi nhớ.
Hoạt động 4: Hướng dẫn luyện tập.
Bài tập 1 yêu cầu làm gì?
Đọc và nêu yêu cầu bài tập 2?
tôi đi học; Hai quyển vở mới…; Tôi bặm tay…đất.
* Trên đường đi học:
- Con đường quen đi lại lắm lần bỗng đổi khác, mới
mẻ
- Hành động lội qua sông thả diều đã chuyển đổi thành
việc đi học thật thiêng liêng, tự hào
* Trên sân trường:
- Ngôi trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng bỗng trở nên xinh xắn, oai nghiêm như đình lầng
khiến lòng đâm ra lo sợ vẩn vơ
- Cảm giác ngỡ ngàng lúng túng khi xếp hàng vào lớp:
đứng nép bên người thân…
* Trong lớp học: 7
- Cảm giác bâng khuâng khi xa mẹ: trước đây có thể đi
chơi cả ngày vẫn không cảm thấy xa nhà, xa mẹ; Vào lớp lại thấy xa nhà, xa mẹ.
- Tính thống nhất về chủ đề của VB là sự nhất quán
về ý đồ, ý kiến, cảm xúc của t/g được thể hiện trong VB.
- Tính thống nhất thể hiện:
+ Hình thức: nhan đề của văn bản.
+ Nội dung: mạch lạc ( quan hệ giữa các phần của VB), từ ngữ, chi tiết ( tập trung làm rõ ý đồ, cảm xúc) + Đối tượng: xoay quanh n/v tôi.
* Ghi nhớ: SGK (HS đọc)
IV/ Luyện tập.
Bài 1: Phân tích tính thống nhất về chủ đề của VB:
a Căn cứ vào:
+ Nhan đề của văn bản
+ Các đoạn: giới thiệu rừng cọ, tả cây cọ, tác dụng của cây cọ, t/c gắn bó với cây cọ
b Các ý lớn của phần thân bài được sắp xếp hợp lí, không nên thay đổi
c Hai câu trực tiếp nói tới t/c gắn bó giữa người dân sông Thao với rừng cọ:
Dù ai đi ngược về xuôi Cơm nắm lá cọ là người sông Thao
Bài 2: Nên bỏ 2 câu b,d
Bài 3: Nên bỏ câu c, h
Viết lại câu b: Con đường quen thuộc mọi ngày dường như bỗng trở nên mới lạ
(Có thể viết lại câu g: cảm thấy gần gũi, thân thương đối với lớp học, với những người bạn mới)
4 Củng cố :
5 Dặn dò : - Học thuộc Ghi nhớ.
- Làm các BT còn lại
- Soạn “trong lòng mẹ”
6 Rút kinh nghiệm :
Lop8.net
Trang 6Tuần : 2
Tiết : 5 - 6
Văn bản: TRONG LÒNG MẸ.
( Trích “Những ngày thơ ấu “của Nguyên Hồng)
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS:
- Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ
- Bước đầu hiểu được văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng: thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm
- Rèn các k/n: phân tích nhân vật, khái quát đặc điểm tính cách qua lời nói, nét mặt, tâm trạng…
B HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC:
1 Ổn định :
2 KTBC : 1, Nêu giá trị ND và NT của TN “Tôi đi học” Đọc một vài câu mà em yêu thích nhất
2, Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của n/v “tôi” trong truyện ngắn Tôi đi học
3 Bài mới : Tuổi thơ cay đắng, Tuổi thơ ngọt ngào,tuổi thơ dữ dội, tuổi thơ êm đềm…ai cũng có một tuổi thơ, một
thời thơ ấu đã trôi qua và không bao giờ trở lại Những ngày thơ ấu của nhà văn Nguyên Hồng đã được kể, tả, nhớ lại với những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà thẫm đẫm t/y-t/y Mẹ.
Hoạt động của giáo viên – học sinh Nội dung cần đạt BS
GV gọi HS đọc chú thích * ở sgk
? Trình bày những hiểu biết của em về
Nguyên Hồng?
? Xuất xứ của tp?
GV: Nhà văn NH có một thời thơ ấu thật
đắng cay, khốn khổ Thời thơ ấu trải nhiều
cay đắng ấy đã trở thành cảm hứng cho tp
Những ngày thơ ấu của ông.Tp gồm 9
chương Đoạn trích TLM là chương 4.
Hoạt động 3: Đọc – tìm hiểu chung văn
bản.
- GVđọc mẫu
- HS đọc – GV nhận xét cách đọc
GV gọi HS giải thích 1 vài từ khó.
? Tìm từ đ/n với từ đoạn tang?
? VB thuộc thể loại gì?
? Em biết gì về thể văn hồi kí?
? Theo dõi văn bản, Cho biết n/v chính của
hồi kí và chuyện gì được kể trong hồi kí
này?
? Câu chuyện của bé Hồng được kể theo 2
sự việc chính Đó là những sự việc nào?
Tương ứng với các sự việc ấy là các phần
nào của VB?
Hoạt động 4: Đọc – tìm hiểu chi tiết văn
bản.
? Mở đầu văn bản, tg giới thiệu ntn về cảnh
ngộ đặc biệt của bé Hồng?
? Nhận xét của em về h/c của bé Hồng qua
những chi tiết trên?
? Từ đó, em thấy bé Hồng có thân phận
ntn?
? Theo dõi cuộc đối thoại giữa bà cô và bé
-Trong c/đ mỗi con người, k/n trong sáng của tuổi học trò, nhất là buổi tựu trường đầu tiên, thường được ghi nhớ mãi TT đã diễn tả dòng cảm nghĩ này = NT tự sự xen miêu tả và biểu cảm, = những h/a so sánh đặc sắc, với những rung động tinh tế
- (HS tự bộc lộ)
I/ Tác giả - tác phẩm.
1 Tác giả:
- Nguyên Hồng (1918-1982) là một trong những nhà
văn lớn của VHVN hiện đại
Ông là tác giả của tiểu thuyết Bỉ vỏ, bộ tiểu thuyết dài Cửa biển (4 tập), các tập thơ Trời xanh, Sông núi quê hương
2/ Tác phẩm:
“Trong lòng mẹ”- chương 4- trích trong Những ngày
thơ ấu (Đăng báo từ năm 1938, in thành sách lần đầu năm
1940) 9
II/ Đọc – tìm hiểu chung văn bản.
1.Đọc:
2.Từ khó: SGK
- Mãn tang, hết tang (hết khó)
3.Thể loại: Thể văn hồi kí ( tiểu thuyết – tự truyện).
- Hồi kí là một thể văn được dùng để ghi lại những chuyện có thật đã xảy ra trong c/đ 1 con người cụ thể, thường đó là tg
4.Bố cục:
- Chuyện bé Hồng là đứa trẻ mồ côi cha, phải sống xa
mẹ , bị những kẻ độc ác gièm pha và ghẻ lạnh nhưng vẫn hướng về người mẹ bất hạnh của mình =1 tình y/t sâu sắc và bền vững
- Bố cục: 2 đoạn
+ Cuộc trò chuyện với bà cô ( Từ đầu…”hỏi đến chứ”
+ Cuộc gặp gỡ giữa 2 mẹ con bé Hồng (phần còn lại)
III/Tìm hiểu chi tiết văn bản.
1 Cuộc trò chuyện giữa bà cô và bé Hồng.
* H/c của bé Hồng:
- Mồ côi cha, mẹ tha hương cầu thực Anh em Hồng sống nhờ nhà người cô, không được yêu thương, còn bị hắt hủi
- H/c đau khổ và trớ trêu
- Thân phận cô độc, tủi cực, luôn thèm khát tình yêu thương
- Quan hệ cô-cháu ruột
Lop8.net
Trang 7Hồng, cho biết người cô có quan hệ ntn với
bé Hồng?
? Nhân vật người cô xuất hiện trong h/c
nào?
? Cử chỉ và lời nói đầu tiên của người cô
trong cuộc trò chuyện là gì?
Suy nghĩ của em về cử chỉ, lời nói đó?
? Thái độ của bé Hồng?
? Sau lời từ chối của bé Hồng, bà cô lại hỏi
gì? Nét mặt và thái độ của bà thay đổi ra
sao?
? Phản ứng của bé Hồng ntn?
? Phản ứng ấy cho ta hiểu gì về tâm trạng
bé Hồng?
? Trước p/ư ấy của bé Hồng, bà cô có hành
động, lời nói ntn? Nhận xét của em?
?Thái độ của bé Hồng lúc ấy ra sao? Qua
đó ta hiểu gì về tâm trạng của em?
? Chi tiết “tôi cười dài trong tiếng khóc” có
y/n gì? Thử nhận xét, phân tích?
? Không quan tâm đến thái độ, tâm trạng
của cháu, bà cô vẫn tươi cười kể về tình
cảnh của mẹ bé Hồng.Mãi sau bà cô mới
“ngậm ngùi, thương xót” Chi tiết này cho
em hiểu thêm gì về bà cô?
? Khi nghe bà cô kể về mẹ, bé Hồng có ý
nghĩ gì? Nhận xét và pt?
GV bình: Từ cảnh ngộ riêng của người mẹ,
từ những lời nói kích động của người cô, Bé
Hồng nghĩ tới những “cổ tục”, căm giận
cái xã hội cũ đầy đố kị, thành kiến độc ác
đối với những người PN gặp h/c éo le Và
đó cũng là thái độ của tg.
? Khi kể về cuộc đối thoại giữa người cô và
bé Hồng, tg đã sử dụng biện pháp NT
gì?Tác dụng?
? Qua tìm hiểu, pt, em hãy khái quát t/cách
của người cô và bé Hồng?
Lưu ý: chia 2 tuyến n/v để pt.
? Bé Hồng gặp lại mẹ trong h/c nào?
? Vừa thoáng thấy mẹ, bé Hồng cất tiếng
- Đ văn đầu tiên (4 câu) gợi ra h/c k/g, t/g, sự việc để n/v
bà cô xuất hiện trong cuộc đối thoại với đứa cháu ruột: gần đến ngày giỗ đầu bố, mẹ vẫn chưa về, nghe tin đồn về mẹ
- Bà cô chủ động tạo ra cuộc gặp gỡ, đối thoại với bé Hồng Từ đó tính cách, tâm địa bà cô dần bộc lộ
-Cười hỏi: Mày có muốn vào TH…không?
-Nụ cười và câu hỏi có vẻ quan tâm, thương cháu Người đọc có thể cho rằng đây là người cô tốt bụng
- Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong lời nói, cái cười
rất kịch của người cô: cúi đầu không đáp.Cậu nghĩ về
mẹ Không đáp lại vì nhận ra sự thật
Sau đó bé Hồng cười đáp lại, k/đ cuối năm mẹ về Phản
ứng thật thông minh xuất phát từ lòng tin yêu mẹ
- Bà cô lại hỏi luôn,giọng vẫn ngọt, mắt long lanh nhìn
cháu chằm chặp.Bà vẫn tiếp tục đóng kịch,
trêu cợt, không buông tha cậu bé tội nghiệp: Sao lại không vào? Mợ mày… đâu!
- Im lặng, cúi đầu, lòng thắt lại, khóe mắt cay cay.
- Đau đớn.
- Vỗ vai bé Hồng cười nói: Mày dại quá…
Bà cô tỏ ra rộng lượng, muốn giúp cháu nhưng thực chất lại xúc xiểm, gièm pha, săm soi hành hạ, nhục mạ cháu.Đặc biệt 2 chữ “em bé” được nói = giọng ngân dài
thật rõ, chứng tỏ sự độc ác có tính toán.
- Nước mắt ròng ròng,đầm đìa ở cằm và cổ.
Đau đớn, phẫn uất (“mẹ đã giấu…”
- Câu văn thể hiện một cách mạnh mẽ cường độ, trường
độ của cảm xúc, tâm trạng n/v Trong h/c ấy, trước bà cô
ấy, bé Hòng nhỏ bé, yếu ớt mà kiên cường, đau xót mà tự hào và đặc biệt vẫn dạt dào tình t/y người mẹ khốn khổ của mình
- Hẹp hòi, tàn nhẫn, độc ác, trơ trẽn.
- Cổ họng nghẹn ứ khóc không ra tiếng Bé Hồng nghĩ:
“Giá những cổ tục…” Ý nghĩ ấy thật táo tợn, đầy phẫn nộ
thể hiện sự căm tức tột cùng
- NT: Tăng tiến, đối lập.
Td: Đoạn đối thoại được mt theo h/thức tăng tiến và diễn
ra theo trình tự t/g Cách mt này khiến cho các n/v bộc lộ hết t/cách của mình.Đặt 2 tính cách trái ngược nhau nhằm làm bật nổi t/cách của mỗi n/v
- Bà cô là người thâm hiểm, giả dối, độc ác Nhân vật này thể hiện những định kiến hẹp hòi, tàn nhẫn đối với người
PN trong XH cũ.
Bé Hồng là người nhạy cảm, giàu lòng tự trọng, có trái
tim nhân hậu Tình y/t mẹ khiến cho cậu vững tin vào
mẹ, tin vào ngày gặp lại (Thương và tin yêu mẹ mãnh
liệt).
2 Cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con bé Hồng.
*H/c gặp gỡ: Ngày giỗ đầu của cha, mẹ bé Hồng trở về Trên đường đi học về, bé Hồng gặp lại mẹ
- Tiếng gọi: Mợ ơi! Mợ ơi! Cuống quýt, mừng tủi, xót xa,
Lop8.net
Trang 8gọi thảng thốt, bối rối: Mợ ơi! Tiếng gọi ấy
cho ta hiểu gì về tâm trạng bé Hồng?
? Cái giả thiết mà tg đặt ra: Nếu người quay
mặt lại ấylà người khác chứ không phải mẹ
mình và so sánh : khác gì cái ảo
ảnh của 1 dòng nước trong suốt chảy dưới
bóng râm đã hiện ra dưới con mắt gần rạn
nứt của người bộ hành ngã gục giữa sa mạc
có td gì?
? Suy nghĩ của em về tiếng khóc của bé
Hồng?
?H/a người mẹ hiện lên qua cái nhìn của bé
Hồng thể hiện ở những chi tiết nào?
? Qua đó em thây bé Hồng có 1 người mẹ
ntn?
? Ở đây n/v người mẹ được kể qua cái nhìn
và cảm xúc tràn ngập yêu thương của người
con Điều đó có td gì?
? Và bé Hồng có tâm trạng, suy nghĩ gì khi
được ngồi trong lòng mẹ?
? Cảm nghĩ của em về n/v bé Hồng từ
những biểu hiện t/c đó?
đau đớn, hi vọng Tiếng gọi thể hiện sự khát khao tình mẹ, gặp mẹ đang cháy bỏng trong tâm hồn non nớt của đứa trẻ
mồ côi
- Đây là 1 so sánh giả định, bộc lộ cảm giác tủi thẹn, tâm trạng thất vọng cùng cực thành tuyệt vọng của bé Hồng
Tột cùng hạnh phúc, Tột cùng đau khổ, cảm giác gần với cái chết
- Thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, trèo lên xe, ríu cả chân lại Ngồi trên xe đùi áp vào đùi mẹ, đầu ngả vào cánh tay
mẹ, thấy những cảm giác ấm áp mơn man khắp da thịt,…òa khóc nức nở
- Đây là những giọt nước mắt bị dồn nén, những giọt nước mắt vừa hờn tủi vừa hạnh phúc chứ không phải là những giọt nước mắt đau xót, phẫn uất như khi nghe những lời cay độc của bà cô
- Mẹ về mang nhiều quà bánh; mẹ cầm nón vẫy, kéo tay, xoa đầu, lấy vạt áo thấm nước mắt cho bé Hồng; Mẹ không còm cõi, xác xơ, gương mặt tươi sáng, đôi mắt trong, nước da mịn hơi thở thơm tho…
- Người mẹ yêu con, đẹp mặn mà, đằm thắm
- H/a người mẹ hiện lên cụ thể, sinh động, gần gũi; Bộc lộ tình con y/t quý trọng mẹ
Đó là h/a 1 t/giới đang bừng nở, hồi sinh, 1 t/giới dịu dàng k/n ăm ắp tình mẫu tử
- Phải bé lại và lăn vào lòng mẹ…Đó là niềm h/p lớn lao,
vô bờ khi được ở trong lòng mẹ
- Nội tâm sâu sắc; Yêu mẹ mãnh liệt; Khát khao y/t và được y/t
4 Củng cố
5 Dặn dò : về ôn , chuẩn bị bài mới
6 Rút kinh nghiệm :
Tuần : 2
Tiết : 8
I, Mục tiêu : Giúp hs
1 - Hiểu được thế nào là trường từ vựng , biết xác lập các trường tự vựng đơn giản
2 Khả năng tích hợp : Bước đầu hiểu được mối liên quan giữa trường từ vựng với các hiện tượng ngôn ngữ đã học như đồng nghĩa , trái nghĩa , ẩn dụ , hoán dụ , nhân hoá …giúp ích cho việc học văn và làm văn
3 - Rèn kĩ năng lập trường từ vựng và sử dụng trường từ vựng trong nói , viết
II Tiến trình lên lớp
1, Ổn định tổ chức :
2, Kiểm tra 15 phút : Thế nào là từ nghĩa rộng , từ nghĩa hẹp ? Cho vb minh hoạ.
3, Bài mới :
Lop8.net
Trang 9HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG GHI BẢNG bs
Gọi hs đọc đoạn văn trong sgk
(?) Các từ in đậm dùng để chỉ đối tượng là người , động vật
hay sự vật ?Tại sao em biết được điều đó ? (chỉ người biết
được điều đó vì các từ đó đều nằm trong câu văn cụ thể , có
ý nghĩa xác định )
(?) Nét nghĩa chung của nhóm từ trên là gì ?
4 Chỉ bộ phận cơ thể người
(?) Nếu tập hợp các từ in đậm ấy thành một nhóm từ thì
chúng ta có một trường từ vựng Vậy theo em Trường từ
vựng là gì ? ( Ghi nhớ sgk)
Bài tập nhanh :
- Cho các từ sau : cao , thấp , lùn , lòng khòng , lêu khêu , gầy ,
béo , xác ve , bị thịt , cá rô đực …
- Nếu dùng nhóm từ trên để miêu tả người thì Trường từ vựng
của nhóm từ là gì ?
Chỉ hình dáng con người
GV yêu cầu HS đọc phần 2 trong sgk
(?) Trường từ vựng mắt bao gồm những trường từ vựng nhỏ nào
? cho vd
+ Các trường từ vựng mắt :
5 Bộ phận của mắt : lòng đen , con ngươi , lông mày …
6 Hoạt động của mắt : ngó , trông , liếc
(?) Trong một trường từ vựng có thể tập hợp những từ có từ loại
khác nhau không ? Tại sao?
+ Có thể tập hợp những từ có từ loại khác nhau vì :Danh từ chỉ
sự vật : con ngươi , lông mày ;
- Động từ chỉ hoạt động : ngo, liếc …
- Tính từ chỉ tính chất : lờ đờ, tinh anh …
(?) Do hiện tượng nhiều nghĩa , một từ có thể thuộc nhiều trường
từ vựng khác nhau không ? Cho vd
+ Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác
nhau
7 Trường mùi vị : chát , thơm
8 Trường âm thanh : the thé , êm dịu
9 Trường thời tiết : hanh , ẩm
(?) Tác dụng của cách chuyển trường từ vựng trong thơ văn và
trong cuộc sống hàng ngày ? Cho vd
+ Từ trường từ vựng về người chuyển sang trường từ vựng về
động vật :
10 Suy nghĩ của con người : tưởng , ngỡ , nghĩ …
11 Hành động của con nguời : mừng , vui , buồn …
12 Các xưng hô của con người : cô , cậu , tớ
(?) Bài tập 1 yêu cầu chúng ta điều gì ?
(?) Nêu yêu cầu bài tập 2? ( hstln)
(?) Em hãy nêu yêu cầu bài tập 4 ,5 ?
I,Thế nào là trường từ vựng
? 1.VD: vd 1/21
Mặt , mắt, da, gò má, đùi, đầu, cánh tay
nét chung về nghĩa: chỉ bộ phận trên cơ thể con người
2 Kết luận: ghi nhớ sgk/21
*lưu ý:
- Thường có hai bậc trường từ vựng là lớn và nhỏ
- Các từ trong một trường từ vựng có thể khác nhau về từ loại
- Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau
- Các chuyển trường từ vựng
có tác dụng làm tăng sức gợi cảm
II, Luyện tập Bài tập 1 :Tìm các trường từ
vựng : tôi , thầy tôi , mẹ , cô tôi , anh em tôi
Bài tập 2 :Đặt tên trường từ
vựng
- Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản
- Dụng cụ để đựng
- Hoạt động của chân
- Trạng thái tâm lí
- Tính cách
- Dụng cụ để viết
Bài tập 3 :Trường từ vựng thái
độ
Bài tập 4 :
- Khứu giác : mũi , thơ , điếc , thính
- Thính giác : tai , nghe , điếc ,
rõ , thính
Bài tập 5 :
-Trường từ vựng từ lười : dụng
cụ đánh bắt thuỷ sản động vật ( lưới , nơm , câu )
-Trường từ vựng của từ lạnh : chỉ thời tiết ( lạnh , nóng , ẩm , giá , buốt )
Bài tập 6 :
- Tác giả đã chuyển các từ in
ậm trong các câu thơ từ trường
từ vựng “ quân sự” sang trường từ vựng “ nông nghiệp”
4 Củng cố :
5 Dặn dò Hướng dẫn về nhà:
Học thuộc phần ghi nhớ
Làm hết bài tập còn lại
Soạn bài tiếp theo “ từ tượng hình , từ tượng thanh”.”Bố cục của văn bản”
6 Rút kinh nghiệm :
Lop8.net
Trang 10Tuần : 2
Tiết : 8
BỐ CỤC CỦA VĂN BẢN
I / MỤC TIÊU :Giúp hs:
- Nắm được bố cục của văn bản, đặc biệt là cách sắp xếp nội dung trong văn bản, nội dung từng phần của văn bản
- Biết xây dựng bố cục của văn bản mạch mạch lạc, phù hợp
- Rèn luyện kỹ năng, ý thức xây dựng bố cục của văn bản khi tạo lập văn bản
II / TIẾN TRÌNH
1 Ổn định.
2 Bài cũ:
(1) Tính thống nhất về chủ đề trong văn bản là gì? vì sao văn bản cần có tính thống nhất về chủ đề? Muốn xây dựng văn bản có tính thống nhất về chủ đề, chúng ta cần phải làm gì? (kiến thức lớp 7: tính thống nhất, tính mạch lạc, tính liên kết)
(2) Chứng minh rằng chủ đề của văn bản “ Trong lòng mẹ” là Sự bất hạnh và tình yêu thương mẹ của bé Hồng?
3 Bài mới.
Giới thiệu bài.:Gv gợi lại cho hs mảng kiến thức về tạo lập văn bản mà các em đã được học ở chương trình ngữ văn 7
Trong văn bản, thông thường thì có bố cục như thế
nào (thường thì được chia làm mấy phần chính)?
Đọc văn bản Người thầy đạo cao đức trọng và cho
biết:
1, Nội dung chính của văn bản là gì?
Chủ đề của văn bản?
2, Văn bản có mấy phần? Chỉ rõ ranh giới các phần
trên văn bản?
3, Nội dung từng phần?
4, Nội dung các phần này có mối quan hệ với nhau
như thế nào?
5, Vậy bố cục của văn bản có đóng vai trò trong việc
thể hiện chủ đề của văn bản hay không?
Từ đó kết luận:
1/ Một văn bản thông thường có mấy phần?
2/ Nhiệm vụ cụ thể của từng phần?
Trong văn bản Tôi đi học viết về tâm trạng của nhân
vật tôi ở các thời điểm khác nhau, không gian khác
nhau Chúng ta đã học các cách sắp xếp nội dung văn
bản miêu tả ở chương trình ngữ văn 6, ví dụ như
miêu tả từ xa đến gần, từ ngoài vào trong…
Vậy thì trong văn bản Tôi đi học diễn biến tâm trạng
của Tôi được triển khai theo cách nào? (thời gian,
không gian, cảm xúc)
Từ đó, hãy nêu các cách sắp xếp nội dung của văn
bản mà em từng biết?
Ngoài các cách sắp xếp nội dung phần thân bài của
văn bản một cách thông thường như các em từng biết
đến thì còn có các cách sắp xếp nội dung khác nhau
như:
Sắp xếp nội dung theo logic khách quan
(đó là logic của nguyên nhân-kết quả, logic toàn
thể-bộ phận…)
Sắp xếp theo logic chủ quan
( đó là logic của cách nhìn nhận mang tính cá nhân
tác giả như: theo mạch suy luận, theo ý thức nhận
thức…)
Đọc ghi nhớ
Bài tập:
Gv yêu cầu hs đọc bt:
Thảo luận và trả lời câu hỏi:
Các đoạn văn lần lượt được trình bày theo thứ tự
I/ Bố cục của văn bản.
Phân tích mẫu:
Văn bản “Người thầy đạo cao đức trọng”
Có bố cục 3 phần
MB: Ong Chu Văn An… danh lợi
TB: Học trò… Vào thăm
KB: Khi ông mất… Thăng Long
Nhiệm vụ từng phần
MB: Giới thiệu ông CVA và phẩm chất đạo đức của ông
TB: Triển khai vấn đề nêu ở MB ( Ong là người đạo cao, đức trọng)
KB: Kết thúc vấn đề
Kết luận:
Văn bản thường có bố cục 3 phần.
MB: Giới thiệu vấn đề cần đề cập.
TB: Triển khai, mở rộng vấn đề.
KB: Kết thúc vấn đề.
(Các phần tách rời về hình thức nhưng nội dung gắn kết với nhau)
II/ Cách bố rtí sắp xếp nội dung phần thân bài.
VD1: Văn bản Tôi đi học
Thân bài được sắp xếp theo thứ tự thời gian, không gian, cảm xúc
VD2: Văn bản Trong lòng mẹ sắp xếp theo diễn
biến tâm trạng của bé Hồng, sắp xếp theo thứ tự diễn biến của sự việc
Ghi nhớ (SGK)
III/ Luyện tập.
Bài 1:
a/ Miêu tà sân chim
Từ toàn thể, tổng quát đến cụ thể
b/ Cảnh Ba Vì
Theo thứ tự thời gian
c/ Đoạn văn nghị luận
Nêu luận điểm chính nêu các luận cứ chứng minh
Bài 3:
Phải giải thích cho rõ nghĩa trước, sau đó mới
Lop8.net